Μείωση κινδύνου άνοιας και εγκεφαλικού για τα άτομα με διαβήτη και παχυσαρκία που παίρνουν σεμαγλουτίδη και τιρζεπατίδη, διαπιστώνεται σε νέα επιστημονική έρευνα.
Η επιστημονική μελέτη από τις ΗΠΑ που δημοσιεύθηκε στο JAMA Netw Open τον Ιούλιο του 2025 φέρνει στο προσκήνιο νέα, ενθαρρυντικά δεδομένα για την πρόληψη της άνοιας και του εγκεφαλικού στους ασθενείς με σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2 και παχυσαρκία.
Η Καθηγήτρια Θεραπευτικής – Επιδημιολογίας – Προληπτικής Ιατρικής, Παθολόγος Θεοδώρα Ψαλτοπούλου και η Βιολόγος Αλεξάνδρα Σταυροπούλου (Θεραπευτική Κλινική Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ, Νοσοκομείο Αλεξάνδρα) αναφέρουν ότι οι ερευνητές διαπίστωσαν πως τα φάρμακα σεμαγλουτίδη και τιρζεπατίδη —δύο νεότερης γενιάς αγωνιστές του υποδοχέα GLP-1— όχι μόνο βελτιώνουν το σάκχαρο και το βάρος των ασθενών, αλλά φαίνεται να προσφέρουν και ουσιαστική προστασία από τη γνωστική έκπτωση και τα αγγειακά εγκεφαλικά επεισόδια.
Η μελέτη
Η μελέτη αυτή είναι μία από τις μεγαλύτερες του είδους της. Αναλύθηκαν δεδομένα από 60.860 ενήλικες ηλικίας άνω των 40 ετών με διαβήτη τύπου 2 και παχυσαρκία, που έλαβαν θεραπεία είτε με GLP-1RAs (semaglutide ή tirzepatide) είτε με άλλα αντιδιαβητικά φάρμακα. Κατά τη διάρκεια παρακολούθησης 7 ετών, διαπιστώθηκε ότι οι ασθενείς που λάμβαναν σεμαγλουτίδη ή τιρζεπατίδη παρουσίασαν 37% χαμηλότερο κίνδυνο εμφάνισης άνοιας, 19% χαμηλότερο κίνδυνο εγκεφαλικού επεισοδίου και 30% μειωμένο κίνδυνο θανάτου από κάθε αιτία σε σύγκριση με όσους λάμβαναν άλλες θεραπείες.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι τα οφέλη ήταν μεγαλύτερα σε ασθενείς ηλικίας άνω των 60 ετών, γυναίκες, και άτομα με δείκτη μάζας σώματος μεταξύ 30-40. Οι GLP-1RAs φαίνεται να επιβραδύνουν τη γνωστική φθορά μέσω πολλαπλών μηχανισμών: μείωση φλεγμονής, οξειδωτικού στρες, και παθολογικών πρωτεϊνών στον εγκέφαλο.
Προκλινικές μελέτες έχουν δείξει ότι η semaglutide μειώνει την εναπόθεση β-αμυλοειδούς και τη φωσφορυλίωση της πρωτεΐνης tau, παράγοντες που συνδέονται στενά με τη νόσο Αλτσχάιμερ.
Η επίδραση
Η προστατευτική επίδραση των φαρμάκων δεν παρατηρήθηκε στην περίπτωση της νόσου Πάρκινσον ή των ενδοεγκεφαλικών αιμορραγιών, κάτι που οι ερευνητές αποδίδουν είτε σε διαφορετικούς μηχανισμούς δράσης είτε στην περιορισμένη διείσδυση των φαρμάκων στον εγκέφαλο σε ορισμένα σημεία. Ωστόσο, η ευεργετική τους επίδραση σε ισχαιμικά εγκεφαλικά επεισόδια είναι εμφανής, πιθανώς λόγω της βελτίωσης της αγγειακής λειτουργίας και της μείωσης της αθηροσκλήρωσης.
Μειωμένη θνησιμότητα
Πέρα από τις επιδράσεις στον εγκέφαλο, η μελέτη κατέδειξε ότι η χρήση των GLP-1RAs συνδέεται με μειωμένη θνησιμότητα. Αυτό μπορεί να οφείλεται στη συνολική βελτίωση της μεταβολικής υγείας, τη μείωση καρδιαγγειακών συμβαμάτων, καθώς και σε ευνοϊκές επιδράσεις στο ήπαρ, τα νεφρά και το ανοσοποιητικό σύστημα. Επιπλέον, τα φάρμακα αυτά φαίνεται να μειώνουν και την επιθυμία για ουσίες, κάτι που μπορεί να έχει θετική επίδραση και σε συμπεριφορικές παθήσεις, όπως η εξάρτηση από τροφή ή αλκοόλ.
Η μελέτη χρησιμοποίησε αυστηρή μεθοδολογία, με εξισορρόπηση των βασικών χαρακτηριστικών των ασθενών και μεγάλο αριθμό συμμετεχόντων, εξασφαλίζοντας την αξιοπιστία των αποτελεσμάτων. Παρά ταύτα, πρόκειται για μια μελέτη που δεν είναι τυχαιοποιημένη κλινική δοκιμή. Αυτό σημαίνει ότι δεν μπορεί να αποδειχθεί αιτιώδης σχέση, και συνεπώς απαιτείται περαιτέρω έρευνα.
Σε κάθε περίπτωση, τα αποτελέσματα αυτά προσφέρουν νέα ελπίδα για τους ανθρώπους που πάσχουν από διαβήτη και παχυσαρκία —δύο καταστάσεις που αποτελούν από μόνες τους ισχυρούς παράγοντες κινδύνου για γνωστική έκπτωση και αγγειακά νοσήματα. Η προοπτική χρήσης φαρμάκων όπως η semaglutide και η tirzepatide για την πρόληψη της άνοιας και την παράταση της ζωής είναι ιδιαιτέρως ελκυστική και ευθυγραμμίζεται με την ανάγκη για ολιστική αντιμετώπιση των χρονίων νοσημάτων.
Η έρευνα αυτή υπογραμμίζει τη σημασία της πρώιμης παρέμβασης —ιδίως σε μεσήλικες ασθενείς με σακχαρώδη διαβήτη και παχυσαρκία— όχι μόνο για τον έλεγχο του σακχάρου και του βάρους, αλλά και για την πρόληψη σοβαρών νευρολογικών και αγγειακών επιπλοκών. Τα GLP-1RAs φαίνεται να παίζουν ρόλο σε αυτή τη νέα προσέγγιση.
Καθώς αναμένονται τα αποτελέσματα από μεγάλες κλινικές δοκιμές, όπως οι μελέτες EVOKE και EVOKE+, που διερευνούν τη semaglutide στην ήπια νόσο Αλτσχάιμερ, το μέλλον της φαρμακευτικής πρόληψης της άνοιας φαίνεται πολλά υποσχόμενο.
Βιβλιογραφία: [Lin HT, Tsai YF, Liao PL, Wei JC: Neurodegeneration and Stroke After Semaglutide and Tirzepatide in Patients With Diabetes and Obesity. JAMA Netw Open. 2025 Jul 1;8(7):e2521016. DOI: 10.1001/jamanetworkopen.2025.21016]
Η διεθνής βοήθεια που έχει προορισμό τη δημόσια υγεία πιθανόν θα υποχωρήσει φέτος στο χαμηλότερο επίπεδο της τελευταίας δεκαπενταετίας, σύμφωνα με μελέτη που δημοσιεύεται σήμερα στην επιστημονική επιθεώρηση The Lancet, προεξοφλώντας την έναρξη περιόδου «λιτότητας», η οποία θα έχει διάρκεια.
«Εισερχόμαστε σε εποχή λιτότητας για την παγκόσμια υγεία», συνοψίζουν οι συντάκτες της μελέτης αυτής, που σκοπό έχει να εκτιμήσει σε ποιο επίπεδο θα ανέρχεται η διεθνής βοήθεια για τον τομέα της υγείας τα επόμενα χρόνια.
Η βοήθεια από τις πιο ανεπτυγμένες στις φτωχότερες και αναπτυσσόμενες χώρες καλύπτει διάφορα πεδία, για παράδειγμα τον αγώνα εναντίον του HIV και του AIDS.
