Ποιο το ισοζύγιο όφελους- κινδύνου από την χορήγηση αντιψυχωσικού φάρμακου για την άνοια

Το πράσινο φως έχει δώσει ο FDA στη βρεξπιπραζόλη για τη θεραπεία της διέγερσης στην άνοια. To αντιψυχωσικό φαρμάκο θα χορηγείται για τη θεραπεία της διέγερσης σε ηλικιωμένους ασθενείς με άνοια, προκαλώντας ενστάνσεις.

Επιφυλάξεις εκφράστηκαν   για τις  βελτιώσεις  που επέφερε σε κλινικές δοκιμές, ενώ τον κίνδυνο θανάτου κατά τέσσερις φορές σε σύγκριση με το εικονικό φάρμακο, σύμφωνα με το Medical News Today. Το φάρμακο brexpiprazole, που πωλείται με την εμπορική ονομασία Rexulti, υπεραπσίστηκε όμως η Ένωση Αλτσχάιμερ. Ωστόσο, υπήρξαν αντίθετες φωνές  υποστηρίζοντας ότι οι δύο πρώτες ελεγχόμενες με εικονικό φάρμακο κλινικές δοκιμές δεν έδωσαν πειστικά αποτελέσματα, ενώ μια τρίτη δοκιμή παρείχε μείωση των συμπτωμάτων κατά 5,3 μονάδες σύμφωνα με ένα ερωτηματολόγιο διέγερσης 203 σημείων, γνωστό ως CMAI, δεν έφθασε το ελάχιστο όριο των 17 μονάδων που απαιτείται για κλινική σημασία.

Αντιστάθμισμα

Σύμφωνα με δηλώσεις εκπρόσωπου του FDA η έγκριση του φαρμάκου επισπεύσθηκε για να καλυφθεί μια ανεκπλήρωτη ιατρική ανάγκη, τονίζοντας ότι είναι το πρώτο εγκεκριμένο από τον FDA φάρμακο για τη θεραπεία της διέγερσης που σχετίζεται με την άνοια. Η υποβολή προς έγκριση συζητήθηκε σε συνεδρίαση συμβουλευτικής επιτροπής, η οποία περιλαμβάνει εξωτερικούς εμπειρογνώμονες, και ότι η «συντριπτική πλειοψηφία» των μελών συμφώνησε με το συμπέρασμα του FDA ότι το φάρμακο είναι αποτελεσματικό και θα μπορούσε να ωφελήσει τους ασθενείς με διέγερση λόγω της νόσου Αλτσχάιμερ (AD).

Από την πλευρά του ο Dr. J. Wes Ulm, αναλυτής βιοπληροφορικών επιστημονικών πόρων και ειδικός σε βιοϊατρικά δεδομένα στα Εθνικά Ινστιτούτα Υγείας, σχετικά με την έγκριση του FDA,  επεσήμανε ότι επί του παρόντος υπάρχει έλλειψη καλών επιλογών για τη διαχείριση της άνοιας και ότι ορισμένες μορφές διέγερσης που σχετίζονται με την άνοια επιμένουν παρά τη λήψη σωματικής, συναισθηματικής και δραστηριότητας υποστήριξης και θεραπειών για την ανακούφιση πιθανών υποκείμενων αιτιών, συμπεριλαμβανομένων των συμπτωμάτων απόλοιμώξεις, αλληλεπίδραση φαρμάκων και αϋπνία. Ο αναλυτής εξήγησε ότι η απόφαση παρουσιάζει έναν περίπλοκο υπολογισμό κινδύνου-οφέλους για τους κλινικούς γιατρούς και τους φροντιστές και ότι οι μελέτες δείχνουν ότι τα οφέλη εξαρτώνται από παράγοντες όπως:

  • τη φύση της άνοιας
  • η γενική υγεία των ασθενών
  • την ποιότητα και τη διαθεσιμότητα της περίθαλψης
  • το περιβάλλον στο οποίο ο ασθενής λαμβάνει φροντίδα

Κατά περίπτωση λήψη

Από την μεριά της, η Εταιρεία Νόσου Alzheimer σημείωσε ότι ενώ παραμένει ένθερμος υποστηρικτής των μη φαρμακευτικών προσεγγίσεων για τη διαχείριση των συμπεριφορικών συμπτωμάτων της νόσου Alzheimer, τα φάρμακα μπορούν να εξεταστούν σε περιπτώσεις που οι ασθενείς δεν ανταποκρίνονται στις μη φαρμακευτικές προσεγγίσεις, ιδίως όταν έχουν τη δυνατότητα να βλάψον τον εαυτό τους ή τους άλλους.

Ο Dr. James Giordano, καθηγητής νευρολογίας, βιοχημείας και κλινικής ηθικής του Κέντρου Pellegrino στο Ιατρικό Κέντρο του Πανεπιστημίου Georgetown πρόσθεσε πώς ελαχιστοποιούνται οι κίνδυνοι του φαρμάκου, γιατί  «αφορά ασθενείς με ήπια άνοια που παρουσιάζουν ταραχώδη χαρακτηριστικά και οι οποίοι συνεπώς κινδυνεύουν λιγότερο από τις ανεπιθύμητες παρενέργειες αυτού του παράγοντα».

Ο Δρ Girodano σημείωσε ότι όταν επιδιώκεται η ανάπτυξη μιας «εξατομικευμένης ιατρικής ακριβείας», σχολιάζοντας πως δεν έχουν όλες οι θεραπευτικές παρεμβάσεις το ίδιο προφίλ αποτελεσματικότητας και αποτελεσμάτων. Θα πρέπει να προσαρμοστεί η θεραπευτική παρέμβαση στα χαρακτηριστικά του ασθενούς, ώστε να μεγιστοποιηθεί το θεραπευτικό όφελος και να ελαχιστοποιηθούν οι πιθανές παρενέργειες και ανεπιθύμητες ενέργειες.

 

 

Πηγη: https://virus.com.gr/

Τι θα κάνει ο Χρυσοχοΐδης με τον νόμο Γκάγκα – Τα αγκάθια και οι ενστάσεις

Τη δύσκολη απόφαση να εφαρμόσει ή όχι τον νόμο Γκάγκα που είχε προκαλέσει έντονες αντιδράσεις, καλείται να πάρει ο υπουργός Υγείας Μιχάλης Χρυσοχοΐδης.

