Αναστάσιος Μυλωνάς: «Mη ορθολογικός o τρόπος κατανομής των στοματικών και γναθοπροσωπικών χειρουργών στην Ελληνική επικράτεια»

Για ευρύτητα του χειρουργικού φάσματος της Στοματικής και Γναθοπροσωπικής Χειρουργικής, που εκτείνεται από τη χειρουργική αφαίρεση ενός εγκλείστου δοντιού μέχρι τη μερική ή και ολική μεταμόσχευση προσώπου, την κρανιοπροσωπική χειρουργική, την αισθητική χειρουργική, αλλά και την χειρουργική αντιμετώπιση του ροχαλητού και της αποφρακτικής άπνοιας ύπνου, μίλησε στο Health Daily o Αναστάσιος Μυλωνάς, Στοματικός και Γναθοπροσωπικός Χειρουργός, Ιστορικός της Ιατρικής και Πρόεδρος Ελληνικής Εταιρείας Στοματικής και Γναθοπροσωπικής Χειρουργικής

HD: Σε πρόσφατη συνέντευξη τύπου αναφέρθηκε ότι η ευρύτητα του χειρουργικού φάσματος της Στοματικής και Γναθοπροσωπικής Χειρουργικής, εκτείνεται από τη χειρουργική αφαίρεση ενός εγκλείστου δοντιού μέχρι τη μερική ή και ολική μεταμόσχευση προσώπου. Ποια από τα γνωστικά αντικείμενα της εν λόγω ειδικότητας είναι τα λιγότερα γνωστά στο ευρύ κοινό και τι προσπάθειες γίνονται για την ενημέρωση του κοινού ;
Η Στοματική και Γναθοπροσωπική Χειρουργική περιλαμβάνει
πληθώρα γνωστικών αντικειμένων, όπως: την χειρουργική στόματος, την οδοντοφατνιακή χειρουργική, την επανορθωτική προπροσθετική χειρουργική και την χειρουργική των οδοντικών και εξωστοματικών εμφυτευμάτων, τις στοματοπροσωπικές-τραχηλοπροσωπικές λοιμώξεις, την τραυματολογία του σπλαγχνικού κρανίου, την ορθογναθική χειρουργική με την διόρθωση των προσωποσκελετικών δυσμορφιών, την διαχείριση του στοματοπροσωπικού-κρανιοπροσωπικού πόνου με την συντηρητική αλλά και την χειρουργική αντιμετώπιση (ελάχιστα επεμβατική ή μη) των παθήσεων της Κροταφογναθικής Διάρθρωσης, την χειρουργική ογκολογία της στοματογναθοπροσωπικής χώρας, αναπόσπαστο τμήμα της ογκολογίας της κεφαλής και του τραχήλου, με την αντίστοιχη επανορθωτική και μικροαγγειακή χειρουργική, την χειρουργική αντιμετώπιση των παθήσεων των σιελογόνων αδένων (φλεγμονών, όγκων κ.λπ.), την κρανιοπροσωπική χειρουργική (αποκατάσταση συνδρόμων, συγγενών ανωμαλιών κ.λπ.),την αισθητική (κοσμητική) στοματική και γναθοπροσωπική χειρουργική, αλλά και την χειρουργική αντιμετώπιση του ροχαλητού και της αποφρακτικής άπνοιας ύπνου. Δυστυχώς στο ευρύ κοινό, αλλά σε ορισμένες περιπτώσεις και στην ιατρική κοινότητα, κάποια γνωστικά αντικείμενα δεν συσχετίζονται με την Ειδικότητα της Στοματικής και Γναθοπροσωπικής Χειρουργικής, είτε λόγω παντελούς έλλειψης πληροφόρησης, είτε λόγω σκοπούμενης παραπληροφόρησης, από το γεγονός ότι αποτελούν περιοχές χειρουργικής δραστηριότητας όπου η Στοματική και Γναθοπροσωπική Χειρουργική συναντάται με όμορες χειρουργικές ιατρικές ειδικότητες, όπως την Ωτορινολαρυγγολογία, την Πλαστική και Επανορθωτική Χειρουργική κ.