Αναμένεται να είναι κάτω από τα 40 δισεκατομμύρια δολάρια το 2025, ποσό υποδιπλάσιο από αυτό που είχε διατεθεί το 2021. Ωστόσο εκείνη η βοήθεια εγγραφόταν στο εξαιρετικό πλαίσιο του αγώνα εναντίον του κορονοϊού. Ευρύτερα, το επίπεδο της διεθνούς βοήθειας αναμένεται να υποχωρήσει ξανά σε επίπεδα που είχαν να καταγραφτούν από το 2009.
Η τάση αυτή εξηγείται κυρίως από τις δραστικές περικοπές της αναπτυξιακής βοήθειας των ΗΠΑ στο εξωτερικό που αποφάσισε ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ. Όμως το φαινόμενο αυτό δεν περιορίζεται στις ΗΠΑ. Οι ερευνητές υπογραμμίζουν πως κι άλλες δυτικές χώρες -η Γερμανία, η Γαλλία, η Βρετανία- κάνουν καθαρές μειώσεις της βοήθειας που παρέχουν.
Αποτέλεσμα θα είναι να υπάρξουν συνέπειες στη δημόσια υγεία σε διάφορες χώρες, εξηγούν: καθώς «σε χώρες όπως η Σομαλία, η ΛΔ Κονγκό και το Μαλάουι, τα συστήματα υγείας χρηματοδοτούνται σχεδόν εξ ολοκλήρου από την αναπτυξιακή βοήθεια».
Με αυτό το φόντο, οι συγγραφείς της μελέτης καλούν όχι μόνο να υπάρξει αύξηση της αναπτυξιακής βοήθειας και τους ωφελούμενους να αντιληφθούν την ανάγκη να βρουν άλλες πηγές χρηματοδότησης, ειδικά εθνικούς πόρους.
Μένει να φανεί αν θα αρκέσουν για «να πληρωθεί το κενό», αν ορισμένοι δωρητές «μπορούν να συνεισφέρουν» περισσότερο και «σε ποιο βαθμό τα συστήματα υγείας θα μπορέσουν να κάνουν περισσότερα με λιγότερα», σημειώνουν οι ερευνητές, υπογραμμίζοντας την αβεβαιότητα της προοπτικής.
Με έργο την επιτήρηση εφαρμογής των μέτρων που προβλέπει ο Ευρωπαϊκός Κανονισμός Τη σύσταση Ειδικής Επιτροπής για τη διαχείριση της κρίσης που έχει προκύψει με την ευλογιά στα πρόβατα, αποφάσισε ο υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, Κώστας Τσιάρας, ύστερα από συνάντηση που είχε με το προεδρείο του Συνδέσμου Ελληνικής Κτηνοτροφίας. Η Επιτροπή θα έχει ως έργο την επιτήρηση εφαρμογής των μέτρων που προβλέπει ο Ευρωπαϊκός Κανονισμός 687/2020, και θα λειτουργεί παράλληλα με την υφιστάμενη Επιτροπή Εμπειρογνωμόνων του ΥΠΑΑΤ. Στην Επιτροπή θα μετέχουν υπηρεσιακοί παράγοντες του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων και της Επιτροπής Εμπειρογνωμόνων, εκπρόσωποι του ΣΕΚ, των Διεπαγγελματικών Κρέατος και Φέτας, εκπρόσωποι της ακαδημαϊκής κοινότητας και του Πανελληνίου Κτηνιατρικού Συλλόγου καθώς κι εκπρόσωποι των Περιφερειών. Σε δηλώσεις τους μετά τη σύσκεψη ο υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, Κώστας Τσιάρας μεταξύ άλλων, είπε: «Αναζητήσαμε από κοινού τον τρόπο ώστε με μέτρα που πρόκειται να λάβουμε να καταφέρουμε να περιορίσουμε τη μετάδοση της νόσου και κυρίως να διασφαλίσουμε το ζωικό κεφάλαιο της χώρας. Συμφωνήσαμε στη σύσταση μιας Επιτροπής Επιτήρησης -Παρακολούθησης των μέτρων τα οποία θα λάβουμε, αλλά πολύ περισσότερο τη συμμετοχή και των κτηνοτρόφων μαζί με τους ακαδημαϊκούς και τους υπηρεσιακούς στη διαδικασία περιορισμού της ζωονόσου, το συντομότερο δυνατόν. Χρειάζεται υπευθυνότητα και εγρήγορση από όλους μας. Πρέπει να κάνουμε ό,τι είναι δυνατόν από τη δική μας πλευρά να αντιμετωπίσουμε ένα μεγάλο ζήτημα που αφορά στην ευλογιά και να διασφαλίσουμε ουσιαστικά την επιβίωση της κτηνοτροφίας μας. Για αυτό το λόγο άλλωστε και σήμερα το απόγευμα κλιμάκιο του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, υπό τον υφυπουργό Χρήστο Κέλλα, θα βρεθεί στη Λάρισα όπου διαπιστώνεται μεγάλη διάδοση της νόσου- ειδικά στο νομό Λάρισας και στον νομό Μαγνησίας- προκειμένου σε σύσκεψη με όλους τους τοπικούς φορείς να μπορέσει να αντιμετωπιστεί το συγκεκριμένο ζήτημα. Στόχος μας μια νέα δέσμη μέτρων για να δώσουμε με αυτό τον τρόπο ένα πλαίσιο ασφάλειας στην ελληνική κτηνοτροφία ούτως ώστε να περιορίσουμε τη μετάδοση της συγκεκριμένης ζωονόσου».
Δεν έχει καταγραφεί κανένας θάνατος ασθενούς Σύμφωνα με τον ΕΟΔΥ, από την αρχή της περιόδου 2025, μέχρι τις 16/07/2025, έχουν διαγνωστεί και διερευνηθεί συνολικά τέσσερα (4) εγχώρια κρούσματα λοίμωξης από τον ιό του Δυτικού Νείλου στην Ελλάδα, με εκδηλώσεις από το Κεντρικό Νευρικό Σύστημα (ΚΝΣ, εγκεφαλίτιδα ή/και μηνιγγίτιδα). Δεν έχει καταγραφεί κανένας θάνατος ασθενούς με λοίμωξη από τον ιό. Η διάμεση ηλικία των ασθενών με εκδηλώσεις από το ΚΝΣ είναι τα 71 έτη (εύρος: 68 – 73 ετών) Αξίζει να σημειωθεί ότι, σύμφωνα με τα αποτελέσματα οροεπιδημιολογικής μελέτης που είχε διεξαχθεί το2010, σε κάθε ένα κρούσμα λοίμωξης από τον ιό του Δυτικού Νείλου με προσβολή του ΚΝΣ αντιστοιχούν περίπου 140 μολυνθέντες από τον ιό (με ήπια συμπτωματολογία ή ασυμπτωματικοί). Για την περίοδο 2025, ο ΕΟΔΥ έχει οργανώσει και διενεργεί διευρυμένο πρόγραμμα ενισχυμένηςεντομολογικής επιτήρησης στη χώρα.
Την χορήγηση ενέσιμης λενακαπαβίρης 2 φορές ετησίως, σαν πρόσθετη χημειοπροφύλαξη έναντι του AIDS (δηλαδή πριν την έκθεση στον ιό HIV), ενέκρινε ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ). Πρόκειται για μια ακόμα εναλλακτική λύση σε μορφή PrEP θεραπείας με την έγκριση αυτή να αποτελεί ορόσημο για τις πολιτικές υγείας που έχουν σαν στόχο τον έλεγχο της επιδημίας AIDS/HIV και την μείωση των περιστατικών παγκοσμίως.
Η σχετική σύσταση για την χρήση της λενακαπαβίρης (lenacapavir -LEN) κάθε 6 μήνες μπορεί να αναδιαμορφώσει την αντιμετώπιση του AIDS και εκδόθηκε κατά το 13 ο Συνέδριο της Διεθνούς Εταιρίας Μελέτης και Αντιμετώπισης του AIDS (IAS 2025) στη Ρουάντα.
Η λενακαπαβίρη είναι το πρώτο ενέσιμο σκεύασμα PrEP θεραπείας μακράς δράσης που απαιτεί χορήγηση μόλις δύο φορές ετησίως και αποτελεί μια εξαιρετικά φιλική (για τον χρήστη) εναλλακτική στα χάπια PrEP τα οποία πρέπει να λαμβάνονται ημερησίως. Η νέα θεραπεία αποτελεί ορόσημο στην παγκόσμια προσπάθεια για την προστασία της υγείας των ατόμων που ανήκουν σε ομάδες υψηλού κινδύνου για μόλυνση με τον ιό HIV και ειδικότερα για τα περιθωριοποιημένα άτομα, τους ανθρώπους που γονατίζουν κάτω από το βάρος του στίγματος, δεν έχουν εύκολη πρόσβαση σε δομές υγείας και δυσκολεύονται να συμμορφωθούν στις ανάγκες μιας καθημερινής αγωγής.
