Οι ΗΠΑ επισπεύδουν την αποδόμηση του βασικού μηχανισμού μέσω του οποίου διοχέτευαν φάρμακα και υγειονομικό υλικό για τον HIV και την ελονοσία σε χώρες χαμηλού εισοδήματος, με διπλωματικές και υγειονομικές πηγές να προειδοποιούν ότι η απουσία καθαρού σχεδίου μετάβασης μπορεί να οδηγήσει σε επικίνδυνα κενά.
Η Ουάσιγκτον φαίνεται να βάζει τέλος, πολύ ταχύτερα από ό,τι αναμενόταν, στο υφιστάμενο μοντέλο μέσω του οποίου διοχέτευε σε δεκάδες χώρες φάρμακα, διαγνωστικά και άλλα κρίσιμα προϊόντα για τον HIV και την ελονοσία. Στο επίκεντρο βρίσκεται το Global Health Supply Chain Program – Procurement and Supply Management, το οποίο λειτουργεί με ανάδοχο την Chemonics και, σύμφωνα με το Reuters, παρέδωσε από το 2016 έως το 2024 προϊόντα αξίας άνω των 5 δισ. δολαρίων σε 90 χώρες, κυρίως στην υποσαχάρια Αφρική και την Ασία. Το ίδιο το πρόγραμμα περιγράφει τον ρόλο του ως βασικό μηχανισμό για την αδιάλειπτη διάθεση σωτήριων προϊόντων δημόσιας υγείας παγκοσμίως.
Πίεση για τερματισμό από τις 30 Μαΐου
Σύμφωνα με εσωτερικό email που επικαλείται το Reuters, το Στέιτ Ντιπάρτμεντ ζήτησε από αμερικανικά γραφεία σε 17 αφρικανικές χώρες και στην Αϊτή να σταματήσουν την υλοποίηση του προγράμματος έως τις 30 Μαΐου 2026. Στο ίδιο μήνυμα καταγράφεται ότι η μετάβαση ενδέχεται να δημιουργήσει «άμεσους κινδύνους για τη συνέχεια των υπηρεσιών» εάν προχωρήσει βιαστικά ή με ελλιπή προετοιμασία. Παράλληλα, το email δεν περιέγραφε ένα σαφές σχέδιο αντικατάστασης, αλλά ζητούσε από κάθε τοπικό γραφείο να καταθέσει δικό του πλάνο παράδοσης και να επισημάνει κινδύνους ή ανάγκη για περισσότερο χρόνο.
Η υπόθεση αποκτά ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα επειδή πρόκειται για τη δεύτερη μεγάλη αναστάτωση μέσα σε λίγο παραπάνω από έναν χρόνο. Το πρόγραμμα είχε ήδη παγώσει όταν ο Ντόναλντ Τραμπ ανέστειλε τη διεθνή βοήθεια στην αρχή της προηγούμενης θητείας του, αφήνοντας τότε προμήθειες εκατομμυρίων δολαρίων εγκλωβισμένες σε λιμάνια και αποθήκες, από αντιρετροϊκά μέχρι κουνουπιέρες εμποτισμένες με εντομοκτόνο. Μέρος αυτής της λειτουργίας επανήλθε αργότερα με εξαιρέσεις για σωτήρια προϊόντα, όμως η μακροπρόθεσμη πορεία του μηχανισμού παρέμεινε αβέβαιη.
Φόβοι για ελλείψεις σε φάρμακα και πρόληψη
Πέντε πηγές που μίλησαν στο Reuters εκτιμούν ότι η ταχύτητα της αλλαγής μπορεί να οδηγήσει σε ελλείψεις ή κενά στην τροφοδοσία ζωτικών προϊόντων σε ορισμένες χώρες, με σοβαρές επιπτώσεις για ασθενείς και συστήματα υγείας. Το πρακτικό πρόβλημα είναι απλό αλλά κρίσιμο: για να φτάσουν φάρμακα και αναλώσιμα σε απομακρυσμένες περιοχές, ο σχεδιασμός παραγγελιών και διανομής μπορεί να απαιτήσει έως και έναν χρόνο, όχι λίγες εβδομάδες.
