Αναπτύχθηκε η πρώτη πειραματική θεραπεία για ασθενείς με νόσο ALS

Εννέα μήνες μετά τον θάνατο του ηθοποιού Έρικ Ντέιν, του δημοφιλούς γοητευτικού γιατρού της επιτυχημένης τηλεοπτικής σειράς «Grey’s Anatomy» ένα διεθνές επιστημονικό επίτευγμα, καρπός συνεργασίας της Μ. Βρετανίας, της Γερμανίας και των ΗΠΑ, μάς φέρνει πιο κοντά στην ανάπτυξη της πρώτης θεραπείας για την ανίατη νόσο ALS, από την οποία έπασχε ο ηθοποιός.

Η αμυοτροφική πλευρική σκλήρυνση (ALS), γνωστή και ως «νόσος του κινητικού νευρώνα» (MND), είναι μια προοδευτική νευροεκφυλιστική πάθηση που καταστρέφει σταδιακά τους κινητικούς νευρώνες στον εγκέφαλο και τον νωτιαίο μυελό, οδηγώντας σε μυϊκή αδυναμία και ατροφία. Ο Έρικ Ντέιν, που πέθανε τον περασμένο Φεβρουάριο είχε διαγνωστεί με ALS μόλις τον Απρίλιο του 2025, ενώ μέσα στην ίδια χρονιά (τον Ιούνιο του 2025) πέθανε από την ίδια πάθηση ο Έλληνας ηθοποιός Γεράσιμος Μιχελής.

Η πρώτη πειραματική θεραπεία για την ανίατη έως σήμερα ασθένεια πέτυχε να αποκαταστήσει στο εργαστήριο την επικοινωνία με τους νευρώνες και αναπτύχθηκε από 4 επιστημονικούς φορείς και μια βιοφαρμακευτική εταιρία των ΗΠΑ. Την ερευνητική ομάδα που υλοποίησε την μελέτη, η οποία δημοσιεύτηκε στην επιστημονική επιθεώρηση «Nature», συνέθεσαν επιστήμονες των βρετανικών πανεπιστημίων University College London (UCL) και King’s College, του Κέντρου Βιοϊατρικής Έρευνας Francis Crick Institute (με έδρα στο Λονδίνο), του Ερευνητικού Ινστιτούτου Μοριακής Φαρμακολογίας στο Βερολίνο της Γερμανίας Leibniz-FMP (Leibniz-Forschungsinstitut für Molekulare Pharmakologie) και της βιοφαρμακευτικής εταιρείας γονιδιακής ιατρικής Trace Neuroscience, με έδρα στην Καλιφόρνια, που δραστηριοποιείται στις νευροεκφυλιστικές παθήσεις και κυρίως στη νόσο ALS.

Βρέθηκε ένας γονιδιακός στόχος και διορθώθηκε!

Το νέο επίτευγμα θα μπορούσε να φέρει ευεργετικές θεραπευτικές επιπτώσεις για το 97% των πασχόντων με νόσο του κινητικού νευρώνα (MND), για τα οποία δεν υπάρχει επί του παρόντος σημαντική τροποποιητική θεραπεία (ώστε να αποφεύγεται η μοιραία επιδείνωση). Τα ευρήματα της μελέτης εντόπισαν ένα μόνο σφάλμα σε ένα βασικό γονίδιο που εμπλέκεται στη νόσο MND και προκαλεί τη διακοπή της επικοινωνίας μεταξύ των νευρώνων. Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν ένα φάρμακο για να αποκαταστήσουν την επικοινωνία σε ανθρώπινους νευρώνες στο εργαστήριο και το πέτυχαν.

Πώς εξελίσσεται η ασθένεια του κινητικού νευρώνα

Η MND, γνωστή και ως αμυοτροφική πλευρική σκλήρυνση (με την ALS, τον πιο συνηθισμένο υποτύπο της νόσου), είναι μια καταστροφική και τελικά θανατηφόρα ασθένεια που προκαλεί προοδευτική μυϊκή αδυναμία λόγω της εκφύλισης των κινητικών νευρώνων στον εγκέφαλο και τον νωτιαίο μυελό. Καθώς η νόσος εξελίσσεται, οι ασθενείς χάνουν σταδιακά την ικανότητα να κινούνται, να μιλούν, να καταπίνουν και να αναπνέουν. Υπολογίζεται ότι επηρεάζει έναν στους 300 ανθρώπους στη ζωή του και δεν υπάρχει θεραπεία.

