Συνολικά 200 ειδικοί από 51 χώρες συγκεντρώθηκαν για να συζητήσουν τις στρατηγικές, βασισμένες σε επιστημονικές αποδείξεις, που υπογραμμίζουν ότι η επιστήμη -και όχι οι αντιλήψεις- πρέπει να καθοδηγεί την παγκόσμια προσπάθεια ελέγχου του καπνού.
Στο επίκεντρο του 8ου Συνεδρίου για τη Μείωση της Βλάβης από τον Καπνό (Tobacco Harm Reduction Summit) βρέθηκε η ανάγκη χάραξης νέων στρατηγικών για τον έλεγχο του καπνίσματος και τη μείωση των συνεπειών του στην υγεία.
Το 8th Summit για τη Μείωση της Βλάβης από τον Καπνό, που οργανώθηκε στην Αθήνα, ολοκλήρωσε τις εργασίες του την 1η Οκτωβρίου. Περίπου 200 υπέρμαχοι της Μείωσης Βλάβης από τον Καπνό από 51 χώρες συγκεντρώθηκαν στην Αθήνα -και διαδικτυακά- προκειμένου να συζητήσουν στρατηγικές εφαρμογής μείωσης της βλάβης, ως μιας πολύτιμης στρατηγικής δημόσιας υγείας για τους καπνιστές που δεν μπορούν ή δεν θέλουν να κόψουν το παραδοσιακό τσιγάρο. Όπως τονίστηκε σε όλες τις συνεδρίες: «Ενώ η διακοπή παραμένει βασικό ζητούμενο, εναλλακτικές όπως τα ηλεκτρονικά τσιγάρα, τα προϊόντα θέρμανσης καπνού και τα προϊόντα νικοτίνης που λαμβάνονται δια του στόματος, αντιπροσωπεύουν μια πραγματική, βασισμένη στην επιστήμη επιλογή».
Τα Μέλη του Διοικητικού Συμβουλίου της SCOHRE, Καθηγητές Ι. Οικονομίδης, D. Sweanor, A. Fal, K. Φαρσαλινός και F. Mili, απηύθυναν τους εναρκτήριους χαιρετισμούς και παρουσίασαν τους στόχους της Συνόδου. Στη συνέχεια, στην εναρκτήρια ομιλία του, ο Karl Fagerstrom αναφέρθηκε στην «Ιστορία και το μέλλον της νικοτίνης, καθώς και σε ορισμένα διδάγματα από το Σουηδικό μοντέλο».
Το μοντέλο της Σουηδίας
Η Σουηδία έχει μειώσει τη συνήθυεια του καπνίσματος στο 5%, το χαμηλότερο στην Ευρωπαϊκή Ένωση ποσοστό – πρόκειται για μια επιτυχία που αποδίδεται σε μεγάλο βαθμό στη μαζική χρήση του snus. Το αποτέλεσμα αυτό αποτελεί σαφή απόδειξη ότι οι πρακτικές μείωσης της βλάβης από τον καπνό λειτουργούν, υποστηριζόμενες από ισχυρά δεδομένα πραγματικού κόσμου (RWD). Και όμως, παρά τα αδιαμφισβήτητα στοιχεία, το snus παραμένει απαγορευμένο στις υπόλοιπες χώρες της Ευρώπης. Ήρθε η ώρα να επανεξεταστεί αυτή η πολιτική και να διασφαλιστεί ότι η επιστήμη —και όχι η ιδεολογία— καθοδηγεί τις αποφάσεις δημόσιας υγείας.
Ο Δρ. Στέλιος Κυμπουρόπουλος, Ψυχίατρος και πρώην Μέλος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, σχετικά με τη σημασία των εργαλείων μείωσης της βλάβης για τη βελτίωση της δημόσιας υγείας και την ανάγκη οι αντίστοιχες πολιτικές και ρυθμιστικές αποφάσεις στην ΕΕ να καθοδηγούνται από επιστημονικά δεδομένα, τόνισε ότι η διακοπή του καπνίσματος ωφελεί όχι μόνο τη σωματική αλλά και την ψυχική υγεία, μειώνοντας το άγχος και την κατάθλιψη, ενώ βελτιώνει τη συγκέντρωση και την ποιότητα ζωής.
Η μείωση βλάβης είναι καθήκον όταν υπάρχουν ασφαλέστερες εναλλακτικές λύσεις, και μπορεί να λειτουργήσει ως συμπληρωματική στρατηγική, καθώς τα μη καιόμενα εναλλακτικά προϊόντα, είναι λιγότερο επιβλαβή από τα συμβατικά τσιγάρα.