Στο σημείο αυτό θα πρέπει να τονιστεί ότι ένα μεγάλο ποσοστό των ανθρώπων που βρίσκονται σε ομάδα υψηλού κινδύνου για μόλυνση με AIDS/HIV είναι εξαρτημένα άτομα που κάνουν χρήση ενδοφλέβιων ναρκωτικών ουσιών, αρκετοί ζουν στον δρόμο ή σε συνθήκες αστεγίας και πρόκειται για πληθυσμό δύσκολα προσβάσιμο, με πολλές συννοσηρότητες, ψυχικά προβλήματα, στιγματισμένο, περιθωριακό, που δεν επισκέπτεται εύκολα δομές υγείας.
Η καλύτερη λύση μετά το (ανύπαρκτο ακόμα) εμβόλιο για το AIDS
Όπως επισημαίνει ο Γενικός Διευθυντής του ΠΟΥ, Dr. Tedros Adhanom Ghebreyesus, περισσότερο από 40 χρόνια μετά την έναρξη της επιδημίας η ανάπτυξη ενός εμβολίου για το AIDS παραμένει ένα σχέδιο επί χάρτου, με την λενακαπαβίρη να αποτελεί την καλύτερη εναλλακτική λύση.
Σε όλες τις μελέτες που έχουν γίνει μια αντιρετροϊκή θεραπεία μακράς δράσης –σαν το νέο σκεύασμα- δείχνει πως προλαμβάνει σχεδόν όλες τις HIV μολύνσεις στα άτομα υψηλού κινδύνου.
Μετά την πρόσφατη έγκριση της λενακαπαβίρης από τον Αμερικανικό Οργανισμό Φαρμάκων (FDA), η έκδοση των νέων συστάσεων για την χρήση της από τον ΠΟΥ σηματοδοτεί ένα καθοριστικό βήμα για την ανεμπόδιστη πρόσβαση των ατόμων υψηλού κινδύνου σε αυτό το πανίσχυρο «εργαλείο».
Οι νέες συστάσεις του ΠΟΥ έρχονται σε μια κρίσιμη συγκυρία, με την παγκόσμια προσπάθεια ελέγχου του HIV να έχει βαλτώσει, με 1,3 εκατ. νέα περιστατικά να έχουν καταγραφεί το 2024, με υψηλά ποσοστά διάδοσης της λοίμωξης σε ειδικούς πληθυσμούς που περιλαμβάνουν τους σεξεργάτες και τις σεξεργάτριες, τους άνδρες που έχουν ερωτικές σχέσεις με άλλους άνδρες, τα διεμφυλικά άτομα, τους χρήστες ενέσιμων ναρκωτικών ουσιών, τους κρατούμενους σε σωφρονιστικά καταστήματα, τα παιδιά και τους νέους ειδικά στις αναπτυσσόμενες χώρες.
Η σύσταση του ΠΟΥ είναι μια κίνηση διεύρυνσης και συμπερίληψης αναφορικά με την πρόληψη του HIV/AIDS, δίνοντας ένα επιπλέον «όπλο» σε άτομα που βρίσκονται σε υψηλό κίνδυνο μόλυνσης με τον ιό HIV να πάρουν στα χέρια τους την υγεία τους και τη ζωή τους.
Η επιδημία σε αριθμούς
Το AIDS/HIV παραμένει παγκόσμιο πρόβλημα δημόσιας υγείας: Στο τέλος του 2024 ζούσαν διεθνώς 40,8 εκατ. οροθετικοί άνθρωποι στην υφήλιο, με ποσοστό 65% να βρίσκεται στις χώρες της Αφρικής. Την ίδια χρονιά καταγράφηκαν 630.000 θάνατοι από το AIDS, ενώ μέσα στο 2024 από τα 1,3 εκατ. νέα περιστατικά που καταγράφηκαν, τα 120.000 αφορούσαν παιδιά. Παράλληλα, 31,6 εκατ. οροθετικά άτομα έλαβαν αντιρετροϊκή θεραπεία το 2024, ποσοστό ελαφρώς αυξημένο από τα 30,3 εκατ. του 2023.
Απλούστερο testing
Στις νέες οδηγίες του, ο ΠΟΥ συστήνει την χρήση γρήγορων HIV τεστ προκειμένου να συμπληρωθεί με ανεμπόδιστο τρόπο η χορήγηση της μακράς δράσης ενέσιμης PrEP θεραπείας η οποία περιλαμβάνει την λενακαπαβίρη και την καμποτεγκραβίρη (cabotegravir). Η απλούστευση της διαδικασίας του testing αφαιρεί ένα μεγάλο υφιστάμενο εμπόδιο αναφορικά με την πρόσβαση των ατόμων υψηλού κινδύνου στα διαθέσιμα εργαλεία υγείας.
Τα επόμενα βήματα
Η λενακαπαβίρη συμπληρώνει τα άλλα διαθέσιμα όπλα του ΠΟΥ, τα ημερησίως λαμβανόμενα PrEP χάπια, την ενέσιμη καμποτεγκραβίρη (cabotegravir) και τον κολπικό δακτύλιο με δαπιβιρίνη (dapivirine). Παρότι η πρόσβαση στην λενακαπαβίρη εκτός των κλινικών μελετών και των προγραμμάτων πρώιμης πρόσβασης είναι μέχρι τώρα περιορισμένη, ο ΠΟΥ καλεί τα κράτη τις κυβερνήσεις, τους μεγάλους δωρητές, τους ανεξάρτητους φορείς να ξεκινήσουν προγράμματα διάθεσης του νέου σκευάσματος, συγκεντρώνοντας ταυτόχρονα πολύτιμα δεδομένα για την επιτήρηση της επιδημίας του AIDS/HIV.
Επιπλέον συστάσεις
Για πρώτη φορά οι κατευθυντήριες οδηγίες του ΠΟΥ συμπεριλαμβάνουν σύσταση για τη χρήση του ενέσιμου συνδυασμού καμποτεγκραβίρης και ριλπιβιρίνης cabotegravir/rilpivirine σαν μια επιπλέον επιλογή αντιρετροϊκής θεραπείας για ενήλικους και έφηβους που έχουν επιτύχει μοριακή ύφεση με την χρήση των ημερήσιων χαπιών και δεν έχουν ενεργό λοίμωξη με ηπατίτιδα Β. Κατ’ αυτόν τον τρόπο ο ΠΟΥ εκτιμά ότι θα αυξηθεί η συμμόρφωση σε αυτή την κατηγορία των ασθενών καθώς δεν θα απαιτείται πλέον η καθημερινή λήψη χαπιών.
Διευκρινίζουμε ότι η μοριακή ύφεση αποτελεί δείκτη βαθιάς ύφεσης της νόσου που επιτυγχάνεται με αντιρετροϊκή αγωγή και σημαίνει ότι στο testing δεν ανιχνεύεται ιικό φορτίο στο αίμα. Τώρα, οι συννοσηρότητες με ηπατίτιδα κυρίως Β και C αποτελούν συχνό φαινόμενο στους ασθενείς με AIDS/HIV.
Επίσης στο Συνέδριο IAS 2025 εκδόθηκαν νέες κατευθυντήριες οδηγίες για τα ασυμπτωματικά σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα (γονόρροια, χλαμύδια) σε πληθυσμούς υψηλού κινδύνου. Για τα οροθετικά άτομα που έχουν μολυνθεί με τον ιό της ευλογιάς των πιθήκων (mpox) και δεν έχουν λάβει ποτέ αντιρετροϊκή θεραπεία ή την έχουν διακόψει εδώ και καιρό, ο ΠΟΥ συστήνει την άμεση επανεκκίνησή της.
Επιπλέον συστήνεται η εξέταση για AIDS/HIV στα επιβεβαιωμένα ή/και τα ύποπτα κρούσματα mpox. «Έχουμε πλέον και τα εργαλεία και τη γνώση να εξαλείψουμε το AIDS από πρόβλημα Δημόσιας Υγείας. Αυτό που χρειαζόμαστε είναι η πολιτική βούληση για να τα εφαρμόσουμε με τόλμη και να ενδυναμώσουμε τις τοπικές κοινωνίες» επισημαίνει η Dr. Meg Doherty, Διευθύντρια Προγραμμάτων του ΠΟΥ για το AIDS/HIV, την ηπατίτιδα και τα Σεξουαλικώς Μεταδιδόμενα Νοσήματα.
