Κατηγορία: Γενικά

Ο ασθενής που συμμετέχει στο πρώτο αυτό φιλόδοξο πείραμα αναστροφής της υπογονιμότητας, είχε υποβληθεί σε χημειοθεραπεία ως παιδί για την αντιμετώπιση καρκίνου των οστών και είχε εκδηλώσει αζωοσπερμία κατά την ενηλικίωση του.

Εικοσάχρονος άνδρας είναι ο πρώτος στον κόσμο που υποβλήθηκε στην μεταμόσχευση βλαστικών κυττάρων που παράγουν σπέρμα, σε μια νέα διαδικασία που θα μπορούσε να είναι πρωτοποριακή για τη θεραπεία της υπογονιμότητας.

Μέχρι τώρα, η διαδικασία είχε δοκιμαστεί μόνο σε ζώα, με επιτυχία, αφού επέτρεψε σε αρσενικά ποντίκια και πιθήκους να αναπαραχθούν.

Ο ασθενής που είχε υποβληθεί σε χημειοθεραπεία ως παιδί για την αντιμετώπιση καρκίνου των οστών, διαγνώστηκε με αζωοσπερμία, μια κατάσταση που προκαλεί την απουσία σπερματοζωαρίων και καθιστά αδύνατη τη φυσική σύλληψη παιδιού.

Οι άνδρες αναπτύσσουν αζωοσπερμία για διάφορους λόγους, συμπεριλαμβανομένης της ορμονικής δυσλειτουργίας, μιας απόφραξης κατά μήκος της αναπαραγωγικής οδού και ορισμένων γενετικών καταστάσεων.

Για τη συγκεκριμένη κλινική δοκιμή, οι γιατροί εμφύτευσαν τα ίδια τα βλαστικά κύτταρα του άνδρα – τα οποία συλλέχθηκαν και καταψύχθηκαν κατά την παιδική του ηλικία πριν υποβληθεί σε χημειοθεραπεία – στο αναπαραγωγικό του σύστημα.

Σε αυτή την περίπτωση, οι γιατροί χρησιμοποίησαν βλαστικά κύτταρα που σχηματίζουν σπέρμα, τα οποία υπάρχουν στους όρχεις κατά τη γέννηση και αργότερα ωριμάζουν σε σπερματοζωάρια κατά την εφηβεία. Εάν η μεταμόσχευση επιτύχει, ο ασθενής θα πρέπει να αρχίσει να παράγει σπέρμα.

Στο σπέρμα του δεν έχουν ανιχνευθεί ακόμη σπερματοζωάρια, αλλά οι υπέρηχοι επιβεβαίωσαν ότι οι ορμόνες του είναι σε καλά επίπεδα ενώ η διαδικασία δεν προκάλεσε βλάβη στον ιστό των όρχεων του άνδρα.

Στο εξής οι γιατροί θα αναλύουν ένα δείγμα του σπέρματός του δύο φορές το χρόνο για να δουν αν περιέχει σπερματοζωάρια.

‘Εάν βελτιωθεί και αποδειχθεί ασφαλής, η μεταμόσχευση σπερματογόνων βλαστοκυττάρων (SSC) θα μπορούσε να αποτελέσει μια επαναστατική τεχνική αποκατάστασης της γονιμότητας για τους άνδρες που έχουν χάσει την ικανότητα παραγωγής σπέρματος’, δήλωσε στο Live Science ο Dr Justin Houman, επίκουρος καθηγητής ουρολογίας στο Ιατρικό Κέντρο Cedars-Sinai, ο οποίος δεν συμμετείχε στη μελέτη .

Η θεραπεία αυτή μπορεί να αποδειχθεί ιδιαίτερα ευεργετική για άλλους ασθενείς με καρκίνο που έλαβαν χημειοθεραπεία πριν από την εφηβεία και έτσι ανέπτυξαν αζωοσπερμία, ή για άνδρες με «γενετική ή επίκτητη ορχική ανεπάρκεια», πρόσθεσε.

Οι νέοι άνδρες που κινδυνεύουν να αναπτύξουν αζωοσπερμία μπορούν να επιλέξουν να συλλέξουν και να διατηρήσουν τα βλαστοκύτταρα που σχηματίζουν σπέρμα για μελλοντική χρήση.

Εάν διαγνωστούν με την πάθηση μετά στην σεξουαλικά ώριμη ηλικία τους, οι γιατροί μπορούν στη συνέχεια να επιστρέψουν αυτά τα βλαστικά κύτταρα εκεί από όπου προήλθαν: στο Αλληρειο Δίκτυο- . Rete Testis.

Πρόκειται για μικρούς σωλήνες που βοηθούν στη μετακίνηση των σπερματοζωαρίων από τους όρχεις προς την επιδιδυμίδα: ένας στενός, σφιχτά τυλιγμένος σωλήνας που συνδέεται με καθέναν από τους όρχεις.

Η μεταφορά των βλαστοκυττάρων γίνεται με βελόνα καθοδηγούμενη με υπερήχους. Θεωρητικά, μόλις τα βλαστικά κύτταρα εμφυτευτούν, μπορούν να ωριμάσουν και να αρχίσουν να παράγουν σπέρμα – ουσιαστικά δίνοντας στον ασθενή μια δεύτερη ευκαιρία στην εφηβεία.

Οι κίνδυνοι

Ωστόσο, οι ερευνητές σημείωσαν ότι υπάρχει πιθανότητα ο ασθενής που συμμετείχε σε αυτή την κλινική δοκιμή να μην ανακτήσει ποτέ τη γονιμότητά του.

Εξήγησαν ότι ένας λόγος για αυτό θα μπορούσε να είναι ότι συλλέχθηκε μόνο μια μικρή ποσότητα βλαστικών κυττάρων από τον ασθενή κατά τη διάρκεια της παιδικής του ηλικίας για να αποφευχθεί η βλάβη των αναπαραγωγικών του ιστών.

Ως εκ τούτου, είναι πιθανό η όποια παραγωγή σπέρματος προκύψει από τη μεταμόσχευση να είναι περιορισμένη, αν τελικά συμβεί ποτέ.

Εάν ο ασθενής δεν αρχίσει ποτέ να παράγει επαρκή ποσότητα σπερματοζωαρίων, θα εξακολουθεί να έχει άλλες επιλογές για να γίνει πατέρας ενός παιδιού.

Μέσω χειρουργικής επέμβασης, οι γιατροί θα μπορούσαν να προσπαθήσουν να ανακτήσουν τα όποια σπερματοζωάρια παράγει και να τα χρησιμοποιήσουν για εξωσωματική γονιμοποίηση (IVF).

Υπάρχουν όμως και άλλοι κίνδυνοι, ιδίως για τους ασθενείς με αζωοσπερμία που έχουν επίσης διαγνωστεί με καρκίνο.

Για τους ασθενείς αυτούς, ορισμένα από τα μεταμοσχευμένα βλαστικά κύτταρα θα μπορούσαν να έχουν γενετικές μεταλλάξεις που προκαλούν καρκίνο και που θα μπορούσαν τελικά να εξελιχθούν σε νέους όγκους, δήλωσε ο Houman στο LiveScience.

Επιπλέον, υπάρχει επίσης ένας «θεωρητικός κίνδυνος» ότι η μεταμόσχευση θα μπορούσε να προκαλέσει μια επικίνδυνη φλεγμονώδη αντίδραση από τον ασθενή, παρόλο που χρησιμοποιεί τα δικά του κύτταρα, είπε.

‘Πρέπει να προχωρήσουμε προσεκτικά και με αυστηρή εποπτεία. Πρόκειται για μια πολλά υποσχόμενη επιστήμη – αλλά είναι ακόμη νωρίς.’, τόνισε.

Πηγη: https://www.news4health.gr/

Ο Σύνδεσμος Ιδιωτών Εργαστηριακών Ιατρών Δυτικής Ελλάδος με ανακοίνωσή του διαμαρτύρεται για την άρση των χρονικών περιορισμών στις διαγνωστικές εξετάσεις ογκολογικών και αιματολογικών ασθενών.

ΟΣ.ΙΔ.Ε.Ι.Δ.ΕΛ., στην ανακοίνωσή του κάνει λόγο για οικονομική κατάρρευση των ιδιωτικών διαγνωστικών εργαστηρίων και ζητεί την άμεση κατάργηση του clawback, καθώς επίσης και τη δημόσια χρηματοδότηση κάθε νέου μέτρου που αυξάνει τη δαπάνη.

Αναλυτικά η ανακοίνωση του συνδέσμου έχει ως εξής:

«Με αφορμή τις πρόσφατες δηλώσεις του Υπουργού Υγείας περί άρσης των χρονικών περιορισμών στις διαγνωστικές εξετάσεις για ογκολογικούς και αιματολογικούς ασθενείς, καθώς και τη σχετική ανακοίνωση του Ιατρικού Συλλόγου Αθηνών (ΙΣΑ) θέτουμε δύο ερωτήματα: Ποιος αποφασίζει χωρίς να πληρώνει; Και ποιος τελικά πληρώνει;

Η άρση των περιορισμών είναι σωστή και επιβεβλημένη. Αλλά θα έπρεπε να υπάρχει πρόνοια για την κάλυψη της επιπλέον δαπάνης. Η παντελής απουσία πρόσθετης χρηματοδότησης καθιστά ακόμα πιο προβληματική την ήδη χαοτική οικονομική κατάσταση των ιδιωτικών εργαστηρίων.

