Ανάγκη Αναγνώρισης της Γηριατρικής στην Ελλάδα

Ποια είναι εκείνη η ηλικιακή ομάδα του Ελληνικού πληθυσμού που αυξήθηκε κατά 3,18% μεταξύ 2019 και 2020;
Θα σας αφήναμε λίγο χρόνο να το σκεφτείτε, αλλά θα σας το αποκαλύψουμε. Είναι ο πληθυσμός των ατόμων άνω των 85 ετών. Έχει κάτι το ιδιαίτερο αυτή η ηλικιακή ομάδα σε ότι αφορά τη διαχείριση της υγείας της; Εξαρτάται ποιον θα ρωτήσεις.

Οι κίνδυνοι που υπάρχουν στην προσέγγιση αυτής της ομάδας του πληθυσμού, όπως και όλων των ατόμων ηλικίας μεγαλύτερης των 75 ετών που χαρακτηρίζεται ως γηριατρικός πληθυσμός είναι πολλοί. Ο ένας αφορά την προσέγγιση που δεν λαμβάνει υπόψη της τις αλλαγές που επέρχονται στον οργανισμό με την πάροδο της ηλικίας και που θεωρεί ότι τα άτομα αυτά δε διαφέρουν σε τίποτα από τους νεότερους τους και αντιμετωπίζονται με τον ίδιο τρόπο. Ο άλλος κίνδυνος είναι να θεωρηθεί ότι τα άτομα αυτά έχουν ολοκληρώσει τον κύκλο της ζωής τους και δεν υπάρχουν πολλά πράγματα που μπορούμε να κάνουμε για να αντιμετωπίσουμε καινούργια προβλήματα και καταστάσεις που εμφανίζονται.

Και στις δυο περιπτώσεις δεν λαμβάνονται υπόψιν τα πραγματικά δεδομένα αυτού του πληθυσμού. Ενδεικτικά μόνο αναφέρουμε ότι το προσδόκιμο επιβίωσης στην ηλικία των 85 ετών είναι 6 χρόνια για τους άνδρες και 7 χρόνια για τις γυναίκες. Επίσης δεν λαμβάνεται υπόψη το γεγονός ότι πρόκειται για έναν ιδιαίτερα ετερογενή πληθυσμό που τις περισσότερες φορές έχει πολλαπλά νοσήματα και λαμβάνει πολλά φάρμακα (πολυφαρμακία), ο οποίος κινδυνεύει από καταστάσεις που συχνά δεν υπολογίζονται, όπως οι πτώσεις, η έκπτωση της λειτουργικότητας, η σαρκοπενία, η ευπάθεια για να αναφέρουμε κάποιες από αυτές.

Τι κάνουν αλλού;
Δεν υπάρχουν μαγικές λύσεις. Τα θέματα αυτά έχουν λυθεί εδώ και χρόνια στις περισσότερες χώρες της ΕΕ και όχι μόνο, όπου υπάρχει η Γηριατρική, αναγνωρισμένη και διακριτή οντότητα αλλού ως ειδικότητα, αλλού ως εξειδίκευση, αλλού ως κατάρτιση. Σε κάθε περίπτωση σε αυτές τις χώρες φροντίζουν και παρέχουν την καλύτερη δυνατή φροντίδα στα άτομα μεγαλύτερης ηλικίας, όπως αυτή δύναται να προσφερθεί με τις γνώσεις, τις δεξιότητες, τα εργαλεία της Γηριατρικής.

1.Υπάρχει ένα συνεχές στην εκπαίδευση των γιατρών που ξεκινάει από το προπτυχιακό επίπεδο με την υποχρεωτική εκπαίδευση των φοιτητών ιατρικής στη Γηριατρική. Δεν είναι αποδεκτό να μην υπάρχει προετοιμασία των νέων γιατρών για την πραγματική ζωή. Πάνω από ένας στους τέσσερις Έλληνες είναι άνω των 65 ετών ενώ οι περισσότεροι από αυτούς αποτελούν και τη μεγαλύτερη μερίδα των χρηστών των υπηρεσιών υγείας. Είναι σημαντικό να υπάρχει κατάλληλη προετοιμασία των νέων γιατρών για την μεγαλύτερη ίσως ιατρική πρόκληση που είναι η γήρανση του πληθυσμού. Είναι αναγκαιότητα να υπάρχει μεταπτυχιακή εκπαίδευση και κατάρτιση, τόσο των ιατρών όσο και όλων των επαγγελματιών υγείας που θα στελεχώσουν τη γηριατρική ομάδα φροντίδας (νοσηλευτές, κοινωνικοί λειτουργοί, λογοθεραπευτές, φυσικοθεραπευτές).

2.Υπάρχει επίσης ένα πλέγμα προ-νοσοκομειακών δομών φροντίδας και υποστήριξης στην κοινότητα και μετα-νοσοκομειακών δομών, αποκατάστασης και όχι μόνο που εξασφαλίζουν την όσο το δυνατό καλύτερη φροντίδα για τα άτομα μεγαλύτερης ηλικίας για όσο το δυνατό μακρύτερη και ποιοτικότερη παραμονή του ατόμου στο σπίτι. Υπάρχει ένα δίκτυο δομών μακροχρόνιας διαμονής που λειτουργούν με κανόνες και ποιοτικά κριτήρια φροντίζοντας με τον καλύτερο τρόπο τα άτομα που διαμένουν σε αυτές.

Διαχρονική αύξηση του απόλυτου αριθμού και του ποσοστό ως προς το σύνολο του πληθυσμού των ατόμων ηλικίας >65 ετών και >80 ετών

Τι γίνεται στην Ελλάδα:
Υπάρχει μια σχετική αδράνεια στην προετοιμασία μας για το παρόν τόσο της πολιτείας, αλλά και του συστήματος υγείας και των οικογενειών, λόγω συνθηκών και ιδιοσυγκρασίας και λόγω του ότι στηριζόμαστε στην άτυπη φροντίδα που παρέχεται κατά κύριο λόγο από γυναίκες, οι οποίες και αυτές με τη σειρά τους μεγαλώνουν ολοένα και περισσότερο καθιστώντας δυσχερή την ανεύρεση ακόμα και αυτής της λύσης. Δεν έχουμε φροντίσει για την ανάπτυξη κατάλληλων και επαρκών υποδομών στην κοινότητα, ούτε δομών αποκατάστασης. Οι περισσότεροι γιατροί στηρίζονται στην εμπειρία τους για την φροντίδα των ηλικιωμένων.