λπ. Τέτοια γνωστικά αντικείμενα είναι η συντηρητική αλλά και χειρουργική αντιμετώπιση (ελάχιστα επεμβατική ή μη) των παθήσεων της Κροταφογναθικής Διάρθρωσης, η χειρουργική ογκολογία της στοματογναθοπροσωπικής χώρας, αναπόσπαστο τμήμα της ογκολογίας της κεφαλής και του τραχήλου, με την αντίστοιχη επανορθωτική και μικροαγγειακή χειρουργική, η χειρουργική αντιμετώπιση των παθήσεων των σιελογόνων αδένων (φλεγμονών, όγκων κ.λπ.), η κρανιοπροσωπική χειρουργική (αποκατάσταση συνδρόμων, συγγενών ανωμαλιών κ.λπ.), η αισθητική (κοσμητική) στοματική και γναθοπροσωπική χειρουργική [ενέσεις Botox, ενέσιμα δερματικά εμφυτεύματα (ή υλικά πληρώσεως)-Fillers, γλυπτική προσώπου κ.ά.], αλλά και η χειρουργική αντιμετώπιση του ροχαλητού και της αποφρακτικής άπνοιας ύπνου. Όσον αφορά την ενημέρωση του κοινού για το φάσμα της Ειδικότητάς μας, η Ελληνική Εταιρεία Στοματικής και Γναθοπροσωπικής Χειρουργικής προσπαθεί το τελευταίο διάστημα με διάφορες δράσεις εξωστρέφειας και προβολής (συνέντευξη τύπου, ενημέρωση με αφορμή επετειακές εκδηλώσεις όπως η Παγκόσμια Ημέρα Στοματικών και Γναθοπροσωπικών Χειρουργών, η Παγκόσμια Ημέρα Τραύματος κ.ά,, εμφανίσεις σε τηλεοπτικές εκπομπές με θέματα Υγείας κ.λπ.), να αναδείξει το έργο των Στοματικών και Γναθοπροσωπικών Χειρουργών, περιγράφοντας τα διάφορα γνωστικά αντικείμενα που συγκροτούν την Ειδικότητα της Στοματικής και Γναθοπροσωπικής Χειρουργικής, έτσι ώστε ενημερωμένοι σωστά οι ασθενείς να επιλέγουν τον κατάλληλο ιατρό για την επιτυχημένη αντιμετώπιση των προβλημάτων που αφορούν την χειρουργική παθολογία του στόματος, των γνάθων και του προσώπου, καθώς και των επεκτάσεών τους στην κεφαλή και τον τράχηλο.
HD:
Υπάρχουν κέντρα αναφοράς στα δημόσια νοσοκομεία για προβλήματα που σχετίζονται με την ειδικότητα της Στοματικής και Γναθοπροσωπικής Χειρουργικής, και εάν ναι, πιστεύετε ότι καλύπτουν τις ανάγκες περίθαλψης της ελληνικής κοινωνίας σε αυτόν τον τομέα;
Όσον αφορά την ανάπτυξη Κλινικών/Τμημάτων Στοματικής
και Γναθοπροσωπικής Χειρουργικής στα Δημόσια (Κρατικά) Νοσηλευτικά Ιδρύματα, διαπιστώνει κανείς ότι ο υγειονομικός χάρτης είναι ικανοποιητικός, καθόσον τέτοιες Μονάδες
υπάρχουν στην Αθήνα-Αττική [ΓΝΑ «Γ. Γεννηματάς», ΓΝΑ