Το Υπουργείο και ο ΙΣΑ αγνοούν πλήρως την οικονομική κατάρρευση που βιώνουν τα ιδιωτικά διαγνωστικά εργαστήρια, και εξακολουθούν την ίδια πρακτική: παρεμβάσεις κοινωνικής πολιτικής με ξένα χρήματα.
Τις παρεμβάσεις αυτές τις χρηματοδοτούν οι ίδιοι οι εργαστηριακοί γιατροί μέσω του μηχανισμού του clawback, που οδηγεί σε οικονομική ασφυξία.

Περισσότερες από τις μισές εξετάσεις του ΕΟΠΥΥ πληρώνονται από τους εργαστηριακούς επιστήμονες που τις διενεργούν.
Αυτό το μοντέλο δεν είναι ούτε βιώσιμο, ούτε ηθικά αποδεκτό, ούτε συμβατό με οποιοδήποτε ευρωπαϊκό πρότυπο. Αποτελεί θεσμοθετημένη μεταφορά του κόστους της δημόσιας υγείας στους ιδιώτες παρόχους.

Οι εργαστηριακοί γιατροί δεν είναι «χορηγοί» της δημόσιας υγείας. Δεν αποδεχόμαστε να συνεχίσουμε να καλύπτουμε τις αδυναμίες του συστήματος σε βάρος της ίδιας μας της επιβίωσης.

Ζητούμε:

• Άμεση κατάργηση του clawback, που οδηγεί σε συστηματική διάλυση τον κλάδο.
• Πλήρη και προβλεπόμενη δημόσια χρηματοδότηση κάθε νέου μέτρου που αυξάνει τη δαπάνη».

Πηγη: https://www.news4health.gr/

ΠΟΥ: Αυτός ο περιεκτικός πόρος ενισχύει την πρόσβαση σε κρίσιμα δεδομένα υγειονομικής περίθαλψης, υποστηρίζοντας τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής, τους επαγγελματίες υγείας και τους ερευνητές.

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) κυκλοφόρησε το αποθετήριο National Essential Medicines Lists (nEMLs), μια κεντρική ψηφιακή πλατφόρμα που συγκεντρώνει 150 εθνικούς καταλόγους βασικών φαρμάκων από έξι παγκόσμιες περιοχές. Αυτός ο περιεκτικός πόρος ενισχύει την πρόσβαση σε κρίσιμα δεδομένα υγειονομικής περίθαλψης, υποστηρίζοντας τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής, τους επαγγελματίες υγείας και τους ερευνητές.

Αναπτύχθηκε μέσω εκτεταμένης έρευνας, διαδικτυακών αναζητήσεων και συνεργασίας, το αποθετήριο προσφέρει μια ενημερωμένη και ισχυρή συλλογή από λίστες βασικών φαρμάκων που εκτείνονται από το 2005 έως το 2024. Αντικατοπτρίζει τις εξελισσόμενες προτεραιότητες υγειονομικής περίθαλψης, εξισορροπώντας την ιατρική αναγκαιότητα, την οικονομική προσιτότητα και την προσβασιμότητα.

Η έναρξη του αποθετηρίου National Essential Medicines Lists σηματοδοτεί ένα σημαντικό βήμα προς τα εμπρός στην παγκόσμια συνεργασία στον τομέα της υγειονομικής περίθαλψης», δήλωσε ο Deus Mubangizi, Διευθυντής του Τμήματος Πολιτικών και Προτύπων Προϊόντων Υγείας του ΠΟΥ. Η ανάπτυξη αυτής της βάσης δεδομένων υποστηρίχθηκε από τον Δρ Nav Persaud, από το Τμήμα Οικογενειακής και Κοινοτικής Ιατρικής του Πανεπιστημίου του Τορόντο και του Νοσοκομείου St. Michael’s στο Τορόντο του Καναδά.

Μια μικρή αλλά ισχυρή συσκευή μιμείται πώς συμπεριφέρεται η ασθένεια στο ανθρώπινο σώμα, ανοίγοντας νέες πόρτες για την κατανόηση και την καταπολέμηση του δάγκειου πυρετού.

Μια θανατηφόρα ασθένεια βρίσκεται σε έξαρση: ο δάγκειος πυρετός, ένας ιός που μεταδίδεται από τα κουνούπια που ήδη πλήττει εκατομμύρια και εξαπλώνεται ακόμη περισσότερο λόγω της κλιματικής αλλαγής. Παρά την αυξανόμενη απειλή του, ο δάγκειος πυρετός είναι δύσκολο να μελετηθεί σε ζώα – και ακόμη πιο δύσκολο να αντιμετωπιστεί. Τώρα, ερευνητές στο Πανεπιστήμιο του Λέιντεν, με επικεφαλής τον κύριο ερευνητή Alireza Mashaghi, ανέπτυξαν ένα πρωτοποριακό εργαλείο: το πρώτο μοντέλο της νόσου του ιού του δάγκειου πυρετού σε ένα τσιπ.

Αυτή η μικρή αλλά ισχυρή συσκευή μιμείται πώς συμπεριφέρεται η ασθένεια στο ανθρώπινο σώμα, ανοίγοντας νέες πόρτες για την κατανόηση και την καταπολέμηση του δάγκειου πυρετού. «Συνειδητοποίησα ότι δεν υπήρχε ούτε ένα μοντέλο οργάνου σε τσιπ για τον δάγκειο πυρετό», λέει ο Mashaghi. «Έτσι αποφασίσαμε να φτιάξουμε ένα».

«Βρήκαμε ότι οι μηχανικές ιδιότητες των ενδοθηλιακών κυττάρων, εκείνων που επενδύουν τα αιμοφόρα αγγεία μας, αλλάζουν κατά τη διάρκεια του δάγγειου πυρετού», λέει ο Mashaghi. «Αυτό διαταράσσει τον τρόπο συγκράτησης των αιμοφόρων αγγείων, προκαλώντας τη διαρροή αίματος».

Ο Mashaghi εξηγεί ότι για μεγάλο χρονικό διάστημα, η μηχανική ήταν ένας κρίκος που έλειπε τόσο στην ιατρική όσο και στην έρευνα για τους ιούς. “Τώρα βλέπουμε πόσο κρίσιμο είναι. Οι μηχανικοί βοηθούν να εξηγήσουν πώς οι ασθένειες αλλάζουν το σώμα – όχι μόνο χημικά, αλλά και σωματικά.”

Αυτή η διεπιστημονική προσέγγιση του συνδυασμού της ιολογίας, της κυτταρικής βιολογίας και της βιομηχανικής είναι ιδιαίτερα πολύτιμη στην ανάπτυξη φαρμάκων, όπου το κόστος και τα ποσοστά αποτυχίας είναι υψηλά. Ένα μοντέλο σαν αυτό θα μπορούσε να βοηθήσει στη δοκιμή θεραπειών πιο γρήγορα, φθηνότερα και πιο ηθικά από τις μελέτες σε ζώα.

Γιατί έχει σημασία αυτό τώρα; Επειδή ο δάγκειος πυρετός εξαπλώνεται γρήγορα. Οι υψηλότερες θερμοκρασίες και η υψηλότερη υγρασία βοηθούν τα κουνούπια να φτάσουν σε νέες περιοχές. «Ο δάγκειος πυρετός είναι μια από τις πιο ταχέως εξαπλούμενες ιογενείς ασθένειες στον κόσμο», λέει ο Mashaghi. «Είναι μια ασθένεια του μέλλοντος που οδηγείται από την κλιματική αλλαγή». Κάθε χρόνο, ο ιός θέτει σε κίνδυνο περισσότερους από 3,9 δισεκατομμύρια ανθρώπους σε 129 χώρες. Περίπου 96 εκατομμύρια αρρωσταίνουν και 40.000 πεθαίνουν.

Η ομάδα εργάζεται ήδη στο επόμενο βήμα: μοντελοποίηση του τρόπου με τον οποίο ο δάγκειος πυρετός επηρεάζει το δέρμα – το πρώτο όργανο με το οποίο αλληλεπιδρά ο ιός μετά από ένα τσίμπημα κουνουπιού. «Το δέρμα επηρεάζεται σε μεγάλο βαθμό από την εξωτερική θερμοκρασία», εξηγεί ο Mashaghi. «Θέλουμε να δούμε πώς οι αλλαγές στη θερμότητα και την υγρασία επηρεάζουν τις ανοσολογικές αποκρίσεις στο δέρμα».

Ο στόχος τους; Ένα δέρμα σε τσιπ που μπορεί να εκτεθεί σε διαφορετικές κλιματικές συνθήκες για να μελετήσει πώς συμπεριφέρονται τα κύτταρα του ανοσοποιητικού συστήματος. Αυτό θα μπορούσε ενδεχομένως να αποκαλύψει ακόμη προηγούμενα στάδια μόλυνσης και πώς το κλίμα μπορεί να τα αλλάξει. «Φέρνοντας τη μηχανική στην ιολογία, προωθούμε το πεδίο», λέει ο Mashaghi. «Είναι συναρπαστικό να βλέπουμε πόσο μακριά μπορούμε να φτάσουμε συνδυάζοντας πειθαρχίες».

Πηγη: https://www.healthweb.gr/

Πηγη: https://www.iatropedia.gr/

Η γρίπη των πτηνών παραμένει μια διαρκής και πάντα επίκαιρη απειλή για τη δημόσια υγεία. Πρόσφατες μελέτες καταγράφουν έναν ανησυχητικό αριθμό λοιμώξεων από τον ιό H5N1 σε διάφορα είδη θηλαστικών, καθώς και γενετικές μεταλλάξεις που ενισχύουν την πιθανότητα μετάδοσής του στον άνθρωπο.

