Ιατρική Διαφήμιση: ώρα για κανόνες

Η ιατρική διαφήμιση, η οποία ρητώς απαγορεύεται σύμφωνα με το Κώδικα Ιατρικής Δεοντολογίας (άρθρο 17) σήμερα έχει αλλάξει. Δεν βρίσκεται πλέον μόνο σε μια πινακίδα ή σε μια καταχώρηση. Βρίσκεται παντού. Στα social media, στα sites, στα videos, στους influencers, στα likes και στους followers.

Όλα μπορεί να ξεκινούν από ένα «γιατρό» –εντός ή εκτός εισαγωγικών- σε μια οθόνη που παρουσιάζει πρωτοποριακές θεραπείες μιλά με απόλυτη βεβαιότητα για «τοξικό φορτίο», για «θαυματουργές» μεθόδους, για αναίμακτες θεραπείες, ή για τη θεραπεία που αντιμετωπίζει επιτέλους τη «ρίζα του προβλήματος».

Η ιατρική διαφήμιση στα μέσα μαζικής ενημέρωσης και, κυρίως, στο διαδίκτυο αποτελεί ένα από τα δυσκολότερα ζητήματα της σύγχρονης ιατρικής δεοντολογίας. Στην πραγματικότητα, δεν έχουμε πλέον να αντιμετωπίσουμε απλώς μεμονωμένες παραβάσεις, αλλά ένα ολόκληρο οικοσύστημα στο οποίο η επιστημονική ενημέρωση μπορεί εύκολα να συνυπάρξει ή να συγχέεται με την παραπληροφόρηση και την εμπορική προώθηση.

Δήθεν θεραπείες, influencers χωρίς επιστημονική επάρκεια, εμπορικές δομές που υπόσχονται ευεξία ή ίαση μέσα από ελκυστικές οικονομικές προσφορές, αλλά και πρόσωπα που εκμεταλλεύονται την αγωνία και την ευαλωτότητα του ασθενούς. Είναι προφανές ότι πρόκειται για κάτι πολύ περισσότερο από μια απλή «διαφήμιση». Είναι ζήτημα προστασίας του ασθενούς, αξιοπιστίας της Ιατρικής και σαφούς οριοθέτησης μεταξύ επιστημονικής ενημέρωσης και εμπορικής προώθησης.

Ιδιαίτερα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα η ιατρική ενημέρωση μπορεί να μετατραπεί σε εμπορικό μήνυμα. Νέες και «επαναστατικές» θεραπείες, «ελάχιστα επεμβατικές» τεχνικές, αλοιφές που υπόσχονται ότι θεραπεύουν σχεδόν τα πάντα, ορθοπαιδικά βοηθήματα με «μαγνητικές» ιδιότητες που δήθεν αποκαθιστούν την κίνηση. Και κάπου εκεί ο ασθενής παύει να είναι ο ενημερωμένος πολίτης.

Χάνεται μέσα στην υπερπληροφόρηση, μετατρέπεται σε καταναλωτή υποσχέσεων και τελικά σε επενδυτή ασύμμετρων προσδοκιών για την υγεία και το θεραπευτικό αποτέλεσμα. Γι’ αυτό είναι κρίσιμο να διαχωρίσουμε με σαφήνεια την ενημέρωση από τη διαφήμιση.

Ο γιατρός έχει δικαίωμα και υποχρέωση να ενημερώνει υπεύθυνα για τις παθήσεις, τις θεραπευτικές επιλογές και τις νέες επιστημονικές εξελίξεις. Ο πολίτης, όμως, έχει επίσης δικαίωμα να γνωρίζει από την πρώτη στιγμή εάν αυτό που παρακολουθεί αποτελεί ανεξάρτητη επιστημονική ενημέρωση ή πληρωμένη προώθηση μιας υπηρεσίας, μιας μεθόδου ή ενός προϊόντος. Ακριβώς σε αυτό το σημείο απαιτείται ισχυρή θεσμική παρέμβαση.

Πρώτον, συστηματικός και διαρκής έλεγχος των influencers, των testimonials και των «επιδείξεων» ασθενών. Οι αναφορές μιας «επιτυχούς θεραπείας» από ασθενείς, influencers ή επώνυμα πρόσωπα μπορούν να ασκήσουν πολύ μεγαλύτερη επιρροή στο κοινό από οποιαδήποτε επιστημονική δημοσίευση. Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται στις φωτογραφίες «πριν και μετά», στις μαρτυρίες ασθενών, στα videos, στα stories και γενικότερα σε κάθε μορφή έμμεσης εμπορικής προώθησης μέσα από τα κοινωνικά δίκτυα.

Δεύτερον, συστηματική επιστημονική αξιολόγηση των λεγόμενων «νέων θεραπειών». Καμία μέθοδος δεν μπορεί να αποκτά επιστημονική αξιοπιστία επειδή έγινε viral. Η επιστημονική τεκμηρίωση δεν μετριέται σε likes, views ή followers. Μετριέται με μελέτες, δεδομένα, ασφάλεια, αποτελεσματικότητα, σαφείς ενδείξεις και επιστημονική αξιολόγηση.

