Μ. Σινάκος για οξεία ηπατίτιδα: Ασυνήθης αντίδραση σε μία συνήθη λοίμωξη

Δεν έχει αποδειχτεί η σύνδεση με τη νόσηση από COVID λέει στο iatronet.gr ο αναπληρωτής καθηγητής Ηπατολογίας στο ΑΠΘ. Γιατί το ECDC έχει καταγεγραμμένα δύο και όχι τρία κρούσματα στην Ελλάδα.

Θολό παραμένει το τοπίο ως προς την αιτιολογία των κρουσμάτων οξείας ηπατίτιδας σε παιδιά. Την ώρα που τα περιστατικά αυξάνονται σε παγκόσμιο επίπεδο και ο χάρτης των χωρών διευρύνεται, η επιστημονική κοινότητα διατυπώνει διάφορες εκτιμήσεις για την αιτιολογία του συνδρόμου. Η σύνδεσή του με συγκεκριμένο αδενοϊό είναι πιθανή, χωρίς όμως να έχει αποδειχτεί, όπως και η πιθανή αιτιολογική σύνδεση με τον κορωνοϊό.

Ο αναπληρωτής καθηγητής Παθολογίας – Ηπατολογίας στο ΑΠΘ και γενικός γραμματέας της Ελληνικής Εταιρείας Μελέτης του Ήπατος, Μανώλης Σινάκος (φωτογραφία), κρατάει “μικρό καλάθι” σε ό,τι αφορά τις παραπάνω εκτιμήσεις. “Εκτός από την έκφραση προσωπικής άποψης ή θεωριών, δεν έχω υπόψη μου να υπάρχει κάποιο δεδομένο που συνδέει αυτά τα συμβάντα με τη λοίμωξη COVID. Η έκφραση προσωπικής άποψης ή θεωριών είναι θεμιτή, αλλά δεν υπάρχει απολύτως καμία τεκμηρίωση ως προς αυτό”, επισημαίνει μιλώντας στο iatronet.gr και προσθέτει πως η τρέχουσα θεωρία σε ό,τι αφορά την αιτιολογία παραμένει η ίδια εδώ και αρκετό καιρό, χωρίς κάποιο καινούργιο στοιχείο που να αλλάζει τα δεδομένα: “Τα παιδάκια αυτά είχαν κάποια λοίμωξη, και για κάποιον λόγο που δεν έχουμε καταλάβει ακόμα ακριβώς, έχουν αντιδράσει με αυτόν τον ασυνήθη τρόπο σε μια συνήθη λοίμωξη. Είναι μια θεωρία, ενώ παράλληλα ερευνώνται και άλλες θεωρίες”, τονίζει.

Όπως επισημαίνει ο κ. Σινάκος, το γεγονός ότι ένα περιορισμένο ποσοστό παιδιών που παρουσίασαν το σύνδρομο είχαν νοσήσει από τον κορωνοϊό, είναι μια παρατήρηση η οποία επ ουδενί δεν αποδεικνύει αιτιολογική συσχέτιση. “Μπορούμε να καταγράψουμε τις συνήθειες στα σπίτια αυτών των παιδιών και να σκεφτούμε ότι μπορεί να οφείλονται σε άλλες αιτίες. Για παράδειγμα, ειπώθηκε κάποια στιγμή δημοσίως ότι ένα μεγάλο ποσοστό των οικογενειών είχε σκύλο, άρα να δούμε μήπως μεταδόθηκε από τον σκύλο. Άμα πάμε σε μια εις βάθος καταγραφή, μπορούμε να παρατηρήσουμε – το λέω κοροϊδευτικά – ότι αυτές οι οικογένειες τρώνε τρεις φορές την εβδομάδα μελιτζάνα, άρα μήπως φταίει η μελιτζάνα”, σημειώνει χαρακτηριστικά για να προσθέσει: “Είναι μια επιδημιολογική παρατήρηση. Από το σημείο αυτό μέχρι να φτάσουμε να πούμε αιτιολογικά ότι φταίει αυτό, απέχει πάρα πολύ. Καταλαβαίνω ότι το κοινό θέλει να βρει άμεσα τη σχέση. Τα επιστημονικά συμπεράσματα όμως δεν βγαίνουν με αυτόν τον τρόπο”.

Υπό αυτό το πρίσμα, υπογραμμίζει, “θα μπορούσαμε να πούμε ότι μπορεί να είναι ένας κοινός ιός, βλέπε αδενοϊός, (σε κάποια περιστατικά, όχι σε όλα) και δίπλα κάποιος συμπαράγων. Τώρα αν αυτός ο συμπαράγων είναι, ο σκύλος οι…μελιτζάνες ή ο κορωνοϊός, ή ένας άλλος ιός, είναι ένα ενδεχόμενο, ναι. Καταλαβαίνω ότι εξιτάρει να είναι ο κορωνοϊός, αλλά αυτή τη στιγμή είναι ένα ενδεχόμενο, τίποτα παραπάνω”.

Δεν παίρνει εκθετική μορφή

Ο αναπληρωτής καθηγητής εντοπίζει ως θετικό στοιχείο το γεγονός ότι τα καταγεγραμμένα περιστατικά είναι σποραδικά και δεν συνδέονται μεταξύ τους. Επίσης, το φαινόμενο μπορεί να μην περιορίζεται, καθώς καταγράφονται καινούργια κρούσματα, αλλά η αύξησή τους δεν είναι εκθετική, ενώ και η βαρύτητα της νόσησης δεν επιδεινώνεται.

“Το ότι δεν παίρνει εκθετική μορφή, σε συνδυασμό με το ότι δεν συνδέονται μεταξύ τους τα κρούσματα είναι καλό, σημαίνει ότι δεν αυξάνει η μετάδοση πολύ. Όσο αφορά την βαρύτητα, επειδή σε κάποια στιγμή είχαμε ανησυχήσει ότι ένα σημαντικό ποσοστό των παιδιών παρουσιάζουν οξεία ηπατική ανεπάρκεια και χρειάζονται μεταμόσχευση, αν καταλαβαίνω καλά από τα νούμερα, αυτό δεν φαίνεται να αυξάνει πολύ”, αναφέρει.

