Η επικαιροποίηση του Εμβολιαστικού Προγράμματος 2025-202 και όλες αλλαγές που περιγράφονται σε σχετική εγκύκλιο του Υπουργείου Υγείας, κρίθηκαν απαραίτητες, καθώς υπάρχουν νέα επιδημιολογικά δεδομένα στα παιδιά, (όπως έξαρση ιών, πχ. RSV, γρίπης, ή επανεμφάνιση της ιλαράς και του κοκκύτη), ή έχουν εγκριθεί νέα εμβόλια με μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα και διάρκεια ανοσίας.

Ταυτόχρονα κρίνεται σημαντική η ανάγκη ευθυγράμμισης με τις ευρωπαϊκές πρακτικές πρόληψης και εμβολιασμού.

Έτσι, με τη νέα εγκύκλιο που εκδόθηκε στις 8 Οκτωβρίου 2025, το Υπουργείο Υγείας αναθεωρεί το Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμών Παιδιών και Εφήβων (ΕΠΕΠΕ), ενσωματώνοντας νέα εμβόλια και επικαιροποιημένα σχήματα χορήγησης, με στόχο την προσαρμογή στα νεότερα επιστημονικά δεδομένα και τις διεθνείς συστάσεις.

Οι αλλαγές είναι οι εξής:

Νέα δεδομένα – Νέα εμβόλια στο πρόγραμμα

Σύμφωνα με την εγκύκλιο, στο Εθνικό Πρόγραμμα προστίθενται ή επικαιροποιούνται τα εξής:

• Πρόληψη του RSV (αναπνευστικός συγκυτιακός ιός):

Για πρώτη φορά εντάσσεται στο πρόγραμμα, παθητική ανοσοποίηση για τα νεογνά, με τη χορήγηση μονοκλωνικού αντισώματος (nirsevimab), που παρέχει προστασία έναντι του RSV για περίπου πέντε μήνες.

Το μέτρο απευθύνεται σε όλα τα βρέφη, ιδιαίτερα σε εκείνα που γεννιούνται πριν ή κατά τη διάρκεια της χειμερινής περιόδου.

• Εμβόλιο COVID-19 (επικαιροποιημένο):

Συνιστάται ο εμβολιασμός παιδιών και εφήβων με βάση τα νεότερα σχήματα που καθορίζει η Εθνική Επιτροπή Εμβολιασμών, σύμφωνα με τη διαθεσιμότητα και τις επικαιροποιήσεις του εμβολίου.

• Εμβόλιο κατά του Πνευμονιόκοκκου (PCV):

Το σχήμα προσαρμόζεται ώστε να καλύπτει περισσότερους ορότυπους. Ενισχύεται η χορήγηση του 13-δύναμου ή 15-δύναμου εμβολίου (PCV13/15) σε βρέφη και παιδιά, ενώ για συγκεκριμένες ομάδες υψηλού κινδύνου συστήνεται και ο εμβολιασμός με το 23-δύναμο (PPSV23).

Για τα παιδιά με χρόνια νοσήματα, ανοσοκαταστολή ή συγγενείς καρδιοπάθειες, το πρόγραμμα περιλαμβάνει εξατομικευμένες οδηγίες, με πρόσθετες δόσεις ή ειδικά σχήματα (π.χ. για ηπατίτιδα Β, πνευμονιόκοκκο και γρίπη).

 Αναθεωρήσεις σε υπάρχοντα εμβόλια

• Εμβόλιο MMR (ιλαράς – ερυθράς – παρωτίτιδας):

Παραμένει ο εμβολιασμός σε δύο δόσεις, αλλά διευκρινίζεται ότι η πρώτη μπορεί να γίνει από τους 12 μήνες (ή και νωρίτερα, αν υπάρχει επιδημιολογική ένδειξη).