Μπορεί εδώ και 41 χρόνια η παγκόσμια επιστημονική προσπάθεια για την ανάπτυξη ενός εμβολίου για το AIDS να μην έχει ακόμα ευοδωθεί, αλλά μην σας περάσει ούτε για μια στιγμή από το μυαλό ότι τόσοι κόποι πήγαν στον βρόντο. Χάρη σε αυτές τις μελέτες- για το εμβόλιο του AIDS και στην συνεχή έρευνα για εμβόλια για τον ιό Ebola- οι επιστήμονές μας μπόρεσαν να αναπτύξουν την τεχνολογία για τα mRNA εμβόλια που έσωσαν εκατομμύρια ζωές στην πανδημία του κορονοϊού. Αυτή η τεχνολογία που χρειάστηκε περίπου 10-15 χρόνια για να αναπτυχθεί ήταν έτοιμη το 2020, όταν ξέσπασε η covid πανδημία. Τα υπόλοιπα είναι πλέον (μια διδακτική) ιστορία.
Οι ιθύνοντες νόες της Εθνικής Δράσης κατά της παιδικής παχυσαρκίας μιλούν για το ειδικό της βάρος, τον αντίκτυπο της στην κοινωνία και τον τρόπο με τον οποίο υλοποιείται καθώς και ποιοι είναι δικαιούχοι. Η αναπληρώτρια υπουργός Υγείας Ειρήνη Αγαπηδάκη που οραματίστηκε την Εθνική Δράση, μαζί με την Άντα Αγγελάκη, Υπεύθυνη Υλοποίησης του προγράμματος της Εθνικής Δράσης κατά της Παιδικής Παχυσαρκίας στο Γραφείο της UNICEF στην Ελλάδα και τον Ιωάννη Μανιό, Αναπληρωτή Καθηγητή «Διατροφικής Αγωγής – Διατροφικής Αξιολόγησης», στο Τμήμα Επιστήμης Διαιτολογίας – Διατροφής της Σχολής Επιστημών Υγείας & Αγωγής του Χαροκοπείου Πανεπιστημίου δίνουν το στίγμα ενός πρωτοποριακού έργου που σηματοδοτεί ότι η χώρα μας μπορεί να εξάγει πολιτική υγείας στις άλλες ευρωπαϊκές χώρες.
Άντα Αγγελάκη
– Ποια είναι η σημασία της Εθνικής Δράσης κατά της Παχυσαρκίας, που υλοποιείται από το ΥΥ σε συνεργασία με τη UNICEF;
Μέσα από την Εθνική Δράση, σκοπό έχουμε αφενός να παρέχουμε μια σειρά υπηρεσιών και ευκαιριών αλλαγής συμπεριφορών για έναν πιο υγιεινό τρόπο ζωής και να διασφαλίσουμε την παραγωγή σχετικής τεκμηρίωσης αναφορικά με την αποτελεσματικότητα αυτών των παρεμβάσεων, ενημερώνοντας με τον τρόπο αυτό τον σχεδιασμό σχετικών πολιτικών στο μέλλον.
Στο πλαίσιο αυτό, η Εθνική Δράση κατά της Παιδικής Παχυσαρκίας (https://paxisarkiakaipaidi.gov.gr/) που υλοποιούμε με το Υπουργείο Υγείας και με τη συμμετοχή ακαδημαϊκών ιδρυμάτων, φορέων του δημοσίου και της τοπικής αυτοδιοίκησης, αποτελεί το πρώτο ολοκληρωμένο πρόγραμμα με στόχο την πρόληψη και την καταπολέμηση της Παιδικής Παχυσαρκίας μέσω της ενημέρωσης, της εκπαίδευσης και της υιοθέτησης υγιεινών συνηθειών από νεαρή ηλικία, που ενδεικτικά περιλαμβάνει:
μια σειρά από εκδηλώσεις ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης για την Εθνική Δράση που απευθύνονται στο κοινό, σε διάφορα μέρη στην Ελλάδα,
ίδρυση του Ευρωπαϊκού Κέντρου για την καταπολέμηση της παχυσαρκίας με σκοπό τη διάδοση τεκμηριωμένης γνώσης και την παροχή άμεσης και δωρεάν ολιστικής υποστήριξης από ειδικούς,
προαγωγή της σωματικής δραστηριότητας και της άθλησης,
– Ποια είναι η βαρύτητα και ο αντίκτυπος τέτοιων προγραμμάτων;
Η παχυσαρκία αποτελεί μείζον ζήτημα Δημόσιας Υγείας στην Ελλάδα. Όσον αφορά στα παιδιά, τα επιδημιολογικά δεδομένα της χώρας μας είναι εξαιρετικά ανησυχητικά, καθώς η Ελλάδα βρίσκεται στις πρώτες θέσεις στην Ευρώπη. Σύμφωνα και με την πρόσφατη έκθεση, που δημοσιεύθηκε από το Περιφερειακό Γραφείο του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ) για την Ευρώπη (WHO European RegionalObesityReport 2022), η Ελλάδα κατέχει μία από τις τρεις πρώτες θέσεις σε όλες τις ηλικιακές κατηγορίες (3η μεταξύ των κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την παχυσαρκία σε παιδιά κάτω των 5 ετών, 2η για παιδιά ηλικίας 5 έως 9 ετών και 1η για παιδιά και εφήβους ηλικίας 10 έως 19 ετών).
Τα στοιχεία του ΠΟΥ επιβεβαιώνουν την έκταση του προβλήματος που είχε αναδείξει η ΕΛΣΤΑΤ το 2019, σύμφωνα με την οποία η Ελλάδα παρουσίαζε το υψηλότερο ποσοστό (37,5%) παιδιών και εφήβων (2-14 ετών) με αυξημένο σωματικό βάρος ή παχυσαρκία. Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, μια νέα έκθεση του ΠΟΥ για τα επίπεδα παχυσαρκίας στην Ευρώπη δείχνει ότι περίπου 1 στα 3 παιδιά σχολικής ηλικίας ζει με υπερβάλλον σωματικό βάρος ή παχυσαρκία.
Η έγκαιρη παρέμβαση στην παιδική ηλικία είναι ύψιστης σημασίας για την υιοθέτηση υγιεινών συνηθειών σε βάθος χρόνου, καθώς με αυτόν τον τρόπο επιτυγχάνεται και η πρόληψη εμφάνισης χρόνιων νοσημάτων, όπως τα καρδιαγγειακά, η υπέρταση, ο σακχαρώδης διαβήτης τύπου 2 και ο καρκίνος. Ο αντίκτυπος τέτοιων προγραμμάτων είναι πολυδιάστατος, καθώς επηρεάζει τη δημόσια υγεία, την ποιότητα ζωής των παιδιών και τη μελλοντική υγεία του πληθυσμού. Παράλληλα αναδεικνύει την έμπρακτη υλοποίηση του άρθρου 24 της Σύμβασης για τα Δικαιώματα του Παιδιού για το δικαίωμα στην υγεία και την υγειονομική περίθαλψη, ενώ προάγει και το 2ο Στόχο Βιώσιμης Ανάπτυξης για τη διασφάλιση της πρόσβασης των παιδιών σε ασφαλή, θρεπτική και επαρκή τροφή.
– Η Εθνική Δράση κατά της Παιδικής Παχυσαρκίας αποτελεί ένα πιλοτικό πρόγραμμα που αποδεικνύει ότι η χώρα μας εξάγει πολιτική υγείας;
Η Εθνική Δράση κατά της Παιδικής Παχυσαρκίας αποτελεί ένα πρότυπο και καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αντιμετώπισης της παιδικής παχυσαρκίας που μπορεί να αποτελέσει παράδειγμα για άλλα κράτη. Μάλιστα, έχει αναγνωριστεί και συμπεριληφθεί στην τελευταία Έκθεση Χωρών του Περιφερειακού Γραφείου του ΠΟΥ για την Ευρώπη ως πρότυπο βέλτιστης πρακτικής στην ήπειρο, υπογραμμίζοντας τον ρόλο της Ελλάδας στη χάραξη των πολιτικών για τη μείωση της παιδικής παχυσαρκίας στη Νότια Ευρώπη, καθώς και σε σχετική Μελέτη Περιπτώσεων της UNICEF για Εθνικές Στρατηγικές για την Πρόληψη της Παχυσαρκίας σε Παιδιά και Εφήβους που είναι να κυκλοφορήσει σύντομα.