Δύο κρούσματα στην Ελλάδα, σύμφωνα με το ECDC

Δύο ύποπτα κρούσματα οξείας ηπατίτιδας σε παιδιά στην Ελλάδα έχει καταγεγραμμένα το Ευρωπαϊκό Κέντρο Πρόληψης και Ελέγχου Νόσων (ECDC) και όχι τρία που έχει ανακοινώσει ο ΕΟΔΥ. Ο κ. Σινάκος εκτιμά πως μπορεί να είναι λάθος ή να καθυστέρησε για κάποιον λόγο ο ΕΟΔΥ να δηλώσει το τρίτο κρούσμα, περιμένοντας κάποια αποτελέσματα.

Στην τελευταία του έκθεση, με ημερομηνία της περασμένης Παρασκευής, 13 Μαϊου – μια μέρα μετά την ανακοίνωση του ΕΟΔΥ για τα τρία ύποπτα κρούσματα στην Ελλάδα – το ECDC σημειώνει πως μέχρι εκείνη τη μέρα είχαν αναφερθεί συνολικά 232 περιπτώσεις σε παιδιά ως 16 ετών, εκ των οποίων τα 229 ταξινομήθηκαν ως πιθανές και τρεις ως επιδημιολογικά συνδεδεμένες. Τα περιστατικά εντοπίζονται σε 14 χώρες της Ευρώπης και αναλυτικά σε Βέλγιο (12), Κύπρο (2), Δανία (6), Ελλάδα (2), Ιρλανδία (6), Ιταλία (24), Ολλανδία (6), Νορβηγία (5), Πολωνία (1), Σερβία (1), Σλοβενία (1), Ισπανία (26), Σουηδία (9) και Ηνωμένο Βασίλειο (131).

Από τα 229 πιθανά κρούσματα τα 122 έχουν αναρρώσει ενώ τα 18 παρέμεναν υπό ιατρική φροντίδα τη μέρα της ανακοίνωσης.

Η πλειοψηφία των περιπτώσεων (75,9%) αφορά παιδιά με ηλικία κάτω των 5 ετών. Σε σύνολο 143 περιπτώσεων για τις οποίες υπάρχουν πληροφορίες, τα 22 (15,4% εισήχθησαν σε Μονάδα Εντατικής Θεραπείας, ενώ 13 παιδιά έχουν υποβληθεί σε μεταμόσχευση ήπατος, σε 98 περιπτώσεις με διαθέσιμες αυτού του είδους οι πληροφορίες (ποσοστό 13,3%). Καταγράφηκε ένας θάνατος που σχετίζεται με την ασθένεια.

Συνολικά 151 περιπτώσεις εξετάστηκαν για αδενοϊό από οποιοδήποτε τύπο, και βρέθηκαν θετικά τα 90 (59,6%).

Θετικά στον ιό SARS-CoV-2 βρέθηκαν 20 παιδιά, σε ένα σύνολο 173 που εξετάστηκαν με PCR (ποσοστό 11,6%). Από τα 56 κρούσματα με δεδομένα εμβολιασμού, τα 47 ήταν ανεμβολίαστα (83,9%).

 

 

Πηγη: https://www.iatronet.gr/

Η πανδημία “εξαφανίζει” την ιλαρά, η άρση των μέτρων μπορεί να την ξαναφέρει

Τι επισημαίνεται σε έκθεση του Ευρωπαϊκού Κέντρου Ελέγχου Νοσημάτων (ECDC) και ποια είναι η εικόνα στην Ευρωπαϊκή Ένωση και εκτός.

Συνεχίζεται, για δεύτερη συνεχόμενη χρονιά, η μείωση των κρουσμάτων ιλαράς στην Ευρώπη, σε μία περίοδο κατά την οποία καταγράφεται συνήθως έξαρση. Η τάση ξεκίνησε τον Μάρτιο του 2020 και συνεχίζεται και φέτος, όπως αναφέρεται σε έκθεση του Ευρωπαϊκού Κέντρου Ελέγχου Νοσημάτων (ECDC).

Σύμφωνα με τους επιστήμονες του ECDC, παρόμοια μείωση έχει παρατηρηθεί, την ίδια περίοδο, και σε άλλες χώρες παγκοσμίως.

Όπως αναφέρουν, το φαινόμενο μπορεί να αποδοθεί σε τρία αίτια: σε ελλιπή αναφορά των κρουσμάτων, σε υποδιάγνωση ή σε πραγματική μείωση, λόγω των άμεσων ή έμμεσων επιπτώσεων των μέτρων πανδημίας. Προειδοποιούν, ωστόσο, πως η άρση των περιοριστικών μέτρων θα μπορούσε να οδηγήσει σε αυξημένα κρούσματα ιλαράς.

Από τα μέσα Απριλίου έως και την περασμένη Παρασκευή, είχαν αναφερθεί στο ECDC 16 νέα κρούσματα από πέντε ευρωπαϊκές χώρες: τη Βουλγαρία (1), τη Γερμανία (6), την Ουγγαρία (2), την Ιρλανδία (1) και την Πολωνία (6). Κατά τη διάρκεια του 2022, δεν έχουν αναφερθεί θάνατοι από ιλαρά στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Σε αντίθεση με τη σχετικά ήπια αυτή επιδημιολογική εικόνα, οι ειδικοί του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ) και της UNICEF έκαναν στο τέλος Απριλίου λόγο για αύξηση των κρουσμάτων κατά 79% παγκοσμίως, τον Ιανουάριο και τον Φεβρουάριο του 2022. Σε ολόκληρο τον κόσμο, είχαν αναφερθεί το συγκεκριμένο διάστημα 17.338 κρούσματα, σε σύγκριση με 9.665 που είχαν αναφερθεί την αντίστοιχο περυσινή περίοδο.

Περισσότερα από 43 εκατομμύρια παιδιά δεν εμβολιάστηκαν το 2019 και το 2020, τόσο κατά της ιλαράς, όσο και κατά άλλων παθήσεων η μετάδοση των οποίων αποτρέπεται με τον εμβολιασμό.

Σύμφωνα με τα στοιχεία του Περιφερειακού Γραφείου Ευρώπης (EURO) του ΠΟΥ, τον Ιανουάριο έως τον Μάρτιο του 2022, αναφέρθηκαν σποραδικά κρούσματα ιλαράς στις εξής ευρωπαϊκές χώρες, οι οποίες δεν είναι μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης: Βοσνία – Ερζεγοβίνη (1), Γεωργία (2), Ρωσία (4), Τατζικιστάν (60), Τουρκία (2), Ουκρανία (2) και Ηνωμένο Βασίλειο (1).

 

 

Πηγη: https://www.iatronet.gr/

Ο ΕΟΔΥ για την Παγκόσμια Ημέρα Κατά της Υπέρτασης, 17 Μαΐου 2022

Στην Ελλάδα πάνω από το ένα τρίτο του πληθυσμού πάσχει από υπέρταση.

Η υπέρταση είναι μια μακροχρόνια κατάσταση όπου η αρτηριακή πίεση αυξάνεται. Επηρεάζει περισσότερους από 1,4 δισεκατομμύρια ανθρώπους και είναι η κύρια αιτία πρώιμων θανάτων παγκοσμίως, υπεύθυνη για περισσότερους από 28.000 θανάτους κάθε ημέρα.

Στην Ελλάδα πάνω από το 1/3 του πληθυσμού πάσχει από υπέρταση (περίπου 3.300.000 άτομα) ενώ ένα στα δύο ηλικιωμένα άτομα είναι υπερτασικό. Περίπου 30% των υπερτασικών είναι αδιάγνωστοι ενώ λιγότερο από 1/3 των υπερτασικών έχουν επιτύχει καλή ρύθμιση με φαρμακευτική αγωγή.

Υπάρχουν πολλά αίτια που προκαλούν αύξηση της αρτηριακής πίεσης. Η μειωμένη φυσική άσκηση ή έλλειψη αυτής, η διατροφή πλούσια σε αλάτι με υψηλά επεξεργασμένα και λιπαρά τρόφιμα και η χρήση αλκοόλ και καπνού είναι κάποια από αυτά. Αρχικά, η υπέρταση δεν προκαλεί συμπτώματα αλλά εάν αφεθεί χωρίς θεραπεία μπορεί να οδηγήσει σε εγκεφαλικό επεισόδιο, καρδιακή προσβολή, νεφρική νόσο, απώλεια όρασης και άνοια. Η πρόληψη, ο έλεγχος και η ρύθμιση της πίεσης μέσω φαρμακευτικής αγωγής μπορεί να βοηθήσουν στην προστασία από την υπέρταση και τις επιπτώσεις της.

O Εθνικός Οργανισμός Δημόσιας Υγείας (ΕΟΔΥ) στηρίζοντας την πρόληψη και την αυτοδιαχείριση της υπέρτασης, οργανώνει δράση με ενημερωτικό και εκπαιδευτικό σκοπό για το κοινό στο πλαίσιο της Παγκόσμιας Ημέρας Κατά της Υπέρτασης στις 17 Μαΐου.

Η ομάδα δράσης και ενημέρωσης του κοινού θα βρίσκεται στην πλατεία Κοραή την Τρίτη, 17/05/2022, από τις 10:00 έως τις 13:00.

Η ενημέρωση θα γίνει με διανομή έντυπου υλικού καθώς και με πρακτική επίδειξη μέτρησης της αρτηριακής πίεσης για παρακολούθηση κατ’ οίκον.

 

 

Πηγη: https://www.iatronet.gr/

Ο Δημοσθένης Σαρηγιάννης για το πρόγραμμα PARC

Δημιουργείται εθνικός κόμβος για να αντιμετωπιστούν οι κίνδυνοι από τα χημικά-ηγείται το EnvELab, του ΑΠΘ.

Για το πρόγραμμα PARC, την πιο  μεγάλη αυτή τη στιγμή,  πανευρωπαϊκή σύμπραξη συνεργασίας  τόσο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, όσο και των εθνικών κρατικών μηχανισμών, στην Ελλάδα, μίλησε στην εκπομπή ΤΑ ΛΕΜΕ της ΒΕΡΓΙΝΑ ΤΗΛΕΟΡΑΣΗΣ και στη δημοσιογράφο Χριστίνα Τσόρμπα ο καθηγητής περιβαλλοντικής μηχανικής του ΑΠΘ, επικεφαλής  του EnvELab, Δημοσθένης Σαρηγιάννης.

Όπως εξήγησε, το πρόγραμμα αφορά στην αξιολόγηση και την αντιμετώπιση του κινδύνου από τα χημικά προϊόντα που χρησιμοποιούμε στην καθημερινότητά μας, σημειώνοντας ότι «30.000 χημικά κυκλοφορούν στην αγορά».

Εθνικός κόμβος με συντονιστή το EnvELab

Σε αυτό τον εθνικό κόμβο τον οποίο συντονίζει το Εργαστήριο  EnvELab του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης συμμετέχει υποστηρικτικά η Γενική Γραμματεία Έρευνας και Καινοτομίας, ενώ εμπλέκονται όλοι οι σχετικοί φορείς (Γενικό Χημείο του κράτους, το Μπενάκειο Φυτοπαθολογικό Ινστιτούτο, ο ΕΦΕΤ, τα  Πανεπιστήμια  Αθήνας και Κρήτης, το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, το Εργαστήριο EnvELab κ.α.) «Είμαστε ανοιχτοί να συμμετάσχουν κι άλλοι, να υπάρξει εμπλοκή όλης της σχετικής επιστημονικής κοινότητας της χώρας» σημείωσε ο κ. Σαρηγιάννης.

Στόχος τα ασφαλή και βιώσιμα χημικά

Αναφερόμενος στο πρόγραμμα Parc,  ο ίδιος τόνισε ότι γίνεται προσπάθεια εκτίμησης κινδύνου από τα χημικά αλλά και δημιουργίας της νέας γενιάς εργαλείων και προσεγγίσεων για την εκτίμηση κινδύνου «με στόχο να προστατέψουμε ταυτόχρονα και την ανθρώπινη και την περιβαλλοντική υγεία και κυρίως, να βοηθήσουμε και τη βιομηχανία να σχεδιάσει νέα χημικά, νέα υλικά, νέα προϊόντα που να είναι ασφαλή στη χρήση τους και βιώσιμα όσον αφορά το συνολικό οικολογικό και κοινωνικοοικονομικό τους αποτύπωμα. Η χημεία παίζει ρόλο στη βελτίωση της ποιότητας ζωής. Μιλάμε για μια χημεία βιώσιμη, πράσινη, και κυρίως ασφαλή. Και βεβαίως μιλάμε για ασφαλή κυκλική οικονομία».

 

 

Πηγη: https://www.iatronet.gr/

Cleveland Clinic: Πρώτη κλινική χρήση νέας συσκευής θερμικής κατάλυσης για μεγάλους όγκους στο ήπαρ

Η Cleveland Clinic είναι το πρώτο νοσοκομείο παγκοσμίως που χρησιμοποιεί μια πρόσφατα εγκεκριμένη από τον FDA τεχνολογία θερμικής κατάλυσης η οποία μπορεί να καταστρέψει μεγάλους όγκους στο ήπαρ. Η νέα συσκευή της Medtronic ομομάζεται Emprint™ HP Ablation System with Thermosphere™ Technology.

Η ελάχιστα επεμβατική τεχνική χρησιμοποιεί μια βελόνα που συνδέεται με ισχυρή γεννήτρια μικροκυμάτων 150 watt, που μπορεί να κάψει κακοήθη όγκο ακόμα και  6 εκατοστών.

Ο Eren Berber, MD, επικεφαλής ομάδας χρησιιμοποίησε με επιτυχία τη συσκευή τον Οκτώβριο για την αντιμετώπιση ασθενούς με όγκο 6 εκ. Μετά την επέμβαση ο ασθενής είναι καλά και απεικονιστικές εξετάσεις δεν έδειξαν ίχνη όγκου. Από τότε η ομάδα χρησιμοποίησε την τεχνική σε 4 ακόμα ασθενείς με μεγάλους όγκους στο ήπαρ, με αυτή την τεχνολογία.

Ο χειρουργός εξηγεί ότι αυτή η τεχνολογία θερμικής κατάλυσης με μικροκύματα είναι πολύ ισχυρή και αν κάποιος δεν τη χρησιμοποιεί καλά μπορεί να προκαλέσει βλάβη στη ήπαρ, αιμορραγία ή να διαταράξει τον όγκο.

Βελόνα μικροκυμάτων φτάνει στον όγκο και η γεννήτρια χορηγεί θερμότητα για να κάψει και να καταστρέψει τη βλάβη.

Τα τελευταία 6 χρόνια η τεχνολογία θερμικής κατάλυσης εξελίχθηκε να ενσωματώνει τεχνολογία μικροκυμάτων και η επιτυχία της θερμικής κατάλυσης βελτιώθηκε πολύ, ενώ μειώθηκαν τα ποσοστά αποτυχίας από 20% -40% σε περίπου 10% ή λιγότερο.

Ο Dr. Berber σημειώνει ότι οι καλύτεροι υποψήφιοι για τη μέθοδο αντιμετώπισης μεγάλων όγκων στο ήπαρ είναι αυτοί με συννοσηρότητες που τους καθιστούν φτωχή επιλογή για την ανοιχτή εγχείρηση, όπως ανθρώπους με πολυσυστημικές νόσους. με καρδιακά και πνευμονικά προβλήματα ή ηλικιωμένους με μειωμένη λειτουργικότητα.

Η μέθοδος αποτελεί καλή εναλλακτική για ασθενείς που χρειάζονται εγχείρηση για την αφαίρεση μεγάλου μέρους του ήπατος.

Στόχος είναι να προσφερθεί  καλύτερη αντιμετώπιση σε ασθενείς με βάση τη μοναδική τους κατάσταση υγείας.

 

 

Πηγη: https://www.iatronet.gr/

Covid-19: Η Πορτογαλία ξεκινά τέταρτη δόση εμβολίου

Η δεύτερη αναμνηστική δόση είχε αρχικά προγραμματιστεί να χορηγηθεί στις αρχές του φθινοπώρου αυτού του έτους, αλλά αποφασίστηκε να ξεκινήσει νωρίτερα λόγω της αύξησης του αριθμού των νέων λοιμώξεων στην χώρα.

Οι πορτογαλικές αρχές ξεκίνησαν να προσφέρουν μια τέταρτη δόση εμβολίου κατά της Covid-19 σε ηλικιωμένους και κατοίκους γηροκομείων, ανακοίνωσε σήμερα η Γενική Διεύθυνση Υγείας (DGS) της χώρας.

Η δεύτερη αναμνηστική δόση είχε αρχικά προγραμματιστεί να χορηγηθεί στις αρχές του φθινοπώρου αυτού του έτους, αλλά αποφασίστηκε να ξεκινήσει νωρίτερα λόγω της αύξησης του αριθμού των νέων λοιμώξεων στην χώρα.

Σύμφωνα με τη DGS, αυτή την εβδομάδα σε όσους είναι άνω των 80 ετών θα προσφερθεί το εμβόλιο σε κέντρα εμβολιασμού ή κέντρα υγείας.

Η Τεχνική Επιτροπή της DGS για τον Εμβολιασμό κατά της Covid-19 (CTVC) συνέστησε αυτή τη δεύτερη αναμνηστική δόση για τη βελτίωση της «προστασίας των πιο ευάλωτων μελών του πληθυσμού, δεδομένης της τρέχουσας αύξησης του αριθμού των νέων κρουσμάτων».

Η DGS εκτιμά ότι περίπου 750.000 άτομα αναμένεται να εμβολιαστούν μέσα τους επόμενους τέσσερις μήνες, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που αναρρώνουν από την Covid-19 κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου.

Στη συνέχεια, η δεύτερη αναμνηστική δόση θα προσφερθεί σε παιδιά και νέους ηλικίας μεταξύ 12 και 15 ετών και σε άτομα με ανοσοκατεσταλμένες παθήσεις.

 

 

Πηγη: https://www.iatronet.gr

COVID-19: Η Δέλτα περιέχει πολύ περισσότερο γονιδίωμα από τα προηγούμενα στελέχη του κορονοϊού

H έλευση της παραλλαγής Δέλτα το 2021 ήταν το πιο ανησυχητικό γεγονός μοριακής εξέλιξης που έχουμε βιώσει στην πανδημία του κορονοϊού. Πρόκειται για έναν εξελικτικό κλάδο που δεν προέκυψε από τα προϋπάρχοντα επικρατούντα στελέχη του κορονοϊού και ο οποίος είχε αυξημένη μεταδοτικότητα και παθογένεια. Ο συνδυασμός αυτός μας υπενθύμισε ότι η εξέλιξη του κορονοϊού δεν οδηγείται απαραίτητα σε πιο ήπια νόσο και ότι πάντα υπάρχει η πιθανότητα έλευσης πιο επικίνδυνων στελεχών.
Από την έλευσή της Δέλτα έχουν γίνει πολλές μελέτες για να κατανοήσουν τις ιδιαίτερες ιδιότητες του στελέχους, κάποιες δείχνουν την ικανότητά της να διαφεύγει από την ανοσολογική απόκριση ενώ κάποιες άλλες έδειχναν και την πιο δυνατή συγγένεια σύνδεσης με τα κύτταρα στόχους.
Οι Ιατροί της Ιατρικής Σχολής του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών Γκίκας Μαγιορκίνης και Θάνος Δημόπουλος (Πρύτανης ΕΚΠΑ) σημειώνουν ότι τα πιο ενδιαφέροντα και συνάμα ιδιαίτερα για την Δέλτα στοιχεία έρχονται από μελέτες σε ψευδοτυπικούς ιούς, δηλαδή ιούς στους οποίους μέσω γενετικής τροποποίησης δόθηκαν χαρακτηριστικά του στελέχους Δέλτα.
Σε μία μελέτη τέτοιου τύπου που είχε δημοσιευθεί στο περιοδικό Science πέρυσι οι ερευνητές είχαν δείξει ότι το στέλεχος Δέλτα έχει την ικανότητα να πακετάρει περισσότερο RNA στα ιϊκά σωμάτια
Αυτό στην πράξη σημαίνει ότι ένας ιός Δέλτα περιέχει πολύ περισσότερο γονιδίωμα από ότι τα προηγούμενα στελέχη. Καθότι ο μολυσματικός παράγοντας στους ιούς είναι στην πράξη το γονιδίωμα, αυτό έχει ως άμεση συνέπεια τα ιϊκά σωμάτια Δέλτα να μπορούν να μολύνουν πιο εύκολα τα κύτταρα στόχους.
Σε μία πρόσφατη δημοσίευση ερευνητών του NIH στο περιοδικό Viruses φάνηκε ότι οι Δέλτα ιοί μπορούν και σχηματίζουν συσσωματώματα. Με απλά λόγια οι ιοί Δέλτα μπορούν και κολλάνε μεταξύ τους με αποτέλεσμα να δημιουργούν δομές που μοιάζουν με «στρατιωτικούς σχηματισμούς»: οι ιοί που είναι στο κέντρο του σχηματισμού είναι προστατευμένοι από περιβαλλοντικούς παράγοντες όπως η ζέστη, η ξηρασία αλλά και τα αντισώματα. Αυτό έχει ως συνέπεια κατά τους ερευνητές να έχουν μεγαλύτερη αντοχή σε αντίξοες περιβαλλοντικές συνθήκες με αποτέλεσμα να αυξάνεται η μεταδοτικότητά του.
Η έλευση της Όμικρον έχει πλέον εκτοπίσει σε μεγάλο βαθμό την Δέλτα, ωστόσο η κατανόηση των ιδιαίτερων μηχανισμών της Δέλτα συνεχίζει να είναι εξαιρετικής σημασίας καθότι μέσω αυτών θα μπορέσουμε να κατανοήσουμε καλύτερα τις πιθανές, ελπίζουμε σπάνιες, εκπλήξεις που θα μπορούσαμε να δούμε στο μέλλον από τον κορονοϊό.
Πηγη: http://medispin.blogspot.com/

Καταντούν ρουτίνα οι επαναλοιμώξεις του κορονοϊού – Ο μεγάλος φόβος των επιστημόνων

Το μέλλον της Covid-19 μπορεί να είναι ένας ιός που δεν λέει να εξαφανιστεί, ο οποίος “γεννά” αφενός νέες παραλλαγές ικανές να διαφεύγουν εν μέρει από τις άμυνες του οργανισμού και αφετέρου διαδοχικά κύματα επαναλοιμώξεων δύο ή και τρεις φορές μέσα στον χρόνο.

Αυτός είναι ο φόβος ορισμένων επιστημόνων, οι οποίοι βλέπουν ότι οι επαναλοιμώξεις του ίδιου ατόμου τείνουν να γίνουν ρουτίνα.

Το κεντρικό πρόβλημα είναι, σύμφωνα με τους “Τάιμς της Νέας Υόρκης”, ότι ο κορονοϊός SARS-CoV-2 έχει πια γίνει πιο ικανός να επαναμολύνει τους ανθρώπους. Ήδη όσοι είχαν μολυνθεί από την πρώτη παραλλαγή Όμικρον (ΒΑ.1), αναφέρουν δεύτερες μολύνσεις από άλλες υποπαραλλαγές, όπως η Όμικρον 2 (ΒΑ.2), η ΒΑ2.12.1, η ΒΑ.4 ή η ΒΑ.5.

Οι ίδιοι αυτοί άνθρωποι κάλλιστα μπορεί να μολυνθούν για τρίτη ή και για τέταρτη φορά, ακόμη και φέτος, σύμφωνα με επιστήμονες. Μάλιστα ένα ποσοστό από αυτούς τους ασθενείς – ευτυχώς όχι μεγάλο – αναμένεται να έχει επίμονα συμπτώματα επί μήνες ή και χρόνια (η λεγόμενη “μακρά Covid-19”).

“Ο ιός συνεχίζει να εξελίσσεται και πιθανώς πολλοί άνθρωποι θα έχουν πάρα πολλές επαναλοιμώξεις στη διάρκεια της ζωής τους”, εκτίμησε η επιδημιολόγος Τζούλιετ Πούλιαμ του νοτιοαφρικανικού Πανεπιστημίου Στέλενμπος.

Είναι δύσκολο να υπάρξει σαφής εικόνα πόσο εκτεταμένο είναι ήδη το φαινόμενο των επαναλοιμώξεων, επειδή πολλές από αυτές περνάνε απαρατήρητες ως ασυμπτωματικές ή δεν αναφέρονται από τους ασθενείς στις υγειονομικές αρχές. Είναι πάντως σίγουρο ότι οι επαναλοιμώξεις είναι συχνότερες μετά την επικράτηση της Όμικρον, σε σχέση με τις προηγούμενες παραλλαγές.