• Εμβόλιο κατά του ιού HPV (κατά του ιού των ανθρωπίνων θηλωμάτων):

Συνεχίζεται η δωρεάν χορήγηση τόσο σε κορίτσια όσο και σε αγόρια ηλικίας 11-18 ετών, ενώ για τα παιδιά που δεν έχουν εμβολιαστεί, προβλέπεται επιταχυνόμενο σχήμα δύο δόσεων σε διάστημα έξι μηνών.

• Εμβόλιο κατά του Μηνιγγιτιδόκοκκου:

Διευρύνεται η χορήγηση του τετραδύναμου εμβολίου (MenACWY) και ενισχύεται η σύσταση για εφήβους 15-18 ετών.

Ποια εμβόλια θα χορηγηθούν σε παιδιά στο φετινό αντιγριπικό εμβολιασμό

Κατά την τρέχουσα περίοδο (2025 – 2026) τα εμβόλια που κυκλοφορούν στην Ελλάδα για τον εμβολιασμό των παιδιών είναι:

•  Τριδύναμο εμβόλιο με αδρανοποιημένους (νεκρούς) ιούς το οποίο παρασκευάζεται με επώαση σε ωά ορνίθων (TIVe – εμπορική ονομασία: Vaxigrip TIV και Influvac-subunit).
•  Τριδύναμο εμβόλιο με αδρανοποιημένους (νεκρούς) ιούς το οποίο παρασκευάζεται σε κυτταροκαλλιέργειες (TIVc – εμπορική ονομασία: Flucelvax),
•  Τριδύναμο εμβόλιο με ζώντες εξασθενημένους ιούς (LAIV – εμπορική ονομασία: Fluenz).

 Ειδικές οδηγίες για παιδιά που έχουν καθυστερήσει εμβολιασμούς

Η εγκύκλιος προβλέπει αναλυτικά “catch-up” σχήματα για τα παιδιά που έχασαν δόσεις ή δεν έχουν ολοκληρώσει το πρόγραμμα λόγω ασθένειας, μετακίνησης ή πανδημίας.

Ο παιδίατρος θα καθορίσει εξατομικευμένα το χρονοδιάγραμμα, ώστε να μη χρειαστεί να επαναληφθεί ολόκληρος ο κύκλος, αλλά μόνο οι ελλείπουσες δόσεις.

Οι γονείς θα πρέπει να κάνουν τα εξής:

• Ελέγξτε το βιβλιάριο εμβολίων του παιδιού σας και σημειώστε τυχόν ελλείψεις.
• Επικοινωνήστε με τον παιδίατρο σας για να ενημερωθείτε για το νέο πρόγραμμα.
• Μην καθυστερείτε τις δόσεις — ακόμη κι αν έχει περάσει η ηλικία που αναφέρεται στο πρόγραμμα, ο εμβολιασμός μπορεί και πρέπει να ολοκληρωθεί.

• Δείτε το πλήρες έγγραφο: Εγκύκλιος Υπουργείου Υγείας «Τροποποίηση Εθνικού Προγράμματος Εμβολιασμών Παιδιών και Εφήβων 2025 – Χρονοδιάγραμμα και Συστάσεις», 8/10/2025.

Το νέο “όπλο” στη φαρέτρα της δημόσιας υγείας –ένα μονοκλωνικό αντίσωμακατά του αναπνευστικού συγκυτιακού ιού (RSV)- σηματοδοτεί παράλληλα και μια ιστορική αλλαγή στη λογική της πρόληψης των λοιμώξεων στη βρεφική ηλικία.

Το Nirsevimab συστήνεται πλέον από την Εθνική Επιτροπή Εμβολιασμών για παθητική ανοσοποίηση νεογνών, βρεφών και παιδιών έως δύο ετών, κατά την περίοδο αυξημένης κυκλοφορίας του ιού στη χώρα (από Νοέμβριο έως Μάρτιο).

Οι παιδίατροι χαρακτηρίζουν την εξέλιξη ως πολύ σημαντική, την οποία μάλιστα ανέμεναν εδώ και καιρό.

