Οι γραφειοκρατικές αγκυλώσεις που ζούμε στην Ελλάδα είναι εξαιρετικά χρονοβόρες και αποτελούν εμπόδιο για την καινοτομία και την ερευνητική δραστηριότητα

Μιχάλης Βερυκοκάκης, Ερευνητής – Ερευνητικό Κέντρο Βιοϊατρικών Επιστημών «Αλέξανδρος Φλέμινγκ»

Για τη σημασία της πρόσφατης ανακάλυψης από Έλληνες επιστήμονες, ενός νέου μοριακού μηχανισμού που εμπλέκεται στην ανάπτυξη των ΝΚΤ κυττάρων τα οποία έχουν καθοριστική σημασία για το ανοσοποιητικό σύστημα, μιλάει στο Health Daily ο επικεφαλής της ερευνητικής ομάδας Μιχάλης Βερυκοκάκης, ο οποίος επισημαίνει επίσης τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν σήμερα οι Έλληνες ερευνητές αλλά και για τους μελλοντικούς στόχους της ομάδας του.

HD: Πρόσφατα η ομάδα σας ανακάλυψε ένα νέο μοριακό μηχανισμό που εμπλέκεται στην ανάπτυξη των ΝΚΤ κυττάρων τα οποία έχουν καθοριστική σημασία για το ανοσοποιητικό σύστημα. Θα μπορούσατε να μας πείτε λίγα λόγια για τον ρόλο των ΝΚΤ κυττάρων στο ανοσοποιητικό και πως τα επηρεάζει ο μοριακός μηχανισμός που ανακαλύψατε;

Τα φυσικά φονικά Τ κύτταρα (Natural Killer T cells, NKT) αντιπροσωπεύουν ένα ξεχωριστό και ασυνήθιστο υποπληθυσμό των Τ κυττάρων του Ανοσοποιητικού συστήματος. Παρόλο που προέρχονται από κοινά προγονικά κύτταρα, τα ΝΚΤ είναι διαφορετικά από τα συμβατικά Τ κύτταρα, επειδή καθ’οδόν αναπτύσσουν μοριακά προγράμματα που τους επιτρέπουν να ανταποκρίνονται αστραπιαία (μέσα σε μερικές ώρες) στην παθογόνο μόλυνση, κατευθύνοντας έτσι την πρώιμη φάση της ανοσολογικής απόκρισης. Η νέα έρευνα αποκάλυψε ότι τα μοριακό πρόγραμμα των ΝΚΤ κυττάρων εγκαθιδρύεται ήδη από το αρχικό στάδιο της διαφοροποίησης τους και διατηρείται μέχρι τα κύτταρα να ωριμάσουν ολοκληρωτικά. Υπεύθυνη για αυτή τη διαδικασία είναι η πρωτεΐνη BCL-6, η οποία εκφράζεται ειδικά στα ΝΚΤ κύτταρα, αλλά όχι και στα συμβατικά Τ κύτταρα. Το εξειδικευμένο αυτό πρότυπο έκφρασης επιτρέπει στη BCL-6 να ρυθμίζει την προσβασιμότητα και την έκφραση γονιδίων-κλειδιών που εμπλέκονται στην ανάπτυξη των ΝΚΤ κυττάρων. Είναι σημαντικό να τονιστεί ότι η απενεργοποίηση της BCL-6 οδήγησε στη διακοπή της αναπτυξιακής διαδικασίας των ΝΚΤ κυττάρων, ενώ τα λίγα ΝΚΤ που αναπτύχθηκαν απέκτησαν πλέον χαρακτηριστικά συμβατικών Τ κυττάρων, είχαν δηλαδή απεμπολήσει το μοναδικό χαρακτήρα τους. Επομένως, η νέα μελέτη έδειξε ότι η BCL-6 είναι καθοριστικός ρυθμιστής της μοριακής ταυτότητας των ΝΚΤ κυττάρων από τη γέννησή τους ως την ωρίμανσή τους.