Δεν αναγνωρίζουμε την προστιθέμενη αξία της Γηριατρικής ή νιώθουμε απειλή από την εφαρμογή της. Όταν συνειδητοποιήσουμε ότι η ανάπτυξη της Γηριατρικής είναι προς όφελος όλων μας, καταρχάς των συμπολιτών μας που είναι ήδη μεγαλύτεροι, αυτών που μεγαλώνουν, των ιατρών οι οποίοι συνεργαζόμενοι μεταξύ τους θα μπορέσουν να προσφέρουν καλύτερες υπηρεσίας υγείας και λύσεις στους ασθενείς τους, των σοβαρών επενδυτών που θα μπουν στη διαδικασία να επενδύσουν σε αυτό που λέγεται «silver economy». Δεν υπάρχει περίπτωση να έλθει για να μετοικήσει στην Ελλάδα ούτε ένας Ευρωπαίος συνταξιούχος σε μεγάλη ηλικία, αν δεν του εξασφαλιστεί η παρουσία γηριατρικής κάλυψης και φροντίδας. Όχι γιατί δε θέλει, αλλά γιατί έτσι έχει μάθει στη χώρα του.

Υπήρχε η ευκαιρία προ 3ετίας για αναγνώριση της Γηριατρικής ως εξειδίκευση με κατατεθειμένη εισήγηση εγκεκριμένη από το Κεντρικό Συμβούλιο Υγείας, αλλά δεν προχώρησε. Υπάρχουν προσπάθειες όπως αυτή που έχουμε ξεκινήσει εδώ και 2 χρόνια με τη λειτουργία του Κέντρου Γηριατρικής Αξιολόγησης στο Ερρίκος Ντυνάν, όπου προσπαθούμε να χρησιμεύσουμε ως χώρος έρευνας στη Γηριατρική, ως χώρος κατάρτισης και εκπαίδευσης νέων συναδέλφων ιατρών και όχι μόνο, ως χώρος ζύμωσης και επιστημονικής συζήτησης, προσπαθούμε να εκπαιδεύσουμε τους ασθενείς μας σε ένα καινούργιο τρόπο αντιμετώπισης και αξιολόγησης με σεβασμό στις ιδιαιτερότητες της κάθε ηλικίας, μέσω μιας ολιστικής πολύ-επιστημονικής προσέγγισης.

Υπάρχουν μεταπτυχιακά προγράμματα σπουδών από την Ιατρική Σχολή του ΕΚΠΑ (Φυσιολογία της Γήρανσης και Γηριατρικά Σύνδρομα), από το Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο (Διαχείριση Γήρανσης και Χρονίων Νοσημάτων), υπάρχουν αρκετές Γηριατρικές επιστημονικές εταιρείες με πλούσια δράση, υπάρχει η διοργάνωση του Ευρωπαϊκού Συνεδρίου Γηριατρικής τον Οκτώβρη του 2021 στην Αθήνα, υπάρχει η ηλεκτρονική Γηριατρική και Γεροντολογική βιβλιοθήκη, υπάρχουν αρκετοί γιατροί με εκπαίδευση και κατάρτιση στο εξωτερικό στη Γηριατρική που επιστρέφουν στην Ελλάδα.

Μεταβολή του πληθυσμού των ατόμων ηλικίας > 65 ετών ανά 5ετία ηλικίας μεταξύ 2019-2020. Το τμήμα του πληθυσμού που αυξήθηκε στο μεγαλύτερο ποσοστό ήταν εκείνο των ατόμων ηλικίας 85+ ετών. Οι πίνακες έγιναν μετά από εξεργασία δημογραφικών δεδομένων της ΕΛΣΤΑΤ (Υπολογιζόμενος Πληθυσμός κατά φύλο και 5ετείς ομάδες ηλικιών την 1η Ιανουαρίου (2001 – 2020) )

Τι πρέπει να γίνει;
Δεν αρκεί όμως μόνο αυτό. Είναι ανάγκη να απαρτιωθούν όλα αυτά με ένα Εθνικό Σχέδιο Δράσης που θα περιλαμβάνει καταρχάς την αναγνώριση της Γηριατρικής ως γνωστικό αντικείμενο ώστε να μπορέσουν να εργαστούν με ισότιμους όρους γιατροί που έχουν κάνει την ειδικότητα της Γηριατρικής σε χώρες της Ευρώπης και σήμερα δεν είναι αναγνωρισμένοι ως ειδικοί. Ένα πρώτο βήμα για την ευρεία και ταχεία διασπορά της Γηριατρικής στην Ελλάδα θα μπορούσε να είναι η αναγνώριση της κατάρτισης – επάρκειας (competence) στη Γηριατρική, με βάση συγκεκριμένα κριτήρια που θα αφορά ιατρούς διαφόρων ειδικοτήτων. Και πάλι όμως αυτά τα βήματα από μόνα του δεν είναι αρκετά. Χρειάζεται να γίνουν επενδύσεις στην ανάπτυξη ενός δικτύου δομών πρόληψης, φροντίδας, αποκατάστασης και τελικής φροντίδας σε όλη την επικράτεια. Δεν υπάρχει κανένας λόγος να καθυστερήσουμε και άλλο και θα πρέπει να βρούμε την όσο το δυνατό καλύτερη λύση που θα αφορά την Ελλάδα, τόσο από δημογραφική άποψη (πληθυσμού και επαγγελματιών υγείας), όσο και από γεωγραφική άποψη και από άποψη διαθέσιμων υποδομών.

Η πορεία δεν είναι εύκολη και δε θα είναι εύκολη. Πολλοί θα αντιδράσουν, πολλοί θα θελήσουν να επωφεληθούν. Η εμπειρία όλων μας θα διαμορφώνει και θα καθορίζει τα βήματα που θα πρέπει να γίνουν. Είμαστε όλοι στην ίδια ομάδα και απώτερος στόχος μας είναι η όσο το δυνατό καλύτερη φροντίδα υγείας των ατόμων μεγαλύτερης ηλικίας, εκείνων που μεγαλώνουν και θα είναι τα αυριανά άτομα μεγαλύτερης ηλικίας, με διατήρηση της λειτουργικότητας και της αυτονομίας τους στην κοινότητα, στο σπίτι τους στη γειτονιά τους για όσο το δυνατό μεγαλύτερο χρονικό διάστημα, με αποφυγή της υπερβολικής νοσηρότητας και επαναλαμβανόμενης νοσηλείας. Με δομές μακροχρόνιας και τελικής φροντίδας με τέτοια χαρακτηριστικά που θα εξασφαλίζουν την όσο το δυνατό πιο αξιοπρεπή και ποιοτική φροντίδα των φιλοξενούμενων σε αυτές. Το αύριο είναι τώρα.

