Σε μια εντυπωσιακή επιστημονική ανακάλυψη, ερευνητές διαπίστωσαν ότι δύο φάρμακα όχι μόνο επιβραδύνουν τη νόσο Αλτσχάιμερ, αλλά στην πραγματικότητα την αντιστρέφουν και επαναφέρουν τη μνήμη, σε μελέτη που έγινε σε ποντίκια.

Και τα δύο φάρμακα είναι ήδη εγκεκριμένα από τον FDA, και αναφέρονται ως αντικαρκινικά φάρμακα.

Οι ερευνητές εντόπισαν αρχικά πώς η νόσος Αλτσχάιμερ αποδιοργανώνει τη γονιδιακή δραστηριότητα σε μεμονωμένα εγκεφαλικά κύτταρα. Χρησιμοποιώντας τη βάση δεδομένων Connectivity Map, η οποία περιλαμβάνει 1.300 εγκεκριμένα από τον FDA φάρμακα, οι ερευνητές αναζήτησαν εκείνα που θα μπορούσαν να αντιστρέψουν την έκφραση των γονιδίων που σχετίζεται με το Αλτσχάιμερ, καταλήγοντας σε μια σύντομη λίστα πέντε φαρμάκων και εστιάζοντας σε δύο αντικαρκινικά φάρμακα.

Σε αυτό που ένας ερευνητής αποκάλεσε «εικονική κλινική δοκιμή», ανέλυσαν ιατρικά αρχεία 1,4 εκατομμυρίων ασθενών και διαπίστωσαν ότι όσοι είχαν λάβει λετροζόλη (letrozole) ή ιρινοτεκάνη (irinotecan) για τον καρκίνο είχαν σημαντικά μικρότερη πιθανότητα να αναπτύξουν Αλτσχάιμερ.

Όταν τα δύο φάρμακα χορηγήθηκαν μαζί σε ένα επιθετικό πειραματικό μοντέλο Αλτσχάιμερ σε ποντίκια, η λετροζόλη, που χρησιμοποιείται για τη θεραπεία συγκεκριμένων τύπων καρκίνου του μαστού σε μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες, και η ιρινοτεκάνη, ένα αντικαρκινικό φάρμακο που χρησιμοποιείται για τη θεραπεία του καρκίνου του παχέος εντέρου και του μικροκυτταρικού καρκίνου του πνεύμονα, αντιστρέψαν τα γονιδιακά μοτίβα που σχετίζονται με τη νόσο, διέλυσαν τα τοξικά συσσωματώματα της πρωτεΐνης tau και απέτρεψαν την εκφύλιση του εγκεφάλου.

Το σημαντικότερο όμως είναι ότι επανέφεραν τη μνήμη και την ικανότητα μάθησης σε ποντίκια που είχαν ήδη εμφανίσει σοβαρά συμπτώματα.

Πρόκειται για μια συναρπαστική εξέλιξη για μια ασθένεια που θεωρείται εξαιρετικά δύσκολη στην αντιμετώπιση. «Η νόσος Αλτσχάιμερ συνοδεύεται από πολύπλοκες αλλαγές στον εγκέφαλο, γεγονός που την καθιστά δύσκολη στη μελέτη και τη θεραπεία, αλλά τα υπολογιστικά μας εργαλεία μάς έδωσαν τη δυνατότητα να προσεγγίσουμε αυτή την πολυπλοκότητα άμεσα», δήλωσε η Marina Sirota, αναπληρώτρια διευθύντρια του UCSF Bakar Computational Health Sciences Institute.

«Είμαστε ενθουσιασμένοι που η υπολογιστική μας προσέγγιση μάς οδήγησε σε μια πιθανή συνδυαστική θεραπεία για το Αλτσχάιμερ βασισμένη σε ήδη εγκεκριμένα από τον FDA φάρμακα», συμπλήρωσε η ίδια.

Το Αλτσχάιμερ πιθανώς οφείλεται σε πολυάριθμες αλλοιώσεις πολλών γονιδίων και πρωτεϊνών που, μαζί, αποδιοργανώνουν την υγεία του εγκεφάλου. Αυτό καθιστά πολύ δύσκολη την ανάπτυξη φαρμάκων, καθώς η παραδοσιακή φαρμακευτική προσέγγιση βασίζεται στην παραγωγή ενός φαρμάκου για κάθε γονίδιο ή πρωτεΐνη που προκαλεί τη νόσο.

Ωστόσο, επειδή πρόκειται για αντικαρκινικά φάρμακα, η επαναχρησιμοποίησή τους για άλλη ασθένεια μπορεί να είναι περίπλοκη και να ενέχει κινδύνους. Αυτή η ανακάλυψη προστίθεται σε έναν αυξανόμενο αριθμό πιθανών θεραπειών για το Αλτσχάιμερ.

Τα ευρήματα δημοσιεύθηκαν στο περιοδικό Cell.