Την ίδια στιγμή, απαιτούνται ισχυρά μέτρα για την προστασία των νέων. Ο Δρ. Κυμπουρόπουλος πρότεινε πέντε βασικούς πυλώνες πολιτικής για την ΕΕ, επαναλαμβάνοντας ότι «η Ευρώπη πρέπει να επενδύσει σε έξυπνη και πρακτική ρύθμιση, θεμελιωμένη στην επιστήμη, με στόχο τη μείωση του καπνίσματος και την προστασία της νεολαίας, ενώ παράλληλα αποτρέπεται η ανάπτυξη παράνομων αγορών».
Δημόσιες δαπάνες
Ζητήματα Ευρωπαϊκής Πολιτικής και Δημόσιας Υγείας αναλύθηκαν από διάφορες οπτικές στη διάρκεια της Συνόδου. Στη συζήτηση πάνελ που προήδρευσε ο Καθηγητής Andrzej Fal, οι ειδικοί κ.κ.: Martin Smatana (Σλοβακία), Ranko Stevanovic (Κροατία) και Δρ. Jiri Votruba (Τσεχία) αντιμετώπισαν την πρόκληση της αύξησης των δημόσιων δαπανών υγείας στην Ευρώπη.
Το πάνελ συμφώνησε ότι οι περισσότερες χώρες δεν μπορούν να συνεχίσουν να αυξάνουν τους προϋπολογισμούς υγείας. Ο Καθηγητής Fal υπογράμμισε ότι τα χρόνια νοσήματα αποτελούν ένα σημαντικό οικονομικό βάρος, καθιστώντας τη μείωση βλάβης και την αποκατάσταση των δεικτών υγείας ως βασικές στρατηγικές πρόληψης, τόσο με ιατρικά όσο και με οικονομικά οφέλη. Η συνεδρία ανέδειξε εργαλεία πρόληψης που χρησιμοποιούνται στην Κροατία, την Τσεχία και τη Σλοβακία, με τον Καθηγητή Fal να επισηναίνει τις συστάσεις της Πολωνικής Εταιρείας Δημόσιας Υγείας προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο για την Οδηγία Ελέγχου του Καπνού της ΕΕ, ρύθμισης της αγοράς και επενδύσεων σε έρευνα βασισμένη σε αποδείξεις.
Νομοθετικό πλαίσιο
Από πλευράς της, η κα. Χριστίνα-Μαρία Κραββαρή, Γενική Γραμματέας Δημόσιας Υγείας, παρουσίασε τα κύρια σημεία της ελληνικής νομοθεσίας για την «Προστασία των ανηλίκων από προϊόντα καπνού και αλκοόλ», που εγκρίθηκε τον Ιούλιο 2025.
Ο νέος νόμος θεσπίζει ένα συνεκτικό πλαίσιο που κλείνει τελικά νομοθετικά κενά. Όπως τόνισε: «Από το 2019, η πολιτική μας για τον έλεγχο του καπνού βασίζεται σε αποδείξεις και αυστηρή επιστημονική αξιολόγηση νέων προϊόντων νικοτίνης, συμπεριλαμβανομένης της σχετικής επιβλαβότητάς τους», προσθέτοντας ότι αυτή η προσέγγιση οδήγησε την Ελλάδα να πετύχει τη δεύτερη μεγαλύτερη μείωση στη διάδοση του καπνίσματος στην ΕΕ την περίοδο 2020-2023 σύμφωνα με το ευρωβαρόμετρο.
«Είναι μια προσέγγιση ριζωμένη σε ρεαλιστικά δεδομενα και στο καθήκον μας να ενισχύσουμε την προστασία της δημόσιας υγείας». Στο πλαίσιο αυτό, η Ελλάδα υιοθετεί μηδενική ανοχή για την έκθεση ανηλίκων σε καπνό, νικοτίνη και αλκοόλ, ώστε να προσφέρει στη νεολαία ένα περιβάλλον απαλλαγμένο από τον εθισμό και τη βλάβη, ως στρατηγική επιλογή για το μέλλον της ελληνικής κοινωνίας.
Η κα. Κραββαρή επιβεβαίωσε επίσης τη θέση του Έλληνα Υπουργού Υγείας ότι «Η Ελλάδα καλωσορίζει την αναθεώρηση της Οδηγίας για τα Προϊόντα Καπνού υπό την προϋπόθεση ότι όλα τα προπαρασκευαστικά βήματα όπως η έκθεση αξιολόγησης, η εκτίμηση επιπτώσεων, η δημόσια διαβούλευση κ.λπ. πραγματοποιούνται σωστά και ότι η αναθεώρηση βασίζεται σε πραγματικά και επικαιροποιημένα επιστημονικά στοιχεία».
