Η Ελληνίδα καθηγήτρια του Columbia Ελίζα Κονοφάγου ηγείται μιας παγκόσμιας ερευνητικής προσπάθειας που αξιοποιεί τους υπερήχους όχι μόνο για διάγνωση, αλλά και για θεραπεία. Ένα όραμα που φέρνει την ιατρική πιο κοντά στον ασθενή.
Στην αίθουσα του κτιρίου Διοίκησης του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου, νέοι ερευνητές ετοιμάζονται να παρουσιάσουν ιδέες που γεννήθηκαν μέσα στα εργαστήρια, αλλά φιλοδοξούν να ξεπεράσουν τα όρια της ακαδημαϊκής έρευνας και να φτάσουν στην αγορά.
Ανάμεσά τους βρίσκεται η Ελίζα Κονοφάγου, η διεθνώς αναγνωρισμένη Ελληνίδα καθηγήτρια του Πανεπιστημίου Columbia, η οποία τα τελευταία χρόνια πρωτοστατεί παγκοσμίως στην ανάπτυξη καινοτόμων τεχνολογιών υπερήχων για τη διάγνωση και τη θεραπεία σοβαρών ασθενειών. Με άμεσο λόγο και χωρίς αποστάσεις, μιλά στους νέους επιστήμονες για το κοινό νήμα που διαπερνά τη δική της πορεία: την επιμονή.
Όπως εξηγεί, η ερευνητική διαδρομή σπάνια είναι γραμμική. Η αναζήτηση χρηματοδότησης, η συγκρότηση ισχυρών διεπιστημονικών ομάδων και η επιλογή πρότζεκτ που τελικά αποδίδουν αποτελούν διαρκείς προκλήσεις. «Στην επιστήμη πολλά ξεκινούν διαφορετικά απ’ ό,τι εξελίσσονται. Χρειάζεται γνώση, τύχη και κυρίως αντοχή», σημειώνει σε συνέντευξή της στο ΑΠΕ-ΜΠΕ.
Η κουλτούρα της αντοχής στην απόρριψη
Στους φοιτητές της μεταφέρει μια ρεαλιστική αλλά και απαιτητική φιλοσοφία. Η απόρριψη, όπως λέει, είναι συχνότερη από την αποδοχή στον κόσμο της επιστήμης. Κάθε αποτέλεσμα πρέπει να τεκμηριώνεται εξ αρχής, με επαναλήψεις, δεδομένα και σαφή αιτιολόγηση. Την ίδια στιγμή, όταν ένα ερευνητικό εύρημα είναι πραγματικά καινοτόμο, απαιτεί πίστη στον ίδιο τον εαυτό. Η ποιότητα της δουλειάς, υπογραμμίζει, είναι το μοναδικό στοιχείο που δεν μπορεί να αφαιρεθεί από έναν επιστήμονα.
Καθηγήτρια Βιοϊατρικής Μηχανικής, Ακτινολογίας και Νευροεπιστημών, η Ελίζα Κονοφάγου ηγείται ερευνητικής ομάδας που αναπτύσσει τεχνολογίες βασισμένες σε υπερήχους. Τα ηχητικά κύματα αξιοποιούνται τόσο για απεικόνιση παθολογιών όσο και για στοχευμένη χορήγηση φαρμάκων, αλλά και για μη επεμβατικές θεραπείες σε καρκίνους και νευρολογικές παθήσεις.
Ανατρέχοντας στη διαδρομή της, περιγράφει την απρόβλεπτη φύση της έρευνας. Συχνά τα πειράματα δεν οδηγούν εκεί που αρχικά σχεδιάστηκαν. Ωστόσο, σε ορισμένες περιπτώσεις, τα αποτελέσματα ξεπερνούν τις αρχικές προσδοκίες — και αυτό είναι που τη διατηρεί σε συνεχή κίνηση.
Ανακαλύψεις που άνοιξαν νέους δρόμους
Μια τέτοια στιγμή ήρθε όταν η ομάδα της κατάφερε να ανιχνεύσει, μέσω υπερήχων, εξαιρετικά μικρές μετατοπίσεις στο τοίχωμα του μυοκαρδίου, οι οποίες μπορούν να λειτουργήσουν ως πρώιμο σημάδι εμφράγματος. Παράλληλα, κατέγραψε για πρώτη φορά το ηλεκτρομηχανικό κύμα της καρδιάς με ανάλυση έως και χίλιες φορές ανώτερη από τα συμβατικά όρια του υπερήχου, ανοίγοντας νέες προοπτικές στη διάγνωση καρδιακών αρρυθμιών.
Η θεραπευτική δύναμη του υπερήχου
Ιδιαίτερη σημασία στο έργο της κατέχει το άνοιγμα του αιματοεγκεφαλικού φραγμού — ενός φυσικού μηχανισμού άμυνας του εγκεφάλου που, εκτός από παθογόνους οργανισμούς, εμποδίζει και την είσοδο θεραπευτικών φαρμάκων. Με τη χρήση υπερήχων και ενδοφλέβιας χορήγησης μικροσκοπικών φυσαλίδων, ο φραγμός μπορεί να ανοίξει παροδικά, επιτρέποντας στα φάρμακα να φτάσουν στον εγκέφαλο.
Σε μελέτη που δημοσιεύθηκε στο Science Translational Medicine, σε συνεργασία με τον παιδογκολόγο και αναπληρωτή καθηγητή του Columbia Στέργιο Ζαχαρούλη, η τεχνική εφαρμόστηκε σε τρία παιδιά με διάχυτα γλοιώματα της γέφυρας. Δύο από τους ασθενείς παρουσίασαν σημαντική κλινική βελτίωση, προσφέροντας ελπίδα σε μια από τις πλέον δύσκολες νεοπλασίες της παιδικής ηλικίας.