Ήδη πολλά γραφεία της UNICEF από την Ευρώπη έχουν επικοινωνήσει μαζί μας για να ζητήσουν καθοδήγηση σχετικά με τον τρόπο που θα μπορούσαν να προσαρμόσουν και να εφαρμόσουν την προσέγγιση που αναπτύξαμε στην Εθνική Δράση κατά της Παιδικής Παχυσαρκίας, καθώς και για να μοιραστούμε μαζί τους τα εργαλεία που έχουμε δημιουργήσει, μια προσπάθεια που συντονίζουμε από κοινού με το Περιφερειακό μας Γραφείο για την Ευρώπη και την Κεντρική Ασία. Η πρόληψη της παιδικής παχυσαρκίας αποτελεί μια επένδυση που οδηγεί σε πρόληψη χρόνιων νοσημάτων, στη βελτίωση της υγείας και της ποιότητας ζωής και στη μείωση του κόστους υγειονομικής περίθαλψης, ιδιαίτερα σε μια εποχή περιορισμένων πόρων. Μέσω της Εθνικής Δράσης παρουσιάζουμε ένα παράδειγμα παρέμβασης δημόσιας υγείας, που αναμένεται να συμβάλλει στη βελτίωση δεικτών υγείας και στην εξοικονόμηση πόρων μελλοντικά.
Ιωάννης Μανιός,
– Ποιος ο ρόλος του Χαροκόπειου Πανεπιστημίου στην Εθνική Δράση κατά της Παιδικής Παχυσαρκίας;
Η Εθνική Δράση κατά της Παιδικής Παχυσαρκίας αποτελεί ένα ολιστικό πρόγραμμα που υλοποιείται από το Υπουργείο Υγείας με την υποστήριξη και τον συντονισμό της UNICEF στο πλαίσιο του Εθνικού Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας Ελλάδα 2.0 με τη χρηματοδότηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης – NextGeneration EU. Το Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο συμμετέχει στη δράση ως στρατηγικός εταίρος.
Στο πλαίσιο της Εθνικής Δράσης κατά της Παιδικής Παχυσαρκίας, το Υπουργείο Υγείας και η UNICEF ίδρυσαν στο Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο το «Ευρωπαϊκό Κέντρο για την Καταπολέμηση της Παχυσαρκίας», το οποίο στοχεύει στην παραγωγή έρευνας, ιδεών και προτάσεων πολιτικής σχετικές με το διογκούμενο πρόβλημα της παιδικής παχυσαρκίας. Επιπλέον, στο πλαίσιο του προγράμματος, το Ευρωπαϊκό Κέντρο λειτουργεί τη δωρεάν υπηρεσία τηλεσυμβουλευτικής με διαιτολόγο-διατροφολόγο.
Μέσω αυτής της υπηρεσίας οι οικογένειες έχουν τη δυνατότητα να λάβουν υποστήριξη από εξειδικευμένους/ες επιστήμονες όπου κι αν βρίσκονται, απλά με μια σύνδεση στο διαδίκτυο.
Η ομάδα διαιτολόγων – διατροφολόγων υποστηρίζεται από διεπιστημονική ομάδα ειδικών, συμπεριλαμβανομένων ψυχολόγων, παιδιάτρων, παιδοενδοκρινολόγων και καθηγητών φυσικής αγωγής. Ο/η διαιτολόγος – διατροφολόγος λαμβάνει υπόψη τις ανάγκες κάθε παιδιού και οικογένειας και συνδιαμορφώνουν σχετικό πλάνο, το οποίο υλοποιείται μέσω 12 διαδικτυακών συνεδριών σε διάστημα 6 μηνών (1 συνεδρία ανά 2 εβδομάδες).
–Ποιες υπηρεσίες λαμβάνουν οι ωφελούμενοι;
Οι οικογένειες και τα παιδιά θα επωφεληθούν από την υπηρεσία Τηλεσυμβουλευτικής με διατροφολόγο μέσω της παροχής:
συμβουλευτικής για τα θέματα που σχετίζονται με τη διατροφή, τη σωματική δραστηριότητα και τον ύπνο,
εξατομικευμένης συμβουλευτικής για τη βελτίωση των καθημερινών συνηθειών,
υποστηρικτικού ενημερωτικού υλικού για τις συνήθειες των παιδιών που χρήζουν βελτίωσης βασισμένου σε συστάσεις επιστημονικών φορέων,
εξατομικευμένου διατροφικού πλάνου προσαρμοσμένου στις ανάγκες κάθε οικογένειας.
– Ποιοι είναι οι δικαιούχοι του προγράμματος;
Η υπηρεσία διατροφικής τηλε-συμβουλευτικής απευθύνεται σε όλες τις οικογένειες με παιδιά ηλικίας 2 έως 17 ετών με αυξημένο σωματικό βάρος. Ο αριθμός των οικογενειών που εξυπηρετούνται από την υπηρεσία αυξάνεται συνεχώς, ενώ παράλληλα ενισχύεται και το ανθρώπινο/επιστημονικό δυναμικό του Ευρωπαϊκού Κέντρου, ώστε να μπορεί να ανταποκρίνεται αποτελεσματικά στις ανάγκες όλων των παιδιών που παραπέμπονται από τον/την παιδίατρο που τα παρακολουθεί. Με τα έως τώρα δεδομένα της υπηρεσίας μπορούμε να πραγματοποιήσουμε 800 ραντεβού εβδομαδιαίως.
Η υπηρεσία τηλε-συμβουλευτικής περιλαμβάνει 12 συνεδρίες με διατροφολόγο σε χρονικό διάστημα έξι μηνών και παρέχεται εντελώς ΔΩΡΕΑΝ στα παιδιά και τις οικογένειές τους. Η εξατομικευμένη στοχοθεσία και συμβουλευτική αποτελούν αναπόσπαστο στοιχείο της υπηρεσίας!
Μπορούν σε αυτό το πρόγραμμα να απευθυνθούν οικογένειες που μένουν αποκλειστικά στην Αττική ή και αλλού- αν δηλαδή υπάρχει δυνατότητα ψηφιακής συνεδρίας. Πρόκειται για εθνική δράση που καλύπτει ολόκληρη τη χώρα, με στόχο να ωφεληθούν όλες οι οικογένειες με παιδιά με αυξημένο σωματικό βάρος, ανεξαρτήτως του αν διαμένουν σε μεγάλα αστικά κέντρα ή στην επαρχία.
– Πώς συμμετέχουν οι ενδιαφερόμενοι;
Η συμμετοχή γίνεται μέσω της πλατφόρμας τηλε-συμβουλευτικής με σύνδεση στο διαδίκτυο εξασφαλίζοντας ότι πρόσβαση στην υπηρεσία έχουν όλες οι οικογένειες από οποιοδήποτε σημείο της χώρας.
– Υπάρχουν και άλλες δράσεις που περιλαμβάνονται στο πρόγραμμα όπως μαθήματα μαγειρικής;
Στο πλαίσιο της Εθνικής Δράσης κατά της Παιδικής Παχυσαρκίας, διοργανώνονται δωρεάν δράσεις από το Υπουργείο Υγείας και τη UNICEF σε διάφορες περιοχές της χώρας με στόχο την προαγωγή της υγιεινής διατροφής και της φυσικής δραστηριότητας στα παιδιά. Οι δράσεις περιλαμβάνουν βιωματικά εργαστήρια, όπου τα παιδιά έχουν τη δυνατότητα να παίξουν, να αθληθούν και να συμμετάσχουν σε μαθήματα υγιεινής μαγειρικής. Στις εκδηλώσεις συμμετέχουν γνωστοί σεφ, ηθοποιοί και επιστήμονες υγείας, προσφέροντας στα παιδιά έμπνευση και θετικά πρότυπα. Οι δραστηριότητες σχεδιάζονται με παιδοκεντρική προσέγγιση, αξιοποιώντας το παιχνίδι, τη συνεργασία και τη δημιουργική μάθηση, με σκοπό την ενίσχυση υγιών συνηθειών από μικρή ηλικία. Για περισσότερες πληροφορίες: https://paxisarkiakaipaidi.gov.gr
Επίλογος, από την Αναπληρώτρια Υπουργό Υγείας, Ειρήνη Αγαπηδάκη
«Η παιδική παχυσαρκία είναι ένα σύνθετο πρόβλημα, που απαιτεί φροντίδα και στήριξη. Δεν αφορά μόνο τη διατροφή, αλλά συνολικά τον τρόπο ζωής, το οικογενειακό και σχολικό περιβάλλον, ακόμη και την ψυχική υγεία των παιδιών. Αυτό που με συγκίνησε ιδιαίτερα είναι το πόσο ζεστά αγκάλιασαν οι οικογένειες και οι εκπαιδευτικοί τις δράσεις μας. Είναι πολύ σημαντικό ότι παρέχουμε δωρεάν ιατρική εξέταση και συνεδρίες με διατροφολόγο. Από τον Σεπτέμβριο συνεχίζουμε με ακόμη μεγαλύτερη ένταση. Θερμές ευχαριστίες στην UNICEF και το Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο για την εξαιρετική συνεργασία.»
