Ο σακχαρώδης διαβήτης αποτελεί πρόβλημα δημόσιας υγείας και είναι το συχνότερο μη μεταδοτικό χρόνιο νόσημα διεθνώς και στη χώρα μας, με σημαντικές οικονομικές επιπτώσεις στο σύστημα υγείας και στη ζωή των ατόμων με διαβήτη, επισημαίνει ο Νικόλαος Τεντολούρης, Καθηγητής Παθολογίας Ιατρικής Σχολής του ΕΚΠΑ, Α΄ Προπαιδευτικής Παθολογικής Κλινικής και Ειδικής Νοσολογίας, Γ.Ν.Α. Λαϊκό, μιλώντας στο Ηellenic Medical Review.
Συνεπώς, προσθέτει ο καθηγητής, απαιτείται δράση σε εθνικό επίπεδο για την πρόληψη της νόσου σε επίπεδο πληθυσμού, εκπαίδευση των επαγγελματιών υγείας (ιατρών, επισκεπτών υγείας, νοσηλευτών) και δημιουργία Διαβητολογικών Κέντρων και Ιατρείων σε όλη τη χώρα για την αποτελεσματική αντιμετώπιση του νόσου.
Γενικά παρατηρείται αύξηση του επιπολασμού του διαβήτη παγκοσμίως, μια τάση που επιβεβαιώνεται και για την Ελλάδα. Ποιες είναι οι αιτίες αυτής της αύξησης; Ποια τα τελευταία επιδημιολογικά στοιχεία για τη χώρα μας και τι μας δείχνουν αυτά για την πορεία της νόσου στον πληθυσμό;
Σε παγκόσμια κλίμακα και στη χώρα μας παρατηρείται μια δραματική αύξηση της συχνότητας και της επίπτωσης του σακχαρώδη διαβήτη. Αυτή η αύξηση αφορά κυρίως τον σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2. Στην Ελλάδα η συχνότητα του γνωστού διαβήτη στη δεκαετία του 1970 ήταν μόλις 1,5-2%. Σύμφωνα με πρόσφατα επιδημιολογικά δεδομένα η συχνότητα του διαβήτη στην χώρα μας είναι 12% και ανάλογη είναι η συχνότητα του προδιαβήτη. Είναι πάρα πολύ ενδιαφέρον ότι η συχνότητα του διαβήτη τύπου 2 είναι ιδιαίτερα αυξημένη σε μεγαλύτερες ηλικίες. Για παράδειγμα στις ηλικίες άνω των 60 ετών ένα στα τέσσερα άτομα έχει σακχαρώδη διαβήτη. Επίσης φαίνεται ότι προσβάλλονται στον ίδιο βαθμό τόσο οι άνδρες όσο και οι γυναίκες. Στο μέλλον αναμένεται μεγαλύτερη αύξηση της συχνότητας του διαβήτη, επειδή στο ποσοστό του σημερινού 12% θα προστεθεί και ένα ποσοστό περίπου 30% από τα άτομα που έχουν προδιαβήτη.
Για την αύξηση της συχνότητας του διαβήτη ευθύνονται η κληρονομικότητα, γενετικοί δηλαδή παράγοντες, η παχυσαρκία, η διατροφή, ο καθιστικός τρόπος ζωής και περιβαλλοντικοί παράγοντες. Η σημασία της παχυσαρκίας στην αύξηση του συχνότητας του διαβήτη είναι πολύ σημαντική. Σε πολλές χώρες έχει φανεί μια παράλληλη αύξηση της συχνότητας του διαβήτη με την αύξηση της συχνότητας της παχυσαρκίας. Επομένως γίνεται κατανοητό ότι πρέπει να υπάρξουν παρεμβάσεις για την πρόληψη του διαβήτη. Ο διαβήτης είναι μια χρόνια νόσος που δεν υποστρέφει. Οι προσπάθειες για την πρόληψη του διαβήτη τύπου 2 πρέπει να εστιάσουν σε άτομα αυξημένου κινδύνου, δηλαδή στα άτομα που έχουν προδιαβήτη. Αρκετές μελέτες έχουν δείξει ότι υγιεινο-διαιτητικά μέτρα όπως η αύξηση της σωματικής δραστηριότητας, η απώλεια πλεονάζοντος σωματικού βάρους, η μείωση της κατανάλωσης ζωικού λίπους και η μεσογειακή διατροφή μειώνουν τον κίνδυνο εξέλιξης του προδιαβήτη σε διαβήτη κατά 60%.
Σύμφωνα με την εμπειρία σας, ποια είναι η τάση του επιπολασμού του παιδικού και νεανικού διαβήτη στην Ελλάδα; Θα μπορούσατε να αναφέρετε πιθανά αίτια εμφάνισης παιδικού/νεανικού διαβήτη, και εφόσον υπάρχει, την όποια συσχέτιση τους με την επικρατούσα τάση του επιπολασμού των τελευταίων ετών;
Όπως παρατηρείται αύξηση της συχνότητας του διαβήτη τύπου 2, έτσι έχει παρατηρηθεί και μια αύξηση της συχνότητας -σε πολύ μικρότερο βέβαια βαθμό του διαβήτη τύπου 1. Η Ελλάδα και οι μεσογειακές χώρες, πλην της Σαρδηνίας, συγκαταλέγονται στις χώρες με χαμηλή επίπτωση διαβήτη τύπου 1. Σε μια παλιότερη μελέτη βρέθηκε ότι η επίπτωση του διαβήτη τύπου 1 στην Ελλάδα ήταν 9 περιπτώσεις ανά 100.000 πληθυσμού. Τα αντίστοιχα νούμερα στις βορειο-ευρωπαϊκές χώρες είναι 30 περιπτώσεις ανά 100.000 κατοίκους. Η διαφορά αυτή στην επίπτωση οφείλεται σε γενετικές διαφορές, στην ύπαρξη δηλαδή γονιδίων στον πληθυσμό των μεσογειακών χωρών, τα οποία προστατεύουν από την εμφάνιση διαβήτη τύπου 1.
Ο σακχαρώδης διαβήτης συνυπάρχει συχνά με άλλα νοσήματα (συννοσηρότητες), τα οποία επηρεάζονται από αυτόν αλλά και τον επηρεάζουν. Έτσι, επιταχύνουν την εμφάνιση των διαβητικών επιπλοκών και συμβάλλουν καθοριστικά στην κακή τους εξέλιξη. Ποιες οι συννοσηρότητες του διαβήτη και πώς γίνεται η διάγνωσή τους;
Όπως είπατε ο σακχαρώδης διαβήτης μπορεί να συνυπάρχει ή να σχετίζεται με άλλες νόσους. Ένα πολύ μεγάλο ποσοστό των ατόμων με διαβήτη τύπου 2 έχει ταυτόχρονα με τη διάγνωση του διαβήτη αυξημένη αρτηριακή πίεση, διαταραχές των λιπιδίων και παχυσαρκία. Κατά το χρόνο της διάγνωσης του διαβήτη τύπου 2 μπορεί να υπάρχουν ήδη εγκατεστημένες οι επιπλοκές της νόσου. Αυτό συμβαίνει διότι ο διαβήτης στην πραγματικότητα προϋπήρχε, αλλά δεν ήταν γνωστός. Ο σακχαρώδης διαβήτης δεν προκαλεί συμπτώματα όταν οι τιμές του σακχάρου είναι κάτω από 180 mg/dl. Έχει όμως την δυναμική να προκαλεί σοβαρές επιπλοκές. Οι επιπλοκές της νόσου μπορεί να προέρχονται από τη βλάβη μικρών αγγείων (αμφιβληστροειδοπάθεια, νεφροπάθεια και νευροπάθεια) ή/και των μεγάλων αγγείων (στεφανιαία νόσος, αγγειακά εγκεφαλικά επεισόδια και περιφερική αρτηριακή νόσος). Σήμερα ο διαβήτης είναι η πρώτη αιτία που τα άτομα που καταλήγουν στον τεχνητό νεφρό, η πρώτη αιτία τύφλωσης και η πρώτη αιτία μη τραυματικών ακρωτηριασμών. Ο κίνδυνος τα άτομα με διαβήτη να έχουν αθηροσκλήρωση είναι 2-4 φορές μεγαλύτερος από τον γενικό πληθυσμό. Η καλή ρύθμιση του διαβήτη, η απώλεια πλεονάζοντος σωματικού βάρους, η τακτική ιατρική παρακολούθηση και η αποτελεσματική αντιμετώπιση της αρτηριακής υπέρτασης και της δυσλιπιδαιμίας είναι οι σημαντικότεροι παράγοντες για την πρόληψη των επιπλοκών της νόσου. Επιπλέον, σήμερα υπάρχουν νεότερα αντιδιαβητικά φάρμακα, τα οποία-εκτός της αντιδιαβητικής τους δράσης-έχουν πολλαπλά οφέλη για την καρδιά και τους νεφρούς και μπορούν να βοηθήσουν ουσιαστικά και εξατομικευμένα στην αντιμετώπιση των ατόμων με διαβήτη.
Εκτός από τις γνωστές μορφές διαβήτη (τύπου 1 ΣΔ, τύπου 2 ΣΔ και διαβήτης κύησης) υπάρχουν και σπάνιες μορφές διαβήτη που σχετίζονται κυρίως με γενετικές διαταραχές οι οποίες αφορούν τη λειτουργικότητα των β-κυττάρων του παγκρέατος και τη δράση της ινσουλίνης, έκθεση σε φάρμακα, ιογενείς λοιμώξεις κ.ά. Ποιες είναι οι κυριότερες από αυτές και ποια η αντιμετώπισή τους;
Αν πάρουμε με τυχαίο τρόπο 100 άτομα με διαβήτη στην Ελλάδα, οι 96 θα έχουν διαβήτη τύπου 2 και οι 4 διαβήτη τύπου 1. Οι άλλες μορφές διαβήτη είναι σπανιότερες. Συχνότερος είναι ο διαβήτης που εμφανίζεται μετά από συστηματική χορήγηση κορτιζόνης από του στόματος. Λιγότερο συχνός είναι ο διαβήτης που εμφανίζεται μετά από αφαίρεση ή βλάβη του παγκρέατος. Και ακόμη σπανιότερες είναι οι μορφές του διαβήτη που οφείλεται σε μεταλλάξεις ορισμένων γονιδίων (διαβήτης MODY). Η αντιμετώπιση αυτών των μορφών διαβήτη γίνεται με από του στόματος αντιδιαβητικά φάρμακα ή ενέσιμους παράγοντες (ινσουλίνη και μιμητικά του GLP-1) ανάλογα με την αιτία.
Ποιοι είναι οι προδιαθεσικοί παράγοντες για την εμφάνιση διαβήτη της κύησης και πώς συνδέεται με την εμφάνιση διαβήτη το σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών;
Η εμφάνιση σακχαρώδους διαβήτη, δηλαδή αυξημένου σακχάρου στο αίμα, για πρώτη φορά στη διάρκεια της εγκυμοσύνης ονομάζεται σακχαρώδης διαβήτης της κύησης. Η συχνότητα του διαβήτη της κύησης είναι 4-8%. Μεγαλύτερες πιθανότητες να εμφανίσουν σακχαρώδη διαβήτη της κύησης έχουν οι γυναίκες που έχουν στο ιστορικό τους ένα ή περισσότερα από τα παρακάτω:
Ιστορικό προηγούμενης κύησης με διαβήτη
Ιστορικό προ-διαβήτη ή αντίστασης στην ινσουλίνη
Παχυσαρκία
Σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2 σε συγγενείς πρώτου βαθμού (γονείς-αδέλφια)
Ηλικία μεγαλύτερη από 30 έτη
Σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών
Γέννηση προηγούμενου παιδιού με βάρος μεγαλύτερο από 4 kg
Προηγούμενο ενδομήτριο θάνατο εμβρύου
Εμφάνιση αυξημένης αρτηριακής πίεσης στη διάρκεια προηγούμενης εγκυμοσύνης.
Εμφάνιση σακχάρου στα ούρα.
Το σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών είναι μία από τις πιο συνηθισμένες ενδοκρινικές διαταραχές που εμφανίζεται στις γυναίκες αναπαραγωγικής ηλικίας. Οι γυναίκες με αυτό το σύνδρομο παράγουν υψηλότερες από τις κανονικές ποσότητες ανδρικών ορμονών. Αυτή η ανισορροπία ορμονών διαταράσσει τον φυσιολογικό κύκλο κάθε γυναίκας, και σε μερικές περιπτώσεις προκαλεί υπογονιμότητα. Η πλειοψηφία (το 80%) των γυναικών με σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών είναι υπέρβαρες ή παχύσαρκες. Τόσο η παχυσαρκία όσο και το σύνδρομο των πολυκυστικών ωοθηκών αυξάνουν τον κίνδυνο για εμφάνιση διαβήτη και αρτηριακής υπέρτασης.
Σύμφωνα με μελέτες, η Covid-19 μπορεί να απορρυθμίσει το μεταβολισμό της γλυκόζης, οδηγώντας πιθανώς και στην εμφάνιση νέων περιπτώσεων σακχαρώδους διαβήτη. Σημαντική είναι η επίδραση της λοίμωξης και στα παιδιά, με γενετικό υπόβαθρο παιδικού διαβήτη. Παρακαλώ για το σχόλιό σας.
Όλες οι λοιμώξεις, ακόμα και οι απλές ιογενείς λοιμώξεις μπορούν να απορυθμίσουν το διαβήτη. Το ίδιο ισχύει και για την Covid-19. Όταν η λοίμωξη είναι σοβαρή και το άτομο χρειάζεται νοσηλεία, τότε χορηγούνται φάρμακα μεταξύ των οποίων και η κορτιζόνη, τα οποία μπορεί να απορυθμίσουν το διαβήτη. Έχει παρατηρηθεί μια αύξηση της συχνότητας του διαβήτη τύπου 1 μετά από λοίμωξη Covid-19 σε πολλές χώρες και στην Ελλάδα. Επομένως είναι πιθανό να υπάρχει συσχέτιση μεταξύ της Covid-19 και της εμφάνισης διαβήτη τύπου 1.
Είναι σημαντικό όμως να γνωρίζουμε ότι οι συνέπειες της λοίμωξης Covid-19 είναι μεγαλύτερες στα άτομα με διαβήτη και πρέπει τα άτομα με διαβήτη να προστατεύονται από την λοίμωξη και να εμβολιάζονται.
Τι σημαίνει για τον ίδιο το άτομο αλλά και για το σύστημα υγείας, ένας αρρύθμιστος ασθενής με διαβήτη;
Είναι γνωστό ότι ο αρρύθμιστος διαβήτης αυξάνει τον κίνδυνο εμφάνισης τόσο των μικρο- όσο και των μακρο-αγγειοπαθητικών επιπλοκών της νόσου. Αυτό έχει άμεση αντανάκλαση στο κόστος. Μια αύξηση της γλυκοζυλιωμένης αιμοσφαιρίνης κατά 1 μονάδα άνω του 7% αυξάνει τον κίνδυνο για έμφραγμα, αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο, περιφερική αρτηριοπάθεια και καρδιακή ανεπάρκεια κατά 17-25%. Το ίδιο, και σε μεγαλύτερο βαθμό ισχύει και για τις μικροαγγειοπαθητικές επιπλοκές (αμφιβληστροειδοπάθεια, νεφροπάθεια και νευροπάθεια). Οι επιπλοκές έχουν δυσμενή επίδραση στην ποιότητα ζωής των ατόμων με διαβήτη. Η καλή ρύθμιση του διαβήτη προλαμβάνει την εμφάνιση όλων των επιπλοκών της νόσου. Όσον αφορά το κόστος, από τα 100 ευρώ που δαπανώνται από ένα άτομο με διαβήτη, τα 15 μόλις ευρώ δαπανώνται για την κάλυψη της αντιδιαβητικής αγωγής. Το υπόλοιπο ποσό δαπανάται για την αντιμετώπιση των συννοσηροτήτων (υπέρταση, δυσλιπιδαιμία) και των επιπλοκών της νόσου. Τα άτομα με αρρύθμιστο διαβήτη στην Ελλάδα κοστίζουν κατά μέσο όρο 500 ευρώ περισσότερο κάθε χρόνο σε σύγκριση με άτομα με διαβήτη που έχουν καλή γλυκαιμική ρύθμιση. Ο αρρύθμιστος διαβήτης, εκτός του αυξημένου άμεσου κόστους, αυξάνει και το έμμεσο κόστος επειδή χρειάζονται επιπλέον ιατρικές επισκέψεις, εργαστηριακές εξετάσεις και συχνότερες μετρήσεις του σακχάρου, ενώ οι απουσίες από την εργασία είναι συχνότερες στα άτομα με αρρύθμιστο διαβήτη.