HD: Πόσο διάστημα χρειάστηκε μέχρι να φθάσετε στην εν λόγω ανακάλυψη;

Η έρευνα είναι μια δυναμική διαδικασία και γι’αυτό δεν θα μπορούσαμε να αναφέρουμε συγκεκριμένη αρχή και τέλος. Μια εργασία είναι πάντα μέρος ενός ευρύτερου στόχου. Ο ευρύς στόχος της συγκεκριμένης έρευνας είναι η ταυτοποίηση μοριακών μηχανισμών που εμπλέκονται στην ανάπτυξη των Τ κυττάρων, τομέα με τον οποίο ασχολούμουν ήδη από όταν ήμουν στην Αμερική, όντας μέρος μιας άλλης ερευνητικής ομάδας. Από το 2015 που επέστρεψα στην Ελλάδα και δημιούργησα δική μου ομάδα, χρειάστηκαν περίπου 3-4 χρόνια για να ολοκληρωθεί η συγκεκριμένη εργασία.

HD: Σε ποιά νοσήματα ή λοιμώξεις θα μπορούσε η συγκεκριμένη ανακάλυψη να έχει θεραπευτικό αντίκτυπο; Η λοίμωξη Covid-19 είναι μία από αυτές;

Ο οποιοσδήποτε θεραπευτικός αντίκτυπος για νοσήματα ή λοιμώξεις, θα γίνει ορατός σε πολύ μεταγενέστερο στάδιο. Τέτοιου είδους διαδικασίες έχουν τρία στάδια: πρώτον πρέπει να κατανοήσουμε πώς λειτουργεί ένα σύστημα, στη συνέχεια να εντοπίσουμε πώς το σύστημα απορρυθμίζεται και προκύπτει μια νόσος, και στο τρίτο στάδιο διερευνώνται οι πιθανοί τρόποι επέμβασης. Στην περίπτωσή μας βρισκόμαστε ακόμα στο πρώτο στάδιο.

HD: Σε ποια άλλα project δουλεύει η ομάδα σας αυτό το διάστημα;

Εκτός από την ταυτοποίηση των μοριακών μηχανισμών που εμπλέκονται στην ανάπτυξη των Τ κυττάρων, προσπαθούμε να καταλάβουμε τις λειτουργίες αυτών των κυττάρων στην καρκινογένεση και ειδικά στην ηπατική καρκινογένεση. Ο απώτερος στόχος είναι να βρεθούν τρόποι ώστε χρησιμοποιώντας τροποποιημένα ΝΚΤ κύτταρα να μπορέσουμε να επέμβουμε και να εκτροχιάσουμε την πορεία της ασθένειας.

HD: Ποιες ήταν οι σημαντικότερες δυσκολίες πέραν των επιστημονικών, που αντιμετωπίσατε κατά τη διάρκεια της έρευνας;

Η Νο1 δυσκολία είναι η εύρεση και η ανανέωση της χρηματοδότησης. Η έρευνα μας αυτή τη στιγμή χρηματοδοτείται από το Ελληνικό Ίδρυμα Έρευνας και Καινοτομίας (ΕΛΙΔΕΚ), και από το Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος, καθώς και από προγράμματα της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Υποτροφία Marie Sklodowska-Curie). Ωστόσο, επειδή στην Ελλάδα δεν υπάρχουν σταθεροί χρηματοδοτικοί μηχανισμοί για τη βασική έρευνα, είναι δύσκολη η απρόσκοπτη και συνεχής ροή χρηματοδότησης, που απαιτείται για να πραγματοποιηθεί έρευνα υψηλού επιπέδου. Οι ευκαιρίες χρηματοδότησης είναι πολύ περιορισμένες. Επομένως οι ερευνητές βρίσκονται πολλές φορές σε σημείο να διακόπτουν την έρευνα τους λόγω έλλειψης κονδυλίων και ειδικά στις βιοεπιστήμες, η διακοπή ή η επιβράδυνση ενός project μπορεί να είναι ολέθρια.