Νέα εποχή στην Ιατρική -όπως την γνωρίζαμε για δεκαετίες- εγκαινιάζει η διευρυμένη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης, με την ενσωμάτωση τεχνολογιών αιχμής που παρέχουν πιο ασφαλή, εξατομικευμένη, αποτελεσματική και προσιτή φροντίδα υγείας.
Στη Διεθνή Συνάντηση Κορυφής Τεχνητής Νοημοσύνης για το κοινό καλό (AI for Good Global Summit), ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (WHO), η Διεθνής Ένωση Τηλεπικοινωνιών (ITU) και ο Παγκόσμιος Οργανισμός για την Πνευματική Ιδιοκτησία (WIPO) χαρτογραφούν, με την έκδοση ενός νέου τεχνικού εγχειριδίου, το κανονιστικό πλαίσιο εφαρμογής της Τεχνητής Νοημοσύνης στην δυτική (όπως είθισται να την αποκαλούμε) Ιατρική.
Το εγχειρίδιο συντάχθηκε και εκδόθηκε στο πλαίσιο της παγκόσμιας πρωτοβουλίας για την Τεχνητή Νοημοσύνη στην Υγεία (Global Initiative on AI for Health), και αποτελεί έναν οδικό χάρτη που διασφαλίζει την πολιτιστική κληρονομιά και την κυριαρχία των δεδομένων στην εποχή των big data (τεράστια σε αριθμό δεδομένα) και των δυνατοτήτων τους.
Η σημασία της ολιστικής αντιμετώπισης
Η δυτικού τύπου ιατρική, που στηρίζεται στις αρχές του Ιπποκράτη, μαζί με τις εναλλακτικές και ολιστικές μορφές της (ομοιοπαθητική, χειροπρακτική κτλ) είναι διεθνώς γνωστή με το ακρωνύμιο TCIM, (παραδοσιακή, συμπληρωματική και ολιστική ιατρική) και εξασκείται σε 170 με αποδέκτες των υπηρεσιών της δισεκατομμύρια ανθρώπους.
Διεθνώς υπάρχει μεγάλο ενδιαφέρον για την ολιστική αντιμετώπιση των παθήσεων η οποία είναι διεπιστημονική, συμπεριλαμβάνοντας κάθε πτυχή, την διατροφή, την ψυχική υγεία, την ευεξία, καθώς όλα αυτά είναι ιδιαίτερα σημαντικά και για την συμμόρφωση του ασθενούς στην θεραπεία αλλά και για την βελτίωση της αποτελεσματικότητας της θεραπείας. Ενδεικτικά, ο πρόεδρος της Ελληνικής Αντικαρκινικής Εταιρίας Ευάγγελος Φιλόπουλος επισημαίνει ότι η καλή ψυχολογία του ασθενή ενισχύει την ανταπόκριση του οργανισμού στη θεραπεία.
Ο πρώτος φορέας ασθενών στην Ελλάδα που προχώρησε σε σημαντικές πρωτοβουλίες, ενημερωτικές αλλά και πολιτικής υγείας, προκειμένου να θεσμοθετηθεί και να περάσει την κλινική πράξη η ολιστική αντιμετώπιση του ασθενή ήταν η Ελληνική Ομοσπονδία Καρκίνου (ΕΛΛΟΚ) που εργάζεται σκληρά σε αυτή την κατεύθυνση τα τελευταία χρόνια. Η ολιστική αντιμετώπιση δεν περιορίζεται φυσικά στην θεραπεία, αλλά περιλαμβάνει κάθε πτυχή, την πρόληψη, την προαγωγή υγείας και την αποκατάσταση. Στην τελευταία η Ελλάδα έχει πολύ δρόμο να κάνει, ειδικά σε ότι αφορά τις δημόσιες δομές αποκατάστασης όπου έχουμε μεγάλες ελλείψεις.
Πώς η Αγιουρβέδα συνδυάζεται με την γενετική έρευνα
Στο νέο εγχειρίδιο περιλαμβάνονται παραδείγματα για το πώς διαγνωστικές εξετάσεις με ενσωματωμένη την τεχνητή νοημοσύνη μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε νέα πεδία όπως είναι η συνένωση της Αγιουρβέδα (Ayurveda) με την γενετική έρευνα για το γονιδίωμα και την γονιδιωματική (Ayurgenomics), αλλά και η ενσωμάτωση τεχνολογιών σε μηχανήματα που θα αναγνωρίζουν θεραπευτικά φυτά, χρήσιμα για την ανάπτυξη νέων θεραπειών.
Η Παγκόσμια Πρωτοβουλία για την Τεχνητή Νοημοσύνη στην Υγεία έχει σαν σκοπό να βοηθήσει όλες τις χώρες να ωφεληθούν από την τεχνητή νοημοσύνη με ασφαλή αποτελεσματικό και ηθικό τρόπο, όπως επισημαίνει ο Seizo Onoe, Διευθυντής του Γραφείου Τυποποίησης της Ένωσης ITU.
Τα μεγάλα δεδομένα
Οι εφαρμογές της Τεχνητής Νοημοσύνης, με την αξιοποίηση μεγάλου αριθμού δεδομένων (τα λεγόμενα big data) δίνουν άλλο νόημα στον όρο «παγκοσμιοποιημένη υγεία», ενώ προσφέρουν δυνατότητες πρόληψης και έγκαιρης διορθωτικής παρέμβασης που η ανθρωπότητα δεν είχε ποτέ πριν στο παρελθόν, καθώς συνδυάζοντας αυτά τα δεδομένα μπορούν να δημιουργηθούν αλγόριθμοι που προβλέπουν επιπλοκές και άλλες παραμέτρους όπως εξηγεί ο καθηγητής ουρολογίας ΕΚΠΑ Γιάννης Βαρκαράκης από το Σισμανόγλειο νοσοκομείο, ο οποίος χρησιμοποιεί τέτοια προγράμματα στην έγκαιρη διάγνωση και την αντιμετώπιση του καρκίνου του προστάτη.
Βιοπειρατεία, ένας υπαρκτός κίνδυνος
Η Τεχνητή νοημοσύνη εξ ορισμού προωθεί τις συνέργειες και τη διάδοση/διάχυση της επιστημονικής γνώσης ενώ μεγάλη πρόκληση αποτελεί η πρόληψη της βιοπειρατείας. Τι είναι όμως η βιο-πειρατεία;
Πρόκειται για ένα φαινόμενο που παρατηρείται κατά κόρον στις αναπτυσσόμενες χώρες. Αφορά την κατοχύρωση με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας των φαρμακευτικών ιδιοτήτων ενός φυτού, ώστε μεγάλες εταιρίες να εκμεταλλεύονται τις ιδιότητες αυτές, χωρίς όμως να επιτρέπουν σε άλλους να τις χρησιμοποιούν και χωρίς να αποδίδουν ποσοστά από τα κέρδη που αποκομίζουν. Στην βιοπειρατεία επιδίδονται κυρίως φαρμακοβιομηχανίες που αντλούν συχνά γνώση από τις παραδοσιακές κοινωνίες στην αναζήτηση νέων δραστικών ουσιών που υπάρχουν σε φυτά και δέντρα τα οποία ενδημούν σε αναπτυσσόμενες χώρες. Όταν εντοπίσουν τις κατάλληλες ουσίες, τις αναπαράγουν και τις αναπτύσσουν χημικά για να καταλήξουν σε φάρμακα τα οποία, φυσικά, καλύπτονται από δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας.
Η πνευματική ιδιοκτησία αποτελεί επίσης σημαντικό εργαλείο για την ενσωμάτωση της τεχνητής νοημοσύνης στην παραδοσιακή ιατρική, όπως εξηγεί ο υποδιευθυντής του φορέα WIPO, Edward Kwakwa. Για την ενδυνάμωση των τοπικών κοινωνιών, σημαντικό ρόλο διαδραματίζει και η κυριαρχία των εγχώριων δεδομένων (Indigenous Data Sovereignty-IDSov). Στο νέο εγχειρίδιο αναλύονται μοντέλα κυριαρχίας εγχώριων δεδομένων από τον Καναδά, τη Νέα Ζηλανδία και την Αυστραλία που ωθούν τις Κυβερνήσεις να υιοθετούν νομοθεσίες οι οποίες προστατεύουν τον εγχώριο πληθυσμό. Οι τοπικές κοινωνίες κάθε χώρας πρέπει να διαδραματίζουν ενεργό ρόλο στο πώς διαμορφώνεται το μέλλον της ιατρικής στην εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης.