Μονοκλωνικό αντίσωμα κατά του RSV: «Ένα σημαντικό πλήγμα στη νοσηρότητα του χειμώνα»

Η Άννα Παρδάλη, παιδίατρος και αντιπρόεδρος της Ένωσης Ελευθεροεπαγγελματιών Παιδιάτρων Αττικής, υποστηρίζει πώς θα επηρεάσει θετικά τη νοσηρότητα του φετινού χειμώνα.

«Η έγκριση από την Επιτροπή Εμβολιασμών της χορήγησης του μονοκλωνικού αντισώματος κατά του RSV στον τακτικό εμβολιασμό των βρεφών είναι κάτι πάρα πολύ σημαντικό, δεν το συζητάμε. Εγώ νομίζω ότι πραγματικά αυτό θα καθορίσει ένα πολύ σημαντικό πλήγμα στη νοσηρότητα του χειμώνα», τονίζει η παιδίατρος.

Σε αντίθεση με τα εμβόλια, που ενεργοποιούν το ανοσοποιητικό σύστημα για να παράγει αντισώματα, το μονοκλωνικό αντίσωμα παρέχει έτοιμη ανοσία, δηλαδή μεταφέρει έτοιμα αντισώματα στον οργανισμό του βρέφους, προσφέροντας άμεση προστασία από τον ιό RSV.

Η κα.Παρδάλη επισημαίνει ότι η προστασία των βρεφών θα έχει πολλαπλασιαστικό όφελος και στον ενήλικο πληθυσμό, καθώς ο RSV δεν αφορά μόνο τα παιδιά:

«Ο RSV, εκτός από τα παιδιά, είναι σημαντική πηγή νοσηρότητας και στους ηλικιωμένους. Έχουν δει ότι στους ηλικιωμένους είναι και πιο σοβαρές οι επιπλοκές, λόγω της ηλικίας και των υποκείμενων νοσημάτων. Στα παιδιά η λοίμωξη συνήθως έχει καλύτερη έκβαση, αλλά προκαλεί μεγάλες ταλαιπωρίες και μαζικές νοσηλείες».

Οι οδηγίες του Υπουργείου Υγείας

Σύμφωνα με την πρόσφατη επικαιροποιημένη εγκύκλιο του Υπουργείου Υγείας, το Nirsevimab χορηγείται ενδομυϊκά σε μία δόση, ανάλογα με το βάρος του παιδιού:

• 50 mg εάν το βρέφος ζυγίζει κάτω από 5 κιλά
• 100 mg εάν ζυγίζει 5 κιλά και άνω

Η σύσταση αφορά τρεις βασικές κατηγορίες:

• Νεογνά που γεννιούνται μεταξύ 1 Νοεμβρίου και 31 Μαρτίου, των οποίων η μητέρα δεν έχει εμβολιαστεί για RSV κατά την εγκυμοσύνη. Το Nirsevimab πρέπει να χορηγείται πριν την έξοδο από το μαιευτήριο ή το αργότερο εντός 7 ημερών από τη γέννηση.
• Βρέφη κάτω των 6 μηνών με παράγοντες κινδύνου (π.χ. πρόωρα, με βρογχοπνευμονική δυσπλασία, συγγενείς καρδιοπάθειες, ανοσοκαταστολή, κυστική ίνωση κ.ά.) των οποίων η μητέρα δεν εμβολιάστηκε στην εγκυμοσύνη.
• Παιδιά 6 έως 24 μηνών με τους ίδιους παράγοντες κινδύνου, στα οποία χορηγείται δόση 200 mg σε δύο ενέσεις.

Η προστασία διαρκεί για όλη την περίοδο κυκλοφορίας του RSV, ενώ το μονοκλωνικό αντίσωμα μπορεί να χορηγηθεί ταυτόχρονα με τα εμβόλια ρουτίνας της βρεφικής ηλικίας.