 

 

Πηγη: https://hellenicmedicalreview.gr/

Αίτημα για επίλυση του ζητήματος της αστικής ευθύνης των γιατρών

Τη δέσμευσή του ότι θα εξετάσει το ζήτημα της προώθησης ειδικής ρύθμισης με την οποία θα προστατεύονται με το ακαταδίωκτο οι γιατροί που συμβάλλουν στην αντιμετώπιση της πανδημίας στο ΕΣΥ, διατύπωσε μεταξύ άλλων ο υπουργός Υγείας, Θάνος Πλεύρης, μιλώντας στη Σύνοδο των Προέδρων των Ιατρικών Συλλόγων όλης της χώρας, που διεξήχθη πρόσφατα στην Αθήνα, υπό τον Πανελλήνιο Ιατρικό Σύλλογο.

Στη σύνοδο παρέστη και η αναπληρώτρια υπουργός Υγείας, Μίνα Γκάγκα, η οποία επίσης δεσμεύτηκε να επιλυθεί το θέμα της αστικής ευθύνης όλων των γιατρών που δίνουν μάχη με την Covid-19 στα δημόσια νοσοκομεία, με δεδομένο ότι όλος ο κλάδος έχει κληθεί να στηρίξει το ΕΣΥ σε αυτήν τη δύσκολη ώρα για τη χώρα.

Στην προτεινόμενη διάταξη που έχει αποστείλει ο Σύλλογος για το ζήτημα στο Υπουργείο, αναφέρεται μεταξύ άλλων ότι «οι ιατροί και οι μονάδες υγειονομικής περίθαλψης στις οποίες αυτοί ασκούν το λειτούργημά τους, απαλλάσσονται από οποιαδήποτε αστική ή ποινική ευθύνη για τυχόν ιατρικά σφάλματα που προκαλούνται από ενέργειες ή παραλείψεις τους κατά την άσκηση των καθηκόντων τους καθ’ όλην τη διάρκεια των έκτακτων συνθηκών αντιμετώπισης ιατρικών περιστατικών της πανδημίας Covid-19».

Ο Πανελλήνιος Ιατρικός Σύλλογος τάχθηκε κατά της επίταξης υπηρεσιών από ιδιώτες γιατρούς, ωστόσο εκφράστηκε από την πλευρά του προεδρείου η πεποίθηση ότι θα εξευρεθούν γιατροί για να καλύψουν τις ανάγκες, στην περίπτωση που επιλυθεί το πρόβλημα της αστικής ευθύνης.

 

 

Πηγη: https://hellenicmedicalreview.gr/

Αναγνωρίστηκαν βιοδείκτες που συνδέονται με κίνδυνο εμφάνισης αυτισμού

Η μελέτη αναγνώρισε ορισμένους βιοδείκτες, κατά τη διάρκεια της κύησης και στη γέννηση, που συνδέονται με ανάπτυξη διαταραχής αυτιστικού φάσματος αργότερα.


Μια μεγάλη μελέτη, από ερευνητές του Πανεπιστημίου Κολούμπια και του Νορβηγικού Εθνικού Ινστιτούτου Δημόσιας Υγείας, αναγνώρισε μοριακές υπογραφές φλεγμονής κατά την κύηση, που συνδέονται με κίνδυνο ανάπτυξης διαταραχής αυτιστικού φάσματος (ΔΑΦ). Τα ευρήματα, τα οποία ρίχνουν φως στην ανώμαλη εγκεφαλική ανάπτυξη, θα μπορούσαν να οδηγήσουν στη δημιουργία μιας εξέτασης που θα κάνει έλεγχο για ΔΑΦ στη γέννηση.

Η νέα έρευνα συμφωνεί με αυξανόμενα δεδομένα που δείχνουν ότι ο κίνδυνος για ΔΑΦ αυξάνεται με την έκθεση του εμβρύου σε φλεγμονή. Σε πρόσφατες μελέτες, οι ερευνητές σύνδεσαν τον κίνδυνο ΔΑΦ με προγεννητική έκθεση σε πυρετό της μητέρας και σε μόλυνση από τους ιούς της γρίπης και του έρπητα τύπου 2 – δύο από τους πολλούς πιθανούς παράγοντες για μητρική φλεγμονή και ΔΑΦ.

Στη μελέτη, οι ερευνητές ανέλυσαν την παρουσία 60 μοριακών δεικτών ανοσολογικής απόκρισης. Τα δείγματα αίματος συλλέχθηκαν κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης και στη γέννηση, από 957 βρέφη, από τα οποία τα μισά περίπου διαγνώστηκαν με ΔΑΦ αργότερα. Η μελέτη σύνδεσε τον κίνδυνο για ΔΑΦ με συγκεντρώσεις μορίων που σχετίζονται με φλεγμονή. Παρατηρήθηκαν διαφορετικές συγκεντρώσεις στα αγόρια σε σχέση με τα κορίτσια.


 

Μεταξύ των πιο προβλεπτικών μορίων ήταν οι ιντερλευκίνες, όπως το IL1RA και το IL4. Τέσσερα μόρια που θεωρείται ότι συμμετέχουν στην εμβρυϊκή εγκεφαλική ανάπτυξη συνδέθηκαν επίσης με τον κίνδυνο για ΔΑΦ και στα δύο φύλα (TNFα, σερπίνη E1, VCAM1 και IL1β). Οι βιοδείκτες που συλλέχθηκαν στη γέννηση ήταν μόνο ελαφρώς λιγότερο προβλεπτικοί από εκείνους που συλλέχθηκαν κατά την κύηση.

Η έρευνα υποδεικνύει μια περίοδο ευαλωτότητας κατά τη διάρκεια της κύησης, όταν η φλεγμονή μπορεί να παρέμβει στην ανάπτυξη του κεντρικού νευρικού συστήματος, δήλωσε ο πρώτος συγγραφέας της μελέτης Ζιάογου Τσε, επίκουρος καθηγητής Βιοστατιστικής.