Ένα απτό παράδειγμα του πώς οι ξενόφερτες πρακτικές που συνδυάζονται μεταξύ τους και μάλιστα «άτσαλα» δεν οδηγούν σε ένα καλύτερο αύριο αποτελεί η περίοδος των Μνημονίων στην Ελλάδα από το 2010 έως το 2018. Τότε εφαρμόστηκε στη χώρα μας ένα ετερογενές μίγμα πολιτικών υγείας και πολιτικών φαρμάκου, δανεισμένο το καθένα από μια χώρα του εξωτερικού που λειτουργούσε σε άλλης μορφής σύστημα και αυτό το ετερογενές μίγμα κόντεψε να οδηγήσει στην πλήρη αποβιομηχάνιση της Ελλάδας και επέφερε σχεδόν τη διάλυση του ΕΣΥ.
Στα 600 δισ. δολάρια η αγορά της Ιατρικής διεθνώς
Η αγορά της Ιατρικής διεθνώς εκτιμάται για το 2025 στα 600 δισεκατομμύρια δολάρια, με την ενσωμάτωση της Τεχνητής Νοημοσύνης να επιταχύνει με ιλιγγιώδεις ρυθμούς την ανάπτυξη, τον αντίκτυπο και την αύξηση των οικονομικών μεγεθών.
Η Τεχνητή Νοημοσύνη κρύβει τεράστιες ευκαιρίες, αλλά υπάρχουν ακόμα πολλά κενά και παραμονεύουν πολλοί κίνδυνοι. Πρέπει να αναπτυχθούν κανονιστικά και νομοθετικά πλαίσια, προγράμματα διάχυσης της γνώσης και συνεργασιών, διακυβέρνηση της πληροφορίας, προώθηση της ισονομίας και της δικαιοσύνης στην υγεία.
Το νέο εγχειρίδιο για το ΑΙ στην Ιατρική καλεί όλους τους φορείς να επενδύσουν σε ολιστικά οικοσυστήματα τεχνητής νοημοσύνης που:
Σέβονται την ποικιλομορφία και την διαφορετικότητα, πόσω μάλλον σε μια εποχή κατά την οποία ο πρόεδρος των ΗΠΑ Donald Trump έχει κηρύξει κανονικό πόλεμο στην woke ατζέντα.
Προωθούν την ανάπτυξη εθνικών πολιτικών και νομικών πλαισίων για την χρήση του AI
«Χτίζουν» την ψηφιακή εγγραμματοσύνη στον τοπικό πληθυσμό, τους συλλόγους ασθενών και τους επαγγελματίες υγείας
Δημιουργούν μια παγκόσμια τυποποίηση (διεθνή στάνταρντ) για την ηθική χρήση του ΑΙ και την ισότιμη πρόσβαση των λαών στα δεδομένα
Και τέλος, διασφαλίζουν την παραδοσιακή γνώση πάνω στην οποία χτίστηκαν εδώ και αιώνες όλα τα συστήματα υγείας.
Στην ΕΕ, 62 εκατομμύρια άνθρωποι ζουν σήμερα με κάποια μορφή καρδιοπάθειας, ενώ 1,7 εκατομμύρια πεθαίνουν ετησίως εξαιτίας της.
Η Ευρωπαϊκή Καρδιολογική Εταιρεία (ESC) χαιρετίζει την παρουσίαση από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή της πρότασης για το νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο (ΠΔΠ) της περιόδου 2028-2034 – δηλαδή τον μακροπρόθεσμο προϋπολογισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η ESC στηρίζει πλήρως τη φιλοδοξία για μια «Επιτροπή με επενδυτικό προσανατολισμό», επισημαίνοντας ότι η υγεία αποτελεί θεμελιώδη στρατηγική προτεραιότητα για μια ακμάζουσα κοινωνία και οικονομία. Σε αυτή την κρίσιμη χρονική στιγμή, η ESC επαναλαμβάνει την έκκλησή της προς τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής να αντικατοπτρίσουν στον προϋπολογισμό το τεράστιο βάρος της καρδιαγγειακής νόσου (CVD) — της κύριας αιτίας θανάτου στην ΕΕ και παγκοσμίως.
Το βάρος της καρδιαγγειακής νόσου στην Ευρώπη
Στην ΕΕ, 62 εκατομμύρια άνθρωποι ζουν σήμερα με κάποια μορφή καρδιοπάθειας, ενώ 1,7 εκατομμύρια πεθαίνουν ετησίως εξαιτίας της. Η CVD ευθύνεται για το 34% των θανάτων στην ΕΕ, ενώ επιφέρει οικονομικό κόστος €282 δισ. ετησίως, ποσό που αντιστοιχεί σχεδόν στο 2% του ευρωπαϊκού ΑΕΠ και υπερβαίνει το σύνολο του προϋπολογισμού της ΕΕ. Αυτά τα δεδομένα καταδεικνύουν τη σαφή ανάγκη για πρόληψη, η οποία έχει αποδεδειγμένα υψηλή απόδοση επένδυσης. Για παράδειγμα, η διαχείριση της υπέρτασης μπορεί να επιφέρει απόδοση επένδυσης 3:1, μειώνοντας τα κόστη υγείας και αυξάνοντας την παραγωγικότητα.
Νέος φόρος στα καπνικά προϊόντα – ένα στοχευμένο μέτρο
Η ESC στηρίζει την πρόταση της Επιτροπής για εισαγωγή φόρου σε επίπεδο ΕΕ στα προϊόντα καπνού, που θα χρηματοδοτεί τον νέο προϋπολογισμό. Ο πρόεδρος της ESC, καθηγητής Thomas F. Lüscher, δήλωσε: «Η ισχυρότερη φορολόγηση όλων των καπνικών προϊόντων, περιλαμβανομένων των ηλεκτρονικών τσιγάρων, είναι αποδεδειγμένα αποτελεσματική στη μείωση του καρδιαγγειακού κινδύνου και αποτελεί έξυπνο, βιώσιμο εργαλείο χρηματοδότησης της πρόληψης».
Στρατηγικές επενδύσεις στην καινοτομία υγείας
Η ESC χαιρετίζει τη δημιουργία του Ταμείου Ανταγωνιστικότητας της ΕΕ, ενός από τους βασικούς πυλώνες του νέου προϋπολογισμού. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη υγειονομική καινοτομία, που περιλαμβάνει τεχνολογίες πρόληψης, διαγνωστικά εργαλεία και προηγμένα μοντέλα φροντίδας για την CVD. Η ESC ζητά να ενταχθούν στο πλαίσιο χρηματοδότησης:
Τεχνητή νοημοσύνη για αξιολόγηση κινδύνου CVD
Τηλεϊατρικές διαγνώσεις
Ψηφιακά υποστηριζόμενες διαδρομές φροντίδας
Η επένδυση στην υγεία δεν είναι απλώς κοινωνική προτεραιότητα, αλλά οικονομική στρατηγική για βιώσιμη ανάπτυξη, ανθεκτικότητα και ανταγωνιστικότητα στην Ευρώπη.
Αιτήματα της ESC για το επόμενο ΠΔΠ
Καθώς ξεκινούν οι διαπραγματεύσεις μεταξύ κρατών μελών και Ευρωβουλής, η ESC επαναφέρει τα βασικά της αιτήματα:
1. Ισχυρή χρηματοδότηση για την καρδιαγγειακή υγεία
Η νέα Ευρωπαϊκή Στρατηγική για την Καρδιοαγγειακή Υγεία, η οποία βρίσκεται σε προετοιμασία, χρειάζεται ξεκάθαρη χρηματοδότηση. Η ESC τονίζει την ανάγκη επενδύσεων σε πρόληψη, έγκαιρη διάγνωση, θεραπεία, αποκατάσταση, αλλά και στην άρση ανισοτήτων μεταξύ Δυτικής και Ανατολικής Ευρώπης. Για παράδειγμα, οι καρδιαγγειακοί θάνατοι σε γυναίκες στη Λιθουανία είναι έως και 13 φορές υψηλότεροι από τη Γαλλία – αποκαλύπτοντας την ανάγκη στοχευμένων πόρων.