Σε μια απρόσμενη και πολλά υποσχόμενη εξέλιξη, δύο αντικαρκινικά φάρμακα, η λετροζόλη και η ιρινοτεκάνη, έλαβαν έγκριση από τον Αμερικανικό Οργανισμό Τροφίμων και Φαρμάκων (FDA) για την αντιμετώπιση της νόσου Αλτσχάιμερ.

Η έγκριση βασίζεται σε νέα μελέτη από το Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια στο Σαν Φρανσίσκο, που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Cell στις 21 Ιουλίου 2025. Οι επιστήμονες διαπίστωσαν ότι ο συνδυασμός των δύο φαρμάκων ανέστρεψε νευροεκφυλιστικές αλλαγές στον εγκέφαλο και βελτίωσε τη μνήμη σε ποντίκια με χαρακτηριστικά της νόσου Αλτσχάιμερ.

Η λετροζόλη χρησιμοποιείται για τη θεραπεία του καρκίνου του μαστού, ενώ η ιρινοτεκάνη για καρκίνους του παχέος εντέρου και των πνευμόνων. Οι ερευνητές δεν περίμεναν αυτά τα φάρμακα να είναι τα πιο ελπιδοφόρα από μια λίστα 1.300 εγκεκριμένων φαρμάκων που ανέλυσαν, αναζητώντας πιθανές νέες χρήσεις για τη νόσο Αλτσχάιμερ.

Τα φάρμακα αλλάζουν την έκφραση γονιδίων στον εγκέφαλο

Η λετροζόλη επηρεάζει τα νευρικά κύτταρα, ενώ η ιρινοτεκάνη δρα στους νευρογλοιακούς πληθυσμούς — κύτταρα-υποστηρικτές του νευρικού συστήματος που εμπλέκονται σε φλεγμονώδεις διεργασίες. Οι επιστήμονες πιστεύουν ότι ο συνδυασμός τους μπορεί να μειώσει τη φλεγμονή και να αποκαταστήσει την ισορροπία στον εγκέφαλο.

Προηγούμενες μελέτες είχαν ήδη παρατηρήσει ότι γυναίκες με καρκίνο του μαστού που λάμβαναν λετροζόλη και ασθενείς με καρκίνο του παχέος εντέρου που λάμβαναν ιρινοτεκάνη είχαν χαμηλότερα ποσοστά εμφάνισης Αλτσχάιμερ.

Από τα εργαστήρια στις κλινικές δοκιμές

Παρότι τα αποτελέσματα σε ποντίκια είναι εντυπωσιακά, οι επιστήμονες τονίζουν ότι απαιτείται προσεκτική αξιολόγηση στους ανθρώπους. Οι παρενέργειες αυτών των φαρμάκων — από ναυτία και εξάψεις έως διάρροια — είναι γνωστές και πρέπει να διαπιστωθεί αν μπορούν να γίνουν ανεκτές από άτομα με Αλτσχάιμερ, που συχνά είναι ηλικιωμένοι και εύθραυστοι ασθενείς.

Οι ερευνητές ετοιμάζονται τώρα να ξεκινήσουν κλινικές δοκιμές σε ανθρώπους, ελπίζοντας να επιβεβαιώσουν τα θετικά αποτελέσματα και να ανοίξουν τον δρόμο για μια νέα προσέγγιση στη θεραπεία της νόσου.

Η σημασία των φαρμάκων

Η στρατηγική αυτή, γνωστή ως «drug repurposing», επιτρέπει σε ήδη εγκεκριμένα φάρμακα να εξεταστούν για νέες παθήσεις — μειώνοντας το κόστος και τον χρόνο που απαιτείται για να φτάσει μια θεραπεία στους ασθενείς.

«Ένα νέο φάρμακο μπορεί να χρειαστεί πάνω από 10 χρόνια και τεράστια ποσά για να φτάσει στην αγορά», σημείωσε ο νευρολόγος Dr. Yadong Huang, συν-συγγραφέας της μελέτης. «Με την επαναχρησιμοποίηση, μπορούμε να δοκιμάσουμε μια νέα χρήση σε μόλις 2-3 χρόνια και με πολύ χαμηλότερο κόστος».

>Η νόσος Αλτσχάιμερ παραμένει μια εξαιρετικά περίπλοκη πάθηση, χωρίς μία ξεκάθαρη αιτία ή οριστική θεραπεία. Η νέα αυτή προσέγγιση φέρνει ελπίδα, αλλά απαιτεί σοβαρή και αυστηρή επιστημονική τεκμηρίωση πριν περάσει στην καθημερινή ιατρική πράξη.

«Ακόμα δεν έχουμε βρει ένα φάρμακο που να επιβραδύνει ουσιαστικά τη γνωστική έκπτωση», παραδέχεται η Sirota. «Αλλά είμαστε πιο κοντά από ποτέ».