Ποιες οι θεραπευτικές εξελίξεις στο πεδίο του ΣΔ; Υπάρχουν νέα όπλα στη θεραπευτική φαρέτρα του γιατρού για την αντιμετώπιση των διαφόρων μορφών της νόσου, αλλά και των επιπλοκών αυτής;
Τα τελευταία χρόνια έχουμε στη διάθεσή μας νεότερα φάρμακα για την αντιμετώπιση του διαβήτη και νεότερες ινσουλίνες. Από τα αντιδιαβητικά φάρμακα, οι αναστολείς των συμμεταφορέων γλυκόζης-νατρίου (εμπαγλιφλοζίνη, δαπαγλιφλοζίνη και καναγλιφλοζίνη) είναι φάρμακα αποτελεσματικά για τη μείωση του σακχάρου, δεν προκαλούν υπογλυκαιμίες, ενώ ορισμένα εξ αυτών ωφελούν τα άτομα με διαβήτη που έχουν εγκατεστημένη καρδιοαγγειακή νόσο. Όλα τα φάρμακα αυτής της κατηγορίας ωφελούν τα άτομα που έχουν καρδιακή ανεπάρκεια ή/και χρόνια νεφρική νόσο ανεξάρτητα από την ύπαρξη διαβήτη. Τα φάρμακα αυτά χορηγούνται μια φορά την ημέρα και έχουν λίγες ανεπιθύμητες ενέργειες.
Οι αγωνιστές του GLP-1 (λιραγλουτίδη, λιξισενατίδη, σεμαγλουτίδη, ντουλαγλουτίδη και εξενατίδη) είναι ενέσιμα φάρμακα και τα νεότερα χορηγούνται μια φορά την εβδομάδα. Είναι πολύ αποτελεσματικά στη μείωση του σακχάρου και η χορήγησή τους συνοδεύεται από απώλεια πλεονάζοντος σωματικού βάρους, ενώ δεν προκαλούν υπογλυκαιμίες και έχουν λίγες ανεπιθύμητες ενέργειες. Ορισμένα από αυτά τα φάρμακα έχουν όφελος για το καρδιοαγγειακό σε άτομα που έχουν μακροαγγειοπαθητικές επιπλοκές.
Τέλος υπάρχουν νεότερες ινσουλίνες που χορηγούνται μια φορά την ημέρα, έχουν προβλέψιμο αποτέλεσμα και προκαλούν λιγότερες υπογλυκαιμίες. Για τα άτομα με διαβήτη τύπου 1 (νεανικό διαβήτη) υπάρχουν συστήματα συνεχούς καταγραφής του σακχάρου που απαλλάσσουν τα άτομα με διαβήτη από το ενοχλητικό τρύπημα των δακτύλων και παρέχουν συνεχή πληροφορία για το ύψος του σακχάρου στο αίμα. Υπάρχουν επίσης οι νεότερες αντλίες ινσουλίνης με πολλές δυνατότητες όπως είναι η διακοπή χορήγησης ινσουλίνης όταν το σάκχαρο μειώνεται ή η αυτόματη χορήγηση ινσουλίνης όταν το σάκχαρο αυξάνει.
Από την εμπειρία σας, πόσο συχνά αρκεί η αυστηρή υιοθέτηση των υγιεινο-διαιτητικών μέτρων στους ασθενείς με ΣΔ (εκτός του τύπου 1) για την επίτευξη των γλυκαιμικών στόχων και την αποφυγή έναρξης θεραπευτικής αγωγής;
Τα υγιεινο-διαιτητικά μέτρα είναι πολύ αποτελεσματικά στην αντιμετώπιση του διαβήτη και αποτελούν αναπόσπαστο τμήμα των μέτρων για την αντιμετώπιση της νόσου τόσο στα άτομα με διαβήτη τύπου 1 όσο και στα άτομα με διαβήτη τύπου 2. Η απώλεια πλεονάζοντος σωματικού βάρους, η σωματική δραστηριότητα και η υιοθέτηση ενός υγιεινού τρόπου διατροφής-με κορυφαία τη μεσογειακή διατροφή-συμβάλουν σε μεγάλο βαθμό στην αντιμετώπιση της νόσου. Όταν η απώλεια του περιττού βάρους είναι μεγάλη μπορεί να μειωθεί η ανάγκη φαρμακευτικής αγωγής στα άτομα με διαβήτη τύπου 2. Μάλιστα, σε άτομα με διαβήτη τύπου 2 και νοσογόνο παχυσαρκία που υποβάλλονται σε βαριατρικές επεμβάσεις που κατά κανόνα συνοδεύονται από μεγάλη απώλεια βάρους παρατηρείται υποστροφή του διαβήτη. Επίσης, όπως προαναφέρθηκε, τα υγιεινο-διαιτητικά μέτρα είναι τα πλέον αποτελεσματικά για την πρόληψη του διαβήτη τύπου 2, αφού μπορούν να μειώσουν τον κίνδυνο εξέλιξης του προδιαβήτη σε διαβήτη τύπου 2 σε ποσοστό 60%.
Πόσο σημαντική θεωρείτε στην παρούσα χρονική στιγμή την ανάγκη εφαρμογής μιας κρατικής παρέμβασης μέσω ενός κεντρικού σχεδιασμού στο πλαίσιο της πρόληψης του διαβήτη στον Ελληνικό πληθυσμό;
Ο σακχαρώδης διαβήτης αποτελεί πρόβλημα δημόσιας υγείας και είναι το συχνότερο μη μεταδοτικό χρόνιο νόσημα διεθνώς και στη χώρα μας με σημαντικές οικονομικές επιπτώσεις στο σύστημα υγείας και στη ζωή των ατόμων με διαβήτη. Ο διαβήτης τύπου 2, δηλαδή η συχνότερη μορφή διαβήτη, μπορεί να προληφθεί με μέτρα όπως η άσκηση, η απώλεια σωματικού βάρους και η σωστή διατροφή. Απαιτείται δράση σε εθνικό επίπεδο για την πρόληψη της νόσου σε επίπεδο πληθυσμού. Χρειάζεται επίσης εκπαίδευση των επαγγελματιών υγείας (ιατρών, επισκεπτών υγείας, νοσηλευτών) και δημιουργία Διαβητολογικών Κέντρων και Ιατρείων σε όλη τη χώρα για την αποτελεσματική αντιμετώπιση του νόσου. Αυτό είναι σήμερα περισσότερο αναγκαίο διότι λόγω της τρέχουσας πανδημίας πολλά Διαβητολογικά Ιατρεία δεν λειτούργησαν η υπολειτούργησαν και τα άτομα με διαβήτη έχασαν πολλές τακτικές επισκέψεις, με άμεσο αντίκτυπο στην υγεία τους.
Ο σακχαρώδης διαβήτης (ΣΔ) είναι μια χρόνια μεταβολική πάθηση με ετερογενές και πολυπαραγοντικό υπόστρωμα που χαρακτηρίζεται από υψηλά επίπεδα γλυκόζης στο αίμα, τα οποία προκύπτουν είτε όταν το πάγκρεας δεν παράγει αρκετή ινσουλίνη, είτε όταν ο οργανισμός δεν μπορεί να χρησιμοποιήσει αποτελεσματικά την ινσουλίνη που παράγει, είτε όταν συντρέχουν και οι δύο αυτές καταστάσεις.
Η ανεπάρκεια στη σύνθεση ή στην αποτελεσματική χρησιμοποίηση της ινσουλίνης, της ορμόνης δηλαδή που ρυθμίζει τα επίπεδα γλυκόζης στο αίμα, έχει ως αποτέλεσμα την υπεργλυκαιμία, η οποία σταδιακά μπορεί να οδηγήσει σε σοβαρές βλάβες σε αρκετά συστήματα του οργανισμού, ειδικότερα όμως στα αγγεία και τα νεύρα.
Σύμφωνα με στοιχεία της Αμερικανικής Ένωσης Διαβήτη (American Diabetes Association – ADA), 37,3 εκατομμύρια Αμερικανοί, το 11.3% του πληθυσμού των ΗΠΑ, έπασχαν από ΣΔ το 2019. 1 Στην Ευρώπη, σύμφωνα με τη Διεθνή Ομοσπονδία Διαβήτη (International Diabetes Federation – IDF), 61 εκατομμύρια άνθρωποι είχαν ΣΔ το 2021, ήτοι 1 στους 11 ενήλικες. Επιπλέον 21,9 εκατομμύρια άνθρωποι στην Ευρώπη υπολογίστηκε ότι έχουν μη διαγνωσμένο ΣΔ το 2021.2
Οι άντρες έχουν μεγαλύτερη προδιάθεση εμφάνισης της πάθησης, εξαιτίας βιολογικών παραγόντων εγγενών του αντρικού φύλου, αλλά κι επειδή χρειάζεται να αποκτήσουν λιγότερο βάρος σε σχέση με τις γυναίκες για να αναπτύξουν την πάθηση. Παράλληλα, ο ΣΔ είναι πιο κοινός στους ηλικιωμένους ανθρώπους ασχέτως φύλου.
Στο πλαίσιο της Εθνικής Μελέτης Νοσηρότητας και Παραγόντων Κινδύνου (μελέτη ΕΜΕΝΟ) που έγινε το 2021 και χρησιμοποίησε ένα τυχαία επιλεγμένο, αντιπροσωπευτικό δείγμα του ενήλικου Ελληνικού πληθυσμού, ο επιπολασμός του ΣΔ στην Ελλάδα υπολογίσθηκε στο 11,9% του πληθυσμού, με το 10,4% να έχει διαγνωσθεί για την πάθηση. Σημαντική αύξηση της συχνότητας της πάθησης βρέθηκε στους ηλικιωμένους, ενώ δεν εντοπίστηκαν διαφορές στη συχνότητα μεταξύ των δύο φύλων. Επιπλέον, ο επιπολασμός του προδιαβήτη, της πρόδρομης διαταραχής που αυξάνει την πιθανότητα εμφάνισης ΣΔ, υπολογίστηκε στο 12.4% του πληθυσμού.3
Διάγνωση σακχαρώδους διαβήτη Ο ΣΔ μπορεί να διαγνωστεί με βάση τα επίπεδα γλυκόζης πλάσματος και η εκτίμηση αυτών μπορεί να γίνει μέσω καθεμίας από τις ακόλουθες εξετάσεις:
μέτρηση γλυκόζης πλάσματος νηστείας:
•οποιαδήποτε τιμή <100 mg/dL θεωρείται φυσιολογική
•τιμές μεταξύ 100-125 mg/dL διαγιγνώσκονται ως προδιαβήτης
•τιμές ≥ 126 mg/dL διαγιγνώσκονται ως ΣΔ.
δοκιμασία ανοχής γλυκόζης (αλλιώς γνωστή ως καμπύλη σακχάρου):
•οποιαδήποτε τιμή <140 mg/dL θεωρείται φυσιολογική
•τιμές μεταξύ 140-199 mg/dL διαγιγνώσκονται ως προδιαβήτης
•τιμές ≥200 mg/dL διαγιγνώσκονται ως ΣΔ
μέτρηση γλυκοζυλιωμένης αιμοσφαιρίνης (HbA1c):
•οποιαδήποτε τιμή <5.7% θεωρείται φυσιολογική
•τιμές μεταξύ 5.7-6.4% διαγιγνώσκονται ως προδιαβήτης
•τιμές ≥6.5% διαγιγνώσκονται ως ΣΔ
τυχαία μέτρηση γλυκόζης:
•οποιαδήποτε τιμή ≥200 mg/dL διαγιγνώσκεται ως ΣΔ.
Να σημειωθεί ότι οποιαδήποτε εξέταση που αποκαλύπτει παθολογική τιμή γλυκόζης (υπεργλυκαιμία) γπχρειάζεται να επιβεβαιωθεί με δεύτερη εξέταση, ενώ σε περίπτωση που υπάρχουν αμφιβολίες για τη διάγνωση, ως τελικό διαγνωστικό κριτήριο πρέπει να ληφθεί η δοκιμασία ανοχής στη γλυκόζη.
Γράφημα 1. Ο επιπολασμός του ΣΔ σε άτομα ηλικίας 20-79 ετών στην Ευρώπη για το έτος 2021
Ταξινόµηση ΣΔ
Ο ΣΔ μπορεί να ταξινομηθεί στις ακόλουθες γενικές κατηγορίες:
ΣΔ τύπου 1. Αυτός ο τύπος διαβήτη οφείλεται στην αυτοάνοση καταστροφή των β-κυττάρων του παγκρέατος, η οποία συνήθως οδηγεί σε απόλυτη ανεπάρκεια ινσουλίνης. Σε αυτή την κατηγορία συμπεριλαμβάνεται και ο λανθάνων αυτοάνοσος ΣΔ της ενηλικίωσης.
ΣΔ τύπου 2. Οφείλεται στην προοδευτική απώλεια επαρκούς έκκρισης ινσουλίνης από τα β-κύτταρα, συχνά στο πλαίσιο της αντίστασης στην ινσουλίνη, δηλαδή της μειωμένης ικανότητας των κυττάρων, κυρίως των μυϊκών και αυτών του λιπώδους ιστού, να ανταποκριθούν στη δράση της. Ο ΣΔ τύπου 2 αφορά την πλειονότητα (90-95%) των ασθενών.
Συγκεκριμένοι τύποι διαβήτη διαφορετικής αιτιολογίας, πχ. οι μονογονιδιακές μορφές του ΣΔ που οφείλονται σε γενετικές διαταραχές της λειτουργίας των β-κυττάρων (όπως είναι ο νεογνικός ΣΔ και ο ΣΔ ωριμότητας που αρχίζει σε νεαρή ηλικία), διαβήτης προκαλούμενος από ασθένειες του εξωκρινούς παγκρέατος (όπως η κυστική ίνωση και η παγκρεατίτιδα), και ο διαβήτης που προκαλείται φάρμακα ή χημικές ουσίες (όπως με τη χρήση των γλυκοκορτικοειδών, τη θεραπεία για τον HIV, ή μετά από μεταμόσχευση οργάνων).
Διαβήτης κύησης. Εμφανίζεται κατά το δεύτερο ή τρίτο τρίμηνο της εγκυμοσύνης και οφείλεται σε ανεπάρκεια αποτελεσματικής χρησιμοποίησης της ινσουλίνης από τον οργανισμό (αντίσταση στην ινσουλίνη).
Ο ΣΔ τύπου 1 και τύπου 2 είναι ετερογενείς ασθένειες στις οποίες η κλινική εικόνα και η εξέλιξη της νόσου μπορεί να διαφέρουν σημαντικά. Η ταξινόμηση της νόσου είναι σημαντική για τον καθορισμό της θεραπείας, αλλά ορισμένα άτομα δεν μπορούν να ταξινομηθούν σαφώς ως με ΣΔ τύπου 1 ή τύπου 2 κατά τη στιγμή της διάγνωσης. Τα παραδοσιακά παραδείγματα του ΣΔ τύπου 2 που εμφανίζεται μόνο σε ενήλικες και του ΣΔ τύπου 1 που εμφανίζεται μόνο σε παιδιά δεν είναι πλέον ακριβή, καθώς και οι δυο μορφές ΣΔ εμφανίζονται και στις δύο ηλικιακές ομάδες. Τα χαρακτηριστικά που είναι πιο χρήσιμα στη διάκριση του ΣΔ τύπου 1 κατά την παρουσίαση του ασθενούς περιλαμβάνουν τα εξής: νεαρότερη ηλικία κατά τη διάγνωση (<35 ετών), χαμηλότερος δείκτης μάζας σώματος (ΔΜΣ) (<25 kg/m2), ακούσια απώλεια βάρους, κετοξέωση, και γλυκόζη>360 mg/dL.