Βρήκαμε ανοσολογικές υπογραφές, σε δείγματα αίματος από μητέρες στη μέση της εγκυμοσύνης και στο αίμα του ομφάλιου λώρου από παιδιά που αργότερα διαγνώστηκαν με αυτισμό, που συσχετίζονται με αποκρίσεις σε φλεγμονή, και μόρια σημαντικά για την ανάπτυξη του εγκεφάλου και τον εφοδιασμό του με αίμα, εξήγησε η Μάντι Χόρνινγκ, αναπληρώτρια καθηγήτρια Επιδημιολογίας και μία από τους πρώτους συγγραφείς της μελέτης.

Οι ερευνητές στο μέλλον θα εστιάσουν στην εύρεση παραγόντων που πυροδοτούν τη φλεγμονή και συνδέσεων μεταξύ αυτών των παραγόντων και της γενετικής επιρρέπειας.



Έρευνα: Xiaoyu Che et al, Maternal mid-gestational and child cord blood immune signatures are strongly associated with offspring risk of ASD, Molecular Psychiatry (2022).

 

 

Πηγη: https://www.psychologynow.gr

Πώς «δουλεύουν» τα αντιικά χάπια και τα μονοκλωνικά αντισώματα ενάντια στην Όμικρον, ποια είναι τα «καλύτερα»

Τα αντιικά χάπια «δουλεύουν» εξίσου καλά κατά της μετάλλαξης Όμικρον, αλλά τα μονοκλωνικά αντισώματα πολύ λιγότερο, δείχνει νέα αμερικανο-ιαπωνική έρευνα.

Δύο αντιικά χάπια (το molnupiravir της Merck και η ρεμδεσιβίρη), καθώς και ένα νέο ενδοφλέβιο αντιικό φάρμακο (το PF-07304814 της Pfizer που δρα παρόμοια με το νέο αντιικό χάπι της, το Paxlovid) είναι αποτελεσματικά κατά της παραλλαγής Όμικρον του κορονοϊού, σύμφωνα με μια νέα εργαστηριακή έρευνα επιστημόνων στις ΗΠΑ και στην Ιαπωνία.

Δεν ισχύει όμως το ίδιο με τα μονοκλωνικά αντισώματα, που είναι πολύ λιγότερο αποτελεσματικά κατά της Όμικρον σε σχέση με προηγούμενες παραλλαγές του κορονοϊού, με πολλά από αυτά να χάνουν τελείως την ικανότητα εξουδετέρωσης του ιού, σύμφωνα με τη νέα μελέτη, κάτι που είχαν δείξει και άλλες έρευνες.

Τα νέα ευρήματα δείχνουν ότι πρέπει να δημιουργηθούν νέα μονοκλωνικά αντισώματα ειδικά κατά της Όμικρον, όμως η διαδικασία θα απαιτήσει πολλούς μήνες, οπότε είναι αμφίβολο κατά πόσο θα βοηθήσει τελικά κάτι τέτοιο στην πράξη, όσον τουλάχιστον αφορά το τρέχον πανδημικό κύμα.

Οι ερευνητές, με επικεφαλής τον διακεκριμένο ιολόγο Γιοσιχίρο Καβαόκα των πανεπιστημίων Ουισκόνσιν-Μάντισον και Τόκιο, οι οποίοι έκαναν τη σχετική δημοσίευση στο αμερικανικό ιατρικό περιοδικό «New England Journal of Medicine», δήλωσαν ότι εφόσον, πέρα από τα εργαστηριακά τεστ, η ικανότητα των αντιικών χαπιών κατά της Όμικρον επιβεβαιωθεί και σε ασθενείς, θα πρόκειται για ευχάριστο νέο.

Οι υγειονομικές αρχές σε πολλές χώρες ευελπιστούν ότι τα αντιικά χάπια θα χρησιμοποιηθούν ευρέως ως θεραπεία της Covid-19, μειώνοντας τη σοβαρότητα των συμπτωμάτων και κατά συνέπεια τον κίνδυνο νοσηλείας, κάτι που θα αποφορτίσει τα πιεσμένα συστήματα υγείας. Προς το παρόν πάντως η προσφορά των χαπιών είναι περιορισμένη.

«Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι έχουμε αντίμετρα κατά της Όμικρον. Αυτό είναι καλό νέο. Όμως πρόκειται για εργαστηριακές μελέτες. Κατά πόσο αυτό θα “μεταφραστεί” και στους ανθρώπους, δεν το ξέρουμε ακόμη», δήλωσε ο δρ Καβαόκα.

Όλα τα διαθέσιμα χάπια και τα μονοκλωνικά αντισώματα είχαν σχεδιαστεί και δοκιμαστεί πριν την εμφάνιση της Όμικρον, η οποία διαφέρει σημαντικά από τις προηγούμενες παραλλαγές από άποψη μεταλλάξεων, με συνέπεια οι επιστήμονες να έχουν εκφράσει ανησυχίες κατά πόσο στην περίπτωση της νέας παραλλαγής τα νέα φάρμακα είναι αναποτελεσματικά.

Τελικά, φαίνεται πως αυτό ισχύει μόνο για τα αντισώματα, αλλά τα αντιικά χάπια συνεχίζουν να “δουλεύουν”.

Αυτό ήταν λίγο-πολύ αναμενόμενο, επειδή η Όμικρον έχει δεκάδες διαφορετικές μεταλλάξεις στην πρωτεΐνη ακίδα με την οποία ο κορονοϊός εισδύει στα κύτταρα και τα μολύνει και την οποία έχουν σχεδιαστεί να στοχεύουν τα μονοκλωνικά αντισώματα.

Οι όποιες μείζονες αλλαγές στην ακίδα αυτή, όπως έχει συμβεί στην Όμικρον, αναπόφευκτα καθιστούν από δύσκολο έως αδύνατο να προσδεθούν τα μονοκλωνικά αντισώματα σε αυτήν. Από την άλλη, τα αντιικά χάπια στοχεύουν όχι στην πρωτεΐνη ακίδα, αλλά στον μοριακό μηχανισμό που ο ιός χρησιμοποιεί για να δημιουργήσει αντίγραφα του εαυτού του μέσα στα ανθρώπινα κύτταρα.