Συζήτηση σχετικά με τη νέα νομοθεσία ακολούθησε με τους Καθηγητές Ιγνάτιο Οικονομίδη, David T. Sweanor και Αναστασία Μπαρμπούνη.
Νικοτίνη και κάπνισμα
Στη συζήτηση του πάνελ γύρω από τις «Παρανοήσεις καταναλωτών και επαγγελματιών υγείας για τις βλάβες της νικοτίνης» προήδρευσε ο Καθ. Κωνσταντίνος Φαρσαλινός, ο οποίος υπογράμμισε την ανάγκη να αντιμετωπιστούν οι επίμονες παρανοήσεις. Ο Καθηγητής Giovanni Li Volti σημείωσε ότι πολλοί επαγγελματίες υγείας θεωρούν λανθασμένα τη νικοτίνη αυτή καθαυτή ως εξαιρετικά βλαβερή — μια παρανόηση που ενισχύεται από αντιφατική επιστημονική βιβλιογραφία. Ο Rohan Andrade Sequeira παρουσίασε την περίπτωση της Ινδίας, ενώ ο Damian Sweeney τόνισε τη σημασία της εμπλοκής των καταναλωτών, προτρέποντας τους πολίτες να μοιραστούν τις θετικές τους εμπειρίες με τα νέα προϊόντα καπνού απευθείας με τους υπεύθυνους στρατηγικπης χάραξης πολιτικής.
Το πάνελ κατέληξε ότι η επιστημονική κοινότητα πρέπει να επικοινωνεί συστηματικά ευρήματα βασισμένα σε αποδείξεις σε όλα τα ακροατήρια και κανάλια, ενώ τα μέσα ενημέρωσης φέρουν την ευθύνη να διορθώνουν γρήγορα την παραπληροφόρηση και να παρέχουν ισορροπημένη κάλυψη της μείωσης βλάβης, αποφεύγοντας τον εντυπωσιασμό.
Παγκόσμια κρίση
Ο Clive Bates, ειδικός στην πολιτική ελέγχου του καπνού, στην ομιλία του αντιπαρέβαλε τις αρχικές προσδοκίες της Σύμβασης-Πλαισίου για τον Έλεγχο του Καπνού (FCTC) με τη σημερινή πραγματικότητα, περιγράφοντάς την ως «μια καλή ιδέα που πήγε στραβά».
Η FCTC δημιουργήθηκε για να αντιμετωπίσει την παγκόσμια κρίση καπνίσματος μειώνοντας τις υγειονομικές, κοινωνικές, οικονομικές και περιβαλλοντικές επιπτώσεις της, παρέχοντας στις χώρες ένα πλαίσιο που περιλάμβανε απαγορεύσεις διαφήμισης, υψηλότερους φόρους, περιορισμούς πωλήσεων και υποστήριξη για διακοπή.
«Αλλά ήταν αποτελεσματικό;» διερωτήθηκε ο Bates. Υποστήριξε ότι η τρέχουσα έμφαση στη νικοτίνη και στον εθισμό έχει αποσπάσει την προσοχή από τον βασικό στόχο της μείωσης της βλάβης που σχετίζεται με το κάπνισμα. Ανέδειξε τις πέντε μεγάλες αποκλίσεις από τον αρχικό στόχο της FCTC: (1) Εσφαλμένες συγκρίσεις κινδύνου ανάμεσα σε τσιγάρα και νέα προϊόντα. (2) Υπερβολική εστίαση στη νικοτίνη και στον εθισμό. (3) Αποκλειστική προσοχή στη νεολαία. (4) Εμμονή με τη βιομηχανία καπνού. (5) Απαγόρευση χαμηλότερου κινδύνου εναλλακτικών. «Πρέπει να επιστρέψουμε στον στόχο», όπως τόνισε ο Bates, σημειώνοντας πως «Υπάρχει μία και μόνο μεγάλη ιδέα: Να μετασχηματίσουμε τη χρήση νικοτίνης από συμπεριφορά υψηλού κινδύνου σε χαμηλού κινδύνου».