Παράγοντες κινδύνου εµφάνισης ΣΔ4 Οι παράγοντες κινδύνου για την εμφάνιση ΣΔ διαφέρουν ανάλογα με τον τύπο του ΣΔ. Για τον ΣΔ τύπου 1, παράγοντες κινδύνου αποτελούν:
το οικογενειακό ιστορικό: η ύπαρξη συγγενούς πρώτου βαθμού (γονείς, αδέλφια, παιδιά) με ΣΔ τύπου 1.
η νεαρή ηλικία: αν και ο ΣΔ τύπου 1 μπορεί να εμφανιστεί και σε μεγαλύτερη ηλικία, είναι πιο πιθανό να αναπτυχθεί σε παιδιά, έφηβους, ή νεαρούς ενήλικες.
Γράφημα 2. Ο επιπολασμός του ΣΔ ανάλογα με την ηλικία και το φύλο στην Ευρώπη για το έτος 2021
Για τον ΣΔ τύπου 2, παράγοντες κινδύνου αποτελούν:
η ύπαρξη προδιαβήτη
η παχυσαρκία
η ηλικία ≥45 έτη
το οικογενειακό ιστορικό ΣΔ τύπου 2 σε συγγενείς πρώτου βαθμού
η έλλειψη σωματικής άσκησης (λιγότερο από 3 φορές την εβδομάδα)
η εμφάνιση διαβήτη κυήσεως ή η γέννηση νεογνού με βάρος >4 kg
η ύπαρξη μη αλκοολικής λιπώδους νόσου του ήπατος
το κάπνισμα5
Για τον διαβήτη κυήσεως, παράγοντες κινδύνου αποτελούν:
η εμφάνιση διαβήτη κυήσεως σε προηγούμενη εγκυμοσύνη
η γέννηση νεογνού με βάρος >4 kg
η παχυσαρκία
η ηλικία >25 ετών
το οικογενειακό ιστορικό με ΣΔ τύπου 2
η ύπαρξη συνδρόμου πολυκυστικών ωοθηκών
Συµπτωµατολογία ΣΔ Τα συμπτώματα του ΣΔ είναι τυπικά και κοινά για όλους τους τύπους του ΣΔ, αν και ορισμένα άτομα με ΣΔ έχουν τόσο ήπια συμπτώματα που μπορεί να περνούν απαρατήρητα. Κοινά συμπτώματα του ΣΔ που θα πρέπει να αποτελέσουν αντικείμενο περαιτέρω διερεύνησης από τον θεράποντα ιατρό είναι τα εξής:
πολυουρία
πολυδιψία
πολυφαγία
ξηροστομία ή/και ξηροδερμία
υπερβολική κόπωση
θολή όραση
τραύματα (κοψίματα/μώλωπες) που αργούν να επουλωθούν
Παράλληλα, άτομα με ΣΔ τύπου 1 μπορεί να εμφανίζουν ανεξήγητη απώλεια βάρους, ενώ άτομα με ΣΔ τύπου 2 μπορεί να έχουν μυρμήγκιασμα, πόνο ή μούδιασμα στα άκρα και επαναλαμβανόμενες μολύνσεις.
Πρόληψη ΣΔ
Η υιοθέτηση μέτρων για την πρόληψη της εμφάνισης του ΣΔ έχει νόημα μόνο για τον ΣΔ τύπου 2 ή τον ΣΔ κυήσεως. Για τον ΣΔ τύπου 2, τα μέτρα πρόληψης στοχεύουν στην τροποποίηση των περιβαλλοντικών παραγόντων που ευθύνονται, σε αλληλεπίδραση με τους γενετικούς παράγοντες, για την εμφάνιση του. Κατόπιν του εντοπισμού των ατόμων που διατρέχουν υψηλό κίνδυνο για την εμφάνιση ΣΔ τύπου 2 μέσω των διαγνωστικών δοκιμασιών, η υιοθέτηση υγιεινοδιαιτητικών μέτρων (δίαιτα, απώλεια βάρους, σωματική άσκηση) μπορεί να ελαττώσει σημαντικά τις πιθανότητες εμφάνισης ή να καθυστερήσει την εμφάνιση του ΣΔ τύπου 2, ειδικά σε αυτούς τους ασθενείς που έχουν διαταραγμένη ανοχή στη γλυκόζη. Κατά αντιστοιχία, η υιοθέτηση ενός προγράμματος υγιεινοδιαιτητικής παρέμβασης μπορεί να αποτρέψει την εμφάνιση διαβήτη κυήσεως σε γυναίκες που έχουν αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης του.
Όσον αφορά τον ΣΔ τύπου 1, οι προσπάθειες πρόληψης της εμφάνισης της νόσου δεν έχουν στεφθεί μέχρι σήμερα με επιτυχία. Παρόλα αυτά, η αναγνώριση ατόμων που διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο για την ανάπτυξη της νόσου μέσω ενός συνδυασμού γενετικών, ανοσολογικών και μεταβολικών δεικτών και η ανάπτυξη μεθόδων επιτυχούς παρέμβασης μπορεί να επιτρέψει στο μέλλον την πρόληψη της εμφάνισης του ΣΔ τύπου 1.
Προσυµπτωµατικός έλεγχος για ΣΔ
Η Ελληνική Διαβητολογική Εταιρεία, σύμφωνα με τις κατευθυντήριες οδηγίες του 2021, 6 προτείνει τη διενέργεια προσυμπτωματικού ελέγχου για την εκτίμηση του κινδύνου εμφάνισης ΣΔ σε άτομα που πληρούν τα παρακάτω κριτήρια:
άτομα υπέρβαρα ή παχύσαρκα (ΔΜΣ ≥25 kg/m2), με έναν τουλάχιστον από τους παρακάτω παράγοντες κινδύνου:
οικογενειακό ιστορικό ΣΔ σε συγγενή πρώτου βαθμού
•ιστορικό υπέρτασης ή καρδιαγγειακής νόσου
•ιστορικό δυσλιπιδαιμίας
•σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών
•καταστάσεις που σχετίζονται με αντίσταση στην ινσουλίνη (πχ.
μελανίζουσα ακάνθωση)
ιστορικό προδιαβήτη
ιστορικό διαβήτη κυήσεως
ηλικία >45 ετών
λοίμωξη από τον HIV
Εφόσον τα αποτελέσματα του προσυμπτωματικού ελέγχου είναι φυσιολογικά, συστήνεται η επανάληψη τους κάθε τριετία, ενώ συχνότερη επανάληψη συστήνεται κατά περίπτωση ανάλογα με τα αρχικά ευρήματα και τους εκάστοτε παράγοντες κινδύνου.
Υγιεινοδιαιτητικά µέτρα για την πρόληψη και µη φαρµακολογική αντιµετώπιση του διαβήτη
Η υιοθέτηση υγιεινοδιαιτητικών μέτρων αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο της προληπτικής και θεραπευτικής διαχείρισης του ΣΔ και σε κάποιους ασθενείς με ΣΔ τύπου 2 επιφέρει την επιθυμητή γλυκαιμική ρύθμιση δίχως να χρειαστεί η χορήγηση φαρμακευτικής αγωγής. Παράλληλα, κρίνεται ως υκαιμικιδιαίτερα σημαντική η εκπαίδευση των ασθενών αλλά και η συμμετοχή τους στη συνδιαμόρφωση ενός εξατομικευμένου πλάνου υγιεινοδιαιτητικής παρέμβασης σε συνεργασία με τους εξειδικευμένoυς επαγγελματίες υγείας.
Συνοπτικά, οι στόχοι ενός προγράμματος υγιεινοδιαιτητικής παρέμβασης είναι οι εξής:
μείωση του σωματικού βάρους κατά τουλάχιστον 5%, εφόσον αυτό είναι αυξημένο
σωματική δραστηριότητα, τουλάχιστον 30 λεπτά μέτριας έντασης άσκηση για τουλάχιστον πέντε φορές την εβδομάδα
μείωση του ολικού λίπους σε <30% της ημερήσιας ενεργειακής πρόσληψης
μείωση του κορεσμένου λίπους (συμπεριλαμβανομένων των trans-λιπαρών οξέων) σε <10% της ημερήσιας ενεργειακής πρόσληψης
αύξηση της πρόσληψης φυτικών ινών (τουλάχιστον 25-35 gr ημερησίως).
Η υιοθέτηση υγιεινοδιαιτητικών μέτρων είναι ακόμα πιο επιτακτική σε άτομα υψηλού κινδύνου για εμφάνιση ΣΔ που είναι καπνιστές, αλλά ακόμα και σε αυτούς που διακόπτουν το κάπνισμα, μιας και έχει βρεθεί ότι η διακοπή του καπνίσματος αυξάνει σημαντικά τον βραχυπρόθεσμο κίνδυνο εμφάνισης ΣΔ. 7
Φαρµακολογική αντιµετώπιση του διαβήτη
ΣΔ τύπου 1
Η θεραπεία με ινσουλίνη είναι απαραίτητη για όσους ασθενείς πάσχουν από ΣΔ τύπου 1. Συσσωρευμένα επιστημονικά δεδομένα των τριών τελευταίων δεκαετιών υποστηρίζουν την πιο εντατική θεραπεία υποκατάστασης ινσουλίνης, είτε με τη χρήση πολλαπλών καθημερινών ενέσεων ή με συνεχή υποδόρια έγχυση μέσω αντλίας, ως τη θεραπευτική επιλογή με τον καλύτερο συνδυασμό αποτελεσματικότητας και ασφάλειας για άτομα με ΣΔ τύπου 1 σε σύγκριση με τη χορήγηση μίας ή δύο ενέσεων τη μέρα.
Η κλινική δοκιμή Diabetes Control and Complications Trial (DCCT) έδειξε ότι η εντατική θεραπεία με πολλαπλές ημερήσεις ενέσεις ή συνεχή υποδόρια έγχυση ινσουλίνης (continuous subcutaneous insulin infusion – CSII) μείωσε τα επίπεδα της HbA1c και συσχετίστηκε με βελτιωμένα μακροπρόθεσμα αποτελέσματα. Η μελέτη πραγματοποιήθηκε με ανθρώπινη ινσουλίνη βραχείας (κανονική) και ενδιάμεσης δράσης (NPH). Σε αυτή τη μελέτη ορόσημο, η επίτευξη χαμηλότερης HbA1c με εντατικό έλεγχο (7%) οδήγησε σε μείωση κατά περίπου 50% στις μικροαγγειακές επιπλοκές κατά τη διάρκεια 6 ετών θεραπείας. Ωστόσο, η εντατική θεραπεία συσχετίστηκε με υψηλότερο ποσοστό σοβαρής υπογλυκαιμίας σε σύγκριση με τη συμβατική θεραπεία (62 έναντι 19 επεισοδίων ανά 100 άτομα-χρόνια θεραπείας, αντίστοιχα). Η παρακολούθηση ατόμων από τη μελέτη DCCT για περισσότερο από 10 χρόνια μετά από τη θεραπεία της μελέτης έδειξε λιγότερες μακροαγγειακές καθώς και λιγότερες μικροαγγειακές επιπλοκές στην ομάδα ασθενών που έλαβε εντατική θεραπεία.
Τα τελευταία 25 χρόνια έχουν αναπτυχθεί ανάλογα ινσουλίνης ταχείας και μακράς δράσης που έχουν ξεχωριστές φαρμακοκινητικές ιδιότητες σε σύγκριση με τις ανασυνδυασμένες ανθρώπινες ινσουλίνες:
τα ανάλογα βασικής ινσουλίνης, τα οποία έχουν μεγαλύτερη διάρκεια δράσης, με πιο επίπεδες και σταθερές συγκεντρώσεις πλάσματος σε σχέση με την ινσουλίνη NPH
τα ανάλογα ταχείας δράσης (rapid-acting analogs – RAA), τα οποία έχουν ταχύτερη έναρξη, ταχύτερη επίτευξη μέγιστης συγκέντρωσης, και μικρότερη διάρκεια δράσης από την κανονική ινσουλίνη.
Σε ασθενείς με ΣΔ τύπου 1, η θεραπεία με ανάλογα ινσουλίνης σχετίζεται με λιγότερη υπογλυκαιμία και λιγότερη αύξηση βάρους, καθώς και χαμηλότερα επίπεδα HbA1c σε σχέση με τις ανθρώπινες ινσουλίνες. Παρά τα πλεονεκτήματα των αναλόγων ινσουλίνης σε ασθενείς με ΣΔ τύπου 1, για ορισμένους ασθενείς η δαπάνη ή/και η ένταση της θεραπείας που απαιτείται για τη χρήση τους είναι απαγορευτική.
Αναφορικά με τη σύγκριση της θεραπείας με πολλαπλές ημερήσιες ενέσεις και της θεραπείας με CSII, μία πρόσφατη συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η θεραπεία με CSII έχει μέτρια πλεονεκτήματα για τη μείωση της HbA1c (-0.30%, 95% CΙ: -0,58-0,02) και για τη μείωση των σοβαρών ποσοστών υπογλυκαιμίας σε παιδιά και ενήλικες. Σε συγκεκριμένες περιπτώσεις, η άφιξη των οργάνων παρακολούθησης της γλυκόζης στην κλινική πρακτική έχει αποδειχθεί ευεργετική. Για παράδειγμα, η μείωση της νυχτερινής υπογλυκαιμίας σε άτομα με ΣΔ τύπου 1 που χρησιμοποιούν αντλίες ινσουλίνης με αισθητήρες γλυκόζης βελτιώνεται με την αυτόματη αναστολή της χορήγησης ινσουλίνης σε προκαθορισμένο επίπεδο γλυκόζης.
Υπάρχουν πολλές προσεγγίσεις όσον αφορά τη θεραπεία με ινσουλίνη και η κεντρική αρχή στη διαχείριση του ΣΔ τύπου 1 είναι ότι κάποια μορφή ινσουλίνης χορηγείται σε ένα προγραμματισμένο σχήμα το οποίο είναι προσαρμοσμένο στον εκάστοτε ασθενή ώστε να τον κρατήσει ασφαλή και δίχως κίνδυνο για εμφάνιση διαβητικής κετοξέωσης και να αποφευχθεί σημαντική υπογλυκαιμία στην προσπάθεια για την επίτευξη των γλυκαιμικών στόχων του ασθενούς.
ΣΔ τύπου 2
Σε συνδυασμό με την υιοθέτηση υγιεινοδιαιτητικών μέτρων, η μετφορμίνη συνιστά την πρώτη και συνήθη θεραπευτική επιλογή για τη θεραπεία του ΣΔ τύπου 2 χάρη στο χαμηλό κόστος, στη μακροχρόνια εμπειρία, στην καλή ανοχή και στην ευκολία χρήσης της. Επί δυσανεξίας ή αντένδειξης στη χορήγηση της μετφορμίνης, μπορούν να χορηγηθούν ως μονοθεραπεία καθεμία από τις ακόλουθες επιλογές : πιογλιταζόνη, σουλφονυλουρία, αναστολέας διπεπτιδυλικής πεπτιδάσης-4 (DPP-4) (όχι αλογλιπτίνη), αναστολέας συμμεταφορέα νατρίου-γλυκόζης 2 (SGLT2), λιραγλουτίδη ή ντουλαγλουτίδη. Η ακαρβόζη και η ρεπαγλινίδη έχουν επίσης ένδειξη μονοθεραπείας, αλλά χρησιμοποιούνται σπάνια στη θεραπεία του ΣΔ τύπου 2.
Σύμφωνα με τη συναινετική έκθεση «Διαχείριση της Υπεργλυκαιμίας στον ΣΔ τύπου 2» (2018) και την ενημέρωση της (2019), που συνέταξαν οι American Diabetes Association/European Association for the Study of Diabetes, συστήνεται ο ασθενής να είναι στο επίκεντρο της προσέγγισης για την επιλογή της κατάλληλης φαρμακευτικής θεραπείας για τη γλυκαιμική ρύθμιση. Σε αυτό το πλαίσιο, χρειάζεται να συν-αξιολογείται η αποτελεσματικότητα των εκάστοτε φαρμακευτικών επιλογών με σημαντικά χαρακτηριστικά του ασθενούς, συμπεριλαμβανομένων των ακόλουθων:
η ύπαρξη σημαντικών συννοσηροτήτων, όπως η αθηροσκληρωματική καρδιαγγειακή νόσος (atherosclerotic cardiovascular disease – ASCVD) ή δείκτες για υψηλό κίνδυνο εμφάνισης ASCVD, χρόνια νεφρική νόσος (chronic kidney disease – CKD), και καρδιακή ανεπάρκεια
ο κίνδυνος υπογλυκαιμίας
οι επιδράσεις στο σωματικό βάρος
οι ανεπιθύμητες ενέργειες
το κόστος, και
οι προτιμήσεις ασθενούς.