Η Όμικρον έχει λίγες αλλαγές σε αυτόν τον βιολογικό μηχανισμό, με αποτέλεσμα τα αντιικά χάπια να διατηρούν την ικανότητα να τον μπλοκάρουν.

Το φάρμακο PF-07304814 της Pfizer δεν λαμβάνεται από το στόμα όπως το Paxlovid, αλλά χορηγείται ενδοφλέβια. Όμως και τα δύο «στοχεύουν» στον ίδιο βιολογικό μηχανισμό του κορονοϊού. Το ενδοφλέβιο φάρμακο βρίσκεται αυτή τη στιγμή σε φάση κλινικών δοκιμών.

Από τα μονοκλωνικά αντισώματα που δοκιμάστηκαν, μόνο το sotrovimab της GlaxoSmithKline και το Evusheld της AstraZeneca βρέθηκαν να διατηρούν κάποια εξουδετερωτική ικανότητα κατά της Όμικρον, αλλά σε δοσολογίες τρεις έως 100 φορές μεγαλύτερες σε σύγκριση με τις αναγκαίες σε προηγούμενες παραλλαγές του ιού.

Τα μονοκλωνικά αντισώματα των Lilly και Regeneron αποδείχτηκαν πλήρως αναποτελεσματικά κατά της Όμικρον στην κοινή δοσολογία τους.

Σύνδεσμος για την επιστημονική δημοσίευση: https://www.nejm.org/doi/full/10.1056/NEJMc2119407?query=featured_home

 

 

Πηγή: https://www.dikaiologitika.gr/

Ερχεται τεστ κορονοϊού που προβλέπει τη σοβαρότητα της λοίμωξης

Έρχονται δύο νέα τεστ κατά του κορονοϊού, ένα μοριακό που ανιχνεύει άμεσα τις διάφορες παραλλαγές και ένα που προβλέπει τη σοβαρότητα της λοίμωξης.

Επιστήμονες στις ΗΠΑ ανακοίνωσαν την ανάπτυξη δύο τεστ με βελτιωμένες δυνατότητες κατά του κορονοϊού. Το ένα είναι μοριακό τεστ PCR που μπορεί γρήγορα να ανιχνεύσει όχι μόνο εάν κάποιος έχει μολυνθεί από τον ιό αλλά και από ποια παραλλαγή του, εάν π.χ. πρόκειται για Όμικρον ή Δέλτα.

Το δεύτερο είναι ένα τεστ αίματος που μπορεί γρήγορα να ανιχνεύσει εάν κάποιος έχει λοίμωξη Covid-19 και παράλληλα να προβλέψει πόσο σοβαρά το ανοσοποιητικό σύστημά του θα αντιδράσει στον κορονοϊό, κάτι που θα καθορίσει και τη σοβαρότητα της νόσου στην πορεία.

Το πρώτο τεστ παρουσιάστηκε σε επιστημονική προδημοσίευση στο medRxiv από ερευνητική ομάδα με επικεφαλής τον δρα Ντέηβιντ Άλαντ της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Ράτγκερς του Νιού Τζέρσι. Όπως δήλωσε ο ίδιος, σύμφωνα με το πρακτορείο Ρόιτερς, «πραγματοποιήσαμε ήδη μία κλινική δοκιμή, στην οποία δείξαμε ότι το τεστ έχει 100% ευαισθησία και 100% ειδικότητα στον εντοπισμό των παραλλαγών ανησυχίας, συμπεριλαμβανομένων της Δέλτα και της Όμικρον».

Τα περισσότερα τεστ PCR ανιχνεύουν την παρουσία του κορονοϊού αλλά δεν μπορούν να διακρίνουν για ποια παραλλαγή του πρόκειται, οπότε πρέπει να ακολουθήσει χρονοβόρα γενετική ανάλυση.

Το νέο τεστ -που μπορεί να γίνει από οποιοδήποτε μοριακό εργαστήριο νοσοκομείου ή διαγνωστικού κέντρου -διαθέτει φθορίζοντα μόρια που φέγγουν σε διαφορετικά χρώματα, όταν έρχονται σε επαφή με το γενετικό υλικό του ιού. Όταν το δείγμα που έχει ληφθεί από τον ασθενή θερμαίνεται, το χρώμα εξαφανίζεται, αλλά σε διαφορετική θερμοκρασία για κάθε διαφορετική παραλλαγή του ιού.

Επειδή κάθε παραλλαγή διαθέτει μοναδική γενετική «υπογραφή», αυτή μπορεί να εντοπιστεί γρήγορα ανάλογα με τις χρωματικές διαφοροποιήσεις σε κάθε διαφορετική θερμοκρασία.

Το δεύτερο τεστ παρουσιάστηκε στο επιστημονικό περιοδικό PLoS One από ερευνητές του Πανεπιστημίου Τζορτζ Ουάσινγκτον με επικεφαλής τον καθηγητή Ιατρικής Τίμοθι ΜακΚάφρεϊ. Μέχρι σήμερα δεν υπήρχε κάποιος καλός τρόπος για να προβλεφθεί πώς το ανοσοποιητικό σύστημα του ασθενούς θα «απαντήσει» στον κορονοϊό.

Η απόκριση μπορεί να κυμαίνεται δραματικά, από τα πολύ ήπια συμπτώματα έως τα πολύ βαριά που απαιτούν εισαγωγή σε ΜΕΘ ή οδηγούν στον θάνατο.

Το νέο τεστ αίματος μπορεί να ανιχνεύσει ορισμένους βιοδείκτες RNA που παραπέμπουν, με βάση την έως τώρα κλινική εμπειρία, σε μεγάλη πιθανότητα έντονης ανοσιακής αντίδρασης και σοβαρών συμπτωμάτων. Σύμφωνα με τον δρα ΜακΚάφρεϊ, «το τεστ μας βοηθάει να εντοπιστούν εκείνοι που χρειάζονται πιο επιθετικές θεραπείες».

Εάν πρόσθετες μελέτες αποδείξουν ότι το τεστ είναι όντως αποτελεσματικό, οι ερευνητές θα καταθέσουν αίτηση έγκρισής του από την Υπηρεσία Τροφίμων και Φαρμάκων (FDA) των ΗΠΑ.