Η χορήγηση του προβλέπεται μέσα στα νοσοκομεία και τα μαιευτήρια, πριν από την έξοδο του νεογνού, εφόσον πληροί τα κριτήρια, λέει η παιδίατρος:

«Η σύσταση το λέει καθαρά: να γίνεται πριν την έξοδο από το μαιευτήριο, στα νεογέννητα που γεννιούνται την περίοδο της έξαρσης του RSV. Άρα θα χορηγείται στα νοσοκομεία», εξηγεί η κ. Παρδάλη.

Τι ισχύει για τις μητέρες που έχουν εμβολιαστεί για τον RSV

Τα βρέφη κάτω των 6 μηνών που γεννιούνται από εμβολιασμένες μητέρες προστατεύονται από τα μητρικά αντισώματα και δεν χρειάζονται τη χορήγηση του μονοκλωνικού αντισώματος, εκτός από ειδικές περιπτώσεις – όπως πρόωρος τοκετός πριν την 34η εβδομάδα, τοκετός εντός 14 ημερών από τον εμβολιασμό, ή ανοσοκαταστολή της μητέρας.

Η παιδίατρος σημειώνει ότι η καθιέρωση της προληπτικής αυτής παρέμβασης θα έχει και οικονομικό όφελος για το ΕΣΥ:

«Τα περιστατικά RSV γεμίζουν τα νοσοκομεία το χειμώνα. Γενάρη, Φλεβάρη –και καμιά φορά και Δεκέμβρη– μπορεί να είναι με RSV τα μισά παιδάκια. Όταν βλέπουν οι κρατικοί φορείς το κόστος από τις επιπλοκές του RSV, τότε συμφέρει το μονοκλωνικό αντίσωμα, παρότι είναι πολύ ακριβό. Κοστίζει, όμως, πιο πολύ μια επιπλοκή, μια νοσηλεία, από την προληπτική χορήγηση».

Πρόκειται για μια απόφαση που αναμένεται να μειώσει θεαματικά τις εισαγωγές βρεφών με λοίμωξη RSV, να αποσυμφορήσει τα παιδιατρικά νοσοκομεία και να προστατεύσει έμμεσα τους ευάλωτους ενήλικες, καταλήγει η κα. Παρδάλη:

«Λογικά, πιστεύω ότι μπορεί τον πρώτο καιρό να υπάρξει λίγη επιφύλαξη, αλλά μετά θα καθιερωθεί. Γιατί από τον RSV δεν υπάρχει περίπτωση να μην κολλήσουν τα βρέφη. Και αυτά που είναι κάτω του έτους –ένα στα δύο– μπαίνουν νοσοκομείο. Είναι ώρα να το προλάβουμε αυτό».

«Το DNA είναι ο κώδικας της ζωής. Είναι κρίσιμο για τη λειτουργία των κυττάρων, αλλά είναι επίσης κρίσιμο για την ίδια την ύπαρξή μας και καθορίζει το ποιοι είμαστε», λέει ο καθηγητής Zhenkun Lou, ο οποίος ασχολείται με την υποστήριξη της έρευνας για την υγεία και τον καρκίνο στη Mayo Clinic, κύριος συγγραφέας της νέας μελέτης.

Όταν τα κύτταρα διαιρούνται, το DNA πρέπει να αντιγραφεί από το ένα κύτταρο στο άλλο. Η ερευνητική ομάδα του Δρ Lou ανακάλυψε ότι μια πρωτεΐνη που ονομάζεται KCTD10 παίζει έναν εκπληκτικό ρόλο στην προστασία του DNA κατά τη διάρκεια αυτού του κρίσιμου σταδίου. Λειτουργώντας σαν ενσωματωμένος αισθητήρας, η KCTD10 βοηθά στην προστασία του μηχανισμού αντιγραφής του DNA από βλάβες.

Τα κύτταρα εξαρτώνται επίσης από μια άλλη βασική διαδικασία που ονομάζεται μεταγραφή, όπου το κύτταρο αποκωδικοποιεί το DNA για να δημιουργήσει RNA. Το RNA μπορεί στη συνέχεια να μεταφραστεί σε πρωτεΐνες, οι οποίες είναι απαραίτητες για τους υγιείς ιστούς και τις καθημερινές λειτουργίες του σώματος.