Με σκοπό να γίνει αντιληπτό σε βάθος το πανδημικό δυναμικό του ιού, οι σχετικοί κίνδυνοι και οι διαθέσιμες στρατηγικές προστασίας, ο καθηγητής Χρυσόστομος Δόβας, ειδικό στη Μοριακή Μικροβιολογία στο Τμήμα Κτηνιατρικής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης παραχώρησε συνέντευξη στο Ενημερωτικό Δελτίο του ΕΟΔΥ.

Γίνεται πολλή συζήτηση στη δημόσια υγεία γύρω από το ποια θα μπορούσε να είναι η επόμενη πανδημία, και πολλοί συγκλίνουν στην άποψη ότι πιθανότερη υποψήφια είναι η γρίπη των πτηνών. Συμμερίζεστε αυτήν την εκτίμηση;

Η γρίπη των πτηνών είναι ιογενής νόσος των πτηνών που προκαλείται από ιούς γρίπης τύπου Α. Ορισμένοι υπότυποι όπως ο Η5Ν1, έχουν την ικανότητα να μολύνουν και τον άνθρωπο, εγείροντας ανησυχίες για το ενδεχόμενο μιας πανδημίας. Η επαφή ανάμεσα σε ανθρώπους και ζώα που φέρουν ιούς γρίπης είναι καθοριστικής σημασίας για την εκτίμηση του πανδημικού δυναμικού ενός ιού. Όσο πιο συχνή και εκτεταμένη είναι η επαφή, τόσο μεγαλύτερη είναι η πιθανότητα ζωονοσογόνων λοιμώξεων και προσαρμογής του ιού στον άνθρωπο. Ο ιός Η5Ν1 παρουσιάζει υψηλή θνητότητα στον άνθρωπο και κυκλοφορεί ευρέως στα πτηνά, γεγονός που τον κατατάσσει ανάμεσα στους επικρατέστερους υποψήφιους για μελλοντική πανδημία. Ιδιαίτερα ανησυχητική είναι η πρόσφατη παγκόσμια εξάπλωση του κλάδου 2.3.4.4b του H5N1, ο οποίος έχει μολύνει νέα είδη άγριων θηλαστικών και έχει προκαλέσει επιζωοτίες σε εκτροφές γουνοφόρων ζώων και βοοειδών. Παρατηρείται, μάλιστα, μετάδοση από θηλαστικό σε θηλαστικό, όπως σε φάρμες μινκ στην Ευρώπη, αγελάδες γαλακτοπαραγωγής στις ΗΠΑ και θαλάσσια θηλαστικά στην Αμερική.

Αυτή η εξέλιξη ενισχύει σημαντικά δύο κινδύνους: α) την εμφάνιση προσαρμοστικών μεταλλάξεων ή/και γενετικών ανασυνδυασμών του ιού με άλλους ιούς γρίπης στα θηλαστικά, λόγω του μεγάλου αριθμού μολύνσεων σε πυκνούς και εκτεταμένους πληθυσμούς εκτροφών, και β) την περαιτέρω μετάδοση και στη συνέχεια προσαρμογή του ιού στον άνθρωπο. Ως αποτέλεσμα, αυξάνεται ο κίνδυνος ο ιός βαθμιαία να αποκτήσει ικανότητα αποτελεσματικής και διατηρούμενης μετάδοσης από άνθρωπο σε άνθρωπο. Πρόσφατες μελέτες δείχνουν ότι στελέχη του κλάδου 2.3.4.4b του H5N1 μπορούν να αναπτύξουν περιορισμένη ικανότητα αερογενούς μετάδοσης μεταξύ θηλαστικών. Ένα τέτοιο σενάριο θα μπορούσε να πυροδοτήσει πανδημία, ειδικά λόγω της έλλειψης ευρείας ανοσίας στον ανθρώπινο πληθυσμό έναντι αυτού του υπότυπου. Επιπλέον, μεταλλάξεις της ιικής πολυμεράσης, που σχετίζονται με αυξημένη αναπαραγωγική ικανότητα σε ανθρώπινα κύτταρα, έχουν ήδη ανιχνευθεί σε δείγματα από ανθρώπους και ζώα. Ταυτόχρονα, πρόσφατα περιστατικά μολύνσεων στον άνθρωπο σε μεγάλο ποσοστό εμφανίζουν ήπια και μη ειδικά συμπτώματα, γεγονός που δυσχεραίνει την διάγνωση και ενισχύει τον κίνδυνο «σιωπηλής» προσαρμογής του ιού στον άνθρωπο.

Η εμφάνιση ενός πανδημικού ιού H5N1 είναι πιθανή και θα πρέπει να λάβουμε υπόψη ότι ακόμα και με ένα χαμηλό ποσοστό θνητότητας της τάξης του 1-2%, υπό τις παρούσες συνθήκες στον πλανήτη, θα μπορούσε να προκαλέσει εκατομμύρια θανάτους, με τεράστιες επιπτώσεις στην παγκόσμια οικονομία, και πυροδοτώντας κοινωνικές και πολιτικές αναταραχές.

Πώς εμφανίζονται επιδημίες γρίπης Η5Ν1 των πτηνών και ποιες είναι οι κυριότερες αιτίες εξάπλωσής τους;

Η αιμοσυγκολλητίνη (ΗΑ) του ιού Η5Ν1 που κυκλοφορεί ευρέως στον πλανήτη, διαφοροποιείται από εκείνη των περισσότερων ιών της γρίπης, λόγω της ύπαρξης μιας πολυβασικής θέσης διάσπασης, η οποία συνδέεται με υψηλή παθογονικότητα στα πτηνά ενώ επίσης αποτελεί σημαντικό παράγοντα λοιμογόνου δύναμης και προσβολής του νευρικού συστήματος στα θηλαστικά. Παρόλα αυτά, τα αποδημητικά υδρόβια πτηνά λειτουργούν ως φυσικές δεξαμενές του ιού και μπορούν να τον μεταφέρουν σε μεγάλες αποστάσεις χωρίς να νοσούν σοβαρά. Οι ιοί της γρίπης των πτηνών απεκκρίνονται σε μεγάλες ποσότητες μέσω των περιττωμάτων των μολυσμένων πτηνών. Κατά τη μετανάστευση, η ανάμειξη πτηνών από διαφορετικές γεωγραφικές περιοχές σε υδροβιότοπους αυξάνει τον κίνδυνο διασποράς και ευνοεί τον γενετικό ανασυνδυασμό του ιού με άλλους ιούς γρίπης πτηνών λόγω του κατακερματισμένου γονιδιώματος του. Ο Η5Ν1 εξελίσσεται διαρκώς μέσω ανασυνδυασμών και μεταλλάξεων, εξαιτίας της τεράστιας δεξαμενής πτηνών-ξενιστών. Ως αποτέλεσμα, από το 1997 μέχρι σήμερα εμφανίζονται διαδοχικά όλο και πιο προσαρμοσμένοι γενότυποι, οι οποίοι αυξάνουν συνεχώς τη γεωγραφική διασπορά του ιού καθώς και το εύρος και τον αριθμό των θηλαστικών που μολύνονται. Επιπλέον, ο Η5Ν1 μπορεί να επιβιώσει για μεγάλο χρονικό διάστημα στο περιβάλλον, ιδίως σε χαμηλές θερμοκρασίες, γεγονός που διευκολύνει τη μετάδοση μέσω μολυσμένων περιττωμάτων, νερού ή αντικειμένων. Τέλος, η ανεπαρκής επιτήρηση και τήρηση μέτρων βιοασφάλειας συμβάλλει σημαντικά στη διασπορά του ιού μεταξύ των εκτροφών.

Ποιοι είναι οι σημαντικοί σταθμοί εξέλιξης του ιού Η5Ν1 και ποια η επίπτωσή του στα τελευταία έτη;