Σύνδεσμοι για τις επιστημονικές δημοσιεύσεις: https://www.medrxiv.org/content/10.1101/2022.01.18.22269424v1

και https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0261679

 

 

Πηγη: https://www.dikaiologitika.gr/

ΕΟΠΥΥ: Παρατείνεται ο χρόνος για τις γνωματεύσεις χωρίς θεώρηση

 

 

Πηγη: https://virus.com.gr/

Τα εμβόλια προστατεύουν και από μακροχρόνιο COVID!

Τα εμβολιασμένα άτομα, που μολύνονται από τον κορωνοϊό, είναι λιγότερο πιθανό να αναφέρουν συμπτώματα μακροχρόνιου (long) COVID-19, όπως κόπωση και δύσπνοια, σε σχέση με τα ανεμβολίαστα άτομα, σύμφωνα με μια νέα μελέτη.

Η έρευνα περιελάμβανε περισσότερα από 3.000 άτομα στο Ισραήλ και είναι μία από τις λίγες μελέτες μέχρι στιγμής που έχουν εξετάσει τις επιπτώσεις του εμβολιασμού στον μακροχρόνιο COVID. Τα αποτελέσματα, τα οποία είναι ακόμη σε στάδιο προδημοσίευσης, συμφωνούν με μια μελέτη που έγινε στο Ηνωμένο Βασίλειο τον Σεπτέμβριο, η οποία διαπίστωσε ότι ο εμβολιασμός μείωσε στο μισό τον κίνδυνο μακροχρόνιου COVID.

Τα άτομα με την εξουθενωτική κατάσταση που ονομάζεται μακροχρόνιο COVID συνεχίζουν να εμφανίζουν συμπτώματα – όπως κόπωση, δύσπνοια, ακόμη και προβλήματα συγκέντρωσης – εβδομάδες, μήνες ή χρόνια μετά τη μόλυνση από τον SARS-CoV-2. Κάποιοι εκτιμούν ότι έως και το 30% των μολυσμένων ατόμων, συμπεριλαμβανομένων πολλών που δεν νοσηλεύτηκαν ποτέ, έχουν επίμονα συμπτώματα.

Ο εμβολιασμός μειώνει τη συχνότητα εμφάνισης του μακροχρόνιου COVID, αποτρέποντας εξαρχής τους ανθρώπους να μολυνθούν. Θεωρητικά, τα εμβόλια θα μπορούσαν επίσης να προστατεύσουν από το long covid ελαχιστοποιώντας τη διάρκεια του χρόνου που ο ιός έχει ελεύθερα ηνία στο σώμα κατά τη διάρκεια λοιμώξεων.

Όμως, μέχρι στιγμής, οι λίγες μελέτες που εξέτασαν εάν τα εμβόλια προστατεύουν τους ανθρώπους από μακροχρόνιο COVID είχαν ανάμεικτα αποτελέσματα, λέει ο Akiko Iwasaki, ιογενής ανοσολόγος στο Yale School of Medicine.

Για να ξεδιαλύνουν το θέμα, Ισραηλινοί ερευνητές έκαναν έρευνα το διάστημα μεταξύ Ιουλίου – Νοεμβρίου 2021. Ειδικότερα, ρώτησαν περισσότερους από 3.000 ανθρώπους εάν βίωναν τα πιο κοινά συμπτώματα του μακροχρόνιου COVID. Όλοι είχαν ελεγχθεί για SARS-CoV-2 μεταξύ Μαρτίου 2020 και της περιόδου μελέτης.

Οι ερευνητές συνέκριναν τον επιπολασμό κάθε συμπτώματος με την αυτοαναφερόμενη κατάσταση εμβολιασμού και διαπίστωσαν ότι οι πλήρως εμβολιασμένοι συμμετέχοντες που είχαν επίσης COVID-19 είχαν:

  • 54% λιγότερες πιθανότητες να αναφέρουν πονοκεφάλους,
  • 64% λιγότερες πιθανότητες να αναφέρουν κόπωση και
  • 68% λιγότερες πιθανότητες να αναφέρουν μυϊκό πόνο από τους μη εμβολιασμένους.

Αν και τα αποτελέσματα των μελετών τόσο στο Ηνωμένο Βασίλειο όσο και στο Ισραήλ δείχνουν ότι ο εμβολιασμός μειώνει τον κίνδυνο για μακροχρόνιο COVID, ακόμη και τα πλήρως εμβολιασμένα άτομα εξακολουθούν να κινδυνεύουν να αναπτύξουν το πρόβλημα – έστω και λιγότερο από τους ανεμβολίαστους. Και αν ο εμβολιασμός προστατεύει τους ανθρώπους από τον μακροχρόνιο COVID, που προκαλείται από την παραλλαγή Omicron είναι ακόμα ασαφές.

Πηγη: https://virus.com.gr/

Το τέλος της πανδημίας πλησιάζει αλλά θα μάθουμε να ζούμε με τη COVID-19

Το τέλος της πανδημίας πλησιάζει αλλά θα μάθουμε να ζούμε με τη COVID-19. Το στέλεχος Όμικρον του SARS-CoV-2 έχει οδηγήσει σε ένα σφοδρό κύμα της πανδημίας COVID-19 σε όλο τον πλανήτη. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις, πάνω από το 50% του παγκόσμιου πληθυσμού θα έχει μολυνθεί με το στέλεχος Όμικρον μεταξύ Νοεμβρίου 2021 και Μαρτίου 2022.

Οι Ιατροί της Θεραπευτικής Κλινικής της Ιατρικής Σχολής του ΕΚΠΑ Θεοδώρα Ψαλτοπούλου, Γιάννης Ντάνασης, Πάνος Μαλανδράκης και Θάνος Δημόπουλος (Πρύτανης ΕΚΠΑ) συνοψίζουν τη πρόσφατη δημοσίευση του Christopher L J Murray σχετικά με το μέλλον της πανδημίας COVID-19 στην έγκριτη επιστημονική επιθεώρηση The Lancet.

Πότε θα έρθει το τέλος της πανδημίας

Η ανάλυση του φορτίου της Όμικρον εξαρτάται σημαντικά από το ποσοστό των ασυμπτωματικών λοιμώξεων. Μέχρι πριν την εμφάνιση του νέου στελέχους, το ποσοστό των ασυμπτωματικών λοιμώξεων είχε υπολογιστεί στο 40%. Το αντίστοιχο ποσοστό για το στέλεχος Όμικρον υπολογίζεται στο υπερδιπλάσιο και αγγίζει το 80-90%. Επιπλέον, το ποσοστό των νοσηλευόμενων ασθενών με COVID-19 που χρειάζονται διασωλήνωση ή πεθαίνουν έχει μειωθεί κατά 80-90% στον Καναδά και στη Νότια Αφρική.