Αίτιο της βλάβης η πρωτεΐνη TDP

Επί του παρόντος, υπάρχουν εγκεκριμένες και πειραματικές θεραπείες μόνο για δύο σπάνιες γενετικές μορφές ALS, οι οποίες αντιπροσωπεύουν λιγότερο από το 3% των περιπτώσεων. Δεν υπάρχει διαθέσιμη σημαντική τροποποιητική της νόσου θεραπεία για το υπόλοιπο 97% των περιστατικών. Όλες αυτές οι περιπτώσεις έχουν ένα κοινό χαρακτηριστικό: Μια βασική πρωτεΐνη που ονομάζεται TDP-43 σταματά να κάνει σωστά τη δουλειά της.

Κανονικά, αυτή η πρωτεΐνη είναι ένας διορθωτής γενετικού υλικού. Χωρίς αυτήν την πρωτεΐνη διόρθωσης, οι νευρώνες δεν μπορούν να επεξεργαστούν σωστά το γενετικό υλικό, με αποτέλεσμα ελαττωματικές πρωτεΐνες που δεν μπορούν να εκτελέσουν τους κανονικούς τους ρόλους. Αναδημιουργώντας στο εργαστήριο τι συμβαίνει στους ανθρώπινους νευρώνες όταν η πρωτεϊνη TDP-43 αποτυγχάνει, οι ερευνητές μπόρεσαν να δουν τις επιπτώσεις της απώλειας αυτής της πρωτεΐνης διόρθωσης στον τρόπο λειτουργίας των νευρώνων.

Διαπίστωσαν ότι χωρίς την κατάλληλη διόρθωση, υπήρχαν σφάλματα στην παραγωγή μιας άλλης βασικής πρωτεΐνης που ονομάζεται UNC13A και η οποία κανονικά επιτρέπει στους νευρώνες να στέλνουν σήματα ο ένας στον άλλο. Οι κοινές γενετικές παραλλαγές στην UNC13A συγκαταλέγονται ήδη στους ισχυρότερους γνωστούς παράγοντες κινδύνου για νόσου του κινητικού νευρώνα (MND).

Πώς σχεδιάστηκε η θεραπεία

Η μελέτη διαπίστωσε ότι ένα μόνο σφάλμα στον τρόπο παραγωγής της πρωτεϊνης UNC13A μείωσε δραστικά την επικοινωνία των νευρώνων. Οι ερευνητές σχεδίασαν έναν τύπο φαρμάκου, που ονομάζεται αντιπληροφοριακό ολιγονουκλεοτίδιο (ASO), για να στοχεύσει ειδικά αυτό το σφάλμα και κατάφεραν να αποκαταστήσουν την παραγωγή λειτουργικής πρωτεΐνης UNC13A, επιτρέποντας στους νευρώνες να επικοινωνούν ξανά.

Ένα άλλο ASO που στοχεύει τη δυσλειτουργία της πρωτεϊνης UNC13A μέσω ενός παρόμοιου μηχανισμού βρίσκεται ήδη σε κλινική ανάπτυξη σε ανθρώπους στο Ηνωμένο Βασίλειο, την Ευρώπη και την Κίνα. Τον περασμένο μήνα, ο πρώτος συμμετέχων στο Ηνωμένο Βασίλειο έλαβε δόση TRCN-1023 στο UCLH στην κλινική δοκιμή Φάσης 1/2 FUNCTION ALS, με επικεφαλής την Trace Neuroscience, μια βιοφαρμακευτική εταιρεία που συνιδρύθηκε από τον καθηγητή Πιέτρο Φράτα που εργάζεται και στο Ινστιτούτο Νευρολογίας του UCL και στο Ινστιτούτο Francis Crick.

Ο καθηγητής Φράτα, ο οποίος είναι επίσης συν-επικεφαλής συγγραφέας της δημοσίευσης στο επιστημονικό περιοδικό Nature, δήλωσε: «Η προηγούμενη εργασία μας έδειξε ότι η πρωτεϊνη UNC13A είναι σημαντική στην εξέλιξη της ALS, αλλά ακόμα δεν γνωρίζαμε με ποιον τρόπο και σε ποιο βαθμό παίζει ρόλο. Τώρα έχουμε μάθει ότι είναι ο κύριος παράγοντας που προκαλεί τα ελλείμματα απελευθέρωσης των συνάψεων κατά τη δυσλειτουργία της πρωτεϊνης TDP-43 και έχουμε αναπτύξει πολύ αποτελεσματικά αντινοηματικά ολιγονουκλεοτίδια για να διασώσουμε αυτό το έλλειμμα. Είναι συναρπαστικό που αυτά τα φάρμακα έχουν ήδη εισέλθει σε κλινικές δοκιμές».

 

 

Πηγη: https://www.insider.gr/

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *