Διαμόρφωση Εθνικού Σχεδίου Ψηφιακής Στρατηγικής Ηλεκτρονικής Υγείας και Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης στον τομέα της υγείας
του Γιώργου Στεφανόπουλου, Ειδικού Συμβούλου ΓΓΔΥ υπουργείου Υγείας
H ηλεκτρονική διακυβέρνηση στον τομέα της δημόσιας υγείας, όπως και η ηλεκτρονική διακυβέρνηση στο ευρύτερο δημόσιο σύστημα υγείας, αποτελούν πλέον αναπόσπαστο μέρος της λειτουργίας ενός σύγχρονου κράτους. Η άποψη πως η εφαρμογή μηχανισμών ηλεκτρονικής διακυβέρνησης αποτελεί μια ακριβή πολυτέλεια έναντι άλλων σημαντικών προτεραιοτήτων σε επίπεδο λειτουργίας ενός δημόσιου συστήματος υγείας, είναι αποδεδειγμένα εσφαλμένη αφού η επένδυση στις τεχνολογίες υγείας και ψηφιακής διοικητικής υποστήριξης αποτελούν ένα δομικό στοιχείο διασφάλισης της ορθολογικής χρήσης των διατιθέμενων πόρων, αιτιολογημένης χρήσης τους, μείωσης του διοικητικού φόρτου του προσωπικού, εξέλιξης του τρόπου λειτουργίας, ορισμού προτύπων διαδικασίας, βελτίωσης της επαφής του πολίτη με το σύστημα και σαφώς άσκησης πολιτικής στον τομέα της υγείας. Και όλα αυτά με το χαρακτήρα υψηλής και άμεσης ανταποδοτικότητας. Η διασφάλιση ενός ολοκληρωμένου περιβάλλοντος εφαρμογής ψηφιακών υπηρεσιών στον τομέα της υγείας, έχει κάποιες ουσιαστικές προϋποθέσεις, τις οποίες όλοι γνωρίζουν ή έστω αντιλαμβάνονται δια της απουσίας τους, αλλά δυστυχώς ουδέποτε κατέστη δυνατή η δομημένη αποτύπωσή τους, η ενιαία και στη βάση ενός ρεαλιστικού σχεδιασμού και χρονοπρογραμματισμού και επένδυσης, κατάρτιση ενός εθνικού οδικού ψηφιακού χάρτη του τομέα της υγείας.
Προϋποθέσεις:
1) Αποφυγή της ασυνέχειας σε επίπεδο αφοσίωσης στην εφαρμογή του οδικού χάρτη. Όποιος και εάν είναι ο τελικός οδικός χάρτης θα πρέπει να υπηρετηθεί από κάθε κυβέρνηση στο συμφωνημένο βάθος χρόνου. Ο μόνος τρόπος για να επιτευχθεί μια τέτοια εθνική στρατηγική ή εθνική πολιτική, είναι μέσα από μια διακομματική συνεργασία, στη λογική συμφωνίας θέσεων, σε επίπεδο αρχών και προτεραιοτήτων. Η δέσμευση αυτή θα διασφαλίσει την απαρέγκλιτη υλοποίηση και εφαρμογή του οδικού χάρτη. Είναι λάθος η χάραξη στρατηγικής στη βάση του πολιτικού χρόνου και χαρακτηριστικό ωριμότητας η συναίνεση σε κοινώς αποδεκτά επίπεδα διακυβέρνησης, που θα διασφαλίσουν τη συνέχιση της λειτουργίας ενός κράτους.
2) Διασφάλιση των απαιτούμενων Οικονομικών Πόρων με στρατηγική εκμετάλλευση κατά προτεραιότητα από το Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων, τον Τακτικό Προϋπολογισμό και τέλος τα Ευρωπαϊκά Συγχρηματοδοτούμενα Προγράμματα Ανάπτυξης. Αν και το τελικό κόστος θα αποτυπωθεί αφού συναποφασίσουν οι κοινές προτεραιότητες του οδικού χάρτη, πρέπει να εκτιμηθεί πως χώρες που κατάφεραν να αναπτύξουν σοβαρούς μηχανισμούς ψηφιακής υποστήριξης κινήθηκαν σε επίπεδο επένδυσης της τάξης του 5-7 % των προϋπολογισμών τους για την υγεία. Στην περίπτωση της χώρας μας ακόμα και το 0,5% του προϋπολογισμού (εμπροσθοβαρώς) για την υγεία (ποσό που αγγίζει τα 45.000.000 €) θα προσέδιδε τεράστια ώθηση στην άμεση εφαρμογή του οδικού χάρτη. Στο σημείο αυτό πρέπει επίσης να συμφωνηθεί και η λογική της επανεπένδυσης της ανταποδοτικής ωφέλειας από τη χρήση ψηφιακών υπηρεσιών εντός του εθνικού συστήματος υγείας.