Σύμφωνα με στοιχεία από την Ελλάδα κατά το χρονικό διάστημα μεταξύ 21 Δεκεμβρίου 2021 και 17 Ιανουαρίου 2022, παρόλο που ο αριθμός των κρουσμάτων COVID-19 αυξήθηκε κατά σχεδόν 10 φορές, ο αριθμός τον διασωληνωμένων παρέμεινε σταθερός. Παρά τη μειωμένη βαρύτητα της νόσου, το τεράστιο κύμα λοιμώξεων από Όμικρον σημαίνει ότι οι εισαγωγές στα νοσοκομεία αυξάνονται σε πολλές χώρες και θα αυξηθούν τουλάχιστον στο διπλάσιο συγκριτικά με τις εισαγωγές κατά τη διάρκεια των προηγούμενων κυμάτων της πανδημίας.

Λαμβάνοντας υπόψη και τον σημαντικό αριθμό των υγειονομικών που θα τεθούν σε καραντίνα λόγω COVID-19, η πίεση στα συστήματα υγείας είναι ιδιαίτερα σημαντική.

Η ταχύτητα εξάπλωσης της Όμικρον είναι τόσο μεγάλη, που η λήψη νέων μέτρων προστασίας από τον SARS-CoV-2 όπως η καθολική χρήση μάσκας προσώπου, ο εμβολιασμός των ανεμβολίαστων και ο αναμνηστικός εμβολιασμός των εμβολιασμένων έχουν ουσιαστική σημασία πριν την εμφάνιση της Όμικρον στη χώρα.

Στις 17 Ιανουαρίου 2022, το κύμα της Όμικρον εμφάνιζε κορύφωση σε 25 χώρες του κόσμου, ενώ η κορύφωση αναμένεται από τώρα έως τη δεύτερη εβδομάδα του Φεβρουαρίου 2022. Βέβαια για τις χώρες που ακολουθούν τακτική μηδενικών κρουσμάτων COVID-19, η εκδήλωση και ο κύκλος του κύματος του Όμικρον αναμένεται να καθυστερήσει.

Δεδομένου ότι μέχρι το Μάρτιο του 2022 ένα σημαντικό μέρος του παγκόσμιου πληθυσμού θα έχει μολυνθεί από το στέλεχος Όμικρον, ενώ σε πολλές χώρες θα έχει χορηγηθεί και η τρίτη αναμνηστική δόση στον πληθυσμό, το επίπεδο ανοσίας έναντι στον ιό αναμένεται αρκετά υψηλό παγκοσμίως. Επομένως, για μερικές εβδομάδες ή και μήνες αναμένεται ύφεση της πανδημίας. Νέες παραλλαγές του SARS-CoV-2 σίγουρα θα εμφανιστούν και μερικές μπορεί να είναι πιο σοβαρές από το στέλεχος Όμικρον.

Η ανοσία

Η ανοσία, είτε προέρχεται από μόλυνση είτε από εμβολιασμό, θα εξασθενίσει με την πάροδο του χρόνου, δημιουργώντας ευκαιρίες για εμμένουσα μετάδοση του SARS-CoV-2. Δεδομένης της πιθανής εποχικότητας του ιού, οι χώρες θα πρέπει να αναμένουν αυξημένη μετάδοση κατά τους χειμερινούς μήνες.

Ωστόσο, οι επιπτώσεις της μελλοντικής μετάδοσης του SARS-CoV-2 στην υγεία θα είναι μικρότερες λόγω της ευρείας προηγούμενης έκθεσης στον ιό, των αναμνηστικών εμβολίων που θα είναι προσαρμοσμένα σε νέα αντιγόνα ή παραλλαγές, της χορήγησης αντιικών φαρμάκων και της γνώσης ότι τα ευάλωτα άτομα μπορούν να προστατευτούν κατά τη διάρκεια μελλοντικών κυμάτων της COVID-19 με μάσκες υψηλής προστασίας και φυσική απόσταση.

Μετά την Όμικρον το τέλος της πανδημίας

Ο Δρ Murray πιστεύει ότι η COVID-19 θα γίνει άλλη μια ασθένεια που θα πρέπει να διαχειρίζονται τα συστήματα υγείας και οι κοινωνίες στο μέλλον. Αξίζει να σημειωθεί ότι ο αριθμός των θανάτων από το Όμικρον φαίνεται να είναι παρόμοιος στις περισσότερες χώρες με τους θανάτους κατά τη διάρκεια μιας σοβαρής περιόδου γρίπης στις χώρες του βόρειου ημισφαιρίου.

Η εποχή των έκτακτων μέτρων και των περιορισμών για τον έλεγχο της μετάδοσης του SARS-CoV-2 θα έχει τελειώσει. Μετά το κύμα του στελέχους Όμικρον, η COVID-19 θα επιστρέψει αλλά όχι και η πανδημία.

 

 

Πηγή: https://healthstories.gr/

Επιστήμονες στις ΗΠΑ αναγέννησαν τα κομμένα πόδια βατράχων

Ερευνητές στις ΗΠΑ αναγέννησαν σχεδόν τα κομμένα πόδια βατράχων, που είχαν προηγουμένως ακρωτηριαστεί.

Το επίτευγμα, χάρη σε ένα “κοκτέιλ” πέντε φαρμάκων, αποτελεί ένα βήμα-ορόσημο στον στόχο της αναγεννητικής ιατρικής να πετύχει και στους ανθρώπους αυτό που μπορούν να κάνουν μερικά ζώα όπως οι σαλαμάνδρες, οι κάβουρες, κάποιες σαύρες, μερικά σκουλήκια και βέβαια οι υπερήρωες των κόμικ: να αναγεννούν ένα κομμένο άκρο ή ακόμη και όλο το σώμα τους, σύμφωνα με το ΑΠΕ-ΜΠΕ.