Επειδή ο ΣΔ τύπου 2 είναι μια προοδευτική νόσος σε πολλούς ασθενείς, η διατήρηση των γλυκαιμικών στόχων είναι συχνά δυνατή για λίγα μόνο χρόνια, οπότε και καθίσταται αναγκαία η χορήγηση συνδυαστικής θεραπείας. Αν και υπάρχουν πολυάριθμες κλινικές δοκιμές που συγκρίνουν τη διπλή θεραπεία με τη μονοθεραπεία με μετφορμίνη, υπάρχουν λίγα επιστημονικά δεδομένα που να υποστηρίζουν την επιλογή του ενός φαρμακευτικού συνδυασμού έναντι ενός άλλου. Η επιλογή του φαρμάκου που προστίθεται στη μετφορμίνη βασίζεται στην αποτελεσματικότητα και τα προαναφερθέντα κλινικά χαρακτηριστικά του ασθενούς (συννοσηρότητες, κίνδυνος για ανεπιθύμητες ενέργειες, κα.), το κόστος της αγωγής και τις προτιμήσεις του ασθενούς.
Σε σχέση με τους ασθενείς που χρειάζονται έναν τρίτο θεραπευτικό παράγοντα για την επίτευξη των γλυκαιμικών τους στόχων, μία πρόσφατη συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση συμπέρανε ότι η προσθήκη σχημάτων ινσουλίνης ή συγκεκριμένων αγωνιστών των υποδοχέων του γλυκανόμορφου πεπτιδίου-1 (GLP-1 RA) σε συνδυαστική θεραπεία υποβάθρου με βάση τη μετφορμίνη σχετίζεται με μεγαλύτερες μειώσεις των επιπέδων της HbA1c.
Η ανάγκη για τη μεγαλύτερη δραστικότητα των ενέσιμων φαρμάκων είναι κοινή στα διαβητικά άτομα, ειδικά σε ασθενείς με μεγαλύτερης διάρκειας ΣΔ. Η προσθήκη βασικής ινσουλίνης, είτε ανθρώπινης NHP είτε κάποιου από τα ανάλογα ινσουλίνης μακράς δράσης, σε σχήματα από του στόματος χορηγούμενων παραγόντων είναι μία καθιερωμένη θεραπευτική προσσέγγιση. Σε κλινικές δοκιμές που συνέκριναν την προσθήκη ενός ενέσιμου GLP-1 RA έναντι ενέσιμης ινσουλίνης σε ασθενείς που χρειάζονταν περαιτέρω μείωση της γλυκόζης, η αποτελεσματικότητα του ενέσιμου GLP-1 RA ήταν όμοια ή μεγαλύτερη από αυτή της βασικής ινσουλίνης. Σε αυτές τις δοκιμές,τε η χορη η θεραπεία με GLP-1 RA σχετίστηκε με χαμηλότερο κίνδυνο υπογλυκαιμίας και ευεργετικές επιδράσεις στο σωματικό βάρος έναντι της ινσουλίνης, ωστόσο παρατηρήθηκαν σημαντικότερες γαστρεντερικές παρενέργειες με τους αγωνιστές του υποδοχέα του GLP-1.
Επιπλοκές του ΣΔ
Ο ΣΔ είναι μία από τις ταχύτερα αναπτυσσόμενες ασθένειες παγκοσμίως και αναμένεται να επηρεάσει 693 εκατομμύρια ενήλικες έως το 2045. Κύρια αιτία της νοσηρότητας και θνησιμότητας των ασθενών με ΣΔ είναι οι αγγειακές επιπλοκές που προκαλούνται από τις υψηλές συγκεντρώσεις της γλυκόζης και οι οποίες διακρίνονται σε μακροαγγειακές και μικροαγγειακές.
Στις μακροαγγειακές επιπλοκές του ΣΔ επηρεάζονται τα μεγάλα αιμοφόρα αγγεία και σε αυτές περιλαμβάνονται διάφορες καρδιαγγειακές παθήσεις, ενώ στις μικροαγγειακές επιπλοκές επηρεάζονται τα μικρά αιμοφόρα αγγεία και σε αυτές περιλαμβάνονται παθήσεις όπως η αμφιβληστροειδοπάθεια, η νεφρική νόσος, και η νευροπάθεια. Οι επιπλοκές του ΣΔ, τόσο οι μικροαγγειακές όσο και οι μακροαγγειακές, τείνουν να εμφανίζονται μαζί και πολυάριθμες γενετικές μελέτες έχουν δείξει ότι ο διαβήτης και οι επιπλοκές του έχουν σημαντική περιβαλλοντική και γενετική συνιστώσα με κοινό τους χαρακτηριστικό την υπεργλυκαιμία.
Αν και οι ακριβείς μηχανισμοί των αγγειακών βλαβών που προκαλούνται από την υπεργλυκαιμία είναι τόσο περίπλοκοι όσο και μη πλήρως κατανοητοί, πιστεύεται ότι τα υψηλά επίπεδα ενδοκυτταρικής γλυκόζης αυξάνουν την παραγωγή ενεργών ριζών οξυγόνου, και άρα το οξειδωτικό στρες, επηρεάζοντας μία αλληλουχία κρίσιμων μοριακών μονοπατιών, συμπεριλαμβανομένων των μεταβολικών οδών των πολυολών, της εξοζαμίνης, της αυξημένης παραγωγής και εναπόθεσης προϊόντων προκεχωρημένης γλυκοζυλίωσης (advanced glycosylation endproducts – AGEs) και του μονοπατιού της πρωτεϊνικής κινάσης C. Ωστόσο, η αγγειακή βλάβη μπορεί να προκληθεί και μέσω μη υπεργλυκαιμικών μηχανισμών, όπως συμβαίνει στις παθολογικές καταστάσεις της υπέρτασης και της παχυσαρκίας, συννοσηροτήτων του ΣΔ.
Γενετικές μελέτες8 με προσεγγίσεις ομαδοποίησης που χρησιμοποιούν κλινικούς ή γενετικούς βιοδείκτες έχουν αποδείξει την ετερογένεια του ΣΔ τύπου 2 ως προς τους μηχανισμούς δράσης και τη σύνδεση του με τις επιπλοκές στην υγεία, καθώς έχουν εντοπιστεί υπότυποι ΣΔ τύπου 2 που είναι κλινικά διακριτοί και διαφορετικά σχετιζόμενοι με διαβητικές επιπλοκές. Για παράδειγμα, έχουν βρεθεί τα ακόλουθα:
διάφορες ομάδες γονιδίων που σχετίζονται με την αντίσταση στην ινσουλίνη συνδέονται με αυξημένο κίνδυνο για μειωμένη νεφρική λειτουργία
ομάδες γονιδίων που σχετίζονται με την κλινικά σοβαρή ανεπάρκεια ινσουλίνης συνδέονται με αυξημένο κίνδυνο για αμφιβληστροειδοπάθεια, και
ομάδες γονιδίων που σχετίζονται με περιορισμένη λειτουργία των β-κυττάρων και κατανομή λίπους παρόμοιας με αυτή της λιποδυστροφίας συνδέονται με αυξημένο κίνδυνο στεφανιαίας νόσου.
Μακροαγγειακές επιπλοκές
Ο κεντρικός παθολογικός μηχανισμός στην ανάπτυξη των μακροαγγειακών επιπλοκών του ΣΔ είναι η αθηροσκλήρωση, η οποία οδηγεί σε στένωση των αρτηριακών τοιχωμάτων σε όλο το σώμα και η οποία θεωρείται ότι είναι αποτέλεσμα χρόνιας φλεγμονής και τραυματισμού του αρτηριακού τοιχώματος στο στεφανιαίο ή περιφερικό αγγειακό σύστημα. Σε απόκριση του ενδοθηλιακού τραυματισμού και της φλεγμονής, οξειδωμένα λιπίδια από τα σωματίδια LDL συσσωρεύονται στον ενδοθηλιακό τοίχωμα των αρτηριών. Η συνεπακόλουθη φλεγμονώδης αντίδραση, που περιλαμβάνει τη διείσδυση των μονοκυττάρων στο αρτηριακό τοίχωμα, τη διαφοροποίηση τους σε μακροφάγα, την επιπρόσθετη συσσώρευση οξειδωμένων λιπιδίων και μετασχηματισμό τους σε αφρώδη κύτταρα, τον πολλαπλασιασμό των μακροφάγων, την έλξη Τ-λεμφοκυττάρων, την επαγωγή του πολλαπλασιασμού των λείων μυών και τη συσσώρευση κολλαγόνου στα αρτηριακά τοιχώματα, οδηγεί στον σχηματισμό της αθηροσκληρωτικής βλάβης, ή αλλιώς αθηρωματικής πλάκας, η ρήξη της οποίας δύναται να προκαλέσει οξύ αγγειακό έμφραγμα.
Εκτός από τον σχηματισμό αθηροσκληρωτικών βλαβών, υπάρχουν ισχυρές ενδείξεις αυξημένης προσκόλλησης αιμοπεταλίων και υπερπηκτικότητας στον ΣΔ τύπου 2, που σε συνδυασμό με τη μειωμένη ινωδόλυση, αυξάνουν περαιτέρω τον κίνδυνο αγγειακής απόφραξης και καρδιαγγειακών συμβαμάτων σε ασθενείς με ΣΔ τύπου 2. Παρόλο που οι ακριβείς μηχανισμοί μέσω των οποίων ο ΣΔ αυξάνει την πιθανότητα για σχηματισμό αθηρωματικής πλάκας δεν είναι πλήρως καθορισμένοι, η συσχέτιση μεταξύ του ΣΔ και της αθηροσκλήρωσης είναι ισχυρή.
Αθηροσκληρωτική καρδιαγγειακή νόσος
Η ASCVD, οριζόμενη ως στεφανιαία νόσος, εγκεφαλοαγγειακή νόσος, ή περιφερική αρτηριακή νόσος αθηροσκληρωματικής προελεύσεως, είναι η κύρια αιτία νοσηρότητας και θνησιμότητας για άτομα με ΣΔ και έχει ως αποτέλεσμα περίπου 37,3 δισεκατομμύρια USD δαπάνες στις ΗΠΑ, αντιπροσωπεύοντας τη μεγαλύτερη συνιστώσα δαπανών υγειονομικής περίθαλψης σε άτομα με ΣΔ.
Μεταξύ των μακροαγγειακών επιπλοκών του ΣΔ, η στεφανιαία νόσος έχει συσχετιστεί με τον ΣΔ σε πολυάριθμες μελέτες, με αφετηρία τη μελέτη-ορόσημο Framingham. Πιο πρόσφατες μελέτες έχουν δείξει ότι ο κίνδυνος εμφάγματος του μυοκαρδίου σε άτομα με ΣΔ είναι ισοδύναμος με τον κίνδυνο εμφράγματος σε μη διαβητικούς ασθενείς με ιστορικό προηγούμενου εμφράγματος του μυοκαρδίου. Αυτές οι ανακαλύψεις οδήγησαν στη διατύπωση νέων συστάσεων ότι ο ΣΔ θεωρείται ισοδύναμο κινδύνου για στεφανιαία νόσου και όχι απλώς ένα παράγοντας κινδύνου για αυτή.
Ο ΣΔ τύπου 2 εμφανίζεται συνήθως στο πλαίσιο του μεταβολικού συνδρόμου, το οποίο περιλαμβάνει επίσης την κοιλιακή παχυσαρκία, την υπέρταση, την υπερλιπιδαιμία, και την αυξημένη πηκτικότητα – παράγοντες που επίσης προάγουν τα καρδιαγγειακά νοσήματα. Ακόμα και έτσι, ο ΣΔ τύπου 2 δρα ως ανεξάρτητος παράγοντας κινδύνου για την ανάπτυξη ισχαιμικής νόσου και εγκεφαλικού επεισοδίου και θάνατο. Μεταξύ των ασθενών με ΣΔ, οι γυναίκες ενδέχεται να διατρέχουν υψηλότερο κίνδυνο για στεφανιαία νόσο από τους άντρες, ενώ η παρουσία μικροαγγειακής νόσου αποτελεί έναν προγνωστικό παράγοντα ανάπτυξης στεφανιαίων καρδιακών επεισοδίων.
Ο ΣΔ είναι επίσης ένας ισχυρός ανεξάρτητος προγνωστικός παράγοντας για εγκεφαλικό επεισόδιο και εγκεφαλοαγγειακή νόσο, με τους ασθενείς με ΣΔ τύπου 2 να διατρέχουν πολύ υψηλότερο κίνδυνο για εγκεφαλικου επεισοδίου, αυξημένο κατά 150-400% σε σύγκριση με άτομα χωρίς ΣΔ. Ο κίνδυνος για εμφάνιση άνοιας και υποτροπής, όπως και η θνησιμότητα, που σχετίζονται με ένα εγκεφαλικό επεισόδιο, είναι αυξημένη σε ασθενείς με ΣΔ.
Οι ασθενείς με ΣΔ τύπου 1 φέρουν επίσης δυσανάλογη επιβάρυνση για στεφανιαία νόσο, με μία μελέτη κοόρτης στην οποία συμμετείχαν >23.000 ασθενείς με ΣΔ τύπου 1 στο Ηνωμένο Βασίλειο να δείχνει ότι αυτοί οι ασθενείς έχουν υψηλότερη θνησιμότητα εξαιτίας ισχαιμικής καρδιοπάθειας σε όλες τις ηλικίες σε σύγκριση με τον γενικό πληθυσμό. Η ίδια μελέτη έδειξε ότι, σε άτομα ηλικίας >40 ετών, οι γυναίκες εμφανίζουν υψηλότερη θνησιμότητα εξαιτίας ισχαιμικής καρδιοπάθειας από τους άνδρες. Επίσης, μελέτες παρατήρησης έχουν δείξει ότι το ποσοστό εγκεφαλοαγγειακής θνησιμότητας είναι αυξημένο σε όλες τις ηλικίες σε ασθενείς με ΣΔ τύπου 1.
Ο αυξημένος κίνδυνος καρδιαγγειακής νόσου έχει οδηγήσει σε πιο επιθετική θεραπεία αυτών των καταστάσεων για την επίτευξη πρωτογενούς ή δευτερογενούς πρόληψης της στεφανιαίας νόσου πριν αυτή εμφανιστεί. Μελέτες στον ΣΔ τύπου 1 έχουν δείξει ότι ο εντατικός έλεγχος του διαβήτη σχετίζεται με χαμηλότερο καρδιακό ρυθμό ηρεμίας και ότι οι ασθενείς με υψηλότερους βαθμούς υπεργλυκαιμίας τείνουν να έχουν υψηλότερο καρδιακό ρυθμό, ο οποίος σχετίζεται με υψηλότερο κίνδυνο καρδιαγγειακής νόσου. Ακόμη πιο συμπερασματικά, κατά τη διάρκεια 17 ετών προοπτικής ανάλυσης, οι μελέτες Diabetes Control and Complications Trial/Epidemiology of Diabetes Interventions and Complications Study έδειξαν ότι η εντατική θεραπεία του ΣΔ τύπου 1, συμπεριλαμβανομένης της χαμηλότερης HbA1c, σχετίζεται με μείωση κινδύνου της τάξης του 42% για όλα τα καρδιαγγειακά συμβάματα και μείωση 57% του κινδύνου μη θανατηφόρου εμφράγματος του μυοκαρδίου, εγκεφαλικού επεισοδίου ή θανάτου από καρδιαγγειακή νόσο.
Επιπρόσθετα, πολυάριθμες μελέτες έχουν δείξει την αποτελεσματικότητα του ελέγχου μεμονωμένων παραγόντων καρδιαγγειακού κινδύνου στην πρόληψη ή την επιβράδυνση της εμφάνισης ASCVD σε άτομα με ΣΔ. Επιπλέον, παρατηρούνται μεγάλα οφέλη όταν αντιμετωπίζονται ταυτόχρονα πολλοί παράγοντες καρδιαγγειακού κινδύνου: υπάρχουν ενδείξεις ότι η επιθετική τροποποίηση των παραγόντων κινδύνου σε ασθενείς με ΣΔ οδηγεί σε σημαντική βελτίωση των μετρήσεων του δεκαετούς ρίσκου για στεφανιαία νόσο και σε μείωση της νοσηρότητας και θνησιμότητας από ASCVD.