Το πρόβλημα είναι ότι οι διαφορετικοί μηχανισμοί που εκτελούν αυτές τις δύο διαδικασίες — την αντιγραφή και τη μεταγραφή — κινούνται στον ίδιο κλώνο DNA, σαν σε μια στενή εθνική οδό. Ο μηχανισμός αντιγραφής κινείται ταχύτερα από τον μηχανισμό μεταγραφής. Ως εκ τούτου, είναι αναπόφευκτο να συμβαίνουν συγκρούσεις που προκαλούν βλάβη στο DNA. Μέχρι τώρα, οι ερευνητές δεν γνώριζαν πώς επικοινωνούν τα κύτταρα για να αποτρέψουν ή να ανακάμψουν από αυτές τις συγκρούσεις.

Η ερευνητική ομάδα του Δρ. Lou διαπίστωσε ότι η πρωτεΐνη KCTD10 μπορεί να ανιχνεύσει πότε πρόκειται να συμβεί σύγκρουση και να ενεργήσει σαν ελεγκτής κυκλοφορίας, ενεργοποιώντας μια σειρά αντιδράσεων για να την αποτρέψει. Η πρωτεΐνη ενεργοποιεί ένα ένζυμο που ονομάζεται CUL3, το οποίο παρεμβαίνει για να πει στον πιο αργό μηχανισμό μεταγραφής να κάνει στην άκρη και να αφήσει τον μηχανισμό αναπαραγωγής να περάσει, αποφεύγοντας επιβλαβείς θραύσεις στο DNA. Το CUL3 και η KCTD10 το επιτυγχάνουν αυτό μέσω μιας διαδικασίας που ονομάζεται ουβικιτίνωση, η οποία αφαιρεί τις πρωτεΐνες που βρίσκονται μπροστά από τον μηχανισμό αναπαραγωγής.

Είναι από καιρό γνωστό ότι η αναπαραγωγή και η μεταγραφή του DNA λειτουργούν προς την ίδια κατεύθυνση. Τα ευρήματα αυτής της μελέτης δείχνουν ότι η KCTD10 μπορεί να διαδραματίζει σημαντικό ρόλο σε αυτό, διαμορφώνοντας τη συνολική οργάνωση του ανθρώπινου γονιδιώματος.

Σκοτώνοντας τα καρκινικά κύτταρα

Όταν η πρωτεΐνη KCTD10 λείπει, αυτό οδηγεί σε γονιδιωματική αστάθεια και μεταλλάξεις που μπορούν να οδηγήσουν στη δημιουργία όγκων. Προηγούμενες έρευνες έχουν επίσης δείξει ότι οι αναπτυξιακές καθυστερήσεις συνδέονται με την έλλειψη KCTD10.

Από την άλλη πλευρά, σε καρκινικά κύτταρα που στερούνται της προστασίας της KCTD10 επειδή ο μηχανισμός αναπαραγωγής και μεταγραφής δεν λειτουργεί σωστά, η έλλειψη της πρωτεΐνης μπορεί να χρησιμεύσει ως βιοδείκτης για την ευπάθεια αυτών των καρκινικών κυττάρων.

«Μπορούμε να εκμεταλλευτούμε αυτό το γεγονός και να επιτεθούμε σε αυτά τα καρκινικά κύτταρα όταν είναι πιο ευάλωτα, κάτι που μας ανοίγει ένα νέο θεραπευτικό παράθυρο για τη θεραπεία ορισμένων τύπων καρκίνου», λέει ο Δρ Lou.

Τα επόμενα βήματα αυτής της έρευνας είναι να προσδιοριστεί σε ποιους τύπους καρκίνου λείπει αυτή η πρωτεΐνη και να εντοπιστούν τρόποι για να στοχευθούν αυτά τα καρκινικά κύτταρα με νέα ή υπάρχοντα φάρμακα κατά του καρκίνου.