Ένας νόμος που προβλέπει εκτός των άλλων ότι οι γιατροί των δημοσίων νοσοκομείων μπορούν να ασκούν και ιδιωτικό έργο, να εργάζονται δηλαδή και στον ιδιωτικό τομέα είτε με ιδιωτικό ιατρείο είτε σε ιδιωτικές κλινικές.

Παράλληλα όμως ο νόμος Γκάγκα προβλέπει ότι μπορούν στα δημόσια νοσοκομεία να λειτουργήσουν και απογευματινά χειρουργεία με χρήματα όμως από την τσέπη των ασθενών.

Οι συγκεκριμένες νομοθετικές ρυθμίσεις είχαν προκαλέσει έντονες αντιδράσεις στην ιατρική κοινότητα με ελάχιστες εξαιρέσεις, ενώ πλέον ο Μιχάλης Χρυσοχοΐδης θα πρέπει να αποφασίσει εάν και ποιες ρυθμίσεις θα θέσει σε εφαρμογή.

Για να εφαρμοσθεί ο νόμος Γκάγκα θα πρέπει να εκδοθούν κάποιες υπουργικές αποφάσεις με διευκρινίσεις σχετικά με το πως θα μπορούν να εργάζονται οι γιατροί στον ιδιωτικό τομέα, αλλά και πως θα μπορούν να λειτουργήσουν τα απογευματινά χειρουργεία στο Εθνικό Σύστημα Υγείας.
Πότε θα αποφασίσει ο Χρυσοχοΐδης

Έγκυρες πηγές του HealthReport.gr αναφέρουν ότι ο υπουργός Υγείας δεν είναι ιδιαίτερα θετικός απέναντι στην πιθανότητα να εργαστούν οι γιατροί του Δημοσίου στον ιδιωτικό τομέα, αλλά και το αντίστροφο να μπορούν δηλαδή ιδιώτες γιατροί να χειρουργούν εντός του Εθνικού Συστήματος Υγείας.

Και αυτό διότι εκφράζει φόβους – λένε συνομιλητές του – μην υπάρξει αλλαγή του χαρακτήρα του ΕΣΥ με ιδιωτικοποίηση διαφόρων υπηρεσιών.

Ωστόσο η οριστική απόφαση αναμένεται να ληφθεί κεντρικά από την κυβέρνηση παρότι σύμφωνα με τις ίδιες πηγές του HealthReport.gr δεν φαίνεται να υπάρχει πρόθεση αυτή τη στιγμή να ενεργοποιηθεί ο νόμος Γκάγκα. Και αυτό επειδή υπάρχει ανησυχία για ενδεχόμενες αντιδράσεις από τον υγειονομικό κόσμο σε μία περίοδο όχι και τόσο καλή επικοινωνιακά για το κυβερνητικό στρατόπεδο.

Χαρακτηριστικό είναι ότι οι νοσοκομειακοί γιατροί όπως έχει διατυπωθεί από τα συνδικαλιστικά τους όργανα, είναι κάθετα αντίθετοι στο ενδεχόμενο γιατροί του ΕΣΥ να ανοίξουν ιδιωτικό ιατρείο ή να εργάζονται σε ιδιωτικές κλινικές.

Αντίστοιχα και ιδιώτες γιατροί δεν φαίνεται να συμφωνούν, καθώς εάν γιατροί του ΕΣΥ βγουν στην ελεύθερη αγορά έχοντας μάλιστα «προίκα» και τους ασθενείς του δημοσίου, θα πληγεί άμεσα το ιδιωτικό επάγγελμα.

Προς ώρας πάντως ο υπουργός Υγείας είναι εξαιρετικά επιφυλακτικός καθώς ο ίδιος έχει διατυπώσει στο παρελθόν την πρόθεση του όλες οι υπηρεσίες στο Εθνικό Σύστημα Υγείας να είναι δωρεάν για τους πολίτες κάτι που φαίνεται να περιπλέκεται εάν λειτουργήσουν τουλάχιστον τα απογευματινά χειρουργεία στα δημόσια νοσοκομεία.

Όπως και να ‘χει για το συγκεκριμένο θέμα θα ακολουθήσει αναλυτικός διάλογος με τα συνδικαλιστικά όργανα των γιατρών τα οποία να σημειωθεί ότι έχουν ζητήσει την απόσυρση των επίμαχων ρυθμίσεων του νόμου Γκάγκα.

Αξιοσημείωτο είναι πως και να θέλει η κυβέρνηση να εφαρμόσει τις ρυθμίσεις που έχουν ψηφιστεί στο συγκεκριμένο νόμο δεν μπορεί. Θεωρείται εξαιρετικά αδύνατο κυρίως λόγω των προβλημάτων που έχουν σήμερα τα δημόσια νοσοκομεία, τόσο σε σχέση με τις ελλείψεις προσωπικού όσο και σε σχέση με τις υποδομές.

Σε ό,τι αφορά στα απογευματινά χειρουργεία δεν είναι σαφές που ακριβώς θα νοσηλεύονται οι ασθενείς που θα χειρουργούνται το απόγευμα με δικά τους χρήματα, με δεδομένο ότι τα δημόσια νοσοκομεία παρουσιάζουν εξαιρετικά υψηλή πληρότητα γι’ αυτό άλλωστε αναπτύσσονται και ράντζα.

Ένα επίσης από τα ερωτήματα που υπάρχουν είναι τι θα γίνεται στις περιπτώσεις που θα υπάρχουν επιπλοκές ή θα απαιτείται νοσηλεία σε ΜΕΘ και θα χρειάζονται κι άλλες ειδικότητες γιατρών οι οποίοι δεν θα συμμετέχουν στα απογευματινά χειρουργεία.

Σχετικά με το ιδιωτικό έργο που θα μπορούν να ασκούν οι νοσοκομειακοί γιατροί, το βασικό αγκάθι είναι ότι θα ρίχνουν όλο το βάρος στο ιδιωτικό τους ιατρείο ή στην εργασία τους σε ιδιωτικές κλινικές, υποβαθμίζοντας όμως έτσι τις υπηρεσίες στα δημόσια νοσοκομεία.