Εμπιστοσύνη στις αρχές
Ο David T. Sweanor, J.D, προήδρευσε μιας πολύ ενδιαφέρουσας συζήτησης πάνελ με επίκεντρο τη μείωση της δημόσιας εμπιστοσύνης στις αρχές υγείας, με έμφαση σε θέματα νικοτίνης και καπνού, και τόνισε ότι η παγκόσμια εμπιστοσύνη στην κυβέρνηση βρίσκεται στο 52%, και ακόμη χαμηλότερα στις δυτικές φιλελεύθερες δημοκρατίες. Από την άλλη πλευρά, μια παγκόσμια μελέτη έδειξε ότι η συνολική εμπιστοσύνη στην επιστήμη παραμένει υψηλή. Οι συμμετέχοντες Martin Cullip, Filip Tokic και Mary Stamp συμφώνησαν ότι, ενώ χρειάζεται χρόνος για να οικοδομηθεί εμπιστοσύνη, δεν μπορεί να ανακτηθεί εν μία νυκτί. Γι’ αυτό είναι σημαντικό να λέγεται η αλήθεια και να ακολουθούνται τα επιστημονικά δεδομένα. Ο Sweanor έκλεισε το πάνελ με αισιόδοξη νότα, τονίζοντας πως: «Παρά όλη την παραπληροφόρηση, τα εμπόδια και τις απαγορεύσεις, η αγορά συνεχίζει να αλλάζει με αξιοσημείωτο ρυθμό και οι άνθρωποι προχωρούν μπροστά, ανεξάρτητα από τα λανθασμένα μηνύματα και τις πολιτικές».
Η συνεδρία «Ενώνουμε Προοπτικές για τη Μείωση Βλάβης από τον Καπνό», ως συμπέρασμα της Συνόδου, ανέδειξε τη διευρυνόμενη διεθνή συζήτηση για τον ρόλο της μείωσης βλάβης στις στρατηγικές ελέγχου του καπνού και τις προσπάθειες επίτευξης συναίνεσης. Κορυφαίοι ειδικοί και υπερασπιστές που δεσμεύτηκαν να αναδιαμορφώσουν τον παγκόσμιο αγώνα κατά του καπνίσματος συμμετείχαν στη συζήτηση του πάνελ.
Παρά την αυξανόμενη επιστημονική απόδειξη ότι τα εναλλακτικά προϊόντα νικοτίνης μπορούν να ωφελήσουν καπνιστές που μεταβαίνουν από τα παραδοσιακά τσιγάρα, η αποδοχή τους παραμένει περιορισμένη. Μόνο λίγες χώρες, όπως το Ηνωμένο Βασίλειο και η Νέα Ζηλανδία, έχουν υιοθετήσει τέτοιες στρατηγικές, ενώ η αντίσταση συνεχίζεται — τροφοδοτούμενη από την αδιάλλακτη στάση του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ).
Ομιλητές από την Ιταλία και την Τσεχία μοιράστηκαν συγκεκριμένη πρόοδο και μεθοδολογία για την ευρύτερη υιοθέτηση της Μείωσης Βλάβης. Οι Καθηγητές Pasquale Caponnetto και Francesco Fedele παρουσίασαν την ιταλική προσέγγιση, ενώ οι Lubos Petruzelka και Jiří Votruba μοιράστηκαν το μνημόνιο και τις προσπάθειες υπεράσπισής τους στην Τσεχία.
Πολιτική δημόσιας υγείας
Ο Καθηγητής Ιγνάτιος Οικονομίδης, Πρόεδρος της SCOHRE ―της Διεθνούς Ένωσης ανεξάρτητων ειδικών στον Έλεγχο Καπνίσματος & Μείωση Βλάβης― επιβεβαίωσε τη δέσμευση της Ένωσης να αναδιαμορφώσει τον έλεγχο του καπνού: «Η μείωση βλάβης πρέπει να γίνει ένας αναγνωρισμένος πυλώνας της πολιτικής δημόσιας υγείας, παράλληλα με την πρόληψη και τη διακοπή. Η αύξηση της γνώσης των επαγγελματιών υγείας, ρυθμιστών, υπευθύνων χάραξης πολιτικής και του κοινού είναι απαραίτητη.
Οι αποδείξεις είναι αδιαμφισβήτητες: η μετάβαση από τα τσιγάρα σε λιγότερο επιβλαβή προϊόντα νικοτίνης μπορεί να σώσει ζωές. Και όμως, οι παρανοήσεις, η αντίσταση και η παραπληροφόρηση συνεχίζουν να εμποδίζουν την πρόοδο. Η επιστήμη, όχι η ιδεολογία, πρέπει να καθοδηγεί την πολιτική, και η συνεργασία είναι ουσιώδης — ανάμεσα σε χώρες, επαγγέλματα και κοινότητες. Μαζί, με εταίρους και ενδιαφερόμενους, χτίζουμε δυναμική για έναν κόσμο
Πηγη: https://healthpharma.gr