«Ο Ευαγγελισμός-Πολυκλινική» (Πανεπιστημιακή Κλινική Οδοντιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ), ΓΝΑ «Ιπποκράτειο», ΓΝΑ «ΚΑΤ», ΠΓΝ «Αττικόν» (Πανεπιστημιακή Κλινική Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ), ΓΝΠΑ «Π. & Α. Κυριακού», ΓΑΟΝΑ «Ο Άγιος Σάββας», ΓΝ Ελευσίνας «Θριάσιο», 401 ΓΣΝΑ, ΝΝΑ, 251 ΓΝΑ], την Αλεξανδρούπολη-Θράκη [ΠΓΝ Αλεξανδρούπολης], το Ηράκλειο Κρήτης [ΓΝΗ «Βενιζέλειο-Πανάνειο», ΠΑΓΝΗ], την Θεσσαλονίκη-Κεντρική Μακεδονία [ΓΝΘ «Γ. Παπανικολάου» (Πανεπιστημιακή Κλινική Οδοντιατρικής Σχολής ΑΠΘ), ΑΝΘ «Θεαγένειο», 424 ΓΣΝΕ], τα Ιωάννινα-Ήπειρος [ΓΝΙ «Γ. Χατζηκώστα»], την Κέρκυρα-Ιόνιοι Νήσοι [ΓΝΚ «Αγία Ειρήνη»], το Κιλκίς-Κεντρική Μακεδονία [ΓΝ Κιλκίς], την Λάρισα-Θεσσαλία [ΠΓΝ Λάρισας], την Πάτρα-Πελοπόννησος (Δυτική Ελλάδα) [ΓΝΠ «Ο Άγιος Ανδρέας», ΠΓΝΠ «Παναγία η Βοήθεια»], την Τρίπολη-Πελοπόννησος [ΠΓΝΤ «Η Ευαγγελίστρια»]. Το θέμα που εγείρεται βέβαια, είναι το γεγονός της υποστελέχωσης Τμημάτων Στοματικής και Γναθοπροσωπικής Χειρουργικής Επαρχιακών Νοσοκομείων, όπου δυστυχώς παρά το γεγονός ότι προκηρύσσονται κατά καιρούς θέσεις ιατρών ΕΣΥ, οι οποίες όμως πολλές φορές είναι θέσεις επικουρικών ιατρών, δεν υπάρχει εκδήλωση ανάλογου ενδιαφέροντος με αποτέλεσμα να παραμένουν κενές, με ό,τι αυτό συνεπάγεται για την λειτουργικότητα και αποτελεσματικότητα των Τμημάτων. Οι λόγοι βέβαια που συμβαίνει αυτό είναι πολλοί, θα πρέπει ίσως από πλευράς Πολιτείας να δοθούν περισσότερα κίνητρα, είτε εντοπιότητας ή επιπλέον μοριοδότησης, έτσι ώστε να υπάρχουν σαφείς προοπτικές επαγγελματικής εξέλιξης και όχι απλώς σπασμωδικές και εμβαλωματικές κινήσεις κάλυψης τρεχουσών αναγκών.Βεβαίως το θέμα του υγειονομικού χάρτη κατανομής των ειδικών Στοματικών και Γναθοπροσωπικών Χειρουργών στην
Ελλάδα, αποτελεί θέμα κεντρικού σχεδιασμού του Υπουργείου
Υγείας, ανάλογα με τον πληθυσμό κάθε Περιφέρειας της χώρας και την στελέχωση των Τμημάτων/Κλινικών Στοματικής και Γναθοπροσωπικής Χειρουργικής, κυρίως των Νοσηλευτικών Ιδρυμάτων του Δημόσιου Τομέα, με την θέσπιση κατάλληλων κινήτρων, αλλά και επικουρικά των Θεραπευτηρίων του Ιδιωτικού Τομέα, με την διάθεση θέσεων απασχόλησης σε ένα υγιές οικονομικό περιβάλλον, ελεύθερης παροχής και αγοράς υπηρεσιών υγείας.
HD:
Ποιες είναι οι σοβαρότερες ακάλυπτες ιατρικές ανάγκες όσον αφορά τα προβλήματα υγείας που έχουν να κάνουν με τη συγκεκριμένη ειδικότητα;
Σε γενικές γραμμές, θα μπορούσαμε να πούμε πως το
