Η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα πιο σύνθετο και ταχέως μεταβαλλόμενο περιβάλλον χρήσης και διακίνησης ναρκωτικών ουσιών, σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Έκθεση για τα Ναρκωτικά 2026, την οποία δημοσίευσε ο Οργανισμός της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τα Ναρκωτικά (EUDA).
Η νέα εικόνα διαφοροποιείται αισθητά από τα προηγούμενα χρόνια. Η χρήση οπιοειδών περιορίζεται, ενώ η κοκαΐνη, τα διεγερτικά και η κάνναβη αποκτούν μεγαλύτερη παρουσία. Παράλληλα, η εμφάνιση νέων ψυχοδραστικών ουσιών, η πολυχρησία και η διακίνηση ψευδεπίγραφων φαρμάκων δημιουργούν νέα πεδία κινδύνου για τα συστήματα δημόσιας υγείας.
Στην Ελλάδα, τα στοιχεία ακολουθούν σε μεγάλο βαθμό τις ευρωπαϊκές τάσεις. Η πολυχρησία κυριαρχεί στα άτομα που εισέρχονται σε θεραπεία, οι τοξικώσεις συνδέονται συχνά με περισσότερες από μία ουσίες, ενώ η αυξημένη παρουσία διεγερτικών και συνθετικών ή ημι-συνθετικών κανναβινοειδών απαιτεί αυξημένη επαγρύπνηση.
Κάνναβη, κοκαΐνη και διεγερτικά αλλάζουν τον χάρτη της χρήσης
Η έκθεση καταγράφει υψηλά επίπεδα χρήσης ουσιών στην Ευρώπη. Περίπου 24,9 εκατομμύρια ενήλικες έκαναν χρήση κάνναβης τον τελευταίο χρόνο, ενώ 4,3 εκατομμύρια ανέφεραν χρήση κοκαΐνης. Την ίδια στιγμή, περισσότεροι από 7.600 θάνατοι από υπερδοσολογία καταγράφονται κάθε χρόνο στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Τα δεδομένα αυτά δείχνουν ότι η χρήση ουσιών δεν αφορά πλέον ένα σταθερό ή προβλέψιμο πρότυπο. Αντίθετα, οι ουσίες συνδυάζονται, οι αγορές αλλάζουν γρήγορα και τα εγκληματικά δίκτυα προσαρμόζουν τις μεθόδους τους σε ένα πολύπλοκο περιβάλλον διακίνησης.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η συνεχής εμφάνιση νέων ψυχοδραστικών ουσιών και ισχυρών συνθετικών οπιοειδών. Μόνο το 2025 καταγράφηκαν περίπου 50 νέες ουσίες, ενώ συνολικά 1.050 ουσίες τελούν υπό παρακολούθηση σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
Στο ίδιο πλαίσιο, η αυξημένη καταγραφή ουσιών όπως η κεταμίνη επιβεβαιώνει ότι η αγορά μεταβάλλεται με ταχύτητα και απαιτεί ενίσχυση των μηχανισμών έγκαιρης προειδοποίησης.
Πολυχρησία: Το νέο προφίλ που δυσκολεύει τη θεραπεία
Η πολυχρησία, δηλαδή η χρήση περισσότερων από μία ουσιών, αναδεικνύεται σε κεντρική πρόκληση. Το φαινόμενο δυσκολεύει τη θεραπευτική αντιμετώπιση, αυξάνει τον κίνδυνο οξείας τοξίκωσης και απαιτεί πιο ευέλικτες υπηρεσίες, ικανές να ανταποκριθούν σε σύνθετα περιστατικά.
Η έκθεση καταγράφει επίσης σημαντικές αλλαγές στον τρόπο διακίνησης. Το 2024 κατασχέθηκαν 330 τόνοι κοκαΐνης συνολικά στην Ευρώπη, ενώ οι αρχές κατέσχεσαν περισσότερα από 50.000 δισκία συνθετικών οπιοειδών.