Την ίδια ώρα, έξι πηγές ανέφεραν ότι οι ΗΠΑ συζητούν με το Global Fund to Fight AIDS, Tuberculosis and Malaria τη μελλοντική αξιοποίηση της δικής του πλατφόρμας προμηθειών. Ωστόσο, κατά τις ίδιες πληροφορίες, οι αρχικές συνομιλίες είχαν ως σημείο αναφοράς μια μετάβαση τον Νοέμβριο του 2027, όχι μέσα στους επόμενους λίγους μήνες. Το Global Fund διαχειρίζεται ήδη προμήθειες υγειονομικών προϊόντων περίπου 2 δισ. δολαρίων ετησίως για τις τρεις μεγάλες λοιμώδεις νόσους, γεγονός που δείχνει ότι διαθέτει υποδομή, όχι όμως απαραίτητα τον χρόνο που απαιτεί μια τόσο απότομη μεταφορά ευθύνης.
Η λογική του “America First” και τα εμπόδια στην πράξη
Η αλλαγή εντάσσεται στη στρατηγική “America First Global Health Strategy”, με την οποία η αμερικανική κυβέρνηση επιδιώκει να περιορίσει τον ρόλο μεγάλων αναδόχων και να στραφεί περισσότερο σε διμερείς συμφωνίες με τις κυβερνήσεις των χωρών-αποδεκτών, καθώς και σε ιδιωτικές εταιρείες logistics. Εκπρόσωπος του Στέιτ Ντιπάρτμεντ χαρακτήρισε το υφιστάμενο σύστημα «φουσκωμένο» και ξεπερασμένο, υποστηρίζοντας ότι δεν υπηρετεί επαρκώς τον Αμερικανό φορολογούμενο.
Στην πράξη, όμως, η μετάβαση μόνο ομαλή δεν αποδεικνύεται. Το Reuters αναφέρει ότι οι ΗΠΑ έχουν ήδη υπογράψει 28 διμερή υγειονομικά σύμφωνα, ενώ έχουν δεσμευθεί να κατευθύνουν χρηματοδότηση απευθείας σε κυβερνήσεις όπως της Κένυας, της Ρουάντας και της Ουγκάντας. Παρ’ όλα αυτά, αρκετές λεπτομέρειες παραμένουν ανοιχτές: η συμφωνία με την Κένυα προσκρούει σε δικαστική προσφυγή για ζητήματα προστασίας δεδομένων, ενώ οι διαπραγματεύσεις με τη Ζάμπια έχουν καθυστερήσει. Ήδη, σύμφωνα με το ίδιο ρεπορτάζ, η αναδιάταξη της αμερικανικής βοήθειας έχει συνδεθεί με ελλείψεις παιδιατρικών αντιελονοσιακών φαρμάκων και με κενά στην πρόληψη του HIV.
Τι σημαίνει για την παγκόσμια υγεία
Το πραγματικό διακύβευμα δεν περιορίζεται σε μια διοικητική αναδιάρθρωση. Για πολλές χώρες χαμηλού εισοδήματος, ειδικά στην Αφρική, η σταθερή ροή προμηθειών για HIV και ελονοσία καθορίζει αν θα συνεχιστούν χωρίς διακοπή θεραπείες, διαγνωστικοί έλεγχοι και προληπτικές παρεμβάσεις. Όταν ένα τέτοιο σύστημα αλλάζει χωρίς καθαρό οδικό χάρτη, ο κίνδυνος δεν είναι θεωρητικός. Μεταφράζεται σε καθυστερήσεις, τοπικές ελλείψεις και αυξημένη πίεση σε ήδη εύθραυστα δίκτυα φροντίδας.
Πηγη: https://healthpharma.gr