Παράλληλα, η έρευνα αποκάλυψε ένα απρόσμενο όφελος: ο υπέρηχος φαίνεται να ενεργοποιεί το ανοσοποιητικό σύστημα του εγκεφάλου. Μετά το άνοιγμα του αιματοεγκεφαλικού φραγμού, μικρογλοία και μακροφάγα εισέρχονται στον εγκεφαλικό ιστό και συμβάλλουν στην απομάκρυνση παθολογικών πρωτεϊνών. Παρατηρήθηκε μείωση του β-αμυλοειδούς και της πρωτεΐνης ταυ, ακόμη και χωρίς φαρμακευτική αγωγή, γεγονός που δημιουργεί νέα ερευνητικά ερωτήματα για τη νόσο Αλτσχάιμερ.
Η επόμενη φάση, όπως εξηγεί, αφορά τη διερεύνηση επαναλαμβανόμενων ανοιγμάτων σε μεγαλύτερες περιοχές του εγκεφάλου, ώστε να αξιολογηθεί η επίδραση στη μνήμη και στη γνωστική λειτουργία.
Εφαρμογές και στην ογκολογία
Εξίσου ενθαρρυντικά είναι τα δεδομένα από τη χρήση εστιασμένου θεραπευτικού υπερήχου σε όγκους του μαστού. Η τεχνική επιτρέπει τον καυτηριασμό καλοηθών όγκων, ενώ στις μελέτες για κακοήθεις νεοπλασίες έχει διαπιστωθεί ότι ο καυτηριασμός ενεργοποιεί συνολικά το ανοσοποιητικό σύστημα, περιορίζοντας την εμφάνιση μεταστάσεων.
Σε εξέλιξη βρίσκεται και νέα μελέτη, εμπνευσμένη από την έρευνα στον εγκέφαλο, με στόχο τη διεύρυνση των αγγείων του όγκου ώστε τα φάρμακα να φτάνουν πιο αποτελεσματικά στον στόχο τους.
Παράλληλα, η ομάδα της αξιοποιεί τους υπερήχους ως πρώιμο βιοδείκτη ανταπόκρισης στη χημειοθεραπεία. Μετρώντας την ελαστικότητα των όγκων ήδη από την πρώτη εβδομάδα θεραπείας, κλινική μελέτη σε 20 ασθενείς έδειξε ότι μπορεί να προβλεφθεί με ακρίβεια σχεδόν 96% αν η αγωγή θα αποδώσει έπειτα από τρεις μήνες.
«Στόχος μου η κλινική εφαρμογή»
Μέλος της Εθνικής Ακαδημίας Ιατρικής και της Εθνικής Ακαδημίας Εφευρετών των ΗΠΑ, η Ελίζα Κονοφάγου έχει αφιερώσει πάνω από είκοσι χρόνια στη μελέτη των εστιασμένων υπερήχων. Το 2024 τιμήθηκε με το Visionary Award από το Focused Ultrasound Foundation, ενώ τον Μάρτιο του 2025 το Πανεπιστήμιο Columbia αναγνωρίστηκε ως Κέντρο Αριστείας στον συγκεκριμένο τομέα.
Το μεγάλο της όραμα, όπως λέει, είναι η καθιέρωση της θεραπείας υπερήχων στην καθημερινή κλινική πράξη. Παρότι η τεχνολογία είναι γνωστή εδώ και έναν αιώνα —με εφαρμογές όπως η λιθοτριψία, η θεραπεία ινομυωμάτων, ο καρκίνος του προστάτη και ο ιδιοπαθής τρόμος— η ευρύτερη χρήση της απαιτεί ακόμη χρόνο.
Κομβικό στοιχείο της φιλοσοφίας της είναι η μετακίνηση της τεχνολογίας προς τον ασθενή. Για τον λόγο αυτό, η ομάδα της έχει αναπτύξει φορητή συσκευή εστιασμένων υπερήχων, με στόχο τη μεγαλύτερη προσβασιμότητα και τη μείωση της εξάρτησης από ακριβό εξοπλισμό.
Το «Lab to Market» και η σύνδεση με την Ελλάδα
Στο πρόγραμμα «Lab to Market» του Columbia, του Columbia Global Center in Athens και του ΕΜΠ, καθηγητές, μέντορες της Endeavor Greece και μέλη του Hellenic Institute of Advanced Studies συνεργάζονται ώστε ερευνητικές ιδέες να αποκτήσουν επιχειρηματική προοπτική. Στο διοικητικό συμβούλιο του HIAS συμμετέχει και η ίδια.
Έχοντας ιδρύσει πριν από μία δεκαετία τη δική της εταιρεία στον χώρο των υπερήχων, επιδιώκει να μεταφέρει στους νέους ερευνητές την εμπειρία της επιχειρηματικής διαδρομής: από την επικοινωνία με επενδυτές έως τη μετάφραση σύνθετων επιστημονικών εννοιών σε απλό και κατανοητό λόγο.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνει στη διεπιστημονική συνεργασία — μια κουλτούρα που, όπως τονίζει, θέλει να ενισχυθεί και στο ΕΜΠ.
Τέλος, καθοριστικό ρόλο στη συμμετοχή της παίζει και η ελληνική της καταγωγή. Μεγαλωμένη στην Αθήνα και απόφοιτη της Βαρβακείου Σχολής, θεωρεί χρέος της να στηρίξει τα ελληνικά μυαλά. Όπως λέει, όταν ζεις για χρόνια στο εξωτερικό, γεννιέται μέσα σου η ανάγκη να επιστρέψεις κάτι ουσιαστικό στη χώρα σου.
Πηγη: https://healthpharma.gr