Η υψηλή διαθεσιμότητα παράνομων ουσιών, σε συνδυασμό με την εμφάνιση ψευδεπίγραφων φαρμάκων, δημιουργεί πρόσθετη πίεση για κάθε χώρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το ζήτημα δεν αφορά μόνο την καταστολή της διακίνησης, αλλά και την προστασία των χρηστών από ουσίες αβέβαιης σύστασης και αυξημένης τοξικότητας.
Η εικόνα στην Ελλάδα: 4.200 άτομα σε θεραπεία και κυριαρχία της πολυχρησίας
Στην Ελλάδα, περίπου 4.200 άτομα εισήλθαν το 2024 σε θεραπευτικά προγράμματα. Η πολλαπλή χρήση ουσιών αφορά το 73% των ατόμων που μπαίνουν σε θεραπεία, στοιχείο που αποτυπώνει τη μετατόπιση από το μονοδιάστατο προφίλ εξάρτησης σε πιο σύνθετες μορφές χρήσης.
Παράλληλα, καταγράφηκαν 1.327 περιστατικά οξείας τοξίκωσης, με σχεδόν τα μισά να συνδέονται με πολλαπλή χρήση ουσιών. Παρ’ όλα αυτά, οι θάνατοι από υπερδοσολογία μειώθηκαν σε σχέση με τα προηγούμενα χρόνια και έφτασαν το 2023 τους 194.
Σύμφωνα με την ανακοίνωση, καθοριστικό ρόλο σε αυτή τη μείωση έχει η πλήρης απελευθέρωση της ναλοξόνης στο πεδίο, η οποία πλέον διατίθεται ευρύτερα και επιτρέπει πιο άμεση παρέμβαση σε περιστατικά υπερδοσολογίας.
Αυξημένες εμφανίζονται οι ποσότητες μεθαμφεταμίνης, καθώς και συνθετικών και ημι-συνθετικών κανναβινοειδών που κατασχέθηκαν το προηγούμενο έτος. Η πρώτη καταγραφή ημι-συνθετικών κανναβινοειδών σε περιστατικά τοξίκωσης στη χώρα ενισχύει την ανάγκη για συνεχή επιτήρηση.
Οι έφηβοι στο επίκεντρο της πρόληψης
Ιδιαίτερη σημασία έχουν και τα ευρήματα της έκθεσης ESPAD για τους εφήβους. Το 13,3% των 16χρονων στην Ελλάδα ανέφερε χρήση παράνομων ουσιών τουλάχιστον μία φορά στη ζωή του.
Το στοιχείο αυτό επιβεβαιώνει την ανάγκη για πιο συστηματική πρόληψη, έγκαιρη ανίχνευση νέων ουσιών και υπηρεσίες που προσαρμόζονται στις πραγματικές ανάγκες των νέων και των οικογενειών τους.
Η πρόληψη δεν περιορίζεται πλέον στην ενημέρωση. Απαιτεί παρεμβάσεις μέσα στην κοινότητα, στα σχολεία, στις οικογένειες και σε ομάδες αυξημένου κινδύνου, με στόχο την έγκαιρη αναγνώριση συμπεριφορών που μπορεί να οδηγήσουν σε εξάρτηση.
Μείωση της βλάβης με ναλοξόνη, καθαρά υλικά και εποπτευόμενη χρήση
Στον τομέα της μείωσης της βλάβης, η Ελλάδα ενισχύει τη διάθεση καθαρών υλικών για ασφαλέστερη χρήση. Η παροχή φτάνει τις 674 σύριγγες ανά άτομο ετησίως, υπερβαίνοντας το όριο των 200 συρίγγων που θέτει ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας.
Οι Χώροι Εποπτευόμενης Χρήσης, οι κινητές μονάδες streetwork, καθώς και οι δομές φροντίδας και φιλοξενίας διευρύνουν πλέον τις υπηρεσίες μείωσης της βλάβης σε περισσότερες περιοχές της χώρας.