σοβαρότερο πρόβλημα που με τη σειρά του οδηγεί στην μη κάλυψη των ιατρικών αναγκών του Ελληνικού πληθυσμού από πλευράς Στοματικής και Γναθοπροσωπικής Χειρουργικής, είναι η συσσώρευση των στοματικών και γναθοπροσωπικών χειρουργών στα μεγάλα αστικά κέντρα της χώρας, ειδικότερα στην Αθήνα και την Θεσσαλονίκη, είτε αφορά τα Δημόσια Νοσοκομεία, ή τα Ιδιωτικά Θεραπευτήρια ή ακόμη και τους ελευθεροεπαγγελματίες ιατρούς. Ειδικότερα όσον αφορά τα Ιδιωτικά Θεραπευτήρια, θα πρέπει να αναφερθεί ότι διαθέτουν Κλινικές/Τμήματα Στοματικής και Γναθοπροσωπικής Χειρουργικής, αλλά τα περισσότερα είναι συγκεντρωμένα στην Αθήνα [(Όμιλος Hellenic Healthcare Group: Θεραπευτήριο Metropolitan (Metropolitan Hospital), ΔΘΚΑ «Υγεία», Metropolitan General), (Όμιλος Ευρωκλινικής: Ευρωκλινική Αθηνών), (Όμιλος Ιατρικού Αθηνών: Ιατρικό Κέντρο Αθηνών), (Εταιρεία «ΗΜΙΘΕΑ Μ.Α.Ε.»: Ερρίκος Ντυνάν Hospital Center), (Mediterraneo Hospital), (ΕΚΠΑ: Ευγενίδειο Θεραπευτήριο-Η Αγία Τριάς Α.Ε.)], ή στην Θεσσαλονίκη [(Όμιλος Ιατρικού Αθηνών: Ιατρικό Διαβαλκανικό Θεσσαλονίκης), (AMG International: Κλινική «Άγιος Λουκάς»)]. Επίσης αναφορικά με την διασπορά των ελευθεροεπαγγελματιών στοματικών και γναθοπροσωπικών χειρουργών, παρατηρείται ανάλογα μία συσσώρευση στα μεγάλα αστικά κέντρα της χώρας (Αθήνα, Θεσσαλονίκη, Πάτρα, Ιωάννινα, Ηράκλειο Κρήτης κ.λπ.). Ο μη ορθολογικός τρόπος κατανομής των στοματικών και γναθοπροσωπικών χειρουργών στην Ελληνική επικράτεια, παρά το γεγονός ότι πρόκειται κυρίως για μία τριτοβάθμια ειδικότητα, που όμως περιλαμβάνει στο φάσμα της και πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας, οδηγεί στην αναποτελεσματική αντιμετώπιση ιατρικών αναγκών που άπτονται των παθήσεων της Κροταφογναθικής Διάρθρωσης, της χειρουργικής ογκολογίας της στοματογναθοπροσωπικής χώρας με την αντίστοιχη επανορθωτική και μικροαγγειακή χειρουργική, καθώς επίσης και της χειρουργικής αντιμετώπισης των παθήσεων των σιελογόνων αδένων (φλεγμονών, όγκων κ.λπ.).
HD:
Ποιες είναι οι σημαντικότερες κατά τη γνώμη σας θεραπευτικές εξελίξεις που αναμένονται στον τομέα της Στοματικής και Γναθοπροσωπικής Χειρουργικής;
Κατ’ αρχάς ως ένα γενικότερο σχόλιο θα μπορούσαμε να
πούμε ότι, το μέλλον διαγράφεται ιδιαιτέρως ευοίωνο από επιστημονικής απόψεως, καθόσον η ειδικότητα της Στοματικής και Γναθοπροσωπικής Χειρουργικής εξελίσσεται συνεχώς και επεκτείνεται σε ολοένα ευρύτερα γνωστικά αντικείμενα. Η εξέλιξη της βιο-ιατρικής τεχνολογίας σαφώς επηρεάζει και θα επηρεάσει περαιτέρω, τόσο την εκπαίδευση όσο και την άσκηση της Στοματικής και Γναθοπροσωπικής Χειρουργικής, με αιχμή του δόρατος την ελάχιστα επεμβατική χειρουργική (Minimally Invasive Surgery), τα συστήματα χειρουργικής και διεγχειρητικής πλοήγησης (Surgical Navigation Systems), την ρομποτική χειρουργική, την χειρουργική επαυξημένης πραγματικότητας (Augmented-Reality Surgery), την χρήση νέων δικτύων ψηφιακών επικοινωνιών 5G κ.λπ.