Καρδιακή ανεπάρκεια µε ή χωρίς ASCVD
Η καρδιακή ανεπάρκεια είναι μία άλλη σημαντική αιτία νοσηρότητας και θνησιμότητας σε ασθενείς ΣΔ που πάσχουν από καρδιοαγγειακή νόσο. Πρόσφατες μελέτες έχουν βρει ότι τα ποσοστά των περιστατικών νοσηλείας εξαιτίας καρδιακής ανεπάρκειας (προσαρμοσμένα για την ηλικία και το φύλο) ήταν διπλάσια σε ασθενείς με ΣΔ σε σύγκριση με ασθενείς χωρίς ΣΔ.
Τα άτομα με ΣΔ μπορεί να έχουν καρδιακή ανεπάρκεια είτε με διατηρημένο είτε με μειωμένο κλάσμα εξώθησης. Η υπέρταση είναι συχνά πρόδρομη κατάσταση της καρδιακής ανεπάρκειας οποιουδήποτε εκ των δύο τύπων, και η ASCVD μπορεί να συνυπάρχει με οποιοδήποτε τύπο, ενώ προηγούμενο έμφραγμα του μυοκαρδίου είναι συχνά σημαντικός παράγοντας για εμφάνιση καρδιακής ανεπάρκειας με μειωμένο κλάσμα εξώθησης.
Πρόσφατες κλινικές μελέτες που συμπεριέλαβαν ασθενείς με ΣΔ τύπου 2, οι περισσότεροι εκ των οποίων είχαν ASCVD, έδειξαν βελτίωση των ποσοστών των περιστατικών νοσηλείας εξαιτίας καρδιακής ανεπάρκειας στους ασθενείς που έλαβαν ως θεραπεία έναν αναστολέα του SGLT2 ή αναστολέα του GLP-1.
Πρόληψη και διαχείριση μακροαγγειακών επιπλοκών Για την πρόληψη και τη διαχείριση τόσο της ASCVD όσο και της καρδιακής ανεπάρκειας, οι παράγοντες καρδιαγγειακού κινδύνου θα πρέπει να αξιολογούνται συστηματικά τουλάχιστον ετησίως σε όλους τους ασθενείς με ΣΔ. Αυτοί περιλαμβάνουν τα ακόλουθα:
παχυσαρκία/υπερβολικό βάρος
υπέρταση
δυσλιπιδαιμία
κάπνισμα
ιστορικό πρόωρης στεφανιαίας νόσου
χρόνια νεφρική νόσος
παρουσία λευκωματουρίας.
Μικροαγγειακές επιπλοκές
Η χρόνια ενδοκυτταρική υπεργλυκαιμία και η γενετική προδιάθεση επηρεάζουν τελικά το μικροαγγειακό δίκτυο ενός ασθενή με ΣΔ, οδηγώντας σε επιπλοκές στα νεφρά, τα μάτια, και το νευρικό σύστημα. Παρόλο που οι μακροαγγειακές επιπλοκές είναι η κύρια αιτία θανάτου σε ασθενείς με ΣΔ, οι βλάβες του μικροαγγειακού δικτύου στα νεφρά, τα μάτια και τα νεύρα είναι πολύ πιο συχνές και έχουν επίσης σημαντική επίδραση στη θνησιμότητα από ΣΔ: η διαβητική νεφροπάθεια είναι η κύρια αιτία νεφρικής νόσου τελικού σταδίου, η διαβητική αμφιβληστροειδοπάθεια είναι η κύρια αιτία τύφλωσης στον ανεπτυγμένο κόσμο, και η διαβητική νευροπάθεια είναι ο κύριος παράγοντας κινδύνου για εξέλκωση και ακρωτηριασμό των κάτω άκρων. Η υψηλή κλινική υποψία και η έγκαιρη αναγνώριση των διαβητικών μικροαγγειακών επιπλοκών κρίνονται ως υποχρεωτικές, καθώς εκτιμάται ότι μέχρι 25% των νεοδιαγνωσθέντων ασθενών με ΣΔ τύπου 2 έχουν ήδη αναπτύξει μία ή περισσότερες μικροαγγειακές επιπλοκές εξαιτίας της υπεργλυκαιμίας.
Διαβητική νεφρική νόσος
Η διαβητική νεφρική νόσος (ΔΝΝ) είναι μια κοινή μικροαγγειακή επιπλοκή του ΣΔ, που επηρεάζει περίπου το 25% του διαβητικού πληθυσμού. Παράλληλα, είναι η πιο κοινή αιτία για την εμφάνιση νεφρικής νόσου τελικού σταδίου στον ανεπτυγμένο κόσμο, αντιπροσωπεύοντας το 50% των περιπτώσεων.
Η ΔΝΝ είναι μία προοδευτική διαταραχή που ορίζεται από τη μειωμένη νεφρική λειτουργία λόγω υπεργλυκαιμίας και συχνά συνυπάρχει με λευκωματουρία. Άτομα με ΣΔ μπορεί συχνά να παρουσιαστούν με μη ειδική νεφρική νόσο, η οποία οφείλεται σε παράγοντες ανεξάρτητους ή εμμέσως σχετιζόμενους με τον ΣΔ, όπως η υπέρταση, η παχυσαρκία και η δυσλιπιδαιμία. Αν και η ΔΝΝ διαγιγνώσκεται κυρίως από δύο κλινικούς δείκτες – την αυξημένη λευκωματουρία και τον μειωμένο εκτιμώμενο ρυθμό σπειραματικής διήθησης – η χρονική σχέση μεταξύ της διάγνωσης του διαβήτη και της έναρξης της νεφρικής νόσου μπορεί να βοηθήσει στη διάκριση μεταξύ διαβητικής και μη ειδικής νεφρικής νόσου.
Εν τω μεταξύ, είναι καθιερωμένη η σχέση της λευκωματουρίας και της καρδιαγγειακής νόσου, με την πρώτη να θεωρείται παράγοντας κινδύνου για την εμφάνιση της δεύτερης. Δεδομένου ότι παρεμβάσεις για τη μείωση της λευκωματουρίας έχουν θετική επίδραση στην καρδιαγγειακή προστασία, η έγκαιρη διάγνωση της ΔΝΝ είναι πολύ μεγάλης σημασίας στα άτομα με ΣΔ.
Δυστυχώς δεν υπάρχει θεραπεία για τη ΔΝΝ και η θεραπευτική προσέγγιση στη ΔΝΝ περιλαμβάνει διαχείριση των επιπέδων γλυκόζης, της πρωτεϊνουρίας και της προοδευτικής νεφρικής βλάβης μέχρι τα τελικά στάδια της ΔΝΝ, οπότε και είναι απαραίτητες για την επιβίωση του ασθενούς η αιμοκάθαρση ή η μεταμόσχευση νεφρού.
Διαβητική αμφιβληστροειδοπάθεια
Η υπεργλυκαιμία μπορεί να προκαλέσει προοδευτική βλάβη στα αιμοφόρα αγγεία του αμφιβληστροειδούς, οδηγώντας πιθανά σε αιμορραγία, αποκόλληση αμφιβληστροειδούς και τύφλωση. Η διαβητική αμφιβληστροειδοπάθεια (ΔΑ) είναι μια πολύ συχνή επιπλοκή του ΣΔ, με τον συνολικό επιπολασμό της σε άτομα με ΣΔ να ανέρχεται περίπου στο 35%.
Η ΔΑ μπορεί να ταξινομηθεί ως μια πρώιμη, πιο κοινή μορφή μη παραγωγικής ΔΑ, η οποία χαρακτηρίζεται από εξασθενημένα αιμοφόρα αγγεία, ως και την πιο σοβαρή, τελικού σταδίου μορφή της παραγωγικής ΔΑ, η οποία χαρακτηρίζεται από την ανάπτυξη νέων εύθραυστων και διαρρέοντων αιμοφόρων αγγείων σε όλο τον αμφιβληστροειδή και το υαλώδες σώμα. Μία ξεχωριστή μορφή ΔΑ περιλαμβάνει την άμεση βλάβη στην ωχρά κηλίδα, οριζόμενη ως ένα κλινικά σημαντικό οίδημα της.
Η σοβαρότητα της ΔΑ σχετίζεται με τους ακόλουθους παράγοντες:
διάρκεια του ΣΔ
ηλικία κατά τη διάγνωση
επίπεδα HbA1c
αρτηριακή πίεση
χρήση ινσουλίνης, και
παρουσία πρωτεϊνουρίας.
Διαβητική νευροπάθεια
Η διαβητική νευροπάθεια (ΔΝ) αναφέρεται σε μια ετερογενή ομάδα ιατρικών καταστάσεων που προκαλούνται από τον ΣΔ και που κοινό τους χαρακτηριστικό είναι η νευρική βλάβη. Ειδικότερα, επηρεάζονται συχνότερα τα μακρύτερα περιφερικά νεύρα που νευρώνουν τα κάτω άκρα. Η ΔΝ αποτελεί την πιο συχνή μικροαγγειακή επιπλοκή του ΣΔ, καθώς επηρεάζει σχεδόν το 50% των ασθενών μετά από διαβητική νόσο διάρκειας 10 ετών, ενώ εκτιμάται ότι το 20% των διαβητικών ασθενών πάσχουν από ΔΝ κατά τη στιγμή της διάγνωσης του ΣΔ τους. Παρά τον υψηλό επιπολασμό της ΔΝ στον διαβητικό πληθυσμό, συχνά η διάγνωση της ΔΝ παραλείπεται, καθώς σχεδόν το 50% των ασθενών που πάσχουν από ΔΝ είναι ασυμπτωματικοί.
Οι ΔΝ μπορούν να διακριθούν σε διάφορους υπότυπους, συμπεριλαμβανομένων της πιο κοινής μορφής της περιφερικής συμμετρικής πολυνευροπάθειας, των αυτόνομων νευροπαθειών, των άτυπων νευροπαθειών, και των μη διαβητικών νευροπαθειών που είναι κοινές στο διαβήτη. Παραδοσιακά, οι ΔΝ χωρίζονται σε τρεις κατηγορίες:
τις συμμετρικές πολυνευροπάθειες με κινητικές, αισθητηριακές, και αυτόνομες εκδηλώσεις
τις εστιακές και πολυεστιακές νευροπάθειες, και
τις μικτές νευροπάθειες.
Εκτός από τον υπερβολικό πόνο και τη μειωμένη ποιότητα ζωής που σχετίζονται με τη ΔΝ, τα άτομα με ΣΔ έχουν 15-25% πιθανότητα κατά τη διάρκεια της ζωής τους για να αναπτύξουν έλκη στα πόδια και 15-πλάσιο κίνδυνο ακρωτηριασμού των κάτω άκρων σε σύγκριση με άτομα χωρίς ΣΔ. Παρά τον μεγάλο επιπολασμό της ΔΝ, είναι μία από τις λιγότερο μελετημένες επιπλοκές του ΣΔ, καθώς είναι δύσκολο να μετρηθεί άμεσα και με ακρίβεια, και η θεραπεία της βασίζεται αποκλειστικά στην πρόληψη μέσω του γλυκαιμικού ελέγχου και διαχείριση του πόνου και των συμπτωμάτων της.
Σεξουαλική δυσλειτουργία
Η σεξουαλική δυσλειτουργία είναι μία επιπλοκή του ΣΔ που συχνά παραλείπεται, παρά τη σημαντική επίδραση της στην ποιότητα ζωής των ασθενών με ΣΔ. Στους άνδρες, η σεξουαλική δυσλειτουργία εμφανίζεται με τη στυτική δυσλειτουργία, η οποία είναι ένα μείγμα αγγειοπαθητικών, νευροπαθητικών και ορμονικών αλλαγών αποδιδόμενων στον ΣΔ και ορίζεται ως την επίμονη ή επαναλαμβανόμενη αδυναμία επίτευξης και/ή διατήρησης της στύσης που είναι απαραίτητη για μια επιτυχημένη σεξουαλική επαφή. Η στυτική δυσλειτουργία συναντάται 3 φορές συχνότερα στους διαβητικούς ασθενείς, ενώ έχει υπολογισθεί ότι εντός των 10 ετών από τη διάγνωση του ΣΔ επηρεάζεται τουλάχιστον το 50% των ασθενών. Σε μία πολυκεντρική προοπτική μελέτη παρατήρησης, το 33,3% των νεοδιαγνωσθέντων ασθενών έπασχε από στυτική δυσλειτουργία, υπογραμμίζοντας το γεγονός ότι η στυτική δυσλειτουργία μπορεί να είναι παρούσα στα πρώιμα στάδια του ΣΔ.
Στις γυναίκες με ΣΔ, η σεξουαλική δυσλειτουργία ορίζεται ως η επίμονη ή επαναλαμβανόμενη μείωση της σεξουαλικής επιθυμίας ή σεξουαλικής διέγερσης, η δυσπαρευνία και η δυσκολία ή αδυναμία επίτευξης οργασμού. Η γυναικεία σεξουαλική δυσλειτουργία είναι πιο συχνή σε γυναίκες με ΣΔ παρά σε γυναίκες χωρίς ΣΔ, με μία μετα-ανάλυση να υπολογίζει την αναλογία πιθανοτήτων εμφάνισης σεξουαλικής δυσλειτουργίας σε γυναίκες με ΣΔ τύπου 1 και 2 έναντι γυναικών δίχως ΣΔ σε 2,27 και 2,49, αντίστοιχα.
Συννοσηρότητες του ΣΔ10
Επιπρόσθετα των προαναφερόμενων επιπλοκών που σχετίζονται με τον ΣΔ, στους διαβητικούς ασθενείς εμφανίζονται κι άλλες παθήσεις με μεγαλύτερη συχνότητα από τα αντίστοιχης ηλικίας άτομα χωρίς ΣΔ. Οι συννοσηρότητες είναι πολύ κοινές στους διαβητικούς ασθενείς: σχεδόν το 98% των Αμερικανών ασθενών με ΣΔ τύπου 2 έχουν τουλάχιστον μία συννοσηρότητα και σχεδόν το 89% αυτών έχουν 2 συννοσηρότητες, με την επιβάρυνση των συννοσηροτήτων να αυξάνεται με την ηλικία και να είναι πιο επικρατούσα στο αντρικό φύλο.
Οι συννοσηρότητες των διαβητικών ασθενών χρειάζεται να λαμβάνονται υπόψιν από τους θεράποντες γιατρούς και τους ίδιους τους ασθενείς, καθώς μπορεί να περιπλέξουν τη διαχείριση του ΣΔ. Στον ακόλουθο πίνακα περιλαμβάνονται οι 15 πιο κοινές συννοσηρότητες που παρατηρηθηκαν σε 231.492 ασθενείς με ΣΔ τύπου 2, καθώς και οι αναλογίες πιθανοτήτων τους μετά από σύγκριση με ένα τυχαίο δείγμα 1.219.047 ασθενών χωρίς ΣΔ, σύμφωνα με μία μεγάλη εθνική μελέτη ανασκόπησης ιατρικών μητρώων στις ΗΠΑ11:
Επιπρόσθετα, στους ασθενείς με ΣΔ παρατηρούνται και άλλες συννοσηρότητες, όπως:
αυτοάνοσες ασθένειες, με πιο συχνές τις παθήσεις του θυρεοειδούς, την κοιλιοκάκη και την κακοήθη αναιμία (ανεπάρκεια βιταμίνης Β12)
καρκίνος, με πιο συχνούς τον καρκίνο του ήπατος, του παγκρέατος, του ενδομητρίου, του κόλου/ορθού, του στήθους και της ουροδόχου κύστεως
γνωστική εξασθένηση/άνοια
μη αλκοολική λιπώδης νόσος του ήπατος
λοίμωξη από ηπατίτιδα C
παγκρεατίτιδα
κατάγματα, του ισχίου και άλλων οστών εκτός της σπονδυλικής στήλης
αισθητηριακές βλάβες, κυρίως απώλεια ακοής και υπάρχουν αναφορές ασθενών για απώλεια όσφρησης
μειωμένα επίπεδα τεστοστερόνης στους άνδρες
αποφρακτική υπνική άπνοια
περιοδοντική νόσος.