Η ψυχική υγεία αποτελεί θεμελιώδες συστατικό της συνολικής υγείας και ευημερίας κάθε ανθρώπου. Παρ’ όλα αυτά, πολλοί εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν δυσκολίες στην πρόσβαση σε υπηρεσίες ψυχικής υγείας, ενώ το κοινωνικό στίγμα αποτελεί πολλές φορές τροχοπέδη στην αναζήτηση βοήθειας, ακόμα και εάν υπάρχει ανάγκη.

Τι αλλάζει με την ολοκλήρωση της Ψυχιατρικής Μεταρρύθμισης

Η ολοκλήρωση της Ψυχιατρικής Μεταρρύθμισης που υλοποιήθηκε το 2025 από το Υπουργείο Υγείας αποτελεί κομβικό βήμα για τη χώρα μας, θέτοντας στο επίκεντρο τον ίδιο τον άνθρωπο και τις ανάγκες του. Με το νέο νομοθετικό πλαίσιο, δημιουργείται ένα σύγχρονο και ανθρωποκεντρικό σύστημα ψυχικής υγείας και αντιμετώπισης των εξαρτήσεων βασισμένο σε τρεις άξονες: τη σύσταση του Εθνικού Δικτύου Υπηρεσιών Ψυχικής Υγείας (ΕΔΥΨΥ), τη δημιουργία του Εθνικού Οργανισμού Πρόληψης και Αντιμετώπισης Εξαρτήσεων (ΕΟΠΑΕ) και την ανάπτυξη ενός Ενιαίου Πληροφοριακού Συστήματος Ψυχικής Υγείας. Οι νέες αυτές δομές εξασφαλίζουν τη διασύνδεση όλων των υπηρεσιών, τη συνεχή παρακολούθηση και φροντίδα των ασθενών, την καθολική πρόσβαση όλων των ασθενών με την παροχή όλου του εύρους των υπηρεσιών σε όλη την επικράτεια, αλλά και την εξασφάλιση της θεραπευτικής συνέχειας.

Στην κομβική στιγμή αυτή της μεταρρύθμισης στο τομέα ψυχικής υγείας και εξαρτήσεων έρχονται να προστεθούν 40 νέες δομές και υπηρεσίες, κάποιες εκ των οποίων δημιουργούνται για πρώτη φορά στην Ελλάδα και αποτελούν τομή στο τομέα των εξαρτήσεων, όπως πχ τα Πολυδύναμα Κέντρα Αντιμετώπισης εξαρτήσεων και εξαρτητικών συμπεριφορών για εφήβους, η έγκαιρη παρέμβαση σε έφηβους – νέους, οι Κινητές Μονάδες Μεθαδόνης, οι Ξενώνες Γυναικών, αλλά και 3 Κέντρα Σωματικής Αποτοξίνωσης και Συνδυαστικές Μονάδες για αλκοόλ και εξαρτήσεις. Οι νέα αυτές δομές απεξάρτησης υλοποιούνται στο πλαίσιο συγχρηματοδότησης από την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Η Παγκόσμια Ημέρα Ψυχικής Υγείας αποτελεί κάθε χρόνο μια σημαντική ευκαιρία για να αναδείξουμε τη σημασία της ψυχικής υγείας και την ανάγκη στήριξης όλων όσοι βιώνουν ψυχολογικές δυσκολίες, ειδικά όταν αυτές συνδέονται και με εξαρτήσεις, εξαρτητικές συμπεριφορές και εθισμού.

Ο Εθνικός Οργανισμός Πρόληψης και Αντιμετώπισης Εξαρτήσεων (ΕΟΠΑΕ) υπενθυμίζει ότι η ψυχική υγεία και η εξάρτηση αποτελούν αλληλένδετες προκλήσεις που απαιτούν ολιστική προσέγγιση και ολοκληρωμένες δράσεις πρόληψης, θεραπείας και κοινωνικής επανένταξης.