3) Διασφάλιση των Απαιτούμενων Ανθρώπινων Πόρων. Αυτή τη στιγμή η στελέχωση του τομέα της υγείας με επιστημονικό προσωπικό των κλάδων ΤΠΕ κινείται στα χαμηλότερα επίπεδα της Ευρώπης. Ο δείκτης στελέχωσης προσωπικού ΤΠΕ στα ελληνικά νοσοκομεία ανέρχεται στο 0,06 % σε αντίθεση με το 1,6 % των υπολοίπων χωρών. Είναι σαφές πως κανένας σχεδιασμός και καμία εφαρμογή ψηφιακού μετασχηματισμού του τομέα της υγείας δεν είναι δυνατόν να επιτευχθεί χωρίς την απαραίτητη και ικανή στελέχωση του δημόσιου συστήματος υγείας με προσωπικό του κλάδου. Επίσης σημαντικό στοιχείο αποτελεί η διαμόρφωση ενός πιο ευέλικτου οργανωτικού σχήματος διοίκησης ΤΠΕ σε επίπεδο κεντρικής υπηρεσίας και Νοσοκομείων.
4) Ενίσχυση του Μοντέλου Διοίκησης
του οδικού χάρτη σε επίπεδο Υπουργείου. Το Υπουργείο Υγείας αυτή τη στιγμή διαθέτει μια Διεύθυνση Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης (ΗΛΔΙ) με τέσσερα τμήματα, υπό τη Γενική Διεύθυνση Ανθρωπίνων Πόρων. Η αρμοδιότητα της Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησής ασκείται ως μια από τις πολλές αρμοδιότητες που επιμερίζονται σε επίπεδο πολιτικού προσωπικού του Υπουργείου. Ο συνδυασμός αυτός αποτελεί ένα ουσιαστικό ζήτημα αδυναμίας εφαρμογής ενός κεντρικού συντονιστικού ρόλου με υψηλό βαθμό αφοσίωσης και δυσκολία επιβολής ενός κεντρικού συντονιστικού ρόλου που αγγίζει οριζόντια σχεδόν κάθε άλλη αρμοδιότητα. Προτείνεται η δημιουργία Γενικής Διεύθυνσης Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης την αρμοδιότητα της οποίας θα έχει είτε α) Ειδικός Γραμματέας Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης Υγείας είτε β) Υφυπουργός Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης Υγείας. Ο μηχανισμός αυτός θα είναι υπεύθυνος για την υποστήριξη της κεντρικής υπηρεσίας του Υπουργείου και την απόδοση εργαλείων και τεχνικών επιτελικής παρακολούθησης και υποστήριξης από τις Διευθύνσεις του Υπουργείου, για την εφαρμογή ενιαίου συντονισμού των εποπτευόμενων φορέων στον τομέα της ηλεκτρονικής διακυβέρνησης, για την επίτευξη της κεντρικής επαφής και συντονισμού του Υπουργείου με αντίστοιχους φορείς του δημοσίου (Γενική Γραμματεία Ψηφιακής Πολιτικής, ΗΔΙΚΑ ΑΕ κτλ), για τον προγραμματισμό και την δίκαιη κατανομή των διατιθέμενων πόρων για την εφαρμογή του οδικού χάρτη.
5) Αλλαγή της Διοικητικής Υπαγωγής των Υποδιευθύνσεων Πληροφορικής Οργάνωσης των Νοσοκομείων στη λογική της αυτοτέλειας και της άμεσης συνεργασίας με τη διοίκηση του νοσοκομείου. Επισημαίνεται η σημερινή αυτοτέλεια των Τμημάτων Πληροφορικής Οργάνωσης των μικρών νοσοκομείων (< 400 κλινών) έναντι της σχετικής απουσίας αυτοτέλειας στην περίπτωση των μεγάλων νοσοκομείων (> 400 κλίνες) και στην περίπτωση ύπαρξης Υποδιευθύνσεων Πληροφορικής Οργάνωσης που υπάγονται στη Διεύθυνση Διοικητικών Υπηρεσιών.