Ως Ινστιτούτο Επιστημονικών Ερευνών έχουμε ήδη προτείνει από το 2ο Forum Yγείας, την δημιουργία ανεξάρτητου εποπτικού οργάνου, την ΕΘΝΙΚΗ ΑΡΧΗ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΦΗΜΙΣΗΣ. Η Αρχή αυτή, αξιοποιώντας μεταξύ άλλων μια μόνιμη πλατφόρμα ψηφιακής παρακολούθησης με εργαλεία Τεχνητής Νοημοσύνης, θα μπορούσε να εποπτεύει το σύγχρονο οικοσύστημα ιατρικής επικοινωνίας: από την τηλεόραση και το ραδιόφωνο μέχρι τις ιστοσελίδες, τα podcasts, τα κοινωνικά δίκτυα, τους influencers και τις διαφημιστικές καμπάνιες ιατρών και μονάδων υγείας.

Στην Αρχή θα μπορούσαν να συμμετέχουν εκπρόσωπος του Πανελλήνιου Ιατρικού Συλλόγου, νομικός με εξειδίκευση στο ιατρικό δίκαιο και τη βιοηθική, εκπρόσωπος του Υπουργείου Υγείας, ιατρός εκπρόσωπος επιστημονικής εταιρείας, ειδικός στην επικοινωνία και τη διαφήμιση και, φυσικά, εκπρόσωπος των ασθενών.
Παράλληλα, ως θετικό κίνητρο συμμόρφωσης, προτείνεται η καθιέρωση ΕΘΝΙΚΟΥ ΣΗΜΑΤΟΣ ΑΞΙΟΠΙΣΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ, το οποίο θα μπορούν να χρησιμοποιούν ιατροί και οργανισμοί των οποίων συγκεκριμένο επικοινωνιακό ή διαφημιστικό υλικό έχει ελεγχθεί και εγκριθεί πριν από τη δημοσιοποίησή του.

Μία δεύτερη ουσιαστική θεσμική παρέμβαση θα ήταν η δημιουργία ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟΥ ΝΕΩΝ ΘΕΡΑΠΕΙΩΝ, υπό την αιγίδα του Υπουργείου Υγείας, με τη συμμετοχή του Π.Ι.Σ., των Ιατρικών Επιστημονικών Εταιρειών, του Π.Φ.Σ., του Ε.Ο.Φ. και του Ε.Ο.Π.Υ.Υ. Το Παρατηρητήριο θα μπορούσε να αποτελέσει έναν μόνιμο μηχανισμό επιστημονικής επιτήρησης, έγκαιρης αναγνώρισης, αξιολόγησης, παρακολούθησης και έγκυρης ενημέρωσης σχετικά με νέες και καινοτόμες θεραπευτικές μεθόδους που εμφανίζονται στην Ελλάδα ή διεθνώς.

Με τον τρόπο αυτό, κάθε νέα θεραπευτική πρακτική θα αποκτά τη δική της «ταυτότητα τεκμηρίωσης»: ποια είναι η επιστημονική της βάση, ποιες είναι οι ενδείξεις της, ποια τα αναμενόμενα οφέλη, ποιες οι πιθανές επιπλοκές και ποιοι επαγγελματίες υγείας έχουν την επιστημονική αρμοδιότητα να την εφαρμόζουν. Ο στόχος είναι απλός. Να σταματήσει, όσο είναι δυνατόν, η άσκοπη διαδικτυακή περιπλάνηση των συμπολιτών μας ανάμεσα σε εκατοντάδες διαφημίσεις, αναρτήσεις, «θαυματουργές» θεραπείες και αντικρουόμενες υποσχέσεις.

Η υγεία και η άσκηση της Ιατρικής δεν μπορούν να αποτελούν πεδίο παραπληροφόρησης και ανεξέλεγκτης εμπορικής προώθησης. Χρειάζονται σαφείς κανόνες, επιστημονικά κριτήρια, αποτελεσματικοί έλεγχοι και θετικά κίνητρα για όσους επιλέγουν την υπεύθυνη επικοινωνία. Και πάνω απ’ όλα χρειάζεται πολιτική βούληση για ένα σύγχρονο και ανεξάρτητο θεσμικό πλαίσιο που θα προστατεύει τον πολίτη, θα διασφαλίζει την ιατρική δεοντολογία και θα αποκαθιστά το θεμελιώδες δικαίωμα του ασθενούς, να μπορεί να γνωρίζει πότε κάποιος τον ενημερώνει και πότε κάποιος προσπαθεί να του πουλήσει μια θεραπεία.

ΧΑΡΗΣ Χ. ΒΑΒΟΥΡΑΝΑΚΗΣ

ΟΡΘΟΠΑΙΔΙΚΟΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ

ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟΥ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΥ ΙΑΤΡΙΚΟΥ ΣΥΛΛΟΓΟΥ

 

 

Πηγη: https://www.healthreport.gr