HD:
Δεδομένων των ιδιαίτερων εκπαιδευτικών απαιτήσεων για την εν λόγω ειδικότητα, τόσο σε επίπεδο προαπαιτουμένων προπτυχιακών σπουδών, όσο και σε επίπεδο εκπαίδευσης, θα συμβουλεύατε τους νέους φοιτητές να την επιλέξουν και γιατί;
Κατ’ αρχάς η ενασχόληση με οιαδήποτε ιατρική χειρουργική
ειδικότητα, προϋποθέτει την συνειδητοποίηση από εκείνον που θα την επιλέξει, όσο το δυνατόν πιο έγκαιρα, της ανάγκης αφιέρωσης αλλά κι ενός συγκεκριμένου τρόπου ζωής. Βέβαια καθοριστικό παράγοντα στην επιλογή μιάς χειρουργικής ειδικότητας υψηλών απαιτήσεων, όπως είναι η Στοματική και Γναθοπροσωπική Χειρουργική, αποτελούν και οι δυνατότητες περαιτέρω επαγγελματικής αποκατάστασης.Η ροή νέων ειδικευομένων στην ειδικότητα της Στοματικής και Γναθοπροσωπικής Χειρουργικής είναι σε γενικές γραμμές ικανοποιητική, παρά τους όποιους φόβους που έχουν κατά καιρούς εκφρασθεί, λόγω των μακροχρόνιων προπτυχιακών σπουδών που απαιτούνται πριν από την είσοδο στην ειδικότητα, με αποτέλεσμα συγκυριακά να δημιουργείται η εντύπωση πρόσκαιρης έλλειψης ειδικευομένων ιατρών. Ξέρετε η απαιτούμενη λήψη τόσο του πτυχίου της Ιατρικής, όσο και του πτυχίου της Οδοντιατρικής, προϋποθέτει πλήρη συνειδητοποίηση του φορτίου από πλευράς επιστημονικών γνώσεων αλλά και της αφιέρωσης χρόνου για την εκπαίδευση στην ειδικότητα της Στοματικής και Γναθοπροσωπικής Χειρουργικής, η οποία διαρκεί 5 έτη, τα οποία κατανέμονται ως ακολούθως: 1 έτος Γενική Χειρουργική και 4 έτη Στοματική και Γναθοπροσωπική Χειρουργική. Το να διαθέσει κάποιος 14-15 χρόνια από την ζωή του για να αποκτήσει μία ειδικότητα, ιατρική και οδοντιατρική, με την μοναδικότητα της Στοματικής και Γναθοπροσωπικής Χειρουργικής, δεν είναι κάτι ούτε απλό, αλλά ούτε και εύκολο. Ως εκ τούτου επειδή η απόφαση αυτή απαιτεί ώριμη σκέψη, μεγάλη αγάπη, αλλά και ιδιαίτερη αφιέρωση που συνιστά τρόπο ζωής, θα πρέπει οι δυνατότητες και οι ευκαιρίες περαιτέρω επαγγελματικής αποκατάστασης να είναι σαφείς και ορατές. Και εδώ υπάρχει πράγματι σημαντικό πρόβλημα, εάν αναλογιστεί κανείς τις περιορισμένες προκηρύξεις θέσων στο Εθνικό Σύστημα Υγείας, την ολοένα και συρρικνούμενη στελέχωση των Ελληνικών Πανεπιστημίων, που σαφώς επηρεάζει και τις Πανεπιστημιακές Κλινικές των Νοσοκομείων, αλλά και τις ευμετάβλητες συνθήκες εργασίας στον Ιδιωτικό Τομέα Παροχής Υπηρεσιών Υγείας. Βέβαια το ευρύ φάσμα της Στοματικής και Γναθοπροσωπικής Χειρουργικής, ειδικότερα δε αυτό που άπτεται της πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας, προσφέρει ως λύση βιοπορισμού την άσκηση αρκετών γνωστικών αντικειμένων της σε περιβάλλον ιδιωτικού ιατρείου, υπό την ιδιότητα του ελεύθερου επαγγελματία ιατρού. Σαφώς όμως για να διατηρηθεί αμείωτο το ενδιαφέρον των υποψηφίων ειδικευομένων ιατρών και να μην παρατηρούνται ελλείψεις, θα πρέπει ο σχεδιασμός της Πολιτείας αλλά και οι
υγιείς συνθήκες της ελεύθερης αγοράς να διασφαλίζουν την
μελλοντική επαγγελματική τους αποκατάσταση, με όρους αξιοκρατείας και αξιοπρέπειας, με τελικούς παραλήπτες βέβαια αυτής της πολιτικής όχι μόνο τους Στοματικούς και Γναθοπροσωπικούς Χειρουργούς, αλλά και τους ασθενείς προς τους οποίους προσφέρονται οι υπηρεσίες τους. Συμπερασματικά λοιπόν, για όποιον αγαπά την Χειρουργική εν γένει, αλλά και γοητεύεται ειδικότερα από την περιοχή του προσώπου, του στόματος και των γνάθων, που κατέχουν κομβική θέση λειτουργικά αλλά και αισθητικά στην κεφαλή και τον τράχηλο, έχοντας συνειδητοποιήσει τις προσωπικές θυσίες που απαιτούνται τόσο βραχυπρόθεσμα αλλά και μακροπρόθεσμα, ναι θα συμβούλευα ανεπιφύλακτα τους νέους ιατρούς να επιλέξουν τη μοναδική ειδικότητα της Στοματικής και Γναθοπροσωπικής Χειρουργικής.