Μέχρι το 1997, ο Η5Ν1 ήταν σποραδικό πρόβλημα της πτηνοτροφίας και δεν είχε αναγνωριστεί ως παθογόνος για τον άνθρωπο. Η αρχική μετάδοση του H5N1 σε ανθρώπους συνέβη στο Χονγκ Κονγκ (1997), προκαλώντας 18 περιστατικά, από τα οποία 6 ήταν θανατηφόρα. Έκτοτε ο ιός διεσπάρη στον πλανήτη και ανασυνδυάστηκε γενετικά, κατ’ επανάληψη  στα οικοσυστήματα των υδρόβιων πτηνών διατηρώντας μέχρι τις μέρες μας μόνο το γονίδιο της Η5. Από το 2003, ο Η5Ν1 εξαπλώνεται μέσω μεταναστευτικών πτηνών, με την Η5 να διαφοροποιείται σε πολυάριθμους κλάδους και υποκλάδους λόγω εξελικτικών πιέσεων και τυχαίας γενετικής παρέκκλισης. Το 2021 προέκυψε ο κλάδος 2.3.4.4b της H5, που πλέον είναι παγκόσμια διαδεδομένος με πρωτοφανή διασπορά και προκαλεί καταστροφικές επιζωοτίες σε άγρια πτηνά, πουλερικά ενώ μεταδίδεται σε πολλά είδη θηλαστικών. Ο  πρόσφατος ιός Η5Ν1 είναι επίσης προϊόν γενετικού ανασυνδυασμού και φέρει μια, διαφορετική απ’ ό,τι στο παρελθόν, νευραμινιδάση Ν1 με μακρύ στέλεχος (long-stalk NA), που αυξάνει την δυνατότητα μετάδοσης του ιού μεταξύ των θηλαστικών. Η λειτουργική ισορροπία μεταξύ HA και NA ευνοεί την παραγωγική μόλυνση και μετάδοση του ιού και αυξάνει το πανδημικό δυναμικό του. Τον Μάρτιο του 2024, αναφέρθηκαν τα πρώτα κρούσματα του H5N1 σε γαλακτοπαραγωγικά βοοειδή στο Τέξας, ΗΠΑ. Ο ιός, γονότυπος B3.13, πιθανότατα μεταδόθηκε από πτηνά στα τέλη του 2023 και εξαπλώθηκε γρήγορα λόγω μετακίνησης μολυσμένων βοοειδών. Τον Φεβρουάριο του 2025, εντοπίσθηκαν επιπλέον μεταδόσεις από πτηνά ενός δεύτερου γονότυπου (D1.1) σε κοπάδια στη Νεβάδα και την Αριζόνα. Μέχρι τις 30 Μαρτίου 2025, ο ιός έχει διασπαρεί σε 994 εκτροφες σε 17 πολιτείες. Η κύρια οδός μετάδοσης είναι το γάλα και ο εξοπλισμός αρμέγματος, όχι η αναπνευστική οδός. Το γάλα από μολυσμένες αγελάδες περιέχει υψηλό ιικό φορτίο. Η επιζωοοτία, οδήγησε σε 41 κρούσματα σε εργαζόμενους γαλακτοπαραγωγικών μονάδων ενώ ορολογικές μελέτες δείχνουν και ασυμπτωματικές λοιμώξεις. Επίσης, ζώα όπως γάτες, ποντίκια και άγρια σαρκοφάγα (π.χ. ρακούν) μολύνθηκαν από απαστερίωτο γάλα, με τις γάτες να εμφανίζουν σοβαρή νευρολογική νόσο και υψηλή θνητότητα. Το RNA του H5N1 ανιχνεύεται σε εμπορικά προϊόντα γάλακτος, αλλά η παστερίωση τον αδρανοποιεί, καθιστώντας τα παστεριωμένα προϊόντα ασφαλή. Παρά τις προσπάθειες, η εξάπλωση του ιού δεν έχει ελεγχθεί.

Γιατί κινδυνεύει να μολυνθεί ο άνθρωπος από τον Η5Ν1;

Για να προκληθεί λοίμωξη από τον ιό H5N1, απαιτείται η εισπνοή υψηλού ιικού φορτίου βαθιά στους πνεύμονες. Αυτό συμβαίνει επειδή η αιμοσυγκολλητίνη του ιού των πτηνών προσδένεται επιλεκτικά στους υποδοχείς σιαλικού οξέος τύπου α-2,3 οι οποίοι είναι κυρίαρχοι στα πτηνά. Στον άνθρωπο, αυτοί οι υποδοχείς εντοπίζονται κυρίως στο κατώτερο αναπνευστικό σύστημα. Αυτή η εξειδίκευση καθιστά τις λοιμώξεις από H5N1 σοβαρές και δυσχεραίνει τη μετάδοσή τους μεταξύ ανθρώπων, καθώς το ανώτερο αναπνευστικό σύστημα του ανθρώπου διαθέτει κυρίως υποδοχείς τύπου α-2,6. Συνεπώς, μεταλλάξεις που ευνοούν τη σύνδεση του ιού με τους υποδοχείς τύπου α-2,6 θεωρούνται κρίσιμες για να αποκτήσει ο H5N1 πανδημική ικανότητα. Υποδοχείς τύπου α-2,3 υπάρχουν επίσης στον επιπεφυκότα του ανθρώπινου οφθαλμού, και η έκθεση μέσω αυτής της οδού φαίνεται να οδηγεί κυρίως σε επιπεφυκίτιδα, χωρίς να προκαλεί σοβαρά αναπνευστικά συμπτώματα. Στις ΗΠΑ, ο ιός έχει προσβάλει άγρια ζώα, κατοικίδια και εκτροφές πτηνών και βοοειδών και από αυτές μεταδίδεται στους ανθρώπους. Ο ιός δεν μεταδίδεται εύκολα από άνθρωπο σε άνθρωπο και μέχρι στιγμής τα ανθρώπινα κρούσματα είναι μεμονωμένα, συσχετιζόμενα κυρίως με άμεση επαφή με μολυσμένα πουλερικά ή αγελάδες. Από τον Απρίλιο του 2024 έως σήμερα, έχουν καταγραφεί στις ΗΠΑ 70 κρούσματα σε ανθρώπους, κυρίως επιπεφυκίτιδες, σε εργαζόμενους που εκτέθηκαν σε μολυσμένες εκτροφές. Αυτό υποδηλώνει ότι πολλοί τέτοιοι χώροι εργασίας υψηλού κινδύνου οδήγησαν σε λοιμώξεις. Σε τρία περιστατικά όμως δεν κατέστη δυνατό να προσδιοριστεί η πηγή της έκθεσης. Επιπλέον, σε ορισμένες περιπτώσεις παρατηρήθηκε σοβαρότερη νόσος, όπως πνευμονία που απαιτούσε νοσηλεία, κυρίως σε άτομα που εκτέθηκαν σε υψηλό ιικό φορτίο από μολυσμένα πουλερικά. Ένας θάνατος καταγράφηκε σε ασθενή με σοβαρά υποκείμενα νοσήματα.

Υπάρχουν περιοχές που θεωρούνται περισσότερο ευάλωτες στην εξάπλωση της γρίπης των πτηνών και γιατί;

Παραδοσιακά, οι περιοχές με υψηλή πυκνότητα εκτρεφόμενων πουλερικών και σε γειτνίαση με υδατικά οικοσυστήματα και οι περιοχές διέλευσης μεταναστευτικών πτηνών είναι οι πιο ευάλωτες στη γρίπη των πτηνών. Επιπλέον, χώρες με περιορισμένους πόρους και ανεπαρκή μέτρα ελέγχου αντιμετωπίζουν συχνές και επανειλημμένες επιζωοτίες. Τα τελευταία χρόνια, ωστόσο, ακόμη και περιοχές που στο παρελθόν δεν είχαν πληγεί σοβαρά καταγράφουν εκτεταμένες επιζωοτίες. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η Βόρεια Αμερική, όπου ο ιός εισήχθη από άγρια πτηνά και πλέον έχει εγκατασταθεί ενδημικά. Στη Βόρεια Αμερική σημειώνονται μαζικές απώλειες στα πουλερικά από το 2022 μέχρι σήμερα, ενώ στη Λατινική Αμερική παρατηρήθηκε πρωτοφανής εξάπλωση του ιού σε 15 χώρες εντός λίγων μηνών. Οι περισσότερες εστίες στη Νότια και Κεντρική Αμερική εντοπίστηκαν κατά μήκος της αποδημητικής διαδρομής του Ειρηνικού των άγριων πτηνών, γεγονός που υπογραμμίζει τον καθοριστικό ρόλο των μεταναστευτικών διαδρομών στη γεωγραφική εξάπλωση του ιού. Συμπερασματικά, οι περιοχές υψηλού κινδύνου χαρακτηρίζονται από: (α) μεγάλη συγκέντρωση πουλερικών σε ανοιχτού τύπου εγκαταστάσεις, (β) παρουσία άγριων πληθυσμών πτηνών που διέρχονται από την περιοχή κατά τις μεταναστεύσεις τους, και (γ) ανεπαρκή μέτρα επιτήρησης και ελέγχου. Η διαθεσιμότητα αποτελεσματικών κτηνιατρικών υπηρεσιών η αποτελεσματική επιτήρηση και η τήρηση αυστηρών μέτρων βιοασφάλειας διαφοροποιούν σημαντικά τον βαθμό ευαλωτότητας μιας περιοχής. Οι ανεπτυγμένες χώρες, για παράδειγμα, εφαρμόζουν άμεσα πολιτικές εντατικής επιτήρησης και εκρίζωσης (μέσω θανάτωσης και ζωνών καραντίνας), ενώ σε χώρες με περιορισμένους πόρους, η καθυστερημένη αντίδραση ευνοεί την εγκατάσταση του ιού σε ενδημικό επίπεδο.

Ποιους κινδύνους διατρέχουν οι καταναλωτές που τρώνε πουλερικά ή αυγά; Υπάρχει τρόπος προφύλαξης;

Ο ιός δεν μεταδίδεται μέσω της κατανάλωσης σωστά μαγειρεμένου κρέατος πουλερικών ή αυγών. Η σωστή θερμική επεξεργασία (π.χ. πάνω από 70°C στο εσωτερικό του τροφίμου) αδρανοποιεί πλήρως τον ιό. Μέχρι σήμερα δεν υπάρχει καταγεγραμμένο περιστατικό μόλυνσης από γρίπη πτηνών μέσω κατάλληλα μαγειρεμένων τροφίμων. Ο κίνδυνος για τον άνθρωπο αφορά κυρίως την άμεση επαφή με ζωντανά μολυσμένα πουλερικά, τα περιττώματά τους ή το μολυσμένο περιβάλλον τους (π.χ. εκτροφές, σφαγεία, αγορές ζωντανών ζώων). Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι, σε περίπτωση επιβεβαιωμένης εστίας γρίπης πτηνών σε μια εκτροφή, η θνητότητα στα πτηνά αγγίζει σχεδόν το 100% μέσα σε λίγες ημέρες ενώ, εφόσον λειτουργεί αποτελεσματικά η επιτήρηση, παράλληλα πραγματοποιείται άμεση θανάτωση ολόκληρης της εκτροφής ως μέτρο ελέγχου. Έτσι, τα μολυσμένα σφάγια δεν εισέρχονται στην αλυσίδα διατροφής, διασφαλίζοντας τη δημόσια υγεία.