ΣΔ και COVID-19
Η συμβολή του ΣΔ, ως παράγοντα κινδύνου, στην παθοφυσιολογία της ασθένειας COVID-19 υποστηρίζεται πλήρως από τη βιβλιογραφία, με πλήθος ερευνών να έχουν δείξει ότι τα άτομα με ΣΔ διατρέχουν υψηλότερο κίνδυνο θνησιμότητας ή εντατικής θεραπείας καθώς και επιπλοκών υγείας που σχετίζονται με την COVID-19 σε συγκριση με άτομα χωρίς ΣΔ. Μεταξύ των χρόνιων επιπλοκών και συννοσηροτήτων του διαβήτη, τα στοιχεία δείχνουν ότι οι χρόνιες αλλαγές που προκαλεί ο ΣΔ στο ενδοθήλιο προδιαθέτουν για σοβαρή νόσηση από SARS-CoV-2.12
Ταυτόχρονα, η σχέση μεταξύ του ΣΔ και της COVID-19 φαίνεται ότι είναι αμφίδρομη, καθώς τα μέχρι σήμερα κλινικά δεδομένα υποδηλώνουν ότι η μόλυνση με SARS-CoV-2 και η συνεπακόλουθη «καταιγίδα» των φλεγμονωδών κυτοκινών μπορεί να οδηγήσει σε μεταβολική δυσρύθμιση και διαταραγμένη ομοιόσταση της γλυκόζης. Επιπρόσθετα, τα αναδυόμενα δεδομένα που υποδηλώνουν την εμφάνιση ΣΔ σε ασθενείς που είχαν μολυνθεί προηγουμένως με SARS-CoV-2 ενισχύουν την υπόθεση της άμεσης επίδρασης του SARS-CoV-2 στον μεταβολισμό της γλυκόζης, επάγοντας την αντίσταση στην ινσουλίνη και τη δυσλειτουργία των β-κυττάρων.
Μία νέα μελέτη 13 κατέδειξε ότι η νόσηση με COVID-19 φαίνεται να αυξάνει σημαντικά τον κίνδυνο για εμφάνιση ΣΔ έως κατά περίπου 40% (HR 1,40, 95% CI 1,36-1,44) στους 12 μήνες κατόπιν της μολύνσεως από τον ιό, καθώς και τον κίνδυνο για ανάγκη χρήσης αντιγλυκαιμικής αγωγής κατά 85% συνολικά (HR 1,85, 95% CI 1,78-1,92). Επιπρόσθετα παρατηρήθηκε ότι ο κίνδυνος εμφάνισης ΣΔ διαβαθμίζεται ανάλογα με τη βαρύτητα της COVID-19 (μη νοσηλεία, νοσηλεία, εισαγωγή σε μονάδα εντατικής θεραπείας), με τους ερευνητές να παρατηρούν σχετική επιβάρυνση ακόμα και σε στους ασθενείς με ήπια νόσηση από COVID-19.
Κάποια αντιδιαβητικά φάρμακα παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον ως υποψήφιοι παράγοντες στη θεραπεία της COVID-19. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται οι αναστολείς της DDP-4, εξαιτίας του προφίλ ασφαλείας τους σε νοσηλευόμενους ασθενείς και της γνώσης ότι η DPP-4 αποτελεί έναν εναλλακτικό υποδοχέα εισόδου του SARS-CoV-2 στα κύτταρα, και οι αναστολείς του SGLT2 και του GLP-1, εξαιτίας της πιθανής αντιφλεγμονώδους συνεισφοράς τους.
Δεδομένου ότι η εμφάνιση της COVID-19 είναι αρκετά πρόσφατη, χρειάζονται περαιτέρω μακροπρόθεσμες μελέτες παρακολούθησης για να αποσαφηνιστεί η διαβητογόνος επίδραση του SARS-CoV-2. Ωστόσο κρίνεται ως ιδιαίτερα σημαντική η αυξημένη επαγρύπνηση των γιατρών και των ασθενών για την πιθανότητα εμφάνισης και διάγνωσης νέων περιπτώσεων ΣΔ μετά από νόσηση με COVID-19.
Αντιμετώπιση των επιπλοκών του ΣΔ9
Οι τρέχουσες προσεγγίσεις για τη θεραπεία των επιπλοκών του ΣΔ δεν αντιστρέφουν τη διαδικασία των βλαβών αλλά βασίζονται αποκλειστικά σε ατελείς προσπάθειες πρόληψης ή διαχείρισης της εγκατεστημένης παθολογίας. Εκτός από τις μελέτες-ορόσημο που έχουν δείξει σαφή μείωση τόσο στην εμφάνιση όσο και στην εξέλιξη των αγγειακών επιπλοκών του ΣΔ μέσω των εντατικών θεραπειών που μειώνουν τα επίπεδα της γλυκόζης, οι ασθενείς με ΣΔ μπορούν να μειώσουν περαιτέρω τον κίνδυνο εμφάνισης επιπλοκών μέσω του ελέγχου και της μείωσης της αρτηριακής τους πίεσης, λαμβάνοντας αντιυπερτασικά φάρμακα που αναστέλλουν το σύστημα ρενίνης-αγγειοτενσίνης-αλδοστερόνης (αναστολείς του μετατρεπτικού ενζύμου της αγγειοτενσίνης και αναστολείς των υποδοχέων της αγγειοτενσίνης ΙΙ).
Πιο πρόσφατα, συγκεκριμένες ομάδες φαρμάκων που μειώνουν το σάκχαρο του αίματος (αναστολείς SGLT2 και αναστολείς GLP-1) έχουν δείξει αξιοσημείωτες μειώσεις στις δυσμενείς εκβάσεις νεφρικής νόσου τελικού σταδίου και καρδιαγγειακών νοσημάτων σε ασθενείς με ΣΔ τύπου 2, δια μέσω μηχανισμών τόσο εξαρτώμενων από τη γλυκόζη όσο και ανεξάρτητων από αυτή.
Πέρα από τη φαρμακευτική αγωγή και τις υγιεινοδιαιτητικές παρεμβάσεις, οι θεραπείες των επιπλοκών του ΣΔ περιλαμβάνουν την αιμοκάθαρση ή τη μεταμόσχευση νεφρού για τη νεφρική νόσο τελικού σταδίου, την επέμβαση φωτοπηξίας με laser για την προχωρημένη αμφιβληστροειδοπάθεια και τον ακρωτηριασμό άκρων.
Η παρακεταμόλη αποτελεί ένα από τα πιο ευρέως χρησιμοποιούμενα, χωρίς ιατρική συνταγή, φάρμακα λόγω των αναλγητικών και αντιπυρετικών ιδιοτήτων της. Η ευρεία χρήση της οφείλεται κυρίως στο ευνοϊκό προφίλ ασφάλειας που έχει, καθώς συγκριτικά με τα μη-στεροειδή αντιφλεγμονώδη στερείται σημαντικών παρενεργειών και θεωρείται ασφαλέστερο για μακροχρόνια χρήση.
Οι ανεπιθύμητες ενέργειες της είναι γενικά ήπιες και περιλαμβάνουν ναυτία, πονοκέφαλο, πόνο στο στομάχι και εξάνθημα, ενώ η πιο σοβαρή ανεπιθύμητη ενέργεια είναι η ηπατική τοξικότητα, η οποία εμφανίζεται μόνο εάν ληφθεί σε μεγάλες ποσότητες.
Ωστόσο, μια πιθανή παρενέργεια της παρακεταμόλης, η οποία δεν έχει μελετηθεί καλά , είναι η επίδρασή της στην αρτηριακή πίεση(ΑΠ). Μία πρόσφατα δημοσιευμένη μετα-ανάλυση που δημοσιεύτηκε στο έγκριτο περιοδικό European Journal of Preventive Cardiology μας προσφέρει περισσότερα δεδομένα αναφορικά με την επίδραση της μακροχρόνιας χρήσης παρακεταμόλης στη ΑΠ. Οι Ιατροί της Θεραπευτικής Κλινικής της Ιατρικής Σχολής του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, Ευστάθιος Μανιός (Αναπληρωτής Καθηγητής) και Θάνος Δημόπουλος (Καθηγητής και Πρύτανης ΕΚΠΑ), ανασκόπησαν τη βιβλιογραφία σχετικά με το θέμα αυτό.
Αν και οι περισσότερες μελέτες παρατήρησης καταδεικνύουν μία υπερτασική δράση της παρακεταμόλης, διαπιστώθηκε ότι σε βαρέως πάσχοντες ασθενείς η ενδοφλέβια χορήγηση παρακεταμόλης είχε ως αποτέλεσμα την ελάττωση της συστολικής και διαστολικής ΑΠ κατά 10% και 7%, αντίστοιχα.
Τα αντικρουόμενα δεδομένα των μελετών παρατήρησης οδήγησαν στην διενέργεια τυχαιοποιημένων κλινικών μελετών. Η πρώτη κλινική μελέτη συμπεριέλαβε 41 υπερτασικούς ασθενείς με καλά ρυθμισμένη ΑΠ, οι οποίοι τυχαιοποιήθηκαν σε από του στόματος χορήγηση παρακεταμόλης (3g/ημέρα) έναντι εικονικού φαρμάκου για 3 εβδομάδες. Η μελέτη έδειξε ότι η χορήγηση παρακεταμόλης δεν είχε σημαντική επίδραση στην ΑΠ συγκριτικά με το εικονικό φάρμακο. Σε άλλη κλινική μελέτη συμμετείχαν 33 ασθενείς με σταθερή στεφανιαία νόσο, οι οποίοι έλαβαν p.osπαρακεταμόλη (3g/ημέρα) ή εικονικό φάρμακο για 2 εβδομάδες.
Τα αποτελέσματα της μελέτης έδειξαν ότι η θεραπεία με παρακεταμόλη για 14 ημέρες αύξησε στατιστικώς σημαντικά τα επίπεδα της 24ωρης συστολικής και διαστολικής ΑΠ κατά 2.9mmHg και 2.2mmHg, αντίστοιχα.
Τέλος, το 2022 δημοσιεύθηκε η μεγαλύτερη σε πληθυσμό τυχαιοποιημένη κλινική μελέτη που εκτίμησε την πιθανή υπερτασική δράση της παρακεταμόλης (PATH-BPstudy). Στη μελέτη αυτή έλαβαν μέρος 110 υπερτασικοί ασθενείς, οι οποίοι τυχαιοποιήθηκαν σε χορήγηση από του στόματος παρακεταμόλης (4g/ημέρα) έναντι εικονικού φαρμάκου για 2 εβδομάδες και εκτιμήθηκαν με 24ωρη καταγραφή ΑΠ. Η μελέτη έδειξε ότι η καθημερινή λήψη 4g παρακεταμόλης αυξάνει στατιστικώς σημαντικά την 24ωρη συστολική (4.2mmHg) και διαστολική (1.4mmHg) ΑΠ συγκριτικά με το εικονικό φάρμακο.
Τα ευρήματα των ανωτέρω κλινικών μελετών επιβεβαιώθηκαν και από πρόσφατα δημοσιευμένη μετα-ανάλυση, η οποία έδειξε ότι οι ασθενείς, υπερτασικοί ή μη, που λαμβάνουν 3-4g παρακεταμόλης ημερησίως για διάστημα 2-3 εβδομάδων, παρουσιάζουν σημαντικά υψηλότερες τιμές συστολικής ΑΠ συγκριτικά με εκείνους που λαμβάνουν εικονικό φάρμακο. Αντιθέτως, η λήψη παρακεταμόλης δενεπηρεάζει την διαστολική ΑΠ1.
Αν και ο ακριβής μηχανισμός δράσης της παρακεταμόλης παραμένει ασαφής, πιθανολογείται ότι υπερτασική δράση της παρακεταμόλης μπορεί να οφείλεται στην εμπλοκή της στην αναστολή της κυκλοοξυγενάσης-2 και ενδεχομένως στο νατριούχο περιεχόμενο των αναβραζόντων δισκίων παρακεταμόλης.
Συνοψίζοντας, η παρακεταμόλη είναι ένα ευρέως διαδεδομένο αναλγητικό και αντιπυρετικό φάρμακο με ήπιες ανεπιθύμητες ενέργειες. Ωστόσο, τα βιβλιογραφικά δεδομένα αποδεικνύουν ότι η καθημερινή χορήγηση παρακεταμόλης σε δόση >3g/ημέρα για διάστημα μεγαλύτερο των 2-3 εβδομάδων σχετίζεται με σημαντική αύξηση των επιπέδων ΑΠ. Επομένως, η παρακεταμόλη πρέπει να χορηγείται με προσοχή ιδιαίτερα σε άτομα με αρτηριακή υπέρταση και άλλους καρδιαγγειακούς παράγοντες κινδύνου, έως ότου προκύψουν περισσότερα επιστημονικά δεδομένα από μελλοντικές τυχαιοποιημένες κλινικές μελέτες με μεγαλύτερους πληθυσμούς συμμετεχόντων.
Στα γραφεία του Ιατρικού Συλλόγου Αθηνών, με πρωτοβουλία του Προέδρου του, έλαβε χώρα, σύσκεψη τεσσάρων θεσμικών φορέων και δη της Ένωσης Δικαστών και Εισαγγελέων, της Ολομέλειας των Προέδρων Δικηγορικών Συλλόγων Ελλάδος, της Ένωσης Συντακτών Ημερήσιων Εφημερίδων Αθηνών και του Ιατρικού Συλλόγου Αθηνών, με θέμα συζήτησης το φαινόμενο των «τηλεοπτικών και ραδιοφωνικών» δικών, που διεξάγονται με τη συμμετοχή δημοσιογράφων, γιατρών, δικηγόρων κ.λ.π. και το οποίο προσβάλλει βάναυσα συνταγματικά κατοχυρωμένα δικαιώματα του Έλληνα πολίτη.
Στη συνάντηση, αφού οι συμμετέχοντες αναγνώρισαν ότι τα μέσα μαζικής ενημέρωσης οφείλουν να εκπληρώνουν τη συνταγματικώς κατοχυρωμένη υποχρέωσή τους, που παράλληλα είναι και συνταγματικό δικαίωμα των πολιτών, σε ενημέρωση, συμφώνησαν ότι θα πρέπει να γίνεται η προσήκουσα αξιολογικά στάθμιση μεταξύ της έγκυρης πληροφόρησης και των ορίων που θέτουν το τεκμήριο της αθωότητας, τα συνταγματικώς προστατευόμενα δικαιώματα, ο σεβασμός της αρχής της μυστικότητας της ποινικής προδικασίας, η προστασία των προσωπικών δεδομένων και η διαφύλαξη του ιατρικού απόρρητου. Η καταπάτηση τέτοιων δικαιωμάτων προσβάλλει τον νομικό πολιτισμό της χώρας και δεν μπορεί να γίνει ανεκτή.
Το φαινόμενο των «τηλεοπτικών δικών» προκαλεί σύγχυση στην κοινωνία και δυσχεραίνει το έργο των αρμόδιων δικαστικών αρχών. Οφείλουμε να στηρίξουμε την ανεπηρέαστη απονομή της δικαιοσύνης από τον φυσικό δικαστή. Προς τούτο οφείλουν να ενεργήσουν στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων τους, τόσο τα όργανα της Πολιτείας, όσο και τα θεσμικά όργανα των συνδικαλιστικών φορέων (πειθαρχικά συμβούλια) προκειμένου να θέσουν φραγμό στην αθέμιτη επιθυμία προβολής και διαφήμισης των συμμετεχόντων στις εν λόγω «δίκες», που μάλιστα προδικάζουν την κρίση των συνταγματικά προβλεπόμενων Δικαστηρίων.
Οι διαστάσεις που έχει λάβει το φαινόμενο αυτό καθιστούν αναγκαία την ανάληψη πρωτοβουλιών, συμπεριλαμβανομένης της συνάντησης με τον Υπουργό Δικαιοσύνης, τον Πρόεδρο του Εθνικού Συμβούλιου Ραδιοτηλεόρασης και τους αρχηγούς των κοινοβουλευτικών κομμάτων, ώστε με τη συμμετοχή όλων να επιτευχθεί η εξάλειψη του φαινομένου.