Με τη ναλοξόνη διαθέσιμη για όλους, τόσο για χρήση στο σπίτι όσο και στο πεδίο, ανατάχθηκαν το προηγούμενο έτος 208 περιστατικά υπερδοσολογίας. Επιπλέον, 153 περιστατικά αντιμετωπίστηκαν μετά από στενή παρακολούθηση.
Η εξέλιξη αυτή δείχνει ότι οι παρεμβάσεις άμεσης ανταπόκρισης μπορούν να σώσουν ζωές, όταν συνδυάζονται με πρόσβαση σε θεραπεία, υποστήριξη και κοινωνική φροντίδα.
Το πρόγραμμα CHAMPS ξεκινά από την Πάτρα
Στο πεδίο της πρόληψης συνεχίζονται οι υπηρεσίες από τα Κέντρα Πρόληψης και Προαγωγής Ψυχοκοινωνικής Υγείας και τις υπηρεσίες του ΕΟΠΑΕ, με στόχο την κάλυψη των αναγκών της κοινότητας.
Ξεχωριστή θέση έχει το νέο πρόγραμμα CHAMPS (Children Amplified Prevention Services) του Γραφείου των Ηνωμένων Εθνών για τα Ναρκωτικά και το Έγκλημα (UNODC), το οποίο υλοποιεί ο ΕΟΠΑΕ στην Πάτρα.
Το CHAMPS αποτελεί επιστημονικά τεκμηριωμένη και ολιστική πρωτοβουλία πρόληψης για παιδιά και εφήβους, από τη γέννηση έως την εφηβεία. Η πιλοτική εφαρμογή στην Πάτρα θα λειτουργήσει ως οδηγός για την επέκταση του προγράμματος σε όλη τη χώρα.
Θεραπεία με όλες τις διαθέσιμες επιλογές
Στο θεραπευτικό πεδίο, τα άτομα που υποστηρίχθηκαν σε προγράμματα αντιμετώπισης εξαρτήσεων είχαν πρόσβαση σε διαφορετικές επιλογές. Το 70% εντάχθηκε σε φαρμακευτικά προγράμματα, το 20% σε «στεγνά» προγράμματα, το 5% σε θεραπευτικά προγράμματα εντός σωφρονιστικών καταστημάτων και το 4% σε μονάδες αποτοξίνωσης.
Σημαντική προσθήκη στο δίκτυο υπηρεσιών αποτελεί η λειτουργία Πολυδύναμων Κέντρων για την πρωτοβάθμια αντιμετώπιση των εξαρτήσεων και των εξαρτητικών συμπεριφορών σε 23 πόλεις της χώρας.
Η διεύρυνση των επιλογών επιτρέπει πιο εξατομικευμένη προσέγγιση. Κάθε άτομο με πρόβλημα εξάρτησης χρειάζεται διαφορετική διαδρομή υποστήριξης, ανάλογα με το είδος της χρήσης, τις συννοσηρότητες, το κοινωνικό περιβάλλον και το στάδιο ετοιμότητας για θεραπεία.
Επανένταξη με κοινωνική υποστήριξη, κατάρτιση και ΔΥΠΑ
Η κοινωνική επανένταξη αποκτά πιο ενισχυμένο ρόλο από το 2025, με δομές και υπηρεσίες σε περισσότερες πόλεις. Οι παρεμβάσεις καλύπτουν πλέον ευρύτερο φάσμα αναγκών, από τη νομική συμπαράσταση και την κοινωνική φροντίδα έως την οικονομική υποστήριξη.
Παράλληλα, διευρύνεται η πρόσβαση σε εκπαίδευση και κατάρτιση, μέσα από εξειδικευμένα προγράμματα και συνεργασίες με τη ΔΥΠΑ.
Η επανένταξη αποτελεί κρίσιμο στάδιο στην αντιμετώπιση των εξαρτήσεων, καθώς η θεραπεία δεν ολοκληρώνεται με τη διακοπή της χρήσης. Η σταθερή εργασία, η εκπαίδευση, η στέγαση, η κοινωνική υποστήριξη και η νομική βοