Ερευνητές του πανεπιστημιακού νοσοσκομείου Charité στο Βερολίνο ανακάλυψαν νέα προσέγγιση για τις φλεγμονώδεις νόσους του εντέρου.
Ο παράγοντας που ευνοεί την ανάπτυξη του καρκίνου και που αφορά την φλεγμονώδης ουσία ογκοστατίνη Μ, παρατηρείται σε αυξημένα επίπεδα στο περιβάλλον των όγκων και σε μειωμένα επίπεδα στον υγιή εντερικό ιστό με φυσιολογική κυτταρική δομή.
Οι χρόνιες φλεγμονώδεις νόσοι του εντέρου είναι δύσκολα θεραπεύσιμες και ενέχουν κινδύνους επιπλοκών, μεταξύ των οποίων η εμφάνιση καρκίνου του εντέρου.
Ιδιαίτερα ευάλωτοι είναι οι νέοι: όταν συνδυάζονται η προδιάθεση και ορισμένοι παράγοντες, νόσοι όπως η ελκώδης κολίτιδα ή η νόσος του Crohn, εμφανίζονται συνήθως μεταξύ των 15 – 29 ετών, μια περίοδος κατά την οποία η εκπαίδευση και η έναρξη της επαγγελματικής σταδιοδρομίας βρίσκονται στο επίκεντρο.
Η έγκαιρη διάγνωση και θεραπεία είναι καθοριστικής σημασίας. Ερευνητές του Charité ανακάλυψαν τώρα ένα θεραπευτικό σημείο επίθεσης που συμβάλλει σημαντικά στη διακοπή των συνεχιζόμενων φλεγμονωδών διεργασιών. Το περιγράφουν στο τελευταίο τεύχος του περιοδικού “Nature Immunology”.
Μερικές φορές εμφανίζονται σταδιακά, άλλες φορές σε εξάρσεις – σε συνδυασμό με έντονους κοιλιακούς σπασμούς και διάρροια, συνοδευόμενα από απώλεια βάρους, κόπωση και υψηλό επίπεδο πόνου – έτσι εκδηλώνονται οι δύο πιο συχνές χρόνιες φλεγμονώδεις νόσοι του εντέρου, η νόσος του Crohn και η ελκώδης κολίτιδα.
Ενώ στην ελκώδη κολίτιδα προσβάλλεται μόνο ο βλεννογόνος του παχέος εντέρου, στη νόσο του Crohn προσβάλλεται ολόκληρο το εντερικό τοίχωμα, κυρίως στο λεπτό έντερο, αλλά μερικές φορές και στο στομάχι και στον οισοφάγο.
Οι παρατεταμένες φλεγμονές προκαλούν μόνιμη βλάβη στους ιστούς και αυξάνουν τον κίνδυνο καρκίνου. Οι κλασικές θεραπευτικές στρατηγικές καταστέλλουν ως επί το πλείστον το ανοσοποιητικό σύστημα. Αντίθετα, οι νεότερες θεραπείες παρεμβαίνουν στοχευμένα στην φλεγμονώδη αντίδραση και αναστέλλουν συγκεκριμένες φλεγμονώδεις ουσίες που παράγονται από τον οργανισμό.
Τα αίτια των σοβαρών συστημικών ασθενειών δεν έχουν ακόμη αποσαφηνιστεί πλήρως. Εκτός από γενετικούς παράγοντες, είναι πολύ πιθανό ότι και περιβαλλοντικές επιδράσεις συμβάλλουν στην εμφάνισή τους.
Ο καθηγητής, Ahmed Hegazy, ερευνά εδώ και αρκετά χρόνια τους μηχανισμούς φλεγμονής και την ανοσολογική άμυνα του εντέρου στην Ιατρική Κλινική Γαστρεντερολογίας, Λοιμωξιολογίας και Ρευματολογίας ου νοσοκομείου Charité στο Βερολίνο.
Σε συνεργασία με την ομάδα του, κατάφερε να εντοπίσει τη δράση δύο ουσιών του ανοσοποιητικού συστήματος ως κινητήρια δύναμη της χρόνιας φλεγμονής του εντέρου: την ιντερλευκίνη-22, μια πρωτεΐνη που υποστηρίζει τα κύτταρα του εσωτερικού στρώματος του εντερικού τοιχώματος, του επιθηλίου, και διατηρεί τη λειτουργία του φραγμού, και την ονκοστατίνη Μ, μια μοριακή ουσία που συμμετέχει ουσιαστικά στην αναγέννηση των ιστών και στη διαφοροποίηση των κυττάρων.
Ανεξέλεγκτη αλυσιδωτή αντίδραση
“Στην κλινική συναντάμε κυρίως νέους ασθενείς που βρίσκονται στην αρχή της επαγγελματικής τους σταδιοδρομίας. Μέχρι στιγμής, μπορούμε μόνο να επιβραδύνουμε την εξέλιξη της νόσου και να ανακουφίσουμε τα συμπτώματα.
Δεν ανταποκρίνονται όλοι οι ασθενείς εξίσου στις διαθέσιμες θεραπείες. Επομένως, χρειάζονται επειγόντως νέες θεραπευτικές προσεγγίσεις”, λέει ο Ahmed Hegazy.