6) Δημιουργία νέου τμήματος «Οργάνωσης Διαλειτουργικότητας Ηλεκτρονικών Υπηρεσιών Υγείας» εντός του ανωτέρω (βλ. 4) οργανωτικού μηχανισμού του Υπουργείου Υγείας. Το τμήμα αυτό θα έχει την επίβλεψη και την οργάνωση της εφαρμογής ενός ολοκληρωμένου μηχανισμού εφαρμογής προτύπων διαλειτουργικότητας για τη διασύνδεση των εφαρμογών και την ανταλλαγή προτυποποιημένης ψηφιακής πληροφορίας μεταξύ τους και βάσει οργανωτικών κανόνων. Θα έχει επίσης υπό την εποπτεία του τους δύο κεντρικούς πυλώνες ανάπτυξης των υπηρεσιών ηλεκτρονικής υγείας (α) του Εθνικού Συνόλου Δεδομένων για την Ψηφιακή Υγεία και (β) Συντήρησης και Εφαρμογής των Προτύπων Διαλειτουργικότητας αλλά και την οργανωτική διεπαφή του κράτους σε επίπεδο διασυνοριακής ηλεκτρονικής υγείας. Είναι σαφές πως η εφαρμογή μηχανισμών της πολυπόθητης διασύνδεσης των πληροφοριακών συστημάτων του τομέα της υγείας βασίζεται σε τέσσερα κυρίαρχα επίπεδα (α) νομοθετικό (β) οργανωσιακό (γ) σημασιολογικό και (δ) τεχνικό. Το τμήμα αυτό οφείλει και πρέπει να επιβάλει τις κεντρικές αρχές διακυβέρνησης στον τομέα των πληροφοριακών συστημάτων υγείας.
7) Συμμόρφωση και Συνεργασία των Εποπτευόμενων Φορέων του Υπουργείου Υγείας ως προς την εφαρμογή της κεντρικής στρατηγικής ψηφιακού μετασχηματισμού, αλλά και του συντονισμού και της κεντρικής καθοδήγησής τους ως προς την εφαρμογή ειδικών σχεδίων δράσης τους για την αποφυγή λαθών και επικαλύψεων αλλά και για τη μεγιστοποίηση της επαναχρησιμοποίησης λύσεων και εφαρμογών. Καμία εθνική στρατηγική δεν είναι δυνατόν να εφαρμοστεί με την εκδήλωση αυτόνομων πολιτικών ψηφιακού μετασχηματισμού ή με τη διάθεση πόρων για ίδιου τύπου εφαρμογές και υπηρεσίες, στη λογική και τα μέτρα των φορέων. Ενδεικτικό παράδειγμα αποτελεί η ανάπτυξη παράλληλου συστήματος Ηλεκτρονικής Συνταγογράφησης, η ανάπτυξη συστήματος υποβολών και εκτέλεσης παραπεμπτικών από τον ΕΟΠΥΥ, η απουσία αυτοματοποιημένων μηχανισμών μετάδοσης πληροφορίας επιχειρηματικής ευφυίας και η ύπαρξη αυτόνομων συστημάτων, η απαξίωση εγκατεστημένων υπηρεσιών (BI και Anti-fraud Σύστημα Ηλεκτρονικής Συνταγογράφησης) κτλ.
8) Συνεργασία με τον ιδιωτικό τομέα και τους κατασκευαστές λογισμικού στον
τομέα της Υγείας. Το Υπουργείο Υγείας πρέπει και οφείλει να εξασφαλίσει τη συναίνεση των κατασκευαστών λογισμικού του τομέα της υγείας ή διαφορετικά να αποζητήσει τη συνεργασία με το υγιές τμήμα της αγοράς των κατασκευαστών που αποζητούν περισσότερες ευκαιρίες ανάπτυξης και επένδυσης. Αυτή η συναίνεση προϋποθέτει την επιβολή κανόνων ανοικτής διαβούλευσης, κοινού μεσοπρόθεσμου και μακροπρόθεσμου αναπτυξιακού οράματος, αλληλοσεβασμού, διαφάνειας και ελέγχου ποιότητας. Κύριο ζητούμενο από μια τέτοια συνεργασία είναι η προετοιμασία της αγοράς των κατασκευαστών για τις επικείμενες λειτουργικές τροποποιήσεις που ακολουθούν το θεσμικό πλαίσιο λειτουργίας του εθνικού συστήματος υγείας, η οργάνωση των αναπτυξιακών τους τμημάτων και η επίτευξη ορθολογικότερου και χαμηλότερου κόστους για το δημόσιο σύστημα υγείας (απουσία κοστολόγησης σε επίπεδο κατεπείγοντος).