2. Επέκταση του Horizon Europe και προτεραιότητα στη CVD
Η ESC στηρίζει τη διπλάσια αύξηση του Horizon Europe, από €95,5 δισ. σε €175 δισ., αλλά εκφράζει λύπη που το πρόγραμμα EU4Health δεν περιλαμβάνεται πλέον ως αυτόνομο κονδύλι. Η έρευνα και η καινοτομία στην CVD πρέπει να αποτελέσουν κορυφαία προτεραιότητα στο νέο Πρόγραμμα Πλαίσιο για Έρευνα και Καινοτομία (FP10).
3. Δημιουργία ευέλικτου ταμείου για κρίσεις δημόσιας υγείας
Η ESC επικροτεί τον μηχανισμό κρίσης των €400 δισ., αλλά ζητά και ειδικό αποθεματικό για έκτακτες κρίσεις δημόσιας υγείας και κλιματικά συνδεόμενες επιβαρύνσεις, όπως η ρύπανση και ο θόρυβος, που αποτελούν γνωστούς παράγοντες κινδύνου για καρδιοπάθειες.
4. Ευθυγράμμιση επενδύσεων με την επιδημιολογική πραγματικότητα
Οι επενδυτικές αποφάσεις πρέπει να βασίζονται σε στοιχεία κόστους-οφέλους και στο βάρος νόσου. Η κλίμακα της CVD απαιτεί αναλογικές και τεκμηριωμένες κατανομές προϋπολογισμού.
Ένας Έξυπνος και Υγιής Προϋπολογισμός για την Ευρώπη
Η ESC καλεί την ΕΕ να διαμορφώσει έναν στρατηγικά εναρμονισμένο, υγειονομικά έξυπνο προϋπολογισμό, που θα ξεπερνά τα όρια των εθνικών δυνατοτήτων και θα δημιουργεί πραγματικό όφελος για τους Ευρωπαίους πολίτες. «Είμαστε έτοιμοι να συνεργαστούμε με θεσμούς και κράτη μέλη για να διασφαλίσουμε ότι το νέο ΠΔΠ θα είναι ανθεκτικό, αποτελεσματικό και θα ενσωματώνει την καρδιοαγγειακή υγεία ως προτεραιότητα», αναφέρει η ESC. Για να κτυπήσει η καρδιά της Ευρώπης δυνατά και υγιώς, χρειάζεται σωστός ρυθμός – και αυτός ξεκινά από τις σωστές επενδύσεις.
Οι ερευνητές του Northwestern University Feinberg School of Medicine, ανακάλυψαν ότι ακόμα και σε μικρότερες ηλικίες, η εμφάνιση ιδανικής καρδιαγγειακής υγείας είναι πολύ χαμηλή
Η βέλτιστη υγεία της καρδιάς, από τη γέννηση έως την εφηβεία, όπως αξιολογείται από συνδυασμό μετρήσεων, οδηγεί σε μακροχρόνια καρδιαγγειακή και γενική σωματική, γνωστική και ψυχική υγεία, αναφέρουν ερευνητές.
Η επισκόπηση δημοσιεύτηκε στο Journal of the American Heart Association.
Στα οφέλη περιλαμβάνονται ο χαμηλότερος κίνδυνος καρκίνου, άνοιας, πνευμονικής νόσου, ηπατικής νόσου, διαβήτη τύπου 2, νεφρικής νόσου, παχυσαρκίας, κατάθλιψης και απώλειας ακοής, καθώς και καλύτερη γνωστική, οδοντική και οφθαλμική υγεία.
Οι μετρήσεις, που αναπτύχθηκαν από την American Heart Association, περιλαμβάνουν παράγοντες του τρόπου ζωής-διατροφή, άσκηση, ύπνο και αποφυγή καπνίσματος, καθώς και κλινικούς παράγοντες όπως ΔΜΣ, αρτηριακή πίεση, χοληστερόλη και επίπεδα σακχάρου.
Οι ερευνητές του Northwestern University Feinberg School of Medicine, ανακάλυψαν ότι ακόμα και σε μικρότερες ηλικίες, η εμφάνιση ιδανικής καρδιαγγειακής υγείας είναι πολύ χαμηλή.
Οι ερευνητές σημειώνουν ότι οι γονείς μπορούν να εστιάσουν σε 4 υγιεινές συνήθειες όσον αφορά τα παιδιά τους-η ρουτίνα τους να περιλαμβάνει υγιεινή διατροφή, άφθονη άσκηση και προστασία της ώρας του ύπνου, ενώ μελλοντικά τα παιδιά δεν θα πρέπει να καπνίζουν καθώς μεγαλώνουν.
Ερευνητές ανασκόπησαν 500 έρευνες που δημοσιεύτηκαν μεταξύ 2010 και 2021. Μια έδειξε ότι οι καλύτερες για το καρδιαγγειακό σύστημα συνήθειες θα μπορούσαν να μειώσουν τον κίνδυνο καρδιακής προσβολής ακόμα και σε ανθρώπους με υψηλό γενετικό κίνδυνο ή ισχυρό οικογενειακό ιστορικό.
Aλλη μελέτη έδειξε ότι οι έφηβοι ήταν κατά σχεδόν 8 φορές λιγότερο πιθανό να έχουν φτωχή καρδιαγγειακή υγεία όταν οι μητέρες τους είχαν καλύτερη καρδιαγγειακή υγεία κατά την εγκυμοσύνη, κάτι που υποδεικνύει ότι η πρόληψη καρδιακών νοσημάτων μπορεί να ξεκινήσει ακόμα και πριν τη σύλληψη.
Οι ερευνητές τονίζουν ότι η έγκαιρη πρόληψη είναι σημαντική για υγιή ενήλικη ζωή.
Ηλικιωμένοι με αϋπνία είχαν τριπλάσιες πιθανότητες να αναφέρουν συμπτώματα κατάθλιψης όταν έλαβαν ουσία που προάγει τη φλεγμονή, αναφέρουν αποτελέσματα στο JAMA Psychiatry.
‘Ανθρωποι που πάσχουν από αϋπνία έχουν πολύ υψηλότερο κίνδυνο για κατάθλιψη, αν έχουν χρόνια φλεγμονή, έδειξε νέο πείραμα.
Ηλικιωμένοι με αϋπνία είχαν τριπλάσιες πιθανότητες να αναφέρουν συμπτώματα κατάθλιψης όταν έλαβαν ουσία που προάγει τη φλεγμονή, αναφέρουν αποτελέσματα στο JAMA Psychiatry.
Ο Dr. Michael Irwin, δήλωσε ότι η αϋπνία στερεί τον ύπνο των ηλικιωμένων αλλά και οδηγεί το ανοσοποιητικό σύστημα στο να τους καθιστά ευάλωτους σε κατάθλιψη όταν παρουσιάζουν φλεγμονή.
Οι ερευνητές επέλεξαν 160 ενήλικες 60 ετών και άνω στο Λος Άντζελες. Από αυτούς 53 είχαν αϋπνία.
Περίπου οι μισοί από τους συμμετέχοντες εκτέθηκαν σε ενδοτοξίνη με σκοπό την πρόκληση φλεγμονής για βραχύ διάστημα, περιλαμβανομένων 26 ανθρώπων με αϋπνία και 53 με επαρκή ύπνο.
Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι άνθρωποι με αϋπνία και φλεγμονή είχαν τριπλάσιες πιθανότητες να εμφανίσουν καταθλιπτική διάθεση έναντι ανθρώπων με φλεγμονή που κοιμόνταν καλά.
Επίσης άνθρωποι με άυπνία είχαν περισσότερο χρόνο κατάθλιψη μετά την πρόκληση φλεγμονής, δείχνοντας χαμηλή διάθεση για 6 ώρες η περισσότερο.
Σε όσους κοιμόνταν καλά, οποιαδήποτε αύξηση της κατάθλιψης ήταν βραχυπρόθεσμη.
Είναι πιθανό η χρόνια έλλειψη ύπνου να καθιστά τον εγκέφαλο πιο ευάλωτο στη φλεγμονή, δήλωσαν ερευνητές. Φλεγμονώδεις βιοχημικές ουσίες θα μπορούσαν να είναι πιο ικανές να εισβάλλουν σε εγκέφαλο με έλλειψη ύπνου ή η έλλειψη ύπνου θα μπορούσε να οδηγεί νευρώνες να αντιδρούν περισσότερο στη φλεγμονή.