Αυτό δεν είναι κάτι που περίμεναν πολλοί επιστήμονες, καθώς προ Όμικρον επικρατούσε στην επιστημονική κοινότητα η προσδοκία ότι ο εμβολιασμός και η φυσική ανοσία λόγω προηγούμενης λοίμωξης θα απέτρεπαν τις περισσότερες επαναλοιμώξεις. Μια ελπίδα που έχει διαψευστεί εξαιτίας της Όμικρον και των υποπαραλλαγών της που καταφέρνουν να διαφεύγουν από τις ανοσιακές άμυνες. Αυτό έχει ως συνέπεια οι πάντες, εμβολιασμένοι και μη, να είναι λίγο-πολύ ευάλωτοι σε πολλαπλές λοιμώξεις (αν και ο εμβολιασμός συνεχίζει να μειώνει σημαντικά τον κίνδυνο σοβαρής νόσησης, νοσηλείας και θανάτου).

“Αν συνεχίσουμε έτσι, τότε οι περισσότεροι άνθρωποι θα μολύνονται τουλάχιστον δύο φορές κάθε χρόνο. Θα εκπλησσόμουν πολύ αν τελικά δεν συνέβαινε κάτι τέτοιο”, δήλωσε ο ιολόγος Κρίστιαν ‘Αντερσεν του Ινστιτούτου Ερευνών Scripps στην Καλιφόρνια.

Οι ενισχυτικές δόσεις – τρίτη ή τέταρτη – των εμβολίων μειώνουν την πιθανότητα επαναλοίμωξης, αλλά όχι πολύ. Αυξάνουν όμως την ανοσιακή προστασία, σε σχέση με τις δύο δόσεις, όσον αφορά τον κίνδυνο βαριάς Covid-19.

Η αρχική επιστημονική εκτίμηση ήταν, όπως συμβαίνει με τη γρίπη, ο κορονοϊός θα προκαλούσε ένα μεγάλο εποχικό κύμα κάθε χρόνο, πιθανώς το φθινόπωρο, και άρα η καλύτερη λύση θα ήταν ο επαναληπτικός εμβολιασμός λίγο πριν την εκδήλωση αυτού του κύματος. Αντίθετα, ο κορονοϊός φαίνεται να συμπεριφέρεται περισσότερο σαν τα “ξαδερφάκια” του, τους κορονοϊούς του κρυολογήματος, που κυκλοφορούν και προκαλούν μολύνσεις καθ’ όλο σχεδόν το έτος.

Γι’ αυτό, σύμφωνα με τον επιδημιολόγο Τζέφρι Σάμαν του Πανεπιστημίου Κολούμπια της Νέας Υόρκης, “αν η επαναλοίμωξη γίνει ρουτίνα, ο κορονοϊός δεν πρόκειται να είναι απλώς αυτό το πράγμα που εμφανίζεται μια φορά το χρόνο στη διάρκεια του χειμώνα. Ούτε πρόκειται να είναι απλώς μια ήπια ενόχληση, από την άποψη θανάτων που θα προκαλεί”.

Οι επαναλοιμώξεις με προηγούμενη παραλλαγή, όπως η Δέλτα, συμβαίνουν, αλλά είναι σχετικά σπάνιες. Όταν συμβαίνει επαναλοίμωξη, είναι πολύ πιθανό ότι πρόκειται για μια διαφορετική Όμικρον. Αυτό δεν συμβαίνει μόνο επειδή κάθε νέα υποπαραλλαγή της Όμικρον έχει νέους “άσους στο μανίκι της”, αλλά επίσης επειδή η αρχική λοίμωξη με Όμικρον παράγει μια ασθενέστερη ανοσιακή αντίδραση (από ό,τι π.χ. συνέβαινε όταν κανείς μολυνόταν για πρώτη φορά από τη Δέλτα), με αποτέλεσμα και η προστασία του να εξασθενεί πιο γρήγορα, άρα να είναι πιο ευάλωτος σε επαναλοίμωξη από μια νεότερη Όμικρον. Οι νεότερες υποπαραλλαγές έχουν στενή συγγένεια, αλλά και αρκετές διαφορές, ικανές για να καθιστούν δυνατή μια επαναλοίμωξη σε μερικούς μήνες.

Το καλό νέο είναι ότι οι περισσότεροι από όσους επαναμολυνθούν, δεν θα αρρωστήσουν σοβαρά, ιδίως αν έχουν εμβολιαστεί και μάλιστα με ενισχυτικές δόσεις. Μέχρι στιγμής τουλάχιστον, ο κορονοϊός δεν έχει βρει τρόπο να παρακάμπτει πλήρως τις άμυνες του ανοσοποιητικού συστήματος.

“Ο μεγάλος κίνδυνος”, σύμφωνα με τον ιολόγο ‘Αλεξ Σίγκαλ του Ινστιτούτου Ερευνών Υγείας στη Νότια Αφρική, “μπορεί να έλθει, όταν θα εμφανιστεί μια παραλλαγή που θα είναι τελείως διαφορετική”.

Πέραν αυτού πάντως, υπάρχει πάντα το φάσμα της “μακράς Covid-19”. Είναι ακόμη πολύ πρόωρο να πουν οι επιστήμονες πόσο συχνά μια λοίμωξη (ή επαναλοίμωξη) λόγω Όμικρον μπορεί να οδηγήσει στο μκακροχρόνιο αυτό σύνδρομο των επίμονων συμπτωμάτων.

Σε κάθε περίπτωση, σύμφωνα με τους ειδικούς, φαίνεται πως κάθε χρόνο τα εμβόλια κατά της Covid-19 θα πρέπει να ανανεώνονται πιο γρήγορα από ό,τι τα αντιγριπικά, έτσι ώστε να “παρακολουθούν” τις μεταβολές του ιού. Ακόμη κι ένα ατελές “ταίριασμα” ενός νέου εμβολίου με μια νέα παραλλαγή του κορονοϊού θα προσφέρει καλύτερη ανοσία.

 

Πηγη: https://www.dikaiologitika.gr/

Έρχεται βροχή υπουργικών αποφάσεων για φάρμακο και Προσωπικό Γιατρό

Με μια σειρά τροπολογιών που θα αφορούν στις διατάξεις του τελευταίου νομοσχεδίου του Υπουργείου Υγείας το οποίο ψηφίστηκε πρόσφατα, θα διευκρινιστούν τόσο η διαδικασία για την εφαρμογή του του σχεδίου “Γιατρός για Όλους”, όσο και ο νέος υπολογισμός για το clawback. Την ίδια ώρα ανοιχτό άφησε χθες ο Αναπληρωτής Υπουργός Οικονομικών κ. Σκυλακάκης, το ενδεχόμενο αλλαγών και όσον αφορά στο επενδυτικό clawback το οποίο φυσικά δε σχετίζεται με το παραπάνω νομοσχέδιο.