Υπάρχουν ενδείξεις ότι η κλιματική αλλαγή επηρεάζει την εξάπλωση της γρίπης των πτηνών;

Υπάρχουν ενδείξεις ότι η κλιματική αλλαγή μπορεί να επιταχύνει την εμφάνιση και εξάπλωση νέων παραλλαγών του H5N1. Οι κλιματικές μεταβολές επηρεάζουν τις μεταναστευτικές διαδρομές και τη συμπεριφορά των άγριων πτηνών. Η άνοδος της θερμοκρασίας και τα ακραία καιρικά φαινόμενα τροποποιούν τα μεταναστευτικά πρότυπα, οδηγώντας σε επαφές μεταξύ ειδών που προηγουμένως δεν συναντιούνταν. Οι ηπιότεροι χειμώνες ενδέχεται να επιτρέψουν σε μολυσμένα πτηνά να επιβιώσουν και να μεταφέρουν τον ιό σε νέες γεωγραφικές περιοχές. Επιπλέον, ξηρασίες ή πλημμύρες αναγκάζουν μεγάλους πληθυσμούς άγριων υδρόβιων πτηνών να συγκεντρώνονται σε περιορισμένους υγρότοπους, αυξάνοντας τη μετάδοση του ιού μέσω της κοπροστοματικής οδού.

Πώς μπορεί ένας κτηνοτρόφος ή πτηνοτρόφος να προστατεύσει το κοπάδι του από τη μόλυνση με τον ιό της γρίπης των πτηνών;

Η εφαρμογή αυστηρών μέτρων βιοασφάλειας στις εκτροφές είναι καθοριστική για την πρόληψη εισόδου και εξάπλωσης του ιού. Ο στόχος είναι η αποφυγή επαφής μεταξύ άγριων πτηνών και εκτρεφόμενων πουλερικών ή άλλων ζώων (βοοειδών, χοίρων, γουνοφόρων), ιδιαίτερα σε περιοχές κοντά σε υδατικά οικοσυστήματα που φιλοξενούν μεταναστευτικά πτηνά. Επίσης, είναι κρίσιμη η έγκαιρη αναγνώριση των κρουσμάτων και η άμεση αναφορά τους στις αρμόδιες κτηνιατρικές αρχές. Η γρήγορη δήλωση περιστατικών οδηγεί σε ταχύτερη εφαρμογή μέτρων όπως ζώνες προστασίας και επιτήρησης, και περιορισμούς μετακινήσεων, περιορίζοντας έτσι τη διασπορά.

Ποιος είναι ο ρόλος των εμβολίων στην πρόληψη της γρίπης των πτηνών στα εκτρεφόμενα πουλερικά; Είναι αποτελεσματικά;

Ο ρόλος των εμβολίων στα πουλερικά είναι να τα προστατεύουν από τη νόσο σε περιοχές υψηλού ρίσκου ή σε οριοθετημένες ζώνες προστασίας και επιτήρησης γύρω από τις επιβεβαιωμένες εστίες και να περιορίζουν τη διασπορά του ιού στο περιβάλλον. Τονίζεται ότι εφαρμόζονται μόνο συμπληρωματικά προς τα μέτρα επιτήρησης και πρόληψης. Ειδικά σε εκτροφές ελευθέρας βοσκής ή σε χώρες με ενδημική παρουσία του ιού, ο εμβολιασμός μπορεί να μειώσει την κυκλοφορία του ιού. Ωστόσο, απαιτείται η επιλογή κατάλληλου εμβολιακού στελέχους και συνεχής επιτήρηση ώστε να εντοπίζονται υποκλινικές λοιμώξεις ή νέες μεταλλάξεις. Χώρες με ιστορικά ενδημική παρουσία του ιού, όπως η Κίνα, η Αίγυπτος, το Βιετνάμ και το Μεξικό, έχουν εφαρμόσει εκτεταμένους εμβολιασμούς, μειώνοντας την επίπτωση της νόσου. Παρόλα αυτά, ο εμβολιασμός δεν αποτελεί πανάκεια, καθώς η αντιγονική παρέκκλιση του ιού μειώνει διαρκώς την αποτελεσματικότητα των εμβολίων. Συνεπώς απαιτείται αποτελεσματική επιτήρηση στις εκτροφές για τον εντοπισμό μεταλλαγμένων στελεχών διαφυγής της ανοσίας και τακτική επικαιροποίηση των εμβολίων. Τέλος, ο εκτεταμένος εμβολιασμός, εφόσον δεν είναι πλήρως αποτελεσματικός, μπορεί να ευνοήσει τη σιωπηλή διασπορά του ιού και να ασκήσει εξελικτική πίεση για την ανάδυση νέων στελεχών που δεν καλύπτονται από τα υπάρχοντα εμβόλια. Επίσης σημαντικές είναι και οι επιπτώσεις στο διεθνές εμπόριο πουλερικών όπου οι χώρες αντιμετωπίζουν περιορισμούς, καθώς ένα εμβολιασμένο, χωρίς συμπτώματα αλλά πιθανά φορέας, ζώο είναι πιθανό να διασπείρει τον ιό. Στην ΕΕ, ένα εμβόλιο έχει εγκριθεί για χρήση σε κοτόπουλα αλλά δεν είναι πλήρως αποτελεσματικό στο να σταματήσει τη μετάδοση.

Υπάρχουν φάρμακα ή θεραπείες που θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν σε περίπτωση μετάδοσης στον άνθρωπο, ή θα βρισκόμασταν αντιμέτωποι με την ανάγκη για ταχεία ανάπτυξη νέων εμβολίων και αντιιικών φαρμάκων;

Το CDC των ΗΠΑ αξιολόγησε πρόσφατα την ευαισθησία στελεχών του ιού H5N1 των κλάδων 2.3.2.1c και 2.3.4.4b (2023–2024) στα διαθέσιμα αντιιικά φάρμακα και βρήκε ότι όλα ήταν ευαίσθητα στους αναστολείς της ενδονουκλεάσης PA, της πολυμεράσης και της νευραμινιδάσης. Ωστόσο, ήδη από την περίοδο 2022–2023, είχαν εντοπιστεί σποραδικά μεταλλάξεις ανθεκτικότητας σε ορισμένους αναστολείς. Υπογραμμίζεται η ανάγκη ανάπτυξης νέων αντιικών ως εναλλακτικών επιλογών σε περίπτωση εμφάνισης ενός πανδημικού στελέχους, που λόγω εκτεταμένης διασποράς και εξελικτικής πίεσης ενδέχεται να αναπτύξει αντοχή στα υπάρχοντα φάρμακα. Παράλληλα, συνεχίζεται η γονιδιωματική επιτήρηση των στελεχών για την έγκαιρη ανίχνευση σχετικών μεταλλάξεων. Η παγκόσμια κοινότητα προετοιμάζεται για την ταχεία ανάπτυξη εμβολίων σε περίπτωση πανδημίας. Υπάρχουν ήδη εγκεκριμένα εμβόλια κατά του H5N1 για ανθρώπινη χρήση, γνωστά ως προ-πανδημικά εμβόλια. Τρία εμβόλια έχουν εγκριθεί για χρήση στην ΕΕ κατά τη διάρκεια εξάρσεων της γρίπης των πτηνών, με στόχο την προστασία εργαζόμενων σε πτηνοτροφεία, κτηνιάτρων και άλλων ατόμων με αυξημένο κίνδυνο έκθεσης. Στη Φινλανδία, ο προληπτικός εμβολιασμός για τον H5N1 παρέχεται ήδη σε ομάδες υψηλού κινδύνου. Ωστόσο, τα υπάρχοντα εμβόλια ενδέχεται να απαιτούν επικαιροποίηση ώστε να ταιριάζουν καλύτερα με τα στελέχη που κυκλοφορούν σήμερα. Ο ΠΟΥ συντονίζει μια βιβλιοθήκη υποψήφιων εμβολιακών στελεχών (candidate vaccine viruses – CVVs) για την ανάπτυξη εμβολίων που θα προσφέρουν επαρκή προστασία έναντι των τρεχουσών παραλλαγών. Στην ΕΕ υπάρχουν τέσσερα εγκεκριμένα εμβόλια για πανδημική ετοιμότητα που μπορούν να επικαιροποιηθούν γρήγορα για προστασία του πληθυσμού σε περίπτωση εμφάνισης ενός πανδημικού στελέχους. Προς το παρόν, δεν υπάρχουν διαθέσιμα εμπορικά εμβόλια για τον γενικό πληθυσμό έναντι της γρίπης των πτηνών και σε περίπτωση πανδημίας θα απαιτηθεί η ανάπτυξη νέου εμβολίου ειδικά προσαρμοσμένου στο κυρίαρχο πανδημικό στέλεχος. Δεδομένου ότι η διαδικασία αυτή μπορεί να είναι χρονοβόρα, η προετοιμασία, η ετοιμότητα και η συνεχής επιτήρηση παραμένουν κρίσιμες για την αποτελεσματική αντιμετώπιση μιας πιθανής πανδημίας. Τέλος, αξίζει να σημειωθεί ο εποχικός εμβολιασμός κατά της ανθρώπινης γρίπης του προσωπικού υψηλού κινδύνου θα μειώσει τις πιθανότητες ταυτόχρονης μόλυνσης από εποχικούς ιούς και τον H5N1, περιορίζοντας τον κίνδυνο γενετικού ανασυνδυασμού του ιού και εμφάνισης ενός πανδημικού στελέχους.

