Πολλαπλή σκλήρυνση: Τα ανοσοκύτταρα του εγκεφάλου στο μικροσκόπιο των ερευνητών

Μια νέα ερευνητική εργασία φωτίζει έναν πιθανό μηχανισμό που εξηγεί γιατί η σκλήρυνση κατά πλάκας εξελίσσεται γρήγορα και επιθετικά σε ορισμένους ασθενείς, ενώ σε άλλους ακολουθεί ηπιότερη πορεία. Στο επίκεντρο βρίσκονται ανοσοκύτταρα του εγκεφάλου που, αντί να περιορίζουν τη βλάβη, φαίνεται ότι μπορεί να συμβάλλουν στη διατήρηση της φλεγμονής και στην περαιτέρω καταστροφή του νευρικού ιστού.

Ερευνητές με επικεφαλής τον Daan van der Vliet, σε συνεργασία με ομάδες από το Netherlands Institute for Neuroscience, το Leiden University και το Utrecht University, ανέλυσαν εγκεφαλικό ιστό από ασθενείς με ταχέως εξελισσόμενη σκλήρυνση κατά πλάκας. Εκεί εντόπισαν μεγάλο αριθμό ασυνήθιστων ανοσοκυττάρων γεμάτων με σταγονίδια λίπους.

Τα κύτταρα αυτά ονομάζονται «αφρώδη μικρογλοία», επειδή η συσσώρευση λιπιδίων στο εσωτερικό τους τούς δίνει χαρακτηριστική αφρώδη όψη. Σύμφωνα με τους ερευνητές, η παρουσία τους συνδέθηκε συχνότερα με πιο σοβαρή πορεία της νόσου.

Όταν τα κύτταρα καθαρισμού υπερφορτώνονται

Η σκλήρυνση κατά πλάκας προκαλεί βλάβη στη μυελίνη, το λιπώδες προστατευτικό περίβλημα που καλύπτει τις νευρικές ίνες στον εγκέφαλο και στον νωτιαίο μυελό. Όταν η μυελίνη καταστρέφεται, η επικοινωνία μεταξύ των νευρικών κυττάρων διαταράσσεται. Έτσι μπορεί να εμφανιστούν νευρολογικά συμπτώματα, όπως δυσκολία στη βάδιση, διαταραχές όρασης, αδυναμία, κόπωση ή ακόμη και σοβαρή αναπηρία.

Η πορεία της νόσου διαφέρει σημαντικά από άνθρωπο σε άνθρωπο. Κάποιοι ασθενείς ζουν για χρόνια με σχετικά ήπια συμπτώματα, ενώ άλλοι εμφανίζουν γρήγορη επιδείνωση και σοβαρή αναπηρία σε νεαρή ηλικία. Η κατανόηση αυτής της διαφοράς αποτελεί βασικό στόχο της έρευνας στη νευροανοσολογία.

Τα μικρογλοιακά κύτταρα λειτουργούν ως εξειδικευμένα ανοσοκύτταρα του εγκεφάλου. Υπό φυσιολογικές συνθήκες, καθαρίζουν κατεστραμμένο υλικό, απομακρύνουν υπολείμματα και υποστηρίζουν την αποκατάσταση του ιστού. Στη σκλήρυνση κατά πλάκας, όμως, καλούνται να απορροφήσουν μεγάλες ποσότητες κατεστραμμένης μυελίνης.

Η μυελίνη περιέχει πολλά λιπίδια. Όταν τα μικρογλοιακά κύτταρα απορροφούν υπερβολική ποσότητα από αυτά τα υλικά, φαίνεται ότι ξεπερνούν την ικανότητά τους να τα επεξεργαστούν. Έτσι υπερφορτώνονται, αλλάζουν λειτουργία και ενδέχεται να σταματούν να συμβάλλουν αποτελεσματικά στην επιδιόρθωση.

Όπως εξηγεί ο Van der Vliet, τα κύτταρα αυτά πιθανότατα προσπαθούν αρχικά να κάνουν κάτι ωφέλιμο: να καθαρίσουν τη βλάβη. Όταν όμως υπερφορτώνονται, δεν μπορούν πλέον να στηρίξουν επαρκώς την αποκατάσταση. Αντίθετα, μπορεί να συμβάλλουν σε μια πιο επίμονη φλεγμονώδη αντίδραση.

Η φλεγμονή δεν είναι η μόνη εξήγηση

Η φλεγμονή θεωρείται εδώ και χρόνια βασικός μηχανισμός στην εξέλιξη της σκλήρυνσης κατά πλάκας. Τα νέα ευρήματα, ωστόσο, δείχνουν ότι η εικόνα είναι πιο σύνθετη. Δεν πρόκειται απλώς για υπερδραστηριότητα του ανοσοποιητικού. Φαίνεται ότι ένας φυσιολογικά προστατευτικός μηχανισμός απορρύθμισης και καθαρισμού μπορεί, όταν αποτύχει, να ενισχύσει τη βλάβη.

Οι ερευνητές βρήκαν σημαντικές μοριακές διαφορές ανάμεσα σε βλάβες της σκλήρυνσης κατά πλάκας που περιείχαν αφρώδη μικρογλοία και σε βλάβες χωρίς αυτά τα κύτταρα. Οι περιοχές με αφρώδη μικρογλοία εμφάνιζαν εμπλουτισμό σε συγκεκριμένα λιπίδια που συνδέονται με μακροχρόνια φλεγμονώδη δραστηριότητα.

