Ψυχική Υγεία: Δέκα μεγάλες αλλαγές – Τι προβλέπεται για ανηλίκους και ακούσιες νοσηλείες

Οι ψυχικές παθήσεις ευθύνονται για μεγάλο μέρος της αναπηρίας και του κόστους υγείας παγκοσμίως. Τα δεδομένα από την Ελλάδα είναι ελλιπή, ωστόσο, σε Ευρώπη και ΗΠΑ, οι ψυχικές παθήσεις αποτελούν την πρώτη αιτία πρόκλησης αναπηρίας ευθυνόμενες για το 8.75% και 12.5% της συνολικής αναπηρίας, αντίστοιχα. Εάν στα παραπάνω δεδομένα προστεθούν και τα στοιχεία που αφορούν στην άνοια, στους αυτοπροκαλούμενους τραυματισμούς και στην αυτοκτονικότητα, το ποσοστό της αναπηρίας αυξάνεται κατά 4.5% στην Ευρώπη και κατά 6% στις ΗΠΑ.

Επιδημιολογικά δεδομένα για τον επιπολασμό των ψυχικών παθήσεων του ελληνικού πληθυσμού προέρχονται από παλαιότερη έρευνα του 2010, η οποία, σε τυχαίο δείγμα 4.900 ατόμων ηλικίας 18-74 ετών, έδειξε ότι το 14% πάσχει από κάποια «κοινή» ψυχική διαταραχή, συνήθως κατάθλιψη ή αγχώδη διαταραχή. Στο 7%, είναι αρκετά σοβαρή ώστε να απαιτείται θεραπευτική παρέμβαση. Εν τούτοις, μόνο το 25% των πασχόντων έχει επαφή με ψυχίατρο για το πρόβλημά του, ενώ μόλις το 50% έχει συζητήσει το θέμα με το γιατρό που συμβουλεύεται.

Κατάργηση Τμημάτων Χρονίων Ασθενών και Μετανοσοκομειακά Οικοτροφεία

Σημαντικό «κεφάλαιο» της προωθούμενης μεταρρύθμισης στην ψυχική υγεία είναι η ανάπτυξη υπηρεσιών για άτομα με τη νόσο Αλτσχάιμερ και συναφείς διαταραχές. Στο πλαίσιο αυτό, επιδιώκεται ένα δίκτυο Κέντρων Ημέρας για άτομα με άνοια σε όλες τις πόλεις της Ελλάδας με πληθυσμό μεγαλύτερο των 10.000 ατόμων. Συγκεκριμένα, σκοπός είναι η ίδρυση ανά Τομέα Ψυχικής Υγείας (ΤοΨΥ) κατ’ ελάχιστον ενός Κέντρου Ημέρας για την Άνοια. Επίσης, η ίδρυση και λειτουργία ανά δύο ΤοΨΥ ενός ξενώνα για ανοϊκούς ασθενείς, η δημιουργία Κέντρων Ημέρας και υπηρεσιών κατ’ οίκον φροντίδας για την υποστήριξη των ασθενών και των οικογενειών σε όλες τις Περιφερειακές Ενότητες της Ελλάδας, καθώς και η δημιουργία μονάδων τελικού σταδίου άνοιας σε ικανό αριθμό ώστε να καλύπτουν τις ανάγκες όλων των περιοχών της χώρας.

Υπηρεσίες για παιδιά και εφήβους

Τα παιδιά και οι έφηβοι είναι στις πρώτες προτεραιότητες του σχεδιασμού για την αντιμετώπιση των προβλημάτων ψυχικής υγείας. Οι στόχοι του Υπουργείου για την επόμενη περίοδο περιλαμβάνουν τη λειτουργία τουλάχιστον μίας εξειδικευμένης κοινοτικής δομής ανά περιφέρεια που θα ικανοποιεί ακάλυπτες ανάγκες, ενώ θα αναπτυχθούν τέσσερα Παιδοψυχιατρικά Τμήματα στην επικράτεια (Αττική, Πελοπόννησος, Θεσσαλία, Ήπειρος). Αναφορικά με τις μονάδες ψυχοκοινωνικής αποκατάστασης προβλέπεται η ανάπτυξη πέντε στεγαστικών μονάδων σε Αθήνα, Θεσσαλονίκη και Δωδεκάνησα. Επίσης, δύο Κέντρων Ημέρας για να προσφέρουν υπηρεσίες σε παιδιά, εφήβους και νεαρούς ενήλικες, με διαταραχές πρόσληψης τροφής, δύο Κέντρων Ημέρας για προπαραβατικούς ανηλίκους και τριών ξενώνων για παραβατικούς εφήβους.