Οι άνθρωποι έχουν απλώς την ικανότητα να κλείνουν τα τραύματα τους με την αναγέννηση νέων ιστών, ενώ μόνο το ανθρώπινο ήπαρ μπορεί να αναγεννηθεί πλήρως ακόμη κι αν χάσει το 50% του μεγέθους του. Η προοπτική της φυσικής αναγέννησης – και όχι της αντικατάστασης με κάποιο προσθετικό άκρο – αποτελεί σήμερα ένα μακρινό όνειρο για εκατομμύρια ασθενείς που έχουν χάσει τα άνω ή τα κάτω άκρα τους λόγω τραυματισμού, διαβήτη ή άλλης αιτίας. Εξίσου “όνειρο” είναι όμως και για τους βατράχους – και τα άλλα θηλαστικά – που επίσης δεν μπορούν να αναγεννήσουν τα χαμένα άκρα τους.

Φυσική αναγέννηση στα κομμένα πόδια των βατράχων

Οι ερευνητές των πανεπιστημίων Χάρβαρντ και Ταφτς, με επικεφαλής την επίκουρη καθηγήτρια Νιρόσα Μουρουγκάν του δεύτερου, οι οποίοι έκαναν τη σχετική δημοσίευση στο περιοδικό “Science Advances”, πέτυχαν να πυροδοτήσουν τη φυσική αναγέννηση στα κομμένα πόδια των βατράχων, χρησιμοποιώντας έναν συνδυασμό φαρμάκων και μια γέλη πρωτεΐνης που περιέχονταν σε έναν βιοαντιδραστήρα από σιλικόνη (BioDome), ο οποίος είχε προσαρτηθεί επί μόνο 24 ώρες στη ρίζα των κομμένων άκρων των ζώων (τα οποία δυστυχώς είχαν προηγουμένως ακρωτηριαστεί επί σκοπού).

Αναγέννησαν τα κομμένα πόδια βατράχων με κοκτέιλ φαρμάκων

Το “κοκτέιλ” των φαρμάκων – καθένα από τα οποία επιτελούσε διαφορετικό βιολογικό ρόλο – έθεσε σε κίνηση μια διαδικασία διάρκειας 18 μηνών που είχε ως αποτέλεσμα την αναγέννηση ενός λειτουργικού σχεδόν ολοκληρωμένου άκρου, μέσα από την ανάπτυξη νέων νεύρων, αιμοφόρων αγγείων και μυών.

Τα νέα άκρα των βατράχων είχαν δομή οστών παρόμοια με τα φυσικά άκρα, ενώ αρκετά δάχτυλα αναπτύχθηκαν από το τέλος των ποδιών. Τα ζώα μπορούσαν να χρησιμοποιούν τα αναγεννημένα άκρα τους για να κολυμπούν στο νερό και γενικά να κινούνται όπως ένας φυσιολογικός βάτραχος.

“Είναι συναρπαστικό που βλέπουμε ότι τα φάρμακα βοήθησαν να δημιουργηθεί ένα σχεδόν πλήρες άκρο. Το γεγονός ότι χρειάστηκε μόνο μια σύντομη έκθεση στα φάρμακα, προκειμένου να τεθεί σε κίνηση η πολύμηνη διαδικασία της αναγέννησης, δείχνει ότι οι βάτραχοι και ίσως άλλα ζώα έχουν λανθάνουσες αναγεννητικές ικανότητες που μπορούν να πυροδοτηθούν, ώστε να ενεργοποιηθούν”, δήλωσε η Μουρουγκάν.

 

 

Πηγη: https://healthstories.gr/

ΠΟΥ: Ο «παγκόσμιος κίνδυνος» εξαιτίας της παραλλαγής Όμικρον παραμένει πολύ υψηλός

Το επίπεδο του κινδύνου που εγείρει η παραλλαγή Όμικρον του SARS-CoV-2 παραμένει πολύ υψηλό, εκτιμά ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) στο εβδομαδιαίο ενημερωτικό δελτίο του, καθώς ο αριθμός των κρουσμάτων κατέγραψαν νέο ρεκόρ την περασμένη εβδομάδα.

«Με βάση τα δεδομένα που είναι διαθέσιμα επί του παρόντος, ο παγκόσμιος κίνδυνος που συνδέεται με την Όμικρον παραμένει πολύ υψηλός», τονίζει ο οργανισμός.

«Καταγράφηκαν πάνω από 21 εκατομμύρια νέα κρούσματα (τις τελευταίες επτά ημέρες), ο υψηλότερος αριθμός σε εβδομαδιαία βάση που έχει καταγραφεί από την εκδήλωση της πανδημίας», εξηγεί.

Ο οργανισμός διευκρινίζει πως ο αριθμός των μολύνσεων αυξήθηκε κατά 5% κατά τη διάρκεια της περασμένης εβδομάδας, έναντι 20% κατά τη διάρκεια της αμέσως προηγούμενης. Ο δείκτης επίπτωσης σε παγκόσμια κλίμακα αυξάνεται κατά «πιο αργό» τρόπο, σημειώνει.

Ο ΠΟΥ κάνει επίσης λόγο για 50.000 θανάτους εξαιτίας επιπλοκών της COVID-19, αριθμό που παρέμεινε σταθερός την περασμένη εβδομάδα σε σχέση με την αμέσως προηγούμενη.

Η παραλλαγή Όμικρον παραμένει η κυρίαρχη σε παγκόσμια κλίμακα. Η επίπτωση της παραλλαγής Δέλτα βρίσκεται σε «συνεχή πτώση», ενώ οι παραλλαγές Άλφα, Βήτα και Γάμμα κυκλοφορούν πλέον «πολύ λίγο».

«Οι χώρες που γνώρισαν αύξηση των κρουσμάτων της Όμικρον τον Νοέμβριο και τον Δεκέμβριο του 2021 είδαν ή αρχίζουν να βλέπουν μείωσή τους» το τρέχον διάστημα, σύμφωνα με τον οργανισμό.

Η Όμικρον εντοπίστηκε στο 89,1% των δειγμάτων που συγκεντρώθηκαν και εξετάστηκαν τις τελευταίες 30 ημέρες.

Τα στοιχεία που μεταφορτώθηκαν στην παγκόσμια βάση δεδομένων GISAID δείχνουν ακόμη ότι η παραλλαγή Δέλτα, που ήταν προηγουμένως η κυρίαρχη, δεν αντιπροσωπεύει πλέον παρά μόλις το 10,7% των κρουσμάτων σε διεθνές επίπεδο.

 

 

Πηγη: ΑΠΕ-ΜΠΕ