Φάρμακο

Σύμφωνα με πληροφορίες οι αποφάσεις για το φάρμακο θα αφορούν κυρίως στον τρόπο που θα επιμεριστεί ο κλειστός προϋπολογισμός του ΕΟΠΥΥ καθώς υπάρχει ένα ζήτημα με τον τρόπο που θα ενσωματωθούν τα σκευάσματα 1Α. Τα νοσοκομειακά αυτά σκευάσματα είναι τα μόνα (σαν γενική κατηγορία με πολλές διαφορετικές θεραπείες) τα οποία έχουν ξεχωριστό προϋπολογισμό της τάξης των 88 εκατ. ευρώ. Αυτό που απασχολεί ιδιαίτερα είναι αν θα ενοποιηθούν στο συνολικό προϋπολογισμό του ΕΟΠΥΥ και θα σπάσει αυτός μετά ή αν θα σπάσει πρώτα ο προϋπολογισμός σε 1Β και φάρμακα κοινότητας και θα προστεθούν επιπλέον στα 1Β.

Επίσης η αγορά περιμένει και τι θα γίνει με το επενδυτικό clawback καθώς για ένα σύνολο 605 εκατ. ευρώ επενδυτικών προγραμμάτων υπάρχει ένα πλαφόν συμψηφισμού στα 250 εκατ. ευρώ. Ο κ. Σκυλακάκης επιφυλάχθηκε για κάποιες αλλαγές υπέρ των φαρμακευτικών.

Προσωπικός Γιατρός

Σχετικά με τις διατάξεις για τον προσωπικό γιατρό, με τρεις υπουργικές αποφάσεις θα διευκρινίζεται το πως θα εφαρμοστεί ο νόμος και μάλιστα σημαντική θέση σ’ αυτές θα έχουν τα κίνητρα προς τους πολίτες για να εγγραφούν. Σύμφωνα με πληροφορίες, αναμένεται πέρα από την θέσπιση κινήτρων, να προβλέπονται και αντικίνητρα ώστε κάποιος να μην επιλέγει να παραμείνει εκτός του συστήματος.

Ειδικότερα οι τρεις αποφάσεις θα αφορούν στις αμοιβές των γιατρών, το τρόπο και τα κριτήρια για να γίνεται ένας γιατρός “προσωπικός”, αλλά και όπως είπαμε σημαντικό ρόλο θα παίζουν τα κίνητρα.

Η συζήτηση αφορά στην προτεραιότητα και το πλεονέκτημα που θα έχει ένας πολίτης ο οποίος θα έχει προσωπικό γιατρό ως προς την πρόσβαση του στα νοσοκομεία. Επίσης θα υπάρχει και μείωση στη συμμετοχή του στα φάρμακα αλλά και τις ιατρικές πράξεις. Σε αυτό μάλιστα το σημείο φαίνεται να έχει πέσει και η πρόταση να υπάρχει αντίστροφα αύξηση της συμμετοχής για κάποιον που δεν έχει εγγραφεί.

 

 

Πηγή: http://healthmag.gr/

Σημαντική αύξηση δαπανών κατά 14% στα νοσοκομεία το 2021

Ξεπέρασαν τα επίπεδα των 2,7 δισ. ευρώ το 2021 οι συνολικές αγορές υλικών και υπηρεσιών από τα νοσοκομεία του ΕΣΥ, ποσό ιδιαίτερα υψηλό σε σχέση με τις δαπάνες προηγούμενων ετών. Από το συνολικό αυτό ποσό, το οποίο είναι αυξημένο κατά 13,7% σε σχέση με το 2020, το 69% αφορούσε σε αγορές για υλικά και φάρμακα.

Ειδικότερα, σύμφωνα με το «Σύστημα Επιχειρηματικής Ευφυΐας (Bi-Health) – Εισαγωγή Στοιχείων Μονάδων Υγείας» του Υπουργείου Υγείας, το σύνολο των δαπανών των νοσοκομείων των 7 Υγειονομικών Υπηρεσιών της Ελλάδας (ΥΠΕ) για υλικά και υπηρεσίες αλλά και για συγκεκριμένες κατηγορίες μισθοδοσίας (όχι τη βασική), διαμορφώθηκε πέρυσι στα 2.737 εκατ. ευρώ έναντι 2.409 εκατ. ευρώ το 2020, 2.337 εκατ. ευρώ το 2019,  2.072 εκατ. ευρώ το 2018, 1.995 εκατ. ευρώ το 2017 και 1.900 εκατ. ευρώ το 2016.

Ειδικότερα, πέρυσι οι δαπάνες για αγορά Πρώτων και Βοηθητικών Υλών από τα νοσοκομεία, έφτασε στα 1.890 εκατ. ευρώ, από 1,686 εκατ. ευρώ το 2020, 1.655 εκατ. ευρώ το 2019, 1.433 εκατ. ευρώ το 2018, 1.372 εκατ. ευρώ το 2017 και 1.265 εκατ. ευρώ το 2016. Στις συγκεκριμένες υποκατηγορίες αγορών, τα 1.077 εκατ. ευρώ αφορούσαν σε φάρμακα (977 εκατ. ευρώ το 2020, 922 εκατ. ευρώ το 2019, 821 εκατ. ευρώ το 2018, 763 εκατ. ευρώ το 2017 και 682 εκατ. ευρώ το 2016), τα 490 εκατ. ευρώ σε υγειονομικό υλικό (421 εκατ. ευρώ  το 2020, 418 εκατ. ευρώ το 2019, 334 εκατ. ευρώ το 2018, 329 εκατ. ευρώ το 2017 και 308 εκατ. ευρώ το 2016), τα 89,5 εκατ. ευρώ σε ορθοπεδικό υλικό (79,2 εκατ. ευρώ το 2020, 90,7 εκατ. ευρώ το 2019, 70,8 εκατ. ευρώ το 2018, 67,7 εκατ. ευρώ το 2017 και 62,1 εκατ. ευρώ το 2016), τα 176 εκατ. ευρώ σε αντιδραστήρια (151 εκατ. ευρώ  το 2020, 155,6 εκατ. ευρώ το 2019 και 143,2 εκατ. ευρώ, 143,7 εκατ. ευρώ και 138,3 εκατ. ευρώ την προηγούμενη τριετία), ενώ για τα λοιπά υλικά το ποσό ήταν 57, 1 εκατ. ευρώ σχεδόν όσο το 2020 (68,2 εκατ. ευρώ, 63,2 εκατ. ευρώ, 68,7 εκατ. ευρώ και 74,4 εκατ. ευρώ αντίστοιχα την τετραετία που προηγήθηκε).

