Η σταδιακή απώλεια του χρωμοσώματος Υ σε κύτταρα των ανδρών θεωρούνταν για χρόνια ακίνδυνη.
Ωστόσο, σύγχρονες γενετικές αναλύσεις δείχνουν ότι σχετίζεται με σοβαρές νόσους — από εμφράγματα μέχρι Αλτσχάιμερ — υποδεικνύοντας ότι το μικρότερο ανθρώπινο χρωμόσωμα μπορεί να ρυθμίζει κρίσιμες λειτουργίες του οργανισμού.
Η απώλεια αυξάνεται με την ηλικία
Οι άνδρες χάνουν σταδιακά το χρωμόσωμα Υ σε μέρος των κυττάρων τους καθώς μεγαλώνουν. Πρόκειται για φαινόμενο μωσαϊκισμού: ο οργανισμός καταλήγει να αποτελείται από κύτταρα με και χωρίς Υ.
Τα ποσοστά αυξάνονται θεαματικά:
-
περίπου 40% των 60χρονων εμφανίζουν απώλεια σε κάποια κύτταρα
-
έως και 57% των 90χρονων παρουσιάζουν το φαινόμενο
Το κάπνισμα και η έκθεση σε καρκινογόνους παράγοντες φαίνεται να επιταχύνουν τη διαδικασία. Τα κύτταρα χωρίς Υ μάλιστα πολλαπλασιάζονται ταχύτερα — ιδιότητα που μπορεί να ευνοεί την ανάπτυξη όγκων.
Γιατί θεωρούνταν ασήμαντο
Το ανθρώπινο χρωμόσωμα Υ είναι μικρό και περιέχει μόλις 51 γονίδια που κωδικοποιούν πρωτεΐνες, πολύ λιγότερα από τα υπόλοιπα χρωμοσώματα. Συνδέθηκε κυρίως με:
-
τον καθορισμό του φύλου
-
τη λειτουργία του σπέρματος
Επειδή κύτταρα μπορούν να επιβιώσουν χωρίς αυτό, οι επιστήμονες πίστευαν ότι η απώλειά του δεν επηρεάζει την υγεία. Ακόμη και εξελικτικά, το Υ θεωρούνταν «υπό εξαφάνιση», αφού υποβαθμίζεται εδώ και περίπου 150 εκατομμύρια χρόνια.
Συσχέτιση με σοβαρές ασθένειες
Τα τελευταία χρόνια τα δεδομένα άλλαξαν ριζικά. Η απώλεια Υ συσχετίστηκε με:
-
καρδιαγγειακή νόσο και αυξημένο κίνδυνο εμφράγματος
-
νεφρική νόσο
-
νόσο Αλτσχάιμερ (έως 10 φορές συχνότερη απώλεια Υ)
-
αυξημένη θνησιμότητα από COVID-19
-
διάφορους καρκίνους και χειρότερη πρόγνωση
Σε μεγάλη γερμανική μελέτη, άνδρες άνω των 60 με υψηλό ποσοστό απώλειας είχαν σημαντικά αυξημένο κίνδυνο καρδιακής προσβολής.
Πειράματα σε ποντίκια έδειξαν μάλιστα πιθανή αιτιώδη σχέση: ζώα που έλαβαν αιμοποιητικά κύτταρα χωρίς Υ εμφάνισαν επιδείνωση καρδιακής λειτουργίας και καρδιακή ανεπάρκεια.
Τι κάνει τελικά το Υ
Παρά το μικρό του μέγεθος, φαίνεται πως το Υ συμμετέχει στη ρύθμιση πολλών γονιδίων. Ορισμένα από τα γονίδιά του λειτουργούν ως ογκοκατασταλτικά, ενώ άλλα επηρεάζουν το ανοσοποιητικό και την παραγωγή αιμοκυττάρων.
Επιπλέον περιέχει πολλά μη κωδικοποιητικά RNA, τα οποία δεν παράγουν πρωτεΐνες αλλά ελέγχουν την ενεργοποίηση άλλων γονιδίων. Όταν το Υ χαθεί, η ισορροπία αυτή διαταράσσεται — πιθανώς οδηγώντας σε φλεγμονή, εκφυλισμό ιστών και καρκινογένεση.
Η πλήρης χαρτογράφηση του DNA του Υ ολοκληρώθηκε μόλις πριν λίγα χρόνια, γεγονός που εξηγεί γιατί οι λειτουργίες του αποκαλύπτονται τώρα.
Τι σημαίνει για την ιατρική
Οι ερευνητές εξετάζουν πλέον την απώλεια του Υ ως πιθανό βιοδείκτη γήρανσης και πρόγνωσης ασθενειών. Στο μέλλον θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για:
-
πρόβλεψη καρδιαγγειακού κινδύνου
-
εξατομίκευση θεραπείας καρκίνου
-
κατανόηση της μικρότερης ανδρικής μακροζωίας
Το μέχρι πρότινος «άχρηστο» χρωμόσωμα αποδεικνύεται τελικά κρίσιμος ρυθμιστής της βιολογικής φθοράς.
Πηγη: https://healthpharma.gr