Η δεύτερη μεγάλη πρόκληση είναι η γραφειοκρατία που απαιτείται ώστε να απορροφηθεί αποτελεσματικά η χρηματοδότηση. Οι γραφειοκρατικές αγκυλώσεις που ζούμε στην Ελλάδα είναι εξαιρετικά χρονοβόρες και εν τέλει αποτελούν εμπόδιο για την καινοτομία και περιορίζουν σημαντικά την ερευνητική δραστηριότητα. Ανταγωνιζόμαστε σε παγκόσμιο περιβάλλον και όταν η καθυστέρηση είναι μεγάλη κάποιος άλλος μπορεί να φθάσει πριν από μας, στο δικό μας στόχο. Τέλος η μετάβαση από την Αμερική στην Ελλάδα είχε πολλές δυσκολίες και πήρε χρόνο. Ωστόσο, οι εξαιρετικές υποδομές του Φλέμινγκ, καθώς και η υποδοχή των συναδέλφων μου διευκόλυνε σημαντικά τη διαδικασία.

HD: Μετά τη δημοσίευση της έρευνας στο περιοδικό Nature Immunology, έχετε δεχθεί προτάσεις για συνεργασίες με άλλα ερευνητικά κέντρα του εξωτερικού, η και για ενδεχόμενες χορηγίες;

Οι συνεργασίες είναι αναπόσπαστο κομμάτι της δουλειάς μας και αυτή τη στιγμή έχουμε συνεργασίες με εργαστήρια από την Ευρώπη, την Αμερική και την Ιαπωνία και φυσικά την Ελλάδα. Έχουμε βέβαια ήδη δεχτεί προτάσεις/προσκλήσεις για συμμετοχές σε διεθνή συνέδρια, τα οποία διευκολύνουν τη συνεργασία.

HD: Κατά τη γνώμη σας στην Ελλάδα η ανακάλυψή σας έτυχε της εκτίμησης και της προβολής που της άξιζε;

Η εκτίμηση από την επιστημονική κοινότητα, είναι δεδομένη. Όσον αφορά την προβολή μας, αυτό που παραμένει ζητούμενο είναι να δώσουμε την ευκαιρία στο ευρύ κοινό να έχει πρόσβαση σε πιο εξειδικευμένες γνώσεις και τεχνολογίες αιχμής γύρω από τη σύγχρονη βιολογική έρευνα και να κινητοποιήσουμε την περιέργεια και το ενδιαφέρον τους να μάθουν περισσότερα. Σε δεύτερο επίπεδο, θα θέλαμε να επικοινωνήσουμε τη δουλειά μας, ώστε να καταλάβουν οι απλοί πολίτες, και όχι μόνο η επιστημονική κοινότητα, ότι στην Ελλάδα υπάρχουν Κέντρα και ερευνητές που ανταγωνίζονται σε παγκόσμιο περιβάλλον και επιτυγχάνουν αξιοσημείωτα αποτελέσματα. Έτσι ευελπιστούμε ότι θα προσελκύσουμε νέους ανθρώπους να ασχοληθούν με την επιστήμη. Σε αυτό το πλαίσιο, το Φλέμινγκ έχει ήδη αναπτύξει ένα πρόγραμμα υποδοχής μαθητών στους χωρους των εργαστηρίων και επίδειξης εργαστηριακών ασκήσεων, ενώ συμμετέχει κάθε χρόνο σε επιστημονικά δρώμενα, όπως το Athens Science Festival. Τελευταία, με άλλους συναδέλφους, σχεδιάζαμε μια ημερίδα όπου θα παρουσιάζαμε το έργο μας με κατανοητό τρόπο, ωστόσο η πανδημία μας ανάγκασε να την αναβάλλουμε.

 

Σημειώνεται ότι στην εν λόγω έρευνα συμμετείχαν Έλληνες ερευνητές από το Ερευνητικό Κέντρο Βιοϊατρικών Επιστημών ‘Αλέξανδρος Φλέμιγκ’, με επικεφαλής το εργαστήριο του Μιχάλη Βερυκοκάκη, σε συνεργασία με επιστήμονες από τις ΗΠΑ και τη Σουηδία. Συγκεκριμένα, από ελληνικής πλευράς συμμετείχαν οι Μαριάνθη Γκιουλμπασάνη, Αλέξανδρος Γαλάρας, Σοφία Γραμμενούδη, Παναγιώτης Μούλος, και Παντελής Χατζής, σε συνεργασία με τους Alexander Dent (University of Indiana, ΗΠΑ), Mikael Sigvardsson (Linköping University, Σουηδία) και Barbara Kee (University of Chicago, ΗΠΑ).