9) Μετασχηματισμός της ΕΚΑΠΤΥ ΑΕ και σε φορέα Ελέγχου Ποιότητας των διατιθέμενων στην αγορά λογισμικών λύσεων των δημόσιων και ιδιωτών κατασκευαστών. Η ΕΚΑΠΤΥ ΑΕ είναι ο εποπτευόμενος φορέας του Υπουργείου Υγείας με το εγγύτερο προφίλ ανάληψης του ρόλου του ελεγκτή των κατασκευαστών εφαρμογών λογισμικού σε επίπεδο συμμόρφωσης (ποιότητα, λειτουργικότητα, χρηστικότητα, ασφάλεια κτλ) όπως αυτή ορίζεται μέσα από τις αρχές της διαλειτουργικότητας των εφαρμογών ηλεκτρονικής υγείας.
10) Ανάπτυξη του κεντρικού Μηχανισμού Εθνικού Συνόλου Δεδομένων για την Ηλεκτρονική Υγεία στη λογική των μητρώων διαλειτουργικότητας. Η απουσία εφαρμογής τέτοιων ουσιαστικών και απαραίτητων μητρώων αποτελεί τον κυρίαρχο λόγο για τον οποίο εκδηλώνεται και η τεράστια ανομοιογένεια στον τρόπο χρήσης και εφαρμογής των ψηφιακών υπηρεσιών στον τομέα της Υγείας. Ενδεικτικά προβλήματα είναι η ψηφιακή διαχείριση και ταξινόμηση του Φαρμάκου, του Υγειονομικού Υλικού, των Υπηρεσιών Υγείας, των Ιατρικών Πράξεων, των Χειρουργικών Πράξεων, των Νοσημάτων, των Εργαστηριακών Εξετάσεων, της Οργάνωσης των Δομών Υγείας, της δυναμικότητας των Ιδιωτών Παρόχων Υπηρεσιών Υγείας κτλ.
Ο μηχανισμός διατήρησης τέτοιου τύπου μητρώων δεν επηρεάζει τον τρόπο εσωτερικής λειτουργίας των εμπλεκόμενων φορέων με ρόλο τροφοδότη (διαχειριστές) αλλά ενισχύει την κατανάλωση της πληροφορίας από κάθε ενδιαφερόμενο και εμπλεκόμενο φορέα και τα πληροφοριακά του συστήματα με ενιαίο τρόπο.
11) Διάθεση Κεντρικών Υπηρεσιών με τη μορφή υπηρεσιών πυρήνα από το κράτος. Η παγκόσμια πρακτική έχει αποδείξει πως η εξάπλωση των δημόσιων υπηρεσιών ηλεκτρονικής υγείας ενισχύεται όταν το δημόσιο διατηρεί το ρόλο του κεντρικού ρυθμιστή και όχι όταν επιχειρεί να λειτουργήσει ανταγωνιστικά ως προς τον ιδιωτικό τομέα, με κίνδυνο τις περισσότερες φορές να υποβιβάσει την αξία των επιχειρούμενων υπηρεσιών, στη συνείδηση των χρηστών και των επαγγελματιών υγείας. Με τη διάθεση κεντρικών υπηρεσιών και όχι τελικών εφαρμογών χρήστη, επιτυγχάνεται η αμεσότερη διείσδυση των ζητούμενων υπηρεσιών και η χρήση τους από τους τελικούς χρήστες σε ένα πιο γνώριμο και φιλικό περιβάλλον. Επίσης το μοντέλο της κεντρικής διάθεσης υπηρεσιών πυρήνα περιορίζει το δημόσιο από το κόστος ακριβών και συνεχώς αναβαθμιζόμενων υπολογιστικών πόρων, κόστος το οποίο προϋποθέτει και έναν σταθερό μηχανισμό διασφαλισμένης μεγάλης επένδυσης. Το Υπουργείο οφείλει να αντιληφθεί πως οι υπηρεσίες αυτού του τύπου αποτελούν δημόσιο αγαθό με τη μικρότερη δυνατή εξάρτηση από αναδόχους και με τη μέγιστη αναπτυξιακή ώθηση σε επίπεδο τελικών εφαρμογών χρήστη.
Πηγη:HealthDaily