Φαίνεται ξεκάθαρα πως η διαχείριση του κορονοϊού, εκτίναξε τα έξοδα των νοσοκομείων. Να σημειωθεί ότι η κρίση είχε προκαλέσει σημαντική συρρίκνωση των αγορών με αποτέλεσμα το 2015 αυτές να είναι χαμηλότερες από 1,1 δισ. ευρώ. Σταδιακά η κατάσταση βελτιώθηκε ενώ η πανδημία προκάλεσε αναγκαστικά επιπλέον έξοδα.

Εδώ δεν θα πρέπει να μη μας διαφεύγει βέβαια το γεγονός ότι ήδη από το 2016 υπάρχει clawback στα νοσοκομειακά φάρμακα κι έτσι μπορεί μεν τα νοσοκομεία να προμηθεύτηκαν φάρμακα της τάξης των 5,2 δισ. ευρώ την προηγούμενη εξαετία, όμως σχεδόν τα μισά τα επιβαρύνθηκαν ως clawback οι φαρμακευτικές εταιρείες.

Συνολικά πάντως τα τελευταία χρόνια, φαίνεται να επιχειρείται ένα νοικοκύρεμα στα οικονομικά των νοσοκομείων και επί της ουσίας πέρυσι επιτεύχθηκε μια σχετική ισορροπία παρά τους κλυδωνισμούς που προκάλεσε η επιδημία.  Βέβαια να σημειώσουμε ότι πέρυσι υπήρξαν και σημαντικές δωρεές που σε ένα βαθμό μείωσαν και τα κόστη για τη διαχείριση περιστατικών covid.

Επιστολή ΠΕΦ

Αναφορικά με τα μέτρα φαρμακευτικής πολιτικής που ψηφίστηκαν πρόσφατα στο Νόμο Γιατρός για Όλους, Ισότιμη και Ποιοτική Πρόσβαση στις Υπηρεσίες του Εθνικού Οργανισμού Παροχής Υπηρεσιών Υγείας και στην Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας και άλλες Διατάξεις, η ΠΕΦ σημειώνει τα εξής:

• Εδώ και πολύ καιρό επισημαίνουμε την σημαντική υποχρηματοδότηση της φαρμακευτικής δαπάνης. Είναι λοιπόν ξεκάθαρο ότι βασικός στόχος όλων θα πρέπει να είναι η διασφάλιση της ενίσχυσης του προϋπολογισμού για το φάρμακο.

• Κάποια από τα νέα μέτρα φαρμακευτικής πολιτικής που ψηφίστηκαν πρόσφατα κινούνται προς την σωστή κατεύθυνση της βελτίωσης της πρόσβασης των ασθενών σε όλα τα φάρμακα και στις νέες θεραπείες. Παράλληλα οδηγούν στον εξορθολογισμό της δαπάνης και στη διασφάλιση της βιωσιμότητας των οικονομικών φαρμάκων, ειδικά στα νοσοκομεία.

• Τα δεδομένα της φαρμακευτικής δαπάνης είναι καταλυτικά και δείχνουν ότι η αύξηση του clawback οφείλεται στην ανεξέλεγκτη υποκατάσταση των οικονομικών φαρμάκων από νεότερα ακριβότερα. Ειδικά κατά την τελευταία πενταετία, έγιναν σημαντικές μειώσεις τιμών που εστίασαν μονομερώς στα παλαιά φάρμακα. Δυστυχώς όμως, η υποκατάσταση εξανέμισε 600 εκατ. ευρώ εξοικονομήσεων λόγω των μειώσεων τιμών και το clawback αυξήθηκε.

• Όποιοι λοιπόν προτείνουν την ίδια αποτυχημένη συνταγή των μειώσεων τιμών μόνο στα παλιά φάρμακα ως δήθεν λύση για τον περιορισμό του clawback, στην πράξη επιθυμούν τη διατήρηση των ολιγοπωλιακών καταστάσεων που οδήγησαν το clawback σε αυτά τα ύψη. Όσοι αναφέρονται στη δήθεν προστασία των παλαιών φαρμάκων των 5-7 ευρώ επιθυμούν την παράταση της προνομιακής μεταχείρισης σε κάποιες κατηγορίες φαρμάκων. Αντίθετα, θα πρέπει να τερματιστεί η προστασία της ανεξέλεγκτης χρήσης κάποιων ακριβών νέων φαρμάκων.

• Η πολύ υψηλή άμεση και έμμεση υπερφορολόγηση αποτελεί βάρος για όλες τις φαρμακευτικές εταιρείες ελληνικές και ξένες και θέτει σε κίνδυνο τις επενδύσεις τους. Ειδικά για τις ελληνικές φαρμακοβιομηχανίες που διαθέτουν χιλιάδες θέσεις εργασίας και υλοποιούν σημαντικά επενδυτικά προγράμματα το βάρος αυτό είναι δυσβάστακτο.

• Στο πλαίσιο αυτό, θεωρούμε ότι η ουσιαστική αντιμετώπιση της υπερφορολόγησης προϋποθέτει αφενός την επαρκή χρηματοδότηση της φαρμακευτικής δαπάνης που εξακολουθεί να βρίσκεται σε πολύ χαμηλά επίπεδα και αφετέρου τον έλεγχο της συνταγογράφησης και αποζημίωσης μέσω της ψηφιοποίησης του συστήματος φαρμακευτικής φροντίδας.

• Τα ανωτέρω, σε συνδυασμό με την παροχή ουσιαστικών κινήτρων για την επιλογή οικονομικότερων φαρμάκων όπου είναι διαθέσιμες, μπορούν να βελτιώσουν σημαντικά την οικονομική αποδοτικότητα του συστήματος, και παράλληλα να διασφαλίσουν την πρόσβαση των ασθενών σε κάθε απαραίτητη θεραπεία.

 

 

Πηγη: http://healthmag.gr/