Υπάρχουν αποτελεσματικοί μηχανισμοί συνεργασίας μεταξύ Κτηνιατρικής και Δημόσιας Υγείας για την αντιμετώπιση ζωοανθρωπονόσων όπως η γρίπη των πτηνών; Τι θα μπορούσε να βελτιωθεί σε αυτό το πλαίσιο;

Η γρίπη των πτηνών αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα ζωοανθρωπονόσου, η πρόληψη και αντιμετώπιση της οποίας απαιτεί στενή συνεργασία μεταξύ του κτηνιατρικού τομέα και του τομέα δημόσιας υγείας στο πλαίσιο της προσέγγισης «Ενιαία Υγεία». Η νόσος δεν γνωρίζει σύνορα μεταξύ ειδών και χωρών, καθιστώντας απαραίτητη τη διεθνή και διεπιστημονική συνεργασία για την αντιμετώπισή της. Πρωταρχικοί στόχοι είναι η έγκαιρη ανίχνευση (εντοπισμός του ιού σε ζώα πριν μεταδοθεί στον άνθρωπο), η ταχεία ανταπόκριση (εφαρμογή μέτρων περιορισμού τόσο στις εκτροφές όσο και σε ενδεχόμενα ανθρώπινα περιστατικά) και η ανάπτυξη αποτελεσματικών παρεμβάσεων (εμβόλια, φάρμακα, κατευθυντήριες οδηγίες). Υπογραμμίζεται ιδιαίτερα η ανάγκη συντονισμένης δράσης μεταξύ κτηνιατρικών αρχών, υπεύθυνων για την παρακολούθηση και τον έλεγχο της νόσου στα ζώα, και των υγειονομικών αρχών, που είναι υπεύθυνες για την επιτήρηση και προστασία του ανθρώπου. Οι δύο τομείς οφείλουν να ανταλλάσσουν άμεσα πληροφορίες και να σχεδιάζουν από κοινού τις παρεμβάσεις. Όταν εμφανίζεται μια επιδημική εστία γρίπης των πτηνών σε εκτροφές ή άγρια πτηνά, οι κτηνιατρικές αρχές πρέπει να ενημερώνουν αμέσως τις αρχές δημόσιας υγείας ώστε να αξιολογηθεί ο κίνδυνος για τους ανθρώπους (π.χ. εργαζόμενους στην εκτροφή ή κατοίκους της περιοχής) και να εφαρμοστούν προληπτικά μέτρα, όπως η ιχνηλάτηση επαφών, η προφυλακτική χορήγηση αντιικών φαρμάκων σε εκτεθειμένα άτομα και η έγκαιρη ενημέρωση του κοινού. Αντίστροφα, όταν επιβεβαιώνεται ανθρώπινο κρούσμα, οι υγειονομικές αρχές οφείλουν να συνεργάζονται με τις κτηνιατρικές αρχές για την αναζήτηση της προέλευσης ή της δεξαμενής του ιού. Η συνεργασία επεκτείνεται επίσης στην εκπαίδευση και ευαισθητοποίηση. Οι αρμόδιες υπηρεσίες πρέπει να εκπαιδεύουν από κοινού όσους εργάζονται ή εμπλέκονται στην πτηνοτροφία και τη διαχείριση άγριας πανίδας, ιδιαίτερα σε περιοχές που γειτνιάζουν με υδατικά οικοσυστήματα και πληθυσμούς υδρόβιων πτηνών. Οι εργαζόμενοι πρέπει να ενημερώνονται για τα πρωτόκολλα βιοασφάλειας και την ατομική προστασία, να εκπαιδεύονται στην αναγνώριση επιδημικών εστιών, στη διαχείριση νεκρών πτηνών και στη λήψη κατάλληλων μέτρων προστασίας. Στο πλαίσιο της Ενιαίας Υγείας είναι σημαντική επίσης η από κοινού ενημέρωση του τοπικού πληθυσμού για την προστασία του, όταν εντοπίζονται περιστατικά H5N1 σε άγρια πτηνά στην περιοχή. Τέλος, απαιτείται η κοινή χρήση δεδομένων, εργαστηριακών ευρημάτων, μεθόδων ανίχνευσης και ιικών γονιδιωμάτων που απομονώνονται με στόχο τη συνεχή αξιολόγηση του κινδύνου και την προετοιμασία έναντι μιας πιθανής πανδημίας.

Πηγές:
ΕΟΔΥ

Πηγη: https://www.iatronet.gr/

Ξεκινά πειραματική εφαρμογή του Κοινού Μορφότυπου για τους Ηλεκτρονικούς Φακέλους Υγείας σε 12 χώρες στην Ευρώπη.

Το ευρωπαϊκό έργο i2X – Intelligent Implementations of the European Electronic Health Record Exchange Format (EEHRxF), με συγχρηματοδότηση από το Πρόγραμμα «Ψηφιακή Ευρώπη» (Digital Europe) ξεκίνησε την 1η Απριλίου 2025. Το έργο «Έξυπνες Εφαρμογές του Ευρωπαϊκού Μορφότυπου για την Ανταλλαγή των Ηλεκτρονικών Φακέλων Υγείας», συμβαδίζει με τη στρατηγική της Ψηφιακής Ενιαίας Αγοράς και τους φιλόδοξους στόχους της Ψηφιακής Δεκαετίας 2030 της ΕΕ.

Στο έργο συμμετέχουν έξι εταιρείες και οργανισμοί από την Ελλάδα: η ΗΔΙΚΑ ΑΕ, το Τμήμα Πληροφορικής με Εφαρμογές στη Βιοϊατρική του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, η Ελληνική Ομοσπονδία Καρκίνου – ΕΛΛΟΚ, τα διαγνωστικά κέντρα Affidea, η Γνώμων Πληροφορικής AE, και η Mindview Strategy & Research. Ως εταίροι στο έργο συμμετέχουν φορείς και από την Κύπρο με επικεφαλής την Εθνική Αρχή Ηλεκτρονικής Υγείας – ΕΑΗΥ, μαζί με τον ερευνητικό οργανισμό Cyens και το Γερμανικό Ογκολογικό Κέντρο.

Η ΕΑΗΥ συντονίζει το έργο «Extended EHR@EU Data Space for Primary Use-Χt-EHR» του οποίου τα αποτελέσματα θα χρησιμοποιηθούν στο έργο i2X, με τη χρήση των τεχνικών οδηγιών για την ανταλλαγή ιατρικών δεδομένων για πρωτογενή χρήση, σύμφωνα με τον ευρωπαϊκό κανονισμό European Health Data Space. O ερευνητικός οργανισμός Cyens, με την πολυετή πείρα του στην εκτέλεση εφαρμογών ηλεκτρονικής υγείας, θα υλοποιήσει τις διασυνοριακές υπηρεσίες υγείας σε πιλοτικό επίπεδο. Το Γερμανικό Ογκολογικό Κέντρο, ως τελικός χρήστης των διασυνοριακών υπηρεσιών υγείας, θα εφαρμόσει τα αποτελέσματα του έργου i2X.

Στην καρδιά της πρωτοβουλίας αυτής βρίσκεται ο Ευρωπαϊκός Μορφότυπος για την Ανταλλαγή των Ηλεκτρονικών Φακέλων Υγείας (EEHRxF) – που αποτελεί βασικό στοιχείο του Ευρωπαϊκού Χώρου Δεδομένων Υγείας (European Health Data Space, EHDS) και συστάθηκε υπό τις διατάξεις του πρόσφατου Κανονισμού. Ο εν λόγω μορφότυπος είναι καίριας σημασίας τόσο για την πρωτογενή χρήση των δεδομένων υγείας (υποστήριξη της ατομικής φροντίδας του ασθενή) όσο και για τη δευτερογενή χρήση τους (χάραξη πολιτικής, έρευνα, καινοτομία).

Στόχος του έργου είναι η βιώσιμη εφαρμογή του EEHRxF σε πραγματικές συνθήκες, στις πέντε βασικές κατηγορίες δεδομένων υγείας (συνοπτικό ιατρικό ιστορικό, ηλεκτρονικές συνταγές φαρμάκων, εργαστηριακά αποτελέσματα, ιατρικές εικόνες και αναφορές, και ιατρικά εξιτήρια), μέσω περισσότερων από 35 πιλοτικών προγραμμάτων σε 14 συστήματα υγείας, σε 12 κράτη μέλη της ΕΕ, με τη συνδρομή 38 εταίρων. Αυτές οι πιλοτικές εφαρμογές σε συνθήκες κανονικής λειτουργίας, θα αποδείξουν ότι η εφαρμογή του EEHRxF θα βελτιώσει τα ποικίλα «μονοπάτια» φροντίδας της υγείας χωρίς να επιβαρύνει με πρόσθετο φορτίο στους επαγγελματίες υγείας ή τα συστήματα. Το έργο θα παραγάγει γνώση και καλές πρακτικές ώστε να συμβάλει στην ταχύτερη υιοθέτηση του μορφότυπου σε όλη την Ευρώπη προάγοντας παράλληλα τη διαλειτουργικότητα μεταξύ οργανισμών υγειονομικής περίθαλψης και συστημάτων υγείας.