Η ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΤΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΔΙΚΑΣΤΩΝ ΚΑΙ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΩΝ
ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΣΤΕΝΙΩΤΗ
Ο ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΤΟΥ ΙΣΑ
ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΠΑΤΟΥΛΗΣ
Ο ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΤΗΣ ΟΛΟΜΕΛΕΙΑΣ ΤΩΝ ΠΡΟΕΔΡΩΝ ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΩΝ ΣΥΛΛΟΓΩΝ
Οι SOS ΙΑΤΡΟΙ αποτελούν την πρώτη Ελληνική οργάνωση ελευθεροεπαγγελματιών ειδικευμένων ιατρών με αντικείμενο την παροχή κατ’ οίκον ιατρικών υπηρεσιών.
Ιδρύθηκε πριν 30 χρόνια και συνεργάζεται με 100 γιατρούς όλων των βασικών ειδικοτήτων: καρδιολόγους, παθολόγους, πνευμονολόγους, χειρουργούς, παιδίατρους, ορθοπεδικούς, ψυχιάτρους, νευρολόγους, γαστρεντερολόγους, ουρολόγους, παιδοχειρουργούς, αναισθησιολόγους, δερματολόγους, οφθαλμίατρους, Ω.Ρ.Λ., γυναικολόγους και ενδοκρινολόγους. Προσφέρεται επαγγελματικό περιβάλλον εργασίας και δυνατότητα επιτυχημένης καριέρας σ’ έναν από τους δυναμικότερους Επιχειρηματικούς Ομίλους της χώρας.
«Η SOS ΙΑΤΡΟΙ Α.Ε. αναζητά ΠΑΘΟΛΟΓΟ ΓΙΑ ΙΑΤΡΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΚΑΤ’ ΟΙΚΟΝ στο νομό Αττικής
είτε σε έμμισθη θέση πλήρους απασχόλησης είτε με δυνατότητα έκδοσης Δελτίου Παροχής Υπηρεσιών.»
Απαιτείται:
Τίτλος ειδικότητας
Άδεια ασκήσεως επαγγέλματος
Ασφάλεια αστικής ευθύνης
Άριστη γνώση της αγγλικής γλώσσας
Συνέπεια και επαγγελματισμός
Φιλοδοξία, εργατικότητα και ευσυνειδησία
Αγάπη για τον ασθενή
Οι SOS ΙΑΤΡΟΙ προσφέρουν:
Υψηλό ποσοστό αμοιβής επί του κόστους επίσκεψης για συμβάσεις παροχής ανεξάρτητων υπηρεσιών με αμοιβή ανά επίσκεψη
Εξαιρετικά υψηλές αποδοχές σε περίπτωση μισθωτής εργασίας
Ευέλικτο ωράριο (Αναλαμβάνετε πρόγραμμα εφημεριών όταν ενταχθείτε στην ομάδα της ειδικότητας σας)
Ευχάριστο και δημιουργικό εργασιακό ιατρικό περιβάλλον
Κατά την αξιολόγηση των βιογραφικών θα τηρηθεί απόλυτη εμπιστευτικότητα.
Στείλτε το βιογραφικό σας στο [email protected] ή καλέστε την κ. Παπαδοπούλου στο 6936064548 για ραντεβού και για διαθέσιμες θέσεις εργασίας σε άλλες ειδικότητες
Επιστήμονες στις ΗΠΑ εντόπισαν ένα ακόμη γονίδιο που αυξάνει τον κίνδυνο εμφάνισης Αλτσχάιμερ στις γυναίκες και το οποίο πιθανώς εξηγεί εν μέρει γιατί η νόσος είναι συχνότερη σε αυτές από ό,τι στους άνδρες.
Το Αλτσχάιμερ είναι μια προοδευτικά επιδεινούμενη νευροεκφυλιστική ανίατη νόσος, που αποτελεί τη συχνότερη αιτία άνοιας. Μέχρι σήμερα είχαν βρεθεί μερικοί γενετικοί παράγοντες που αυξάνουν τον κίνδυνο εκδήλωσης της νόσου, με πιο γνωστό το γονίδιο ΑΡΟΕ ε4 στα άτομα άνω των 65 ετών. Περίπου το 60% των ανθρώπων ευρωπαϊκής καταγωγής με Αλτσχάιμερ διαθέτουν στο DNA τους αυτή τη γονιδιακή παραλλαγή, έναντι ποσοστού 26% στον γενικό πληθυσμό, γεγονός που δείχνει ότι η νόσος έχει και συγκεκριμένο γενετικό υπόβαθρο.
Η νέα μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό για θέματα Αλτσχάιμερ και άνοιας «Alzheimer’s Disease & Dementia: The Journal of the Alzheimer Association» από ερευνητές των ιατρικών σχολών των πανεπιστημίων του Σικάγου και της Βοστόνης, εντόπισε ένα νέο γονίδιο, το MGMT, το οποίο αυξάνει τον κίνδυνο Αλτσχάιμερ στις γυναίκες αλλά πολύ λιγότερο στους άνδρες. Περαιτέρω έρευνα θα μελετήσει γιατί υπάρχει αυτή η διαφορά ανάμεσα στα δύο φύλα.
Πρόσφατα η Ελλάδα παρέλαβε 39 κιλά γ-σφαιρίνη. Εξασφάλισε 375 κιλά για το 2023. Το πρόβλημα έχει λυθεί, αλλά κατά το ήμισυ.
Oι παγκόσμιες ελλείψεις τους σε συνδυασμό με την αυξανόμενη ζήτησή τους έχουν προκαλέσει ένα εκρηκτικό μείγμα για τη γ- σφαιρίνη, τις αλβουμίνες και τις ηπαρίνες, ασκώντας μεγάλες πιέσεις στις κυβερνήσεις ανά τον κόσμο για επαρκείς προμήθειες, αλλά και στους ασθενείς που ζουν υπό τον φόβο των ελλείψεων, τη στιγμή που οι παραπάνω δραστικές ουσίες είναι απαραίτητες για τη ζωή τους.
Φαινόμενο που δεν είναι ελληνικό αλλά παγκόσμιο. Σημειώνεται, δε, ότι οι ελλείψεις στη γ- σφαιρίνη και στις αλβουμίνες προέρχονται κατά κύριο λόγο από τις μειωμένες αιμοληψίες, πρόβλημα που εντάθηκε και από τις απαγορεύσεις που επιβλήθηκαν λόγω της πανδημίας του κορωνοϊού, ενώ οι μειωμένες ποσότητες ηπαρίνης χρονικά ξεκινούν από τον Αύγουστο του 2019, όταν στη μεγαλύτερη παραγωγό χώρο, την Κίνα, που δίνει το 80% των ηπαρινών, ξέσπασαν τα κρούσματα της γρίπης των χοίρων, από τους οποίους προέρχεται η ουσία.
Το θέμα είναι ότι και τα τρία σκευάσματα είναι απαραίτητα στους ασθενείς που τα χρησιμοποιούν και σε περίπτωση ελλείψεών τους μπαίνει σε κίνδυνο η ίδια τους η ζωή. Η γ- σφαιρίνη χορηγείται σε ανθρώπους με ασθενές ανοσοποιητικό (πρωτοπαθείς ανοσοανεπάρκειες), οι αλβουμίνες χρησιμοποιούνται για την ανάπλαση του αίματος (άρα και στα χειρουργεία) και οι ηπαρίνες είναι κατά βάση αντιθρομβωτικές.
Τι κάνει η Ελλάδα;
Μολονότι και στην Ελλάδα υπήρξαν πολύ πρόσφατα έντονες ελλείψεις σε γ- σφαιρίνη και ηπαρίνες, παράγοντες μας λένε ότι το πρόβλημα έχει λυθεί -αλλά κατά το ήμισυ. Απολύτως λογικό να συμβεί αυτό, λένε κάποιοι, καθώς οι προμήθειες για τέτοια σκευάσματα πρώτης γραμμής πρέπει να κλείνονται στις αρχές της κάθε χρονιάς και όχι στο μέσο αυτής.
Γεγονός που επιβεβαιώνει και η τελευταία ανακοίνωση της ΕΣΑΜΕΑ, σύμφωνα με την οποία ενώ οι αρμόδιοι φορείς (Υπουργείο Υγείας και ΙΦΕΤ) είχαν αναφέρει ότι το πρόβλημα της έλλειψης γ σφαιρίνης λύθηκε και δόθηκαν οι εντολές για την προμήθειά της, απεγνωσμένοι πολίτες με χρόνιες παθήσεις την αναζητούν και δεν τη βρίσκουν!
Άρα, το εύλογο ερώτημα είναι τι έχει γίνει;
Τελευταίες πληροφορίες αναφέρουν ότι ολοκληρώθηκαν οι διαπραγματεύσεις για τη γ σφαιρίνη και την αλβουμίνη.
Ειδικότερα για τη γ σφαιρίνη, πηγές λένε ότι οι ανάγκες της χώρας είναι 550 κιλά ενδοφλέβια και 200 κιλά υποδόρια. Στη συγκεκριμένη περίπτωση, το κονδύλι που θα διατεθεί, κατά πληροφορίες, για φέτος έχει προσδιοριστεί στα 19 εκατ. ευρώ και η κάλυψη των αναγκών θα γίνει από μία πολυεθνική και δύο ελληνικές εταιρείες. Μιλάμε για περίπου 360 κιλά, με πλήρη κάλυψη των αναγκών σε υποδόρια.
Κατά πληροφορίες, μόλις αυτή την εβδομάδα ο ΙΦΕΤ παρέλαβε 39 κιλά γ σφαιρίνη και επίκειται να παραλάβει άλλα τόσα στα τέλη του Ιουλίου και επιπλέον 20 κιλά τον Σεπτέμβριο.
Γ Σφαιρίνη για το 2023
Για του χρόνου, οι πληροφορίες είναι ότι ήδη η Επιτροπή Διαπραγμάτευσης βρίσκεται σε συζητήσεις με ελληνικό όμιλο προκειμένου να καλύψει σημαντική ποσότητα των αναγκών Εχει ήδη εξασφαλίσει 375 κιλά, ισχύει το ίδιο σε κατανομή υποδόριων και ενέσιμων, και αναμένει ότι θα βρεθούν κι άλλα κιλά ενέσιμων (τουλάχιστον 50 κιλά).
Αντίστοιχα, στις αλβουμίνες, που επίσης έχουν ολοκληρωθεί οι διαπραγματεύσεις, το κονδύλι που τις αφορά φημολογείται ότι είναι περί τα 22 εκατ. ευρώ, ενώ τρεις εταιρείες θα προμηθεύσουν την αγορά με τις απαιτούμενες ποσότητες.
Και οι δύο προαναφερθείσες κατηγορίες δεν υπόκεινται σε clawback.
Εκκρεμούν οι ηπαρίνες
Σε εκκρεμότητα είναι η υπογραφή για τις ηπαρίνες, καθώς ακούγεται ότι εταιρείες που προμηθεύουν την εσωτερική αγορά έχουν ζητήσει την εξαίρεσή τους από το μέτρο του clawback -αλλά όχι από το rebate-, κάτι που είχε ισχύσει και το 2021. Θέμα για το οποίο δεν έχει ακόμη αποφανθεί το Υπουργείο Υγείας Σημειώνεται ότι την περσινή χρονιά, η δαπάνη τους -που ήταν εκτός της συνολικής φαρμακευτικής δαπάνης- ήταν στα 45 εκατ. ευρώ για τον ΕΟΠΥΥ, ενώ ακόμη δεν έχουν καταβληθεί τα 13 εκατ. ευρώ για τα νοσοκομεία. Το 2020, δε, που η εν λόγω δαπάνη τους ήταν εντός της συνολικής δαπάνης, οι αναγκαστικές επιστροφές μαζί με τα rebate έφτασαν στο 34%.
Ερευνητές δήλωσαν ότι αποτελεί πιθανή απειλή για τη δημόσια υγεία.
Στέλεχος του βακτηρίου MRSA εμφανίστηκε σε χοίρους και είναι πολύ ανθεκτικό στα αντιβιοτικά και αυξανόμενη αιτία για λοιμώξεις σε ανθρώπους.
Ερευνητές του University of Cambridge, δήλωσαν ότι το συγκεκριμένο στέλεχος του MRSA, έχει εμφανιστεί σε εκτρεφόμενα ζώα τα 50 προηγούμενα χρόνια, πιθανόν λόγω της χρήσης αντιβιοτικών στην κτηνοτροφία. Δήλωσαν ότι αποτελεί πιθανή απειλή για τη δημόσια υγεία.
Το στέλεχος CC398 είναι κυρίαρχο είδος MRSA σε χοίρους και άλλα εκτρεφόμενα ζώα στην Ευρώπη και αυξανόμενη αιτία λοιμώξεων MRSA στους ανθρώπους. Συνδέεται με λοιμώξεις σε ανθρώπους που έχουν και δεν έχουν άμεση επαφή με ζώα.
Aν και η χρήση αντιβιοτικών στην ευρωπαϊκή κτηνοτροφία είναι χαμηλότερη σε σχέση με το παρελθόν, οι μειώσεις στη χρήση είναι πιθανό να έχουν περιορισμένη επίδραση καθώς το στέλεχος είναι τόσο σταθερό.
Τρια κινητά γενετικά στοιχεία στο γονιδίωμα του MRSA είναι υπεύθυνα για την ικανότητά του να μολύνει ανθρώπους.
Οι ερευνητές προχώρησαν σε ανασύσταση της εξελικτικής ιστορίας 2 γενετικών στοιχείων Τn916 και SCCmec. Αυτά δίνουν αντίσταση στα αντιβιοτικά στον MRSA. Έχουν παραμείνει σταθερά στους χοίρους για δεκαετίες και παραμένουν, όταν μεταπηδούν στους ανθρώπους
Τρίτο κινητό γενετικό στοιχείο, το φSa3, που επιτρέπει στο στέλεχος CC398 να διαφεύγει του ανοσοποιητικού συστήματος του ανθρώπου φάνηκε να έχει συχνά εξαφανιστεί και επανεμφανιστεί με το πέρασμα του χρόνου σε ανθρώπους και σε ζώα. Αυτό υποδεικνύει ότι το CC398 μπορεί να προσαρμοστεί γρήγορα σε ανθρώπινους ξενιστές.
Η ερευνήτρια Weinert δήλωσε ότι περιστατικά MRSA στους ανθρώπους που συνδέονται με εκτρεφόμενα ζώα είναι μικρό κλάσμα των περιστατικών MRSA στον άνθρωπο, αλλά το γεγονός ότι αυξάνονται είναι ανησυχητικό.
Ο ΠΟΥ θεωρεί τον MRSA μια από τις μεγαλύτερες απειλές στην υγεία του ανθρώπου.
Στη σημασία της τεχνολογίας και της καινοτομίας στην επιτάχυνση των διαδικασιών, της επίλυση ζητημάτων, αλλά και την γεφύρωση χαρακτηριστικών όπως ο χρόνος, η ταχύτητα, η απόσταση και η αποτελεσματικότητα αναφέρθηκαν οι συμμετέχοντες σε πάνελ συζήτησης για την ψηφιακή καινοτομία, στο πλαίσιο του συνεδρίου του Money Review με τίτλο: «Technology Summit: Shaping the digital transition».
Nico Gariboldi (Pfizer): Cutting edge τεχνολογίες έφεραν το εμβόλιο σε χρόνο-ρεκόρ
Η φαρμακοβιομηχανία έχει ήδη μετασχηματιστεί από καιρό, επηρεάζοντας θετικά και το «ταξίδι» του ασθενούς, τόνισε ο κ. Nico Gariboldi, Ανώτερος Διευθυντής, Site Lead του Κέντρου Ψηφιακής Καινοτομίας (CDI) της Pfizer στη Θεσσαλονίκη.