Παράλληλα, θα παρέχουν υπηρεσίες 13 Κινητές Μονάδες. Αυτές αναπτύσσονται στις εξής περιοχές: Αττική, Νότιο Αιγαίο, Βόρειο Αιγαίο, Κεντρική Μακεδονία, Δυτική Μακεδονία, Ανατολική Μακεδονία και Θράκη, Στερεά Ελλάδα, Θεσσαλία, Πελοπόννησος, Ιόνια Νησιά, Ήπειρος, Κρήτη.
Μεταξύ άλλων, προβλέπεται η ανάπτυξη τεσσάρων Μονάδων Ψυχικής Υγείας για τη στήριξη της οικογένειας, σε Αττική, Κεντρική Μακεδονία, Δυτική Ελλάδα. Τα Κέντρα Ημέρας θα υποστηρίζουν τόσο ενήλικες όσο και παιδιά και εφήβους.

Το πλέγμα των δράσεων για τα παιδιά και τους εφήβους δίνει έμφαση στις Διαταραχές Αυτιστικού Φάσματος (ΔΑΦ). Ειδικές δομές, Κέντρα Ημέρας και ξενώνες βραχείας διαμονής βρίσκονται στον προγραμματισμό ώστε τα άτομα με ΔΑΦ να φιλοξενούνται σε περιόδους ύπαρξης κρίσης στην οικογένεια.

Μείωση των ακούσιων νοσηλειών

Αποτελεί κοινή παραδοχή ότι η ακούσια νοσηλεία είναι «ανοιχτή πληγή» του ελληνικού συστήματος ψυχικής υγείας. Εκτιμάται ότι ποσοστό περίπου 70%-75% επί του συνόλου των εισαγωγών στο ΨΝΑ «Δαφνί», 95% των εισαγωγών στην Ψυχιατρική Κλινική του ΓΝ «Σισμανόγλειο» και 65% των νοσηλειών στο Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης είναι ακούσιες νοσηλείες. Όπως προκύπτει από τα δεδομένα, το 60% των κλινών στην Ελλάδα καταλαμβάνεται από ακούσιες νοσηλείες.

Υπό τα παραπάνω δεδομένα και με σκοπό την εναρμόνιση του αριθμού των ακούσιων νοσηλειών με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, προτείνεται ο εκσυγχρονισμός του νομοθετικού πλαισίου και η εισαγωγή δεικτών αποτελέσματος για τις ακούσιες νοσηλείες. Η Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας εκτιμάται ότι μπορεί να έχει ουσιαστικό ρόλο μέσω δράσεων ολοκληρωμένης κοινοτικής φροντίδας. Το ίδιο και η δημιουργία Μονάδων Έγκαιρης Παρέμβασης στην Ψύχωση. Ο σχεδιασμός περιλαμβάνει, επίσης, την αξιοποίηση του Ηλεκτρονικού Φακέλου Ασθενούς για τη δημιουργία Μητρώου Ψυχικής Υγείας, με τελικό στόχο τη δημιουργία «Ηλεκτρονικού Βιβλιαρίου Ψυχικής Υγείας» των ασθενών που θα περιλαμβάνει συνταγογράφηση, παραπομπές και γενικότερα «κινητικότητα» ασθενών. Παράλληλα, η σύσταση ψυχιατρικού τομέα στο ΕΚΑΒ και η εκπαίδευση του προσωπικού σε θέματα διαχείρισης ψυχιατρικών περιστατικών είναι κομβική για τη μείωση των ακούσιων νοσηλειών.