 

• ΤΟ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΕΡΓΟ
• Ο μοριακός μηχανισμός με τον οποίο δημιουργούνται τα ΝΚΤ κύτταρα, ένα σημαντικό «όπλο» του ανοσοποιητικού συστήματος, αποκαλύφθηκε από ομάδα ερευνητών από την Ελλάδα και το εξωτερικό. Η έρευνα, που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Nature Immunology, περιγράφει πώς μια πρωτεΐνη (η BCL-6) διαφοροποιεί τα συγκεκριμένα κύτταρα από τα απλά Τ κύτταρα του ανοσοποιητικού και ρυθμίζει τη λειτουργία τους. Το αποτέλεσμα της έρευνας είναι σημαντικό, καθώς τα ΝΚΤ κύτταρα ενορχηστρώνουν την απόκριση του ανθρώπινου οργανισμού σε μια σειρά από σοβαρές λοιμώξεις και νοσήματα, συμπεριλαμβανομένων κακοηθειών, αυτοάνοσων ή φλεγμονοδών νόσων. Η κατανόηση των μοριακών μηχανισμών που ρυθμίζουν την ανάπτυξή τους προσφέρει ένα σημαντικό βήμα για την πλήρη αξιοποίηση του θεραπευτικού τους δυναμικού, καθώς και εναλλακτικές λύσεις για πιθανές παρεμβάσεις στην ανοσολογική απόκριση. Στην έρευνα συμμετείχαν Έλληνες ερευνητές από το Ερευνητικό Κέντρο Βιοϊατρικών Επιστημών «Αλέξανδρος Φλέμιγκ», με επικεφαλής το εργαστήριο του Μιχάλη Βερυκοκάκη, σε συνεργασία με επιστήμονες από τις ΗΠΑ και τη Σουηδία. Συγκεκριμένα, από ελληνικής πλευράς συμμετείχαν οι Μαριάνθη Γκιουλμπασάνη, Αλέξανδρος Γαλάρας, Σοφία Γραμμενούδη, Παναγιώτης Μούλος, και Παντελής Χατζής, σε συνεργασία με τους Alexander Dent (University of Indiana, ΗΠΑ), Mikael Sigvardsson (Linköping University, Σουηδία) και Barbara Kee (University of Chicago, ΗΠΑ). Η έρευνα χρηματοδοτήθηκε από το Ελληνικό Ίδρυμα Έρευνας και Καινοτομίας (ΕΛΙΔΕΚ), το Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος, καθώς και χρηματοδοτικά προγράμματα από την Ευρωπαϊκή Ένωση (Marie Sklodowska-Curie Fellowship) και το Αμερικανικό Ινστιτούτο Υγείας (National Institute of Health, ΝΙΗ). Η νέα έρευνα αποκάλυψε ότι τα μοριακό πρόγραμμα των ΝΚΤ κυττάρων (Natural Killer T cells, NKT) εγκαθιδρύεται ήδη από το αρχικό στάδιο της διαφοροποίησης τους και διατηρείται μέχρι τα κύτταρα να ωριμάσουν ολοκληρωτικά. Υπεύθυνη για αυτή τη διαδικασία είναι η πρωτεΐνη BCL-6, η οποία εκφράζεται ειδικά στα ΝΚΤ κύτταρα, αλλά όχι και στα συμβατικά Τ κύτταρα. Το εξειδικευμένο αυτό πρότυπο έκφρασης επιτρέπει στη BCL-6 να ρυθμίζει την προσβασιμότητα και την έκφραση γονιδίων-κλειδιών που εμπλέκονται στην ανάπτυξη των ΝΚΤ κυττάρων.

 

 

Πηγη:HealthDaily