Μάλιστα, η Pfizer έχει επεξεργαστεί και εφαρμόζει τρεις κεντρικές στρατηγικές προς αυτή την κατεύθυνση. Η πλέον σημαντική πτυχή έχει να κάνει με την υποστήριξη των αποτελεσμάτων: Από το επίπεδο της διάγνωσης μέχρι αυτό της θεραπείας του ασθενούς, αλλά και της παροχής της. Η μείωση του χρόνου που απαιτείται προκειμένου να φτάνουν τα φάρμακα στους ασθενείς, αποτελεί ένα πρωταρχικό ζητούμενο. Αναμφίβολα, η ψηφιακή τεχνολογία λειτουργεί ενισχυτικά σε αυτή την προσπάθεια. Ταυτόχρονα, η πανδημική κρίση ανέδειξε ως «must have» την ταχεία ανάπτυξη των απαιτούμενων δράσεων έτσι ώστε να ανιχνευθούν πιθανές ασθένειες του εγγύς μέλλοντος, με την ταυτόχρονη αναζήτηση πειστικών απαντήσεων υπό τη μορφή φαρμάκων και θεραπευτικών λύσεων. Ως αποτελεσματικοί «συμπαίκτες» σε αυτή την προσπάθεια αναδεικνύονται και οι υπερ-υπολογιστές, που μειώνουν τον χρόνο και αυξάνουν το εύρος των δυνητικών λύσεων, αξιοποιώντας ακόμη και το εικονικό περιβάλλον για την εξαγωγή χρήσιμων συμπερασμάτων. «Το πλέον ενδεικτικό παράδειγμα της συμβολής της τεχνολογίας στο κοινό καλό στον ευρύτερο φαρμακευτικό τομέα, δεν είναι άλλο από το εμβόλιο απέναντι στον κορωνοϊό. Χάρη στην εξελιγμένη τεχνολογία, η Pfizer ήταν σε θέση να “τρέξει” 45.000 κλινικές δοκιμές σε 45 διαφορετικές χώρες και περισσότερα από 150 διαφορετικά σημεία παγκοσμίως. Η συλλογή, επεξεργασία και διαχείριση δεδομένων, η διασύνδεση ασθενών και η αξιοποίηση cutting edge τεχνολογιών, όπως λ.χ. η τεχνητή νοημοσύνη και το machine learning οδήγησαν στην προετοιμασία ενός εμβολίου σε πρωτόγνωρα σύντομο χρονικό διάστημα», τόνισε ο κ. Gariboldi.
Ο ίδιος τόνισε πως η κορυφαία φαρμακευτική εταιρεία προχώρησε στην επένδυση στη Θεσσαλονίκη, στηριζόμενη στο δίπολο της ύπαρξης ιδιαίτερα ποιοτικού επιστημονικού ταλέντου στην χώρα, αλλά και της καταλυτικής υποστήριξης που έτυχε από την πλευρά της ελληνικής κυβέρνησης. «Δεν σας κρύβω πως εντυπωσιάστηκα από το ανθρώπινο δυναμικό, τις startups, τις ερευνητικές ομάδες και κέντρα, αλλά και τα πανεπιστήμια. Μάλιστα, ήδη έχουμε συνάψει συμφωνίες για την ανάπτυξη καινοτομίας λ.χ. με τα Πανεπιστήμια Πάτρας και το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο της Θεσσαλονίκης, αλλά και με σειρά από startups. Αυτή τη στιγμή απασχολούμε περισσότερους από 400 υπαλλήλους, ενώ σε επίπεδο ικανοτήτων υψηλός είναι ο βαθμός ζήτησης για υπεύθυνους ανάπτυξης λογισμικού, cloud architects κ.ο.κ.».
Απόστολος Κάκκος (Lamda Helix): Τον Δεκέμβριο έτοιμη η α’ φάση του Athens 3– Σύντομα οι εργασίες για το Athens 4
Κάνοντας μια εμπνευσμένη αναγωγή σε… αεροδρομιακούς όρους, επιχείρησε να εξηγήσει την λειτουργία της Lamda Helix στον τομέα των data centers, ο κ. Απόστολος Κάκκος, Πρόεδρος & Διευθύνων Σύμβουλος της εταιρείας. «Συνηθίζω να ισχυρίζομαι πως η διαφορά μας από την υπόλοιπη αγορά είναι η αντίστοιχη μεταξύ των αεροδρομίων του Λούτον και του Χίθροου. Το μεν πρώτο είναι μικρό, μέχρι πρότινος εξυπηρετούσε έναν αερομεταφορέα που με την σειρά του πραγματοποιούσε κοντινές, όσο και low cost πτήσεις. Αντιθέτως, το κεντρικό αεροδρόμιο της βρετανικής πρωτεύουσας, είναι διεθνές, ανοικτό σε κάθε ενδιαφερόμενη αεροπορική εταιρεία, ανεξαρτήτως μεγέθους, λογικής ή τιμολόγησης πτήσεων, το οποίο παράλληλα αναπτύσσεται διαρκώς, στην προσπάθειά του να προάγει την ευρύτερη προσφορά αεροπορικού έργου προς τους επιβάτες και τις αεροπορικές εταιρείες. Υπό αυτούς τους όρους, η Lamda Helix αποτελεί τα Χίθροου του κόσμου, συμβάλλοντας στην ανάπτυξη των απαιτούμενων ψηφιακών υποδομών και υπηρεσιών, αλλά και στην ενίσχυση του data gravity μιας χώρας. Η τελευταία καταδεικνύει πως όσο μεγαλύτερη μάζα δεδομένων διαθέτεις, όσο ταχύτερα κινούνται και όσο πιο μικρός αποδεικνύεται ο χρόνος απόκρισης, αλλά και πιο μεγάλη είναι η διεργασία των δεδομένων, τόσο και αυξάνει ο συγκεκριμένος όρος που ενισχύει την ψηφιακή σημαντικότητα στον σύγχρονο κόσμο».
Σήμερα, η Lamda Helix διαθέτει περί τα 300 ουδέτερα, «ανοικτά» data centers ευρείας κλίμακας, σε 50 πόλεις, 26 χώρες και 6 Ηπείρους, ενώ ο κ. Κάκκος τόνισε πως η εταιρεία έχει ξεκινήσει τις επενδύσεις στον συγκεκριμένο τομέα άμα τη ενάρξει της λειτουργίας της, το 2002. Το 2015 εγκαινίασε το Athens 2, μια εβδομάδα πριν την επιβολή των capital controls και τρεις ημέρες πριν την διενέργεια του δημοψηφίσματος, ενώ οι επενδύσεις συνεχίζονται με τη δημιουργία του Athens 3, το οποίο και αποτελεί το μεγαλύτερο data center σε ολόκληρα τα Βαλκάνια, με την πρώτη φάση του να είναι έτοιμη τον προσεχή Δεκέμβριο. Παράλληλα, τις προσεχείς εβδομάδες η εταιρεία θα εγκαινιάσει τις διαδικασίες κατασκευής του Athens 4. Κατά την προσεχή τετραετία η Lamda Helix εξετάζει και θα υλοποιήσει συγκεκριμένες επενδύσεις σε μια διευρυμένη γεωγραφία της χώρας (λ.χ. Αττική, Νότια και Βόρεια Ελλάδα), διπλασιάζοντας τα δεδομένα που την χαρακτηρίζουν σήμερα. Ο κ. Κάκος εκτίμησε πως το επενδυτικό πλάνο της Lamda Helix θα έχει αντίκτυπο της τάξεως του 1,5 δισεκατομμυρίου ευρώ στην εθνική οικονομία.
Οι χρήσεις γης αποτελούν ένα συνηθισμένο εμπόδιο στις επενδύσεις που πραγματοποιούν οι επιχειρήσεις ανάπτυξης data centers, όπως γνωρίζει ο κ. Κάκκος και εκ του ρόλου του -κατά το παρελθόν- ως Προέδρου της Ένωσης Ευρωπαϊκών Data Centers. Ο ίδιος επισημαίνει πως στην περίπτωση των υπό ανάπτυξη data centers της Lamda Helix και της Microsoft, η κυβέρνηση επέδειξε αξιοσημείωτα αντανακλαστικά, όσο και ιδιαίτερη αποτελεσματικότητα στην αντιμετώπιση του ζητήματος.
Γιώργος Νούνεσης (Δημόκριτος): Παρωχημένες οι δεξιότητες του σήμερα… αύριο
Την πεποίθησή του πως οι δεξιότητες σήμερα, αλλά και στο κοντινό μέλλον, συμπαρασύρονται από τη ραγδαία τεχνολογική εξέλιξη, οδηγώντας στην εντυπωσιακή μεταβολή των γνωστικών πεδίων και αντικειμένων, αναδεικνύοντας συνάμα νέα, όπως λ.χ. οι βιοεπιστήμες, οι νευρωνοεπιστήμες κ.ά. εξέφρασε ο κ. Γιώργος Νούνεσης, Διευθυντής και Πρόεδρος ΔΣ, ΕΚΕΦΕ «Δημόκριτος». Κάτι, που οδηγεί σε μια πραγματική κοσμογονία, με την παραγωγή νέας γνώσης, τεχνολογίας και δεδομένων. «Πλέον, τομείς όπως λ.χ. αυτοί των κοινωνικών επιστημών και των αντίστοιχων της ανθρώπινης συμπεριφοράς, απολαμβάνουν έντονη ανάπτυξη χάρη σε μια πλειάδα διαθέσιμων τεχνολογικών εργαλείων. Θα πρότεινα στους ενδιαφερόμενους να φροντίσουν ώστε να είναι ‘ανοικτοί’, έτοιμοι να αλλάζουν διαρκώς, αποκτώντας καινούρια skills και διευρύνοντας την γνώση τους έναντι ενός μοναδιαίου πεδίου, όπως συνέβαινε μέχρι πρότινος», τόνισε ο κ. Νούνεσης.
Ο ίδιος θεωρεί πως το σημαντικό ανθρώπινο δυναμικό που έχει μεταναστεύσει εκτός Ελλάδος, δύναται να αξιοποιηθεί παραγωγικά και μέσω των startups, και δη σε μια σειρά από τομείς, όπως λ.χ. η Υγεία και η Άμυνα.
Λάζαρος Κ. Πoλυμενάκος (EY Ελλάδος): Οι επιχειρήσεις πρέπει να δεσμευτούν έναντι της καινοτομίας
Ως «αλματώδη» χαρακτηρίζει την ανάπτυξη που έχει επιτευχθεί κατά τη διάρκεια των τελευταίων ετών στον τομέα του digitization στην Ελλάδα, ο Δρ. Λάζαρος Κ. Πoλυμενάκος, Εταίρος, Συμβουλευτικές Υπηρεσίες στην EY Ελλάδος και Επικεφαλής Τεχνητής Νοημοσύνης στην ευρύτερη γεωγραφική περιοχή της EMEIA. «Πραγματοποιήθηκαν πάρα πολλά, σε εξαιρετικά σύντομο χρονικό διάστημα, αλλά τουλάχιστον έγιναν καλά. Κάτι που αποδεικνύεται και από το γεγονός ότι σε συγκεκριμένες πτυχές βρισκόμαστε σε καλύτερη θέση σε σχέση με σαφώς πιο ώριμες αγορές της υπόλοιπης Ευρώπης», τόνισε με ειλικρίνεια ο Δρ. Πολυμενάκος. Ο ίδιος δήλωσε αισιόδοξος για την μετέπειτα πορεία εξέλιξης του ψηφιακού εγχειρήματος στην χώρα μας, ενώ σημείωσε πως υπάρχουν σειρά από τομείς, όπως λ.χ. η καταπολέμηση της απάτης ή η αποτελεσματικότερη αντιμετώπιση της εισφοροδιαφυγής, όπου πρέπει να δοθεί ξεχωριστή έμφαση, τόσο από τις επιχειρήσεις, όσο και από την Πολιτεία.
Ο Δρ. Λάζαρος Κ. Πoλυμενάκος υπογράμμισε πως ο Δημόσιος τομέας οφείλει να δημιουργεί το απαιτούμενο περιβάλλον, προσφέροντας τα ανάλογα κίνητρα και χρηματοδοτικά εργαλεία για τον ψηφιακό μετασχηματισμό της ελληνικής οικονομίας, ωστόσο οι ιδιωτικές επιχειρήσεις πρέπει να επιδείξουν την αναγκαία βούληση και να επενδύσουν στην καινοτομία, τόσο στο εσωτερικό τους, όσο και στις υποδομές, στα προϊόντα και τις υπηρεσίες που αναπτύσσουν και διαθέτουν. «Αυτά συμβάλλουν τόσο στην βελτίωση του τρόπου διοίκησης μιας επιχείρησης, όσο και στην ενίσχυση του αποτυπώματός της σε μια αγορά ή μια γεωγραφία».
Γυναίκες στην εμμηνόπαυση έχουν περισσότερες υπερεντάσεις λευκής ουσίας στον εγκέφαλο σε σχέση με προεμμηνοπαυσιακές γυναίκες ή άντρες ίδιας ηλικίας, έδειξε έρευνα.
Οι γυναίκες είναι πιο πιθανό να εμφανίζουν νόσο του Alzheimer σε σχέση με τους άντρες καθώς νέα έρευνα έδειξε ότι ορισμένες αλλαγές στον εγκέφαλο που είναι γνωστό πως ενισχύουν τον κίνδυνο μπορεί ενδεχομένως να αυξάνονται κατά την εμμηνόπαυση.
Γυναίκες στην εμμηνόπαυση έχουν περισσότερες υπερεντάσεις λευκής ουσίας στον εγκέφαλο σε σχέση με προεμμηνοπαυσιακές γυναίκες ή άντρες ίδιας ηλικίας, έδειξε η έρευνα.
Πρόκειται για μικρές βλάβες που φαίνονται στις απεικονιστικές εξετάσεις εγκεφάλου και συνδέονται με αυξημένο κίνδυνο νόσων μικρών αγγείων εγκεφάλου (εγκεφαλικό, νόσο Alzheimer και προβλήματα σκέψης και μνήμης).
Η Dr. Monique Breteler, δήλωσε ότι σε νεαρότερη ηλικία κατά μέσον όρο δεν υπάρχουν φανερές διαφορές μεταξύ αντρών και γυναικών, αλλά ηλικιωμένες έχουν περισσότερες από αυτές τις ανωμαλίες σε σχέση με τους άντρες παρόμοιας ηλικίας και το κενό συμβαίνει γύρω στην εμμηνόπαυση και κατόπιν διευρύνεται.
Tα νέα ευρήματα δείχνουν προς την εμμηνόπαυση ως σημείο καμπής.
Η Breteler δήλωσε ότι είτε είναι η εμμηνόπαυση καθαυτή είτε ότι η εμμηνόπαυση προκύπτει ως αποτέλεσμα και υπογραμμίζει άλλους μηχανισμούς, είναι κάτι που πρέπει να διερευνηθεί.
Η έρευνα έγινε σε 3.410 ανθρώπους 54 ετών κατά μέσον όρο. Από αυτούς το 58% ήταν γυναίκες και το 59% αυτών ήταν μετά την εμμηνόπαυση.
Ποσοστό 35% των συμμετεχόντων είχε υπέρταση και στους μισούς δεν ήταν ρυθμισμένη.
Οι συμμετέχοντες υποβλήθηκαν σε μαγνητική τομογραφία εγκεφάλου και οι ερευνητές υπολόγισαν την ποσότητα υπερεντάσεων λευκής ουσίας στον εγκέφαλό τους.
Δεν υπήρχαν διαφορές στη μέση ποσότητα υπερεντάσεων λευκής ουσίας σε προεμμηνοπαυσιακές γυναίκες και άντρες παρόμοιας ηλικίας.
Όμως μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες είχαν περισσότερες υπερεντάσεις λευκής ουσίας σε σχέση με τους άντρες και η αύξηση σε αυτούς τους βιοδείκτες εγκεφάλου επιταχυνόταν με πιο γρήγορο ρυθμό μετά την εμμηνόπαυση. Επιπλέον, γυναίκες μετά την εμμηνόπαυση είχαν επίσης περισσότερες υπερεντάσεις λευκής ουσίας σε σχέση με γυναίκες πριν την εμμηνόπαυση, παρόμοιας ηλικίας.
Γυναίκες με μη ρυθμισμένη υπέρταση επίσης είχαν υψηλότερες ποσότητες αυτιού του εγκεφαλικού δείκτη σε σύγκριση με τους άντρες και αυτό δεν συνδεόταν με την κατάσταση εμμηνόπαυσης.
Δεν υπήρχαν διαφορές στις υπερεντάσεις λευκής ουσίας σε γυναίκες πριν και μετά την εμμηνόπαυσή που έκαναν θεραπεία ορμονικής υποκατάστασης. Κάτι που υποδεικνύει ότι η θεραπεία ορμονικής υποκατάστασης για την αντιμετώπιση συμπτωμάτων εμμηνόπαυσης μπορεί ενδεχομένως να μην έχει προστατευτική επίδραση στη γήρανση του εγκεφάλου.