Αυτό το εύρημα ενισχύει την ιδέα ότι η αποτυχία του εγκεφάλου να διαχειριστεί σωστά τα προϊόντα της απομυελίνωσης μπορεί να παίζει κεντρικό ρόλο στη μετάβαση από τη βλάβη στην επιδείνωση.

Ανάλυση εγκεφαλικού ιστού με προηγμένες τεχνικές

Η μελέτη βασίστηκε σε εγκεφαλικό ιστό από 28 αποθανόντες ασθενείς με σκλήρυνση κατά πλάκας, οι οποίοι είχαν δωρίσει τον εγκέφαλό τους στη Netherlands Brain Bank. Η δυνατότητα πρόσβασης σε καλά ταξινομημένο ανθρώπινο εγκεφαλικό ιστό επέτρεψε στους ερευνητές να εξετάσουν με λεπτομέρεια τι συμβαίνει μέσα στις ίδιες τις βλάβες της νόσου.

Η ομάδα χρησιμοποίησε πολλαπλές προηγμένες τεχνικές για να αναλύσει ταυτόχρονα τη γονιδιακή δραστηριότητα, τις πρωτεΐνες και τα λιπίδια μέσα στις βλάβες. Με αυτόν τον τρόπο δημιούργησε μια πιο ολοκληρωμένη εικόνα των βιολογικών διεργασιών που εξελίσσονται στις πληγείσες περιοχές του εγκεφάλου.

Ο Van der Vliet υπογραμμίζει ότι η τεχνολογία από μόνη της δεν αρκεί. Οι σύγχρονες μέθοδοι μπορούν να χαρτογραφήσουν τον εγκέφαλο με εντυπωσιακή λεπτομέρεια, όμως τα δεδομένα αποκτούν πραγματική αξία όταν συνδέονται με την παθολογία του εγκεφαλικού ιστού. Η μακρόχρονη και προσεκτική ταξινόμηση δειγμάτων από τη Netherlands Brain Bank επέτρεψε στην ομάδα να αναγνωρίσει τα παθολογικά μοτίβα.

Προς νέους βιοδείκτες για την πορεία της νόσου

Τα ευρήματα μπορεί να έχουν πρακτική σημασία για τη μελλοντική παρακολούθηση των ασθενών. Οι ερευνητές εντόπισαν ενδείξεις ότι ορισμένα λιπίδια που σχετίζονται με τα αφρώδη μικρογλοία μπορεί να ανιχνεύονται και στο εγκεφαλονωτιαίο υγρό.

Αν αυτό επιβεβαιωθεί σε επόμενες μελέτες, τα συγκεκριμένα μόρια θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν ως βιοδείκτες. Έτσι οι γιατροί θα μπορούσαν να εντοπίζουν νωρίτερα ποιοι ασθενείς έχουν υψηλότερο κίνδυνο ταχείας επιδείνωσης και ποια θεραπευτική στρατηγική μπορεί να τους ταιριάζει καλύτερα.

Η εξέλιξη αυτή θα είχε ιδιαίτερη σημασία σε μια νόσο με τόσο διαφορετική πορεία από ασθενή σε ασθενή. Η εξατομίκευση της θεραπείας παραμένει κρίσιμο ζητούμενο στη σκλήρυνση κατά πλάκας, καθώς οι διαθέσιμες θεραπείες δεν έχουν την ίδια αποτελεσματικότητα για όλους.

Θεραπείες που στοχεύουν τον μεταβολισμό των λιπών

Η ανακάλυψη ταιριάζει με μια ευρύτερη ερευνητική κατεύθυνση που εξετάζει τον ρόλο του μεταβολισμού των λιπών στη χρόνια ενεργότητα των βλαβών της σκλήρυνσης κατά πλάκας. Αν τα αφρώδη μικρογλοία συμβάλλουν πράγματι στην επιδείνωση της νόσου, τότε η ρύθμιση του τρόπου με τον οποίο τα κύτταρα αυτά επεξεργάζονται τα λιπίδια θα μπορούσε να αποτελέσει θεραπευτικό στόχο.

Σύμφωνα με τους ερευνητές, αρκετές πειραματικές προσεγγίσεις που στοχεύουν τον μεταβολισμό των λιπών και την επέκταση των χρόνιων βλαβών ήδη αξιολογούνται σε κλινικές μελέτες, σε συνεργασία και με τη Roche.

Η νέα μελέτη δεν προσφέρει άμεση θεραπεία. Προσφέρει, όμως, έναν πιο καθαρό μηχανιστικό χάρτη για το πώς η αποτυχία απομάκρυνσης και επεξεργασίας της κατεστραμμένης μυελίνης μπορεί να μετατρέψει ένα κύτταρο άμυνας σε παράγοντα επιδείνωσης.

Για τους ασθενείς με σκλήρυνση κατά πλάκας, τέτοιες ανακαλύψεις έχουν ιδιαίτερη αξία. Δείχνουν ότι η πορεία της νόσου δεν εξαρτάται μόνο από την ένταση της φλεγμονής, αλλά και από την ικανότητα του εγκεφάλου να καθαρίζει, να ανακυκλώνει και να επουλώνει τη βλάβη. Εκεί μπορεί να κρύβονται νέοι δρόμοι για πιο έγκαιρη πρόγνωση και πιο στοχευμένη θεραπεία.

 

 

Πηγη: https://healthpharma.gr