 

 

Πηγη: https://www.healthreport.gr/

Τι ζήτησαν οι γιατροί του ΠΙΣ από τον υπουργό Υγείας – Τι είπαν για τον νόμο Γκάγκα

Τα ακανθώδη προβλήματα που αντιμετωπίζει ο ιατρικός κλάδος ανέπτυξαν στον υπουργό Υγείας Μιχάλη Χρυσοχοΐδη το προεδρείο του ΠΙΣ κατά τη διάρκεια χθεσινής συνάντησής τους.

Αναλυτικότερα οι γιατροί έδωσαν ιδιαίτερη έμφαση στις ελλείψεις του υγειονομικού προσωπικού ενώ ζήτησαν και την κατάργηση του νόμου Γκάγκα που αφορά τη δυνατότητα των γιατρών του ΕΣΥ να εργάζονται και στον ιδιωτικό τομέα αλλά και αντίστροφα οι ιδιώτες γιατροί να εργάζονται και στα δημόσια νοσοκομεία.

Παράλληλα στο υπόμνημα που του κατέθεσαν ζητούν από τον αρμόδιο Υπουργό να θεσμοθετήσει την επιβολή εισφοράς 10 λεπτών του ευρώ στα προϊόντα καπνού υπέρ της Πρωτοβάθμιας Φροντίδας.

Για τον προσωπικό γιατρό το προεδρείο του ΠΙΣ επισημαίνει πως ο θεσμός παρουσιάζει μεγάλα προβλήματα. Για το λόγο αυτό δηλώνουν πώς πρέπει να υπάρξουν νέα κίνητρα.

Από πλευράς της πολιτικής ηγεσίας υπήρξε δέσμευση, αφού μελετηθεί το υπόμνημα, να υπάρξουν νέες συναντήσεις, προκειμένου να συζητηθούν αναλυτικά τα ζητήματα που έθεσαν οι γιατροί μέσω του ΠΙΣ.

Δείτε όλο το υπόμνημα που κατέθεσαν οι γιατροί

Έκδοση της ΚΥΑ για τα άγονα

Στο άρθρο 54Ε του νόμου 4999/23 προβλέπεται επικαιροποίηση στα κίνητρα των γιατρών που υπηρετούν σε Νοσοκομεία και Κέντρα Υγείας κατηγορίας Άγονο Α’, ώστε να υπάρξει αναπροσαρμογή του σχετικού επιδόματος και να συνδέεται με τον τωρινό βασικό μισθό των γιατρών.

Η ελληνική πολιτεία εξακολουθεί να καταβάλει το συγκεκριμένο επίδομα με βάση τους βασικούς μισθούς γιατρών ΕΣΥ του 1983 (με μετατροπή τους σε ευρώ) και όχι με βάση τους σημερινούς μισθούς, με αποτέλεσμα το επίδομα αυτό να έχει καταλήξει τόσο χαμηλό, ώστε να συνιστά εμπαιγμό. Συγκεκριμένα ξεκινά από 11,40 ευρώ και καταλήγει 112.85 ευρώ!

Ταυτόχρονα πρέπει να υπάρξει συνολική αναθεώρηση των κινήτρων για τα άγονα και νησιωτικά Νοσοκομεία & ΚΥ, ώστε η προσέλκυση και παραμονή γιατρών ΕΣΥ να είναι πρόσφορη.

Προκηρύξεις Επιμελητών Β’ στο ΕΣΥ

Τα κενά στελέχωσης του ΕΣΥ σε ιατρικό δυναμικό υπερβαίνουν πλέον τις 5000 με συνέπεια να προκαλούνται τεράστιες δυσλειτουργίες, οι οποίες οδηγούν σε επιταχυνόμενο κύμα παραιτήσεων. Η κυβέρνηση οφείλει να προχωρήσει σε άμεση και στοχευμένη προκήρυξη όλων των κενών θέσεων, ώστε να υπάρξει σταθεροποίηση και λειτουργική ανάταξη του ΕΣΥ.

Νόμος 4999/22- Απόσυρση επίμαχων διατάξεων

Ο ΠΙΣ είχε έγκαιρα επισημάνει τα σοβαρά προβλήματα που επρόκειτο να προκληθούν εξαιτίας σειράς διατάξεων που περιλαμβάνει ο νόμος 4999/22, όπως η δυνατότητα άσκησης ιδιωτικού έργου από γιατρούς ΕΣΥ και η είσοδος ιδιωτών γιατρών στο ΕΣΥ. Λόγω μη έκδοσης των ανάλογων Υπουργικών Αποφάσεων απετράπη μέχρι στιγμής η εφαρμογή αυτών των διατάξεων. Φρονούμε πως η σημερινή πολιτική ηγεσία του ΥΥ οφείλει να προχωρήσει νομοθετικά στην κατάργηση αυτών των διατάξεων.

Αναμόρφωση Ιατρικού Μισθολογίου στο ΕΣΥ

Το Ιατρικό Μισθολόγιο του ΕΣΥ είναι από τα χαμηλότερα στην Ευρ. Ένωση, θέση του ΠΙΣ αποτελεί η αναγκαιότητα αύξησης του μισθολογίου, προκειμένου να προσεγγίσει τον αντίστοιχο μέσο όρο της Ευρ. Ένωσης

ΕΚΑΒ

Μετά τα προβλήματα που έλαβαν μεγάλη δημοσιότητα προκύπτει επιτακτική ανάγκη στελέχωσης του ΕΚΑΒ με μόνιμο προσωπικό, ανάμεσα στο οποίο θα υπάρχει επαρκής αριθμός γιατρών προκειμένου να πραγματοποιούνται με ασφάλεια οι διακομιδές ασθενών.

Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας (ΠΦΥ)

Clawback

Θέση του ΠΙΣ είναι η ανάγκη εμπεριστατωμένης συζήτησης ανάμεσα στον ΠΙΣ και τα Υπουργεία Υγείας και Οικονομικών, προκειμένου να οδηγηθούμε στην κατάργηση αυτού του επαχθούς μέτρου που υφαρπάζει το εισόδημα των γιατρών.

Ταυτόχρονα, το υπουργείο Υγείας οφείλει να ενεργοποιήσει δεκάδες θεραπευτικά πρωτόκολλα που έχουν συνταχθεί από τις αρμόδιες επιτροπές.

Τέλος, πρέπει να δοθεί λύση στο ζήτημα των αποκαλούμενών «ποιοτικών κριτηρίων», που αφορούν στον εξοπλισμό των εργαστηρίων και έχουν προκαλέσει σωρεία προβλημάτων.

Προσωπικός γιατρός

Ο θεσμός παρουσιάζει μεγάλα προβλήματα. Υπάρχει ανάγκη ανασχεδιασμού και θεσμοθέτησης σοβαρών κινήτρων, προκειμένου να γίνει ελκυστικός σε γιατρούς και να καλυφθούν τα τεράστια κενά που υπάρχουν, τα οποία οδηγούν σε χαμηλή κάλυψη ανά την επικράτεια. Ταυτόχρονα πρέπει να καλυφθεί από τον θεσμό ο παιδικός πληθυσμός.

Συλλογική Σύμβαση με ΕΟΠΥΥ

Πρόκειται για εκκρεμότητες που ανακυκλώνονται διαρκώς, συναντώντας την εμμονική άρνηση της ηγεσίας του ΕΟΠΥΥ να συζητήσει με τον ΠΙΣ όπως υποχρεούται εκ του νόμου και να καταλήξεί σε αμοιβαία επωφελή σύμβαση εργασίας. Τη στάση του ΕΟΠΥΥ ακολουθούν κατά πόδας και οι ιδιωτικές κλινικές, καθώς και οι ασφαλιστικές εταιρείες, με αποτέλεσμα να κυριαρχεί στον τομέα αυτό κατάσταση μονομερούς επιβολής όρων εργασίας.

Επιβολή εισφοράς 10′ στα προϊόντα καπνού για την ενίσχυση μέτρων για την Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας

Πρόκειται για μέτρο που εφαρμόζεται σε πλήθος χωρών, με σκοπό τα έσοδα που προκύπτουν να κατευθύνονται στην ΠΦΥ

Ενίσχυση των ιδιωτών γιατρών μέσω ΕΣΠΑ

Υπάρχουν σημαντικά περιθώρια ενίσχυσης των ιδιωτών γιατρών μέσω των προγραμμάτων ΕΣΠΑ, όπως επίσης και μέσω του προγράμματος «Σπύρος Δοξιάδης» και αναμένουμε τη συμβολή του Υπ. Υγείας.

Κατάργηση της διάταξης που προβλέπει τη συστέγαση των ιατρείων με κέντρα αισθητικής, καταστήματα οπτικών και άλλους μη ιατρικούς φορείς.

Προβλέπεται από το άρθρο 82 ν. 5007/22, το οποίο προέκυψε μετά από αυθαίρετη εισήγηση του προέδρου του ΙΣΑ, χωρίς να έχει προηγηθεί διαβούλευση με τις εμπλεκόμενες Ιατρικές Εταιρείες και τον ΠΙΣ. Πρόκειται για διάταξη που απαξιώνει το ιατρικό επάγγελμα.

Ταυτόχρονα ο ΠΙΣ ζητά να αναθεωρηθούν οι διατάξεις που αφορούν στο ιδιοκτησιακό καθεστώς των ιατρείων.

Φάρμακα με Ιατρική Συνταγή

Την ανάγκη να συνταγογραφούνται όλα τα φάρμακα από γιατρό ανέδειξε με τον πλέον εμφατικό τρόπο η πανδημία. Είναι άλλωστε ο μόνος τρόπος να προστατευθεί ο πληθυσμός από κινδύνους που μπορεί να προκαλέσει η πολυφαρμακία, αλλά και η κακή χρήση των σκευασμάτων.
Η συνταγογράφηση των αντιβιοτικών αποτελεί απτή απόδειξη των παραπάνω διαπιστώσεων.

Διάθεση Στέγης Υγειονομικών για στέγαση του ΠΙΣ και των άλλων υγειονομικών φορέων.

Παρά τη δέσμευση της προηγούμενης πολιτικής ηγεσίας του ΥΥ ότι θα ικανοποιηθεί το εύλογο αίτημα διάθεσης του κτιρίου που ανεγέρθηκε με χρήματα που κατέβαλαν -και συνεχίζουν να καταβάλλουν- οι γιατροί και οι άλλοι υγειονομικοί φορείς, μέχρι στιγμής δεν υπάρχει καμία συγκεκριμένη ενέργεια.

Βία κατά Ιατρών

Η Ολομέλεια των Προέδρων Ιατρικών Συλλόγων που πραγματοποιήθηκε στη Δράμα τον Μάρτιο 2023 ασχολήθηκε ενδελεχώς με το σημαντικό ζήτημα της βίας κατά γιατρών και υγειονομικών και κατέληξε σε σειρά προτάσεων, ανάμεσα στις οποίες η στελέχωση της φύλαξης των Νοσοκομείων με εκπαιδευμένο προσωπικό, το οποίο θα γνωρίζει τις αρμοδιότητες και τα καθήκοντά του και θα επανεκπαιδεύεται κατά τακτά διαστήματα.

Επίσης, ύψιστης σημασίας κρίθηκε η ίδρυση παρατηρητηρίου περιστατικών βίας στις υπηρεσίες υγείας.

 

 

Πηγη: https://www.healthreport.gr

Γερνάμε όταν η πολυμεράση βιάζεται…

Καλή διατροφή και λιτή δίαιτα για μακροζωία – Επιστημονικό πρόγραμμα με ελληνική συμμετοχή

Στο ένζυμο που είναι υπεύθυνο για την αξιόπιστη μεταγραφή των κυττάρων, όπως ονομάζεται η αντιγραφή πληροφοριών από το DNA, «κρύβεται», σύμφωνα με ερευνητές γερμανικών ινστιτούτων, το μυστικό της γήρανσης. Ομάδα ερευνητών, μεταξύ των οποίων και πέντε Ελληνες, ανακάλυψε ότι στα γηρασμένα κύτταρα η υπεύθυνη για τη μεταγραφή των κυττάρων RNA πολυμεράση κινείται κατά μήκος του DNA πιο γρήγορα απ’ ό,τι στα νεαρά κύτταρα, με αποτέλεσμα περισσότερα σφάλματα κατά τη διαδικασία. Το ελπιδοφόρο είναι ότι απλές παρεμβάσεις μπορούν να επαναφέρουν την ταχύτητα της μεταγραφής εντός φυσιολογικών ορίων. Μεταξύ αυτών η διατροφή και δη η ποσότητα των θερμίδων ημερήσιας πρόσληψης που μπορεί να επηρεάσει τη διαδικασία της μεταγραφής και να αναβαθμίσει τη λειτουργία των γηρασμένων κυττάρων.

«Υπάρχει ένας βασικός μηχανισμός της λειτουργίας των κυττάρων μας, η απορρύθμιση του οποίου εξηγεί σε σημαντικό βαθμό τη γήρανση. Το πώς απορρυθμίζεται ο μηχανισμός αυτός ήταν μια έκπληξη», εξηγεί στην «Κ» ο Αργύρης Παπαντώνης, καθηγητής Επιγενετικής στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου του Γκέτιγκεν, ο οποίος συντόνισε μαζί με ερευνητές από το Πανεπιστήμιο της Κολωνίας και το Ινστιτούτο Μαξ Πλανκ το πρόγραμμα, τα συμπεράσματα του οποίου δημοσιεύθηκαν πρόσφατα στο έγκριτο περιοδικό Nature. Στη διευρυμένη ομάδα των επιστημόνων (συνολικά 26 ερευνητές) μετείχαν πέντε Ελληνες. «Ολοι μας έχουμε πτυχία και μεταπτυχιακούς τίτλους από ελληνικά πανεπιστήμια. Και αυτό σημαίνει κάτι», τονίζει ο καθηγητής.

Μία από τις θεμελιώδεις λειτουργίες των κυττάρων είναι η μεταγραφή, η αντιγραφή δηλαδή πληροφοριών από το DNA μας βάσει των οποίων παράγονται νέες πρωτεΐνες. Το ένζυμο που είναι υπεύθυνο για την αξιόπιστη μεταγραφή των πληροφοριών είναι η RNA πολυμεράση. «Ενα βασικό γνώρισμα των γηρασμένων κυττάρων είναι πως εκτελούν με σημαντικά μειωμένη αξιοπιστία πολλές από τις λειτουργίες τους. Η μεταγραφή του DNA δεν αποτελεί εξαίρεση κι έτσι τα γηρασμένα κύτταρα κάνουν περισσότερα “λάθη”», σημειώνει ο 45χρονος επιστήμονας. Και συνεχίζει: «Μας ενδιέφερε, όμως, να ανακαλύψουμε την αιτία πίσω από αυτή τη διαρκώς μειούμενη αξιοπιστία στη λειτουργία της πολυμεράσης». Μέσω των πειραμάτων τους, οι συνεργαζόμενες ερευνητικές ομάδες διαπίστωσαν πως η RNA πολυμεράση κινείται κατά μήκος του DNA πιο γρήγορα στα γηρασμένα από ό,τι στα νεαρά κύτταρα καθώς μεταγράφει. Και όσο ταχύτερα κινούνται οι πολυμεράσες τόσο περισσότερα… «λάθη» κάνουν. «Υποθέσαμε πως μια αλλαγή στην ταχύτητα της μεταγραφής θα κάνει την πολυμεράση πιο επιρρεπή σε σφάλματα. Η υπόθεση αυτή επιβεβαιώθηκε περίτρανα».
Χωρίς δίχτυ προστασίας η επόμενη γενιά ηλικιωμένων

Ο τρόπος με τον οποίο απορρυθμίζεται ένας βασικός μηχανισμός της λειτουργίας των κυττάρων μας προκάλεσε έκπληξη στους 26 ερευνητές – ανάμεσά τους πέντε Ελληνες.

Τα πειράματα

Οι ερευνητές δούλεψαν με ανθρώπινα κύτταρα και με τέσσερα διαφορετικά πειραματόζωα, από αρουραίους και ποντίκια μέχρι σκουλήκια και μεσογειακές μύγες. Οπως επισημαίνει ο κ. Παπαντώνης, «συγκρίναμε διαφορετικά είδη νεαρών και γερασμένων ιστών και κυττάρων σε όλα τα μοντέλα μας και διαπιστώσαμε πως η αύξηση στην ταχύτητα της μεταγραφής είναι κοινός παρονομαστής κατά τη γήρανση».

Οι επιστήμονες ανακάλυψαν πως, μέσω διαφορετικών μεθόδων, υπήρχε η δυνατότητα να παρέμβουν και να επαναφέρουν την ταχύτητα της μεταγραφής εντός φυσιολογικών ορίων. «Δοκιμάσαμε τρεις τρόπους παρέμβασης», προσθέτει ο κ. Παπαντώνης. «Γενετικές μεταλλαγές που κάνουν την RNA πολυμεράση να μεταγράφει πιο αργά, μοριακά εργαλεία που κατά κάποιο τρόπο βάζουν εμπόδια κατά μήκος του DNA και επιβραδύνουν τη μεταγραφή ή τον έλεγχο της διατροφής, που έχει το ίδιο αποτέλεσμα και μπορεί να εφαρμοστεί και στον ανθρώπινο οργανισμό». Οι επιστήμονες διαπίστωσαν πως η ταχύτητα της μεταγραφής επανέρχεται σε φυσιολογικά επίπεδα όταν περιόριζαν τις θερμίδες που λάμβαναν τα πειραματόζωα. «Εχουμε, λοιπόν, μια ισχυρή ένδειξη ότι η διατροφή και δη η ποσότητα των θερμίδων ημερήσιας πρόσληψης μπορούν να επηρεάσουν τη διαδικασία της μεταγραφής και να αναβαθμίσουν τη λειτουργία των γηρασμένων κυττάρων», σημειώνει ο καθηγητής. Και οι τρεις αυτές παρεμβάσεις επιμήκυναν τον χρόνο ζωής των πειραματόζωων ή καθυστερούσαν την εμφάνιση χαρακτηριστικών γήρανσης σε ανθρώπινα κύτταρα. «Ο στόχος μας δεν είναι η περαιτέρω αύξηση του προσδόκιμου ζωής των ανθρώπων, αλλά η αναβάθμιση της ποιότητας ζωής και η καλή λειτουργία των ιστών τους παρά την ηλικία και, κατά συνέπεια, η εμφάνιση λιγότερων ασθενειών», διευκρινίζει ο καθηγητής, με το αμέσως επόμενο βήμα για την ερευνητική του ομάδα να είναι «η διαλεύκανση του κατά πόσον και άλλες βασικές κυτταρικές διεργασίες χάνουν σε αξιοπιστία και ακρίβεια με το πέρας της ηλικίας και αν αυτό συνδέεται με την εμφάνιση ασθενειών της τρίτης ηλικίας, με ιδιαίτερη έμφαση στον καρκίνο».