Tο i2X είναι ένα έργο πρακτικής εφαρμογής, που περιλαμβάνει πειραματισμό σε πραγματικό κλινικό περιβάλλον προκειμένου να εξετάσει καλύτερες μεθόδους αποθήκευσης, ανταλλαγής και χρήσης δεδομένων υγείας. Αξιοποιώντας εξελιγμένα ψηφιακά εργαλεία που διευκολύνουν τα καθημερινά καθήκοντα των επαγγελματιών υγείας, το i2X θα παραδώσει τεκμηριωμένα στοιχεία, συστάσεις πολιτικής και τεχνική καθοδήγηση σύμφωνα με τα πρότυπα της ΕΕ, ενώ θα δημιουργήσει ευκαιρίες ώστε άλλοι οργανισμοί να συμπράξουν ως πρώιμοι αποδέκτες.

Το έργο διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην ενίσχυση πολιτικών ανοιχτής καινοτομίας και στην υλοποίηση των υπηρεσιών MyHealth@EU. Το i2X δεσμεύεται να βελτιώσει την εμπειρία τόσο των επαγγελματιών υγείας όσο και των ασθενών, μέσω της βελτιστοποίησης της ροής των εργασιών και της ενσωμάτωσης τεχνολογιών αιχμής στην περίθαλψη, στην φροντίδα της υγείας και στην πρόληψη.

Το έργο θα εστιάσει στο να αποδείξει τα οφέλη για ασθενείς και πολίτες, μέσω της βελτίωσης του συστήματος, της μείωσης των δαπανών και της παροχής εφαρμόσιμων συστάσεων για την επιτυχή υλοποίηση του EEHRxF. Ανοίγει, έτσι, τον δρόμο για μια νέα εποχή ψηφιακά διασυνδεδεμένων συστημάτων υγείας στην Ευρώπη και υπόσχεται 75% βελτίωση στη πρόσβαση των πολιτών στα δικά τους δεδομένα υγείας, σε εθνικό και σε διασυνοριακό επίπεδο.

Την επόμενη τετραετία, στο έργο θα συμμετέχουν 12 κράτη μέλη της ΕΕ — Βέλγιο, Γαλλία, Γερμανία, Ελλάδα, Ιρλανδία, Ισπανία, Ιταλία, Κύπρος, Ολλανδία, Πορτογαλία, Τσεχία και Φινλανδία. Στα περισσότερα θα λειτουργήσουν «εγκαταστάσεις επίδειξης» (demonstrators), όπου αναμένεται να συμμετάσχουν τουλάχιστον 1.200 επαγγελματίες υγείας, ενώ περισσότεροι από 3 εκατομμύρια ευρωπαίοι πολίτες θα ωφεληθούν από τις δράσεις του έργου.

Πηγη: https://www.iatronet.gr/

Πηγη: https://healthmag.gr/

Την ανησυχία του εκφράζει ο Πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Λοιμώξεων για τη μικροβιακή αντοχή

Περίπου 2.500 ασθενείς χάνουν τη ζωή τους κάθε χρόνο από λοιμώξεις μέσα στα νοσοκομεία δήλωσε ο Πρόεδρος Ελληνικής Εταιρείας Λοιμώξεων καθηγητής Νίκος Σύψας. Σύμφωνα με τον καθηγητή τα μικρόβια στην Ελλάδα ισχυροποιούνται καθώς εξακολουθούμε να κάνουμε λανθασμένη χρήση των αντιβιοτικών, αφού παραμένουν πρώτοι σε κατανάλωση σε όλη την Ευρώπη.

Μάλιστα αίσθηση προκαλεί το γεγονός ότι ενώ τα τελευταία χρόνια για την προμήθεια αντιβιοτικών απαιτείται ιατρική συνταγή, δεν καταγράφεται μείωση στη χρήση τους. Ενώ όταν αρχικά εφαρμόστηκε το μέτρο μειώθηκε κατά 40% η διάθεση των αντιβιοτικών, σήμερα τα ποσοστά είναι στα ίδια επίπεδα με το παρελθόν σημείωσε ο κ.Νίκος Σύψας.

Τα επίσημα στοιχεία είναι ανησυχητικά για τις ενδονοσοκομειακές λοιμώξεις στη χώρα μας, παρά τα μέτρα που έχουν ληφθεί και τις προσπάθειες που γίνονται τα τελευταία χρόνια στην κατεύθυνση της αντιμετώπισης αυτού του σοβαρού προβλήματος, που στοιχίζει κάθε χρόνο χιλιάδες θανάτους στις Μονάδες Εντατικής Θεραπείας (ΜΕΘ).

Τα επίσημα στοιχεία του ΕΟΔΥ δείχνουν ότι από το 2000 έως το 2018 η μικροβιακή αντοχή στην Ελλάδα έχει αυξηθεί κατά 46%, ενώ μόνο εντός του 2020 είχαμε σχεδόν 41.000 λοιμώξεις από πολυανθεκτικά μικρόβια, καταγράφοντας αύξηση 76% σε σύγκριση με το 2016.

Το φαινόμενο της αντοχής των μικροβίων προκαλεί ανησυχία στην επιστημονική κοινότητα αφού οι γιατροί δεν μπορούν πλέον να αντιμετωπίσουν ισχυρά μικρόβια και βακτήρια που ενδημούν στα ελληνικά νοσοκομεία, όπως είναι το ασινετομπάκτερ, η κλεμπσιέλλα και οι ψευδομονάδες.

Αποτελεσματικά κάποτε αντιβιοτικά, όπως, οι καρβαπενέμες, οι τρίτης γενιάς κεφαλοσπορίνες και οι φθοριοκινολόνες, παρουσιάζουν σήμερα ισχνή αντίσταση απέναντι στα πανίσχυρα μικρόβια.

Όπως επεσήμανε κατά τη διάρκεια επιστημονικής εκδήλωσης ο καθηγητής κ.Σύψας το πρόβλημα είναι μεν πανευρωπαϊκό και παγκόσμιο, αλλά η Ελλάδα παραμένει στη δυσμενέστερη και πιο ευάλωτη θέση στην Ευρώπη στον επιπολασμό ενδονοσοκομειακών λοιμώξεων.

Η κατάσταση που επικρατεί στη χώρα μας με τη μικροβιακή αντοχή έχει προκαλέσει ανησυχία σε ολόκληρη την Ευρώπη με αποτέλεσμα το ECDC -μετά από αυτοψία που πραγματοποίησαν ειδικοί επιστήμονες στη χώρα μας πριν από ακριβώς ένα χρόνο – να εκδώσει οδηγία το 2024 προς τις υπόλοιπες χώρες της Ευρώπης, χαρακτηρίζοντας την Ελλάδα «unsafe place for patients» («μη ασφαλές μέρος για ασθενείς»).

Ταυτόχρονα συνέστησε την προληπτική απομόνωση ασθενών που επιστρέφουν από νοσηλεία στην Ελλάδα, εξαιτίας του κινδύνου μετάδοσης πολυανθεκτικών παθογόνων.
Τα νέα αντιβιοτικά

Σε αυτό το δυσμενές περιβάλλον, η ανάγκη για καινοτόμα αντιβιοτικά είναι επιτακτική. Ωστόσο, το διεθνές σύστημα παραγωγής καινοτομίας σε αυτόν τον τομέα έχει καταρρεύσει. Κι ο λόγος είναι απλός: δεν υπάρχει οικονομικό κίνητρο, όπως τόνισε ο Καθηγητής.

Η ανάπτυξη ενός νέου αντιβιοτικού κοστίζει έως και 1,5 δισ. δολάρια και λόγω των ορθών περιορισμών στη χρήση (για την αποτροπή περαιτέρω αντοχής), τα έσοδα είναι ελάχιστα. Πολλές εταιρείες που ανέπτυξαν επιτυχημένα νέα αντιβιοτικά χρεοκόπησαν.

Τα νέα αντιβιοτικά, σύμφωνα με τον Βασίλη Γραμμέλη, Medical Lead της Pfizer, καταφέρνουν να ρίξουν τη θνητότητα από το 35% στο 5%, κάτι που σημαίνει ότι καταφέρνουμε με τη χρήση τους να αποφύγουμε, 3 στους 10 θανάτους ασθενών.

«Από τη δεκαετία του ’80 και μετά δεν έχει βγει νέα κατηγορία αντιβιοτικών, που να βασίζεται δηλαδή σε κάποιο νέο τρόπο δράσης έναντι των μικροβίων. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να μικρόβια να κάνουν διασταυρούμενη ανοσία και να ισχυροποιούνται έναντι των υπαρχόντων αντιβιοτικών», ανέφερε ο κ. Γραμμέλης.

Το πρόβλημα είναι πολύπλευρο, σύμφωνα με τον Καθηγητή Σύψα: Από τη μία δεν παράγονται νέα φάρμακα, ή νέα καινοτόμα αντιβιοτικά δεν έχουν πάρει τιμή για να κυκλοφορήσουν στη χώρα μας και εισάγονται με το «σταγονόμετρο» μέσω ΙΦΕΤ και ΕΟΦ, ενώ από την άλλη, φθηνά και πολύτιμα για τους ασθενείς αντιβιοτικά δεν τα παράγουν οι εταιρείες λόγω έλλειψης οικονομικού κινήτρου.