HD:
Ποια είναι η συνεισφορά της ιστορίας της ιατρικής,
που αποτελεί και γνωστικό αντικείμενό σας,

στην εκπαίδευση ενός νέου γιατρού;

Φέρνοντας στο μυαλό μας τη φράση του Ευριπίδη «Όλβιος
όστις ιστορίης έσχε μάθησιν» (Είναι ευτυχής όποιος γνωρίζει Ιστορία), δοθείσης της καλπάζουσας και συνάμα ανεξέλεγκτης πολλές φορές τεχνολογικής εξέλιξης και ανάπτυξης, η οποία νομοτελειακά πλέον επηρεάζει την άσκηση της σύγχρονης Ιατρικής, καθίσταται προφανές γιατί η μελέτη και η διδασκαλία της Ιστορίας της Ιατρικής, αποτελεί καθοριστικό παράγοντα για την ανάγκη εξισορρόπησης της εκπαιδευτικής διαδικασίας, αλλά και βαθύτερου προβληματισμού όσον αφορά το είδος του ιατρού που χρειάζεται η σύγχρονη κοινωνία. Είναι ευρύτατα γνωστό ότι, γνωρίζοντας το παρελθόν κατανοεί κάποιος καλύτερα το παρόν, αλλά και σχεδιάζει σωστότερα το μέλλον. Έτσι και η ιατρική εκπαίδευση αναγνωρίζει στις ημέρες μας την αναγκαιότητα επιστροφής περισσότερο προς τις ανθρωπιστικές σπουδές (humanities), κεντρική θέση στις οποίες κατέχει η Ιστορία της Ιατρικής, συνειδητοποιώντας τη μεγάλη ανάγκη ο νέος ιατρός εγκολπώνοντας τα θαυμαστά τεχνολογικά επιτεύγματα της σύγχρονης Ιατρικής, να διατηρεί συνάμα ως αφορμή έμπνευσης, αναστοχασμού, αλλά και δημιουργικής ισορροπίας την επαφή με το παρελθόν, έτσι ώστε οι συχνά φρενήρεις ρυθμοί της τεχνολογίας να μην υπερβαίνουν και καταργούν τους βιοηθικούς προβληματισμούς που ανακύπτουν κατά την διαχρονική άσκηση της Ιατρικής. Οι ταγοί της ιατρικής εκπαίδευσης αναγνωρίζουν πλέον την ανάγκη, η υπερεξειδίκευση και η τεχνολογική αποπροσωποποίηση να μη καταστήσουν τον νέο ιατρό απόμακρο παρατηρητή του ραγδαία μεταβαλλόμενου παρόντος, διαταράσσοντας την ιερή σχέση ασθενούς-ιατρού, αλλά εξοπλίζοντάς τον με τα ανάλογα ηθικά αντίβαρα να του δώσουν τη δυνατότητα να εξισορροπήσει ανάμεσα στο νοσταλγικό παρελθόν και το αδιόρατο μέλλον. Η Ιστορία και η Ηθική της Ιατρικής, αποτελούν ένα ασφαλές εχέγγυο ώστε η εκπαίδευση ενός νέου ιατρού, να αποκτήσει την αναγκαία συνέχεια αλλά και την ποιότητα που δεν θα εξαντλείται στην γνώση και στο κυνήγι του τεχνολογικού θαύματος, αλλά θα αναβαπτίζεται στον αναστοχασμό και την έμπνευση τόσο από τις επιτυχίες όσο και από τα λάθη του παρελθόντος, έτσι ώστε να σχεδιάζεται το επιστημονικό μέλλον χωρίς ανυπομονησία, αλλά με την ωριμότητα και την αυτοπεποίθηση που γεννά η ιστορική γνώση στην ανθρώπινη κοινωνία

 

 

Πηγη:HealthDaily