Σε προηγούμενες εργασίες, η ερευνητική ομάδα έχει ήδη ασχοληθεί εντατικά με την προφλεγμονώδη ουσία ογκοστατίνη Μ. Αυτή η πρωτεΐνη, που παράγεται από συγκεκριμένα κύτταρα του ανοσοποιητικού συστήματος, ενεργοποιεί περαιτέρω παράγοντες φλεγμονής, ξεκινώντας μια αλυσιδωτή αντίδραση που οδηγεί σε μια ανεξέλεγκτη ανοσολογική αντίδραση.
“Ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα για εμάς ήταν η παρατήρηση ότι οι ασθενείς με υψηλή παραγωγή ονκοστατίνης Μ δεν ανταποκρίνονται σε ορισμένες από τις γνωστές θεραπείες”, εξηγεί ο Ahmed Hegazy.
“Η έκφραση της ονκοστατίνης Μ μπορεί επομένως να υποδηλώνει πιθανή αποτυχία της θεραπείας και να χρησιμεύσει ως βιοδείκτης για σοβαρή πορεία της νόσου. Από αυτό το σημείο ξεκινήσαμε: Θέλαμε να κατανοήσουμε καλύτερα την υποκείμενη αλυσίδα σημάτων και να την διακόψουμε με στοχευμένη θεραπεία”.
Για πέντε ολόκληρα χρόνια, η ερευνητική ομάδα ερευνούσε τους μηχανισμούς που κρύβονται πίσω από τις φλεγμονώδεις αντιδράσεις που προκαλεί η ογκοστατίνη Μ.
Αρχικά, με τη χρήση συγκεκριμένων ζωικών μοντέλων και, στη συνέχεια, με δείγματα ιστών από ασθενείς, εξέτασαν τα διάφορα στάδια των χρόνιων ασθενειών.
Οι πιο σύγχρονες αλληλουχίες μεμονωμένων κυττάρων έδειξαν ότι, σε σύγκριση με τον υγιή ιστό, στον φλεγμονώδη εντέρου υπάρχουν σαφώς περισσότεροι απροσδόκητοι τύποι κυττάρων που παρουσιάζουν θέσεις σύνδεσης για την ονκοστατίνη Μ και επιπλέον κύτταρα του ανοσοποιητικού συστήματος που παράγουν την πρωτεΐνη της φλεγμονής.
Είναι ενδιαφέρον ότι η ιντερλευκίνη-22, που αρχικά προστατεύει τους ιστούς, κάνει ταυτόχρονα τα επιθηλιακά κύτταρα του εντέρου πιο ευαίσθητα στην ογκαστίνη Μ, προωθώντας τη δημιουργία επιπλέον θέσεων πρόσδεσης.
“Οι δύο ανοσολογικοί αγγελιοφόροι συνεργάζονται και ενισχύουν τη φλεγμονή, προσελκύοντας ακόμη περισσότερα ανοσοκύτταρα στο έντερο – μια φωτιά που τροφοδοτείται συνεχώς και εξαπλώνεται”, περιγράφει ο Ahmed Hegazy. “Στα μοντέλα μας, μπλοκάραμε στοχευμένα τους σημεία σύνδεσης της φλεγμονώδους ουσίας ογκοστατίνη Μ και παρατηρήσαμε ότι αυτό μείωσε σημαντικά τη χρόνια φλεγμονή του εντέρου και την ανάπτυξη καρκίνου που συνδέεται με αυτήν”.
Στοχευμένη θεραπεία για ασθενείς υψηλού κινδύνου
Σε δείγματα ιστών ασθενών με καρκίνο του εντέρου ως αποτέλεσμα χρόνιας φλεγμονής του εντέρου, οι ερευνητές βρήκαν έναν ιδιαίτερα υψηλό αριθμό θέσεων σύνδεσης για τον μεσολαβητή ογκοστατίνη Μ στο περιβάλλον των όγκων – αλλά όχι στον παρακείμενο υγιή ιστό.
Μια παρατήρηση που υποδηλώνει ότι η ανακαλυφθείσα οδός σηματοδότησης προάγει την ανάπτυξη του καρκίνου. Ωστόσο, η χρόνια φλεγμονή δεν οδηγεί άμεσα σε καρκίνο του εντέρου σε όλους τους ασθενείς.
“Οι χρόνιες φλεγμονώδεις παθήσεις του εντέρου είναι πολύ σύνθετες και εξελίσσονται διαφορετικά σε κάθε άτομο. Αυτό ακριβώς είναι που καθιστά τη θεραπεία και την πρόγνωση της εξέλιξής τους τόσο δύσκολη”, λέει η καθηγήτρια Britta Siegmund, διευθύντρια της Κλινικής Γαστρεντερολογίας, Λοιμωξιολογίας και Ρευματολογίας.
“Με βάση τον ρόλο της ογκοστατίνης Μ που αποκαλύφθηκε τώρα και την ενισχυτική αλληλεπίδρασή της με την ιντερλευκίνη-22, κατανοούμε καλύτερα τους μηχανισμούς που προκαλούν χρόνια φλεγμονή σε ορισμένους ασθενείς. Αυτό ανοίγει το δρόμο για τη δοκιμή και την περαιτέρω ανάπτυξη μιας νέας θεραπευτικής προσέγγισης”.
Οι πειραματικές επιτυχίες της ερευνητικής ομάδας αναμένεται να οδηγήσουν σε μια συγκεκριμένη θεραπευτική επιλογή: τη στοχευμένη αναστολή της σύνδεσης μεταξύ των νευροδιαβιβαστών ιντερλευκίνη-22 και ογκοστατίνη Μ.
Πηγές:
Πανεπιστημιακό νοσοκομείο Charité – Βερολίνο
Πηγη: https://www.iatronet.gr/