«Η κυβέρνηση απαιτείται να εκπονήσει ένα σοβαρό στρατηγικό σχέδιο, για την ανάπτυξη και εισαγωγή αντιβιοτικών ώστε να ισχυροποιηθεί η προσπάθεια μας της χώρας μας στον τομέα αυτό», δήλωσε ο πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Λοιμώξεων κ. Σύψας.

Σύμφωνα με τον Αντώνη Φουστέρη, Director Policy & Public Affairs της Pfizer, το ετήσιο κόστος της μικροβιακής αντοχής στην Ελλάδα (EHR – Ετήσιο Κόστος Υγείας) είναι πάνω από 42 εκατομμύρια ευρώ.

Γι’ αυτό και η διεθνής επιστημονική κοινότητα, όπως επισήμανε, προτείνει ως λύση τα λεγόμενα pull incentives: μηχανισμούς αποζημίωσης που ανταμείβουν τις φαρμακευτικές εταιρείες για την επιτυχή ανάπτυξη νέων αντιβιοτικών, ανεξαρτήτως του όγκου πωλήσεων.

Πετυχημένα παραδείγματα αποτελούν η Σουηδία και το Ηνωμένο Βασίλειο, χώρες που έχουν ήδη υιοθετήσει πιλοτικά τέτοια μοντέλα, με θετικά αποτελέσματα.

Μια ακόμη προτεινόμενη λύση, σύμφωνα με τον κ. Φουστέρη, και η οποία συζητείται στο πλαίσιο της αναθεώρησης της φαρμακευτικής νομοθεσίας στην ΕΕ είναι και η θέσπιση voucher.

«Το voucher είναι ουσιαστικά ένας τρόπος, ένα κίνητρο για μια εταιρεία που θα ανακαλύψει ένα αντιβιοτικό, να μπορεί είτε για το αντιβιοτικό αυτό είτε, για ένα άλλο φάρμακό της να αυξήσει την πατέντα του κατά ένα χρονικό διάστημα. Η πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής είναι κατά 12 μήνες. Αυτό θεωρείται ένα καλό κίνητρο για τις εταιρείες για να μπορέσουν να κάνουν έργο», κατέληξε ο ίδιος.

Πηγη:https://www.healthreport.gr/

Στο δρόμο κατεβαίνουν αύριο 9 Απριλίου οι υγειονομικοί στο ΕΣΥ στο πλαίσιο της 24ωρης πανελλαδικής απεργίας που έχουν κηρύξει ΓΣΕΕ – ΑΔΕΔΥ γεγονός που σημαίνει ότι στα δημόσια νοσοκομεία θα εξυπηρετούνται μόνο τα επείγοντα και έκτακτα περιστατικά από το προσωπικό ασφαλείας.

Όπως αναφέρουν οι εργαζόμενοι στα δημόσια νοσοκομεία (ΠΟΕΔΗΝ) για να έχει μέλλον η Δημόσια Υγεία πρέπει να αντιμετωπιστούν οι χρόνιες παθογένειες της υποχρηματοδότησης και της υποστελέχωσης.

«Οι μισθοί μας κινούνται κοντά στην περιοχή του κατώτατου μισθού του ανειδίκευτου εργάτη», τονίζουν και παραθέτουν τα στοιχεία:

Οι μισθοί σήμερα, μετά την αύξηση 1/4/2025 και το έτος 2011, κινούνται ως εξής:

Νοσηλευτής Πανεπιστημιακής Εκπαίδευσης: ο μισθός του νεοδιόριστου τώρα είναι 863,82 ευρώ, το έτος 2011 ήταν 803,92 ευρώ.

Βοηθός Νοσηλευτή ΔΕ: ο μισθός του νεοδιόριστου τώρα είναι 736,61 ευρώ, το έτος 2011 ήταν 757,74 ευρώ.

Τραυματιοφορέας ΥΕ: ο μισθός του νεοδιόριστου τώρα είναι 684,79 ευρώ, το έτος 2011 ήταν 677,40 ευρώ.

Επιμελητής Β’ ιατρός: ο μισθός του νεοδιόριστου τώρα είναι 1216,71 ευρώ και το 2011 ήταν 1264 ευρώ.

«Όμως το έτος 2011 οι μισθοί κατ’ έτος που λαμβάναμε ήταν 14 και τώρα 12 αφού έχουν κοπεί το Επίδομα αδείας και τα δώρα εορτών. Ως εκ τούτω λαμβάνουμε πολύ χαμηλότερους μισθούς από το έτος 2011 παρότι η αγοραστική δύναμη του μισθού τώρα είναι πολύ χαμηλότερη από το έτος 2011. Αλήθεια ποιος πιστεύει με τέτοιους μισθούς θα προσελκύσει υγειονομικό προσωπικό στο Σύστημα Υγείας;» σημειώνουν οι εργαζόμενοι.

Υπάρχει, κύμα μαζικών αποχωρήσεων υγειονομικών και μειούμενο συνεχώς προσωπικό στο ΕΣΥ. Με βάση τα στοιχεία του ανθρώπινου δυναμικού του Υπουργείου Εσωτερικών επιβεβαιώνεται το κύμα μαζικών αποχωρήσεων από το ΕΣΥ, το αρνητικό ισοζύγιο προσλήψεων αποχωρήσεων.

Παράλληλα οι εργαζόμενοι καταγγέλλουν πώς το Δημόσιο Σύστημα Υγείας βρίσκεται στα όρια των αντοχών του εξαιτίας των σοβαρών ελλείψεων προσωπικού, λένε οι υγειονομικοί.

«Από το τέλος της πανδημίας έως σήμερα έχουμε 4.000 λιγότερο προσωπικό στο Ε.Σ.Υ. παρότι ολοκληρώθηκε η προκήρυξη 7Κ. Πάνω από 2.000 επικουρικοί συμβασιούχοι συμμετείχαν και προσελήφθησαν ως μόνιμοι στον διαγωνισμό 7Κ. Έχουμε λοιπόν με κάθε νέα προκήρυξη μόνιμου προσωπικού ανακύκλωση του ίδιου προσωπικού με σαφή μείωση των συμβασιούχων εργαζομένων, αφού συμμετέχουν στους διαγωνισμούς μόνιμο προσωπικό με αυξημένη μοριοδότηση.»
Τι λένε οι εργαζόμενοι για τις κενές θέσεις στα νοσοκομεία

Σύμφωνα με στοιχεία της ΠΟΕΔΗΝ, στα νοσοκομεία υπάρχουν 45.000 κενές οργανικές θέσεις με οργανισμούς πέραν της δεκαετίας στους οποίους δεν περιλαμβάνονται πολλά εκ των ανεπτυγμένων τμημάτων. Οι οργανικές θέσεις είναι περίπου 95.000. Υπηρετούν 25.000 συμβασιούχοι πολλών μορφών (επικουρικοί, ΔΥΠΑ, ειδικευόμενοι νοσηλευτές κλπ).

Υπηρετούν 5.000 συμβασιούχοι ορισμένου χρόνου στην καθαριότητα, φύλαξη, εστίαση που σταδιακά απολύονται όταν τα Νοσοκομεία ολοκληρώνουν τους διαγωνισμούς εκχώρησης των εν λόγω υπηρεσιών στους εργολάβους.

Επιτακτική η ανάγκη απευθείας μονιμοποίησης των συμβασιούχων, καθώς επίσης και συνεχείς προσλήψεις μόνιμου προσωπικού με επίσπευση των διαδικασιών από τον ΑΣΕΠ, σημειώνει η ΠΟΕΔΗΝ.

Στη χώρα μας λειτουργούν 3,5 κλίνες ανά 1.000 κατοίκους τη στιγμή που ο μέσος όρος στις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι 5,3 κλίνες ανά 1.000 κατοίκους.

Τα περιφερειακά Νοσοκομεία θα πρέπει να ενισχυθούν για να μπορούν να είναι σε θέση να συγκρατούν τους ασθενείς στις περιοχές ευθύνης.
Σε χαμηλά επίπεδα οι δημόσιες δαπάνες υγείας

Με βάση τα στοιχεία του προϋπολογισμού οι δημόσιες δαπάνες υγείας παραμένουν καθηλωμένες στο 5,5% του ΑΕΠ δύο μονάδες κάτω από το μέσο όρο των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το ισοζύγιο προσλήψεων, αποχωρήσεων είναι αρνητικό. «Με τέτοιες δημόσιες δαπάνες συνεχώς θα υποβαθμίζεται η ποιότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών και θα ιδιωτικοποιείται περεταίρω το σύστημα παρ’ ότι οι ιδιωτικές δαπάνες υγείας στη χώρα μας αγγίζουν το 40% των συνολικών δαπανών (υψηλότερο στην Ευρώπη)».

Τα απογευματινά χειρουργεία πρώτα επί πληρωμή και τώρα δωρεάν από το ταμείο ανάκαμψης, όπως και η κατάργηση της πλήρους και αποκλειστικής απασχόλησης των γιατρών, προς τα εκεί κατατείνουν. Τα απογευματινά χειρουργεία δεν μείωσαν τις λίστες αναμονής, λέει η ΠΟΕΔΗΝ, ακόμη και τώρα που γίνονται δωρεάν. Παρότι υπάρχει ενδιαφέρον από ασθενείς που βρίσκονται στις λίστες αναμονής, δεν υπάρχει προσωπικό να τα υποστηρίξει.

Πηγη: https://www.healthreport.gr