 

 

Πηγη: https://www.kathimerini.gr/

Γιατί αυξάνεται ο καρκίνος σε νεαρές ηλικίες; Ο καθηγητής Θάνος Δημόπουλος αποκαλύπτει τους παράγοντες κινδύνου

Οι επιστήμονες κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου, για την ανησυχητική αύξηση, των ποσοστών καρκίνου, στις νεαρές ηλικίες. Μάλιστα,σε κάποιες μορφές της νόσου, η αύξηση φτάνει το 250%.

Προβληματίζει τους επιστήμονες η ανησυχητική αύξηση του αριθμού νέων διαγνώσεων καρκίνου που αφορούν άτομα κάτω των 50 ετών.

Μελέτες επιβεβαιώνουν την αύξηση περιπτώσεων διαφόρων τύπων καρκίνου με τους περιβαλλοντικούς παράγοντες και την αλλαγή του τρόπου ζωής να ενοχοποιούνται για την αυξημένη επίπτωση. Οι επιστήμονες ανησυχούν για την έναρξη πρώιμου καρκίνου και μελετούν τα τρέχοντα στοιχεία και τις μελλοντικές επιπτώσεις.

Όλα τα νεότερα δεδομένα και τα αποτελέσματα των μελετών, αναλύει στο oloygeia.gr o Θάνος Δημόπουλος, Καθηγητής Θεραπευτικής-Ογκολογίας-Αιματολογίας Διευθυντής Θεραπευτικής Κλινικής, Νοσοκομείο Αλεξάνδρα Ιατρική Σχολή ΕΚΠΑ, ο οποίος εξηγεί τι πρέπει να κάνουν οι νέοι για να προστατευθούν.

 

Μελέτες δείχνουν αύξηση του καρκίνου στους νέους

Νέα μελέτη που δημοσιεύτηκε προ λίγων ημερών στο JAMA Network Open έδειξε αύξηση της επίπτωσης του καρκίνου κατά 0.9% το χρόνο σε νέες ηλικίες 30-39 ετών κατά τη δεκαετία 2010 έως 2019. Η μελέτη αυτή συμπεριέλαβε πάνω από 560.000 ασθενείς κάτω των 50 ετών από 17 διαφορετικές βάσεις δεδομένων του Εθνικού Ινστιτούτου Καρκίνου των ΗΠΑ (National Cancer Institute SEER program) που διεγνώσθησαν με καρκίνο από το 2010 έως το 2019.

Γιατί νέοι άνθρωποι παθαίνουν καρκίνο του παχέος εντέρου;

Τα αποτελέσματα έδειξαν πως η συνολική επίπτωση του καρκίνου σε άτομα κάτω των 50 ετών αυξήθηκε κατά 0.28% ετησίως σε αντίθεση με τους ασθενείς άνω των 50 ετών όπου μειώθηκε κατά 0.87% ετησίως στο ίδιο χρονικό διάστημα. Αυτή η αύξηση φαίνεται να είναι απόρροια κυρίως της αύξησης της επίπτωσης στο γυναικείο πληθυσμό κάτω των 50 ετών (αύξηση κατά 0.67% ετησίως) και στην ηλικιακή ομάδα 30-39 ετών.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον προκαλεί η αύξηση της επίπτωσης συγκεκριμένων νεοπλασμάτων στις νέες ηλικίες, όπως αυτό της σκωληκοειδούς απόφυσης (αύξηση κατά 252%), των ενδοηπατικών χοληφόρων (142%) και του ενδομητρίου (76%).

Επίσης, από το 2010 έως το 2019 οι καρκίνοι του γαστρεντερικού συστήματος ήταν αυτοί που αυξήθηκαν περισσότερο κατά σχεδόν 15%. Πράγματι, ένας στους πέντε που διαγιγνώσκεται με κολοορθικό καρκίνο στις ΗΠΑ είναι κάτω των 50 ετών με βάση στατιστικά δεδομένα του American Cancer Society – ποσοστό που έχει διπλασιαστεί από το 1995 όπου μόνο το 11% των νέων περιπτώσεων ανήκαν σε αυτή την ηλικιακή ομάδα, τονίζει ο κ. Δημόπουλος.

Μελέτη σε 44 χώρες επιβεβαιώνει την αύξηση

Η αύξηση αυτή της επίπτωσης του καρκίνου σε νεότερες ηλικίες κάτω των 50 ετών είχε επιβεβαιωθεί και προ έτους από αντίστοιχη μελέτη σε 44 χώρες κατά την περίοδο 2002-2012. Όπως είχε δημοσιευτεί στο Nature Reviews, ιδιαίτερη αύξηση παρουσιάζει ο κολοορθικός καρκίνος στις ηλικίες αυτές που αγγίζει το 2% κάθε χρόνο.

Ποιες είναι οι πιθανές αιτίες αύξησης των ποσοστών καρκίνου

Σύμφωνα με την ανασκόπηση αυτή και δεδομένου ότι το ποσοστό καπνίσματος έχει μειωθεί από το 1965 έως το 2019 από περίπου 42% στο 14%, οι πιθανές αιτίες αυτής της αύξησης φαίνεται πως είναι άλλες, σημειώνει ο κ. Δημόπουλος. Αρχικά, η εντατικοποίηση των προγραμμάτων προληπτικού ελέγχου (screening) φαίνεται πως συμβάλλει στην διάγνωση σε νεότερες ηλικίες. Επίσης, η έκθεση σε περιβαλλοντικούς παράγοντες και η αλλαγή του τρόπου ζωής ήδη από την παιδική και εφηβική ηλικία ενοχοποιούνται για την αυξημένη επίπτωση.

Η αύξηση της παχυσαρκίας από 3.2% στο 10.8% στους άνδρες και από 6.4% τo 14.9% στις γυναίκες από 1975–2014 αποτελεί έναν προδιαθεσικό παράγοντα.

Αντίστοιχα, η έντονη καθιστική ζωή (από 7.0 σε 8.2 ώρες την ημέρα από το 2007 έως το 2016), η αύξηση της κατανάλωσης αλκοόλ και η μείωση των ημερήσιων ωρών ύπνου επίσης συμβάλλουν στην αύξηση της επίπτωσης του καρκίνου σε νέες ηλικίες.

Η τεκνοποίηση σε μεγαλύτερη ηλικία, η συστηματική λήψη αντισυλληπτικών και η πρώιμη εμμηναρχή προδιαθέτουν σε γυναικολογικές κακοήθειες και καρκίνο μαστού.

Τέλος, αξίζει να σημειωθεί ο καταλυτικός ρόλος της «δυτικού τύπου» διατροφής πλούσια σε κορεσμένα λίπη, κόκκινο κρέας, επεξεργασμένα τρόφιμα κλπ και της αλλαγής του μικροβιώματος του εντέρου μέσω της διατροφής και της συχνής λήψης αντιβιοτικών.

 

 

Πηγη: https://www.oloygeia.gr/

Εγκύκλιος Δ1δ/ΓΠοικ 44300/2023 [23-8-2023] Λήψη μέτρων διασφάλισης της Δημόσιας Υγείας σε περιπτώσεις φυσικών καταστροφών όπως οι πυρκαγιές

egk_44300_2023 ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ

 

 

Εγκρίθηκε το πρώτο εμβόλιο έναντι του αναπνευστικού ιού RSV για έγκυες

Ο RSV είναι μια ασθένεια που μοιάζει με κρυολόγημα, αλλά μπορεί να είναι απειλητικός για τη ζωή των πολύ μικρών παιδιών. Ο ιός προσβάλλει όλα σχεδόν τα παιδιά μέχρι την ηλικία των 2-3 ετών. Μπορεί να προκαλέσει πνευμονία και είναι το σημαντικότερο αίτιο βρογχιολίτιδας τον πρώτο χρόνο ζωής του μωρού. Τα μωρά γεννιούνται με ανώριμο ανοσοποιητικό σύστημα και τους πρώτους μήνες της ζωής τους εξαρτώνται από την προστασία της μητέρας τους.

Πράσινο φως από τον FDA για το εμβόλιο του RSV στις έγκυες

Ο Οργανισμός Τροφίμων και Φαρμάκων (FDA) των ΗΠΑ ενέκρινε το πρώτο εμβόλιο  του αναπνευστικού συγκυτιακού ιού (RSV) για έγκυες, που προλαμβάνει τη σοβαρή ασθένεια που προκαλεί ο ιός στα μωρά τους. Τώρα, τα Κέντρα Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων των ΗΠΑ πρέπει να εκδώσουν συστάσεις για τη χρήση του εμβολίου, που ονομάζεται Abrysvo και χορηγείται κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης.

 

Πώς χορηγείται το εμβόλιο για τον RSV

Μια εφάπαξ δόση του εμβολίου στα τέλη της εγκυμοσύνης δίνει αρκετό χρόνο στη μέλλουσα μητέρα να αναπτύξει αντισώματα που καταπολεμούν τον ιό και τα οποία περνούν μέσω του πλακούντα στο έμβρυο – έτοιμα να δράσουν κατά τη γέννηση.
Στη μελέτη της Pfizer συμμετείχαν περίπου 7.400 έγκυες. Αν και το εμβόλιο δεν απέτρεψε την ήπια λοίμωξη από RSV – αποδείχθηκε 82% αποτελεσματικό στην πρόληψη σοβαρής νόσησης κατά τους τρεις πρώτους μήνες ζωής των βρεφών. Στην ηλικία των έξι μηνών, εξακολουθούσε να είναι 69% αποτελεσματικό κατά της σοβαρής ασθένειας.

Οι παρενέργειες

Οι παρενέργειες που αναφέρθηκαν ήταν πόνος στο σημείο της ένεσης και κόπωση, μυϊκός πόνος και ναυτία. Μια επικίνδυνη διαταραχή της αρτηριακής πίεσης, γνωστή ως προεκλαμψία, εμφανίστηκε στο 1,8% των εγκύων που έλαβαν το Abrysvo σε σύγκριση με το 1,4% εκείνων που έλαβαν το εικονικό φάρμακο.
Ο FDA σημείωσε επίσης μια ανισορροπία στις πρόωρες γεννήσεις μεταξύ της ομάδας που έλαβε το εμβόλιο έναντι του εικονικού φαρμάκου (5,7% έναντι 4,7%), αλλά δήλωσε ότι το μέγεθος του δείγματος ήταν μικρό και ότι απαιτείται περαιτέρω έρευνα. Ως εκ τούτου, απαίτησε από την Pfizer να συνεχίσει να μελετά τον κίνδυνο πρόωρου τοκετού και προεκλαμψίας. Στο μεταξύ, ο FDA δήλωσε ότι το εμβόλιο θα πρέπει να χορηγείται μόνο μεταξύ 32 εβδομάδων και 36 εβδομάδων εγκυμοσύνης, μερικές εβδομάδες αργότερα από ό,τι κατά τη διάρκεια της κλινικής δοκιμής.
Η Pfizer έχει προβλέψει ότι αν εμβολιαστούν αρκετές έγκυες, θα μπορούσαν να αποτραπούν έως και 20.000 νοσηλείες βρεφών ετησίως και 320.000 επισκέψεις σε γιατρούς.
Η μόνη άλλη επιλογή για την προστασία των μωρών από τον RSV είναι η χορήγηση αντισωμάτων που παρασκευάζονται στο εργαστήριο. Νωρίτερα αυτό το μήνα, οι ρυθμιστικές αρχές των ΗΠΑ ενέκριναν μια θεραπεία αντισωμάτων που ονομάζεται Beyfortus, η οποία αναπτύχθηκε από τη Sanofi και την AstraZeneca, ως προληπτική θεραπεία που λειτουργεί σαν εμβόλιο για την προστασία των βρεφών και των νηπίων.
Οι ερευνητές δήλωσαν ότι τόσο το νέο φάρμακο με αντισώματα όσο και το μητρικό εμβόλιο αναμένονται με ανυπομονησία και προέβλεψε ότι οι γιατροί θα δοκιμάσουν έναν συνδυασμό για να παρέχουν την καλύτερη προστασία για τα μωρά ανάλογα με την ηλικία τους και τον κίνδυνο κατά τη διάρκεια της περιόδου RSV.
ΠΗΓΗ: Guardian
Πηγη: https://healthstories.gr/

Kλίμακα μέτρησης της εξουθένωσης του πληθυσμού εξαιτίας της πανδημίας, από το ΕΚΠΑ

Κλίμακα για τη μέτρηση της εξουθένωσης του γενικού πληθυσμού εξαιτίας της πανδημίας που προκλήθηκε από την COVID-19 δημιούργησε για πρώτη φορά διεθνώς το Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, προσφέροντας νέα γνώση στην έρευνα με σκοπό την προαγωγή της δημόσιας υγείας.

Η κλίμακα μέτρησης της εξουθένωσης λόγω της πανδημίας προέκυψε από την ερευνητική μελέτη του Επίκουρου Καθηγητή Πέτρου Γαλάνη, της υποψήφιας Διδάκτορος Αγλαΐας Κατσιρούμπα (νοσηλεύτριας ΠΕ, MSc), των Καθηγητριών Δάφνης Καϊτελίδου και Παναγιώτας Σουρτζή, της Επίκουρης Καθηγήτριας Όλγας Σίσκου και της Διδάκτορος Ολυμπίας Κωνσταντακοπούλου και έχει ήδη δημοσιευθεί στο έγκριτο περιοδικό “Journal of Mental Health” με την πρόσβαση να είναι ελεύθερη εδώ.

Πιο συγκεκριμένα, το Τμήμα Νοσηλευτικής του ΕΚΠΑ ανέπτυξε μια κλίμακα μέτρησης της εξουθένωσης του γενικού πληθυσμού εξαιτίας της πανδημίας που προκλήθηκε από την COVID-19, γεγονός μείζονος σημασίας, καθότι η βιβλιογραφία έως τώρα προσανατολιζόταν αποκλειστικά στην εκτίμηση της εξουθένωσης των επαγγελματιών υγείας. Ως εκ τούτου, μέχρι σήμερα δεν είχε δημιουργηθεί κάποια κλίμακα μέτρησης της εξουθένωσης λόγω της πανδημίας στον γενικό πληθυσμό.

Η παρούσα κλίμακα στοχεύει να καλύψει το κενό αυτό στην έρευνα, δίνοντας την ευκαιρία στους ερευνητές να μετρήσουν την εξουθένωση λόγω της πανδημίας με αξιόπιστο και έγκυρο τρόπο.

Η κλίμακα αυτή περιλαμβάνει τρεις παράγοντες για την εκτίμηση της εξουθένωσης λόγω της πανδημίας: (α) συναισθηματική εξουθένωση, (β) σωματική εξουθένωση και (γ) εξουθένωση λόγω των μέτρων κατά της πανδημίας.

Είναι σημαντικό να αναφερθεί, ότι για την ανάπτυξη και τη στάθμιση της κλίμακας εφαρμόστηκαν πιστά όλα τα βήματα όπως αυτά ορίζονται από την επιστήμη της μεθοδολογίας της έρευνας και της βιοστατιστικής για τη δημιουργία μιας αξιόπιστης και έγκυρης κλίμακας.

Ενδεικτικά αναφέρεται ότι η νέα κλίμακα έχει (α) υψηλή εγκυρότητα, δηλαδή όντως μετρά την έννοια την οποία διατείνεται ότι μετρά και (β) υψηλή αξιοπιστία, δηλαδή οδηγεί σε παρόμοια αποτελέσματα μετά από επαναλαμβανόμενες μετρήσεις.

Η ανάπτυξη αυτής της κλίμακας αποτελεί εξαιρετικά σημαντικό εφόδιο για τους ιθύνοντες της δημόσιας υγείας, καθώς ήδη τις τελευταίες εβδομάδες του καλοκαιριού έχουν αυξηθεί σημαντικά τα κρούσματα και οι νοσηλείες εξαιτίας των νέων μεταλλάξεων του SARS-CoV-2.

Το γεγονός αυτό αναμένεται να οδηγήσει σε έναν δύσκολο χειμώνα, λαμβάνοντας, μάλιστα, υπόψιν ότι σημαντικό ποσοστό του γενικού πληθυσμού δεν έχει εμβολιαστεί με μια αναμνηστική δόση τους τελευταίους 18 μήνες. Ιδιαίτερη έμφαση, εξάλλου, πρέπει να δοθεί στις ευπαθείς ομάδες, όπως οι υπερήλικες, οι ανοσοκατασταλμένοι και οι χρόνια πάσχοντες που αντιμετωπίζουν περισσότερους κινδύνους από την COVID-19.

Είναι σαφές ότι η εύρεση των παραγόντων που επηρεάζουν την πρόθεση του γενικού πληθυσμού για εμβολιασμό κατά της COVID-19 είναι καθοριστικής σημασίας για την αύξηση της εμβολιαστικής κάλυψης ιδιαίτερα των ευπαθών ομάδων. Στο πλαίσιο αυτό, η κλίμακα που δημιουργήθηκε παρέχει τη δυνατότητα στους ερευνητές να μετρήσουν την εξουθένωση του γενικού πληθυσμού και να εκτιμήσουν την επίδραση της εξουθένωσης στην πρόθεση εμβολιασμού. Μάλιστα, πρόσφατες μελέτες δείχνουν την αρνητική επίδραση που έχει η εξουθένωση λόγω της πανδημίας στην πρόθεση εμβολιασμού κατά της COVID-19 τόσο στον γενικό πληθυσμό όσο και σε νοσηλευτές.

Όντας, λοιπόν, στην περίοδο μετά τη λήξη της πανδημίας, η γνώση μας αναφορικά με τη σχέση μεταξύ της εξουθένωσης που βιώνει ο γενικός πληθυσμός λόγω της πανδημίας και της πρόθεσης εμβολιασμού με μια αναμνηστική δόση, μπορεί να συντελέσει στην επιτυχή άρση των προβλημάτων που εγείρονται -ή πρόκειται να εμφανιστούν- εν όψει του χειμώνα και νέων πιθανών μεταλλάξεων του SARS-CoV-2.

Καθίσταται σαφές ότι η χρήση μιας τέτοιας κλίμακας είναι καθοριστικής σημασίας στην περίοδο που διανύουμε προκειμένου να είμαστε σε θέση όχι μόνο να γνωρίζουμε τις τάσεις στον γενικό πληθυσμό αλλά και να μπορούμε να τις ποσοτικοποιήσουμε για τη λήψη αποφάσεων. Αντιλαμβανόμενοι την εξουθένωση του γενικού πληθυσμού είναι εφικτό να παρθούν οι κατάλληλες αποφάσεις για θέματα διαχείρισης της δημόσιας υγείας αναφορικά με τον εμβολιασμό κατά της COVID-19.

 

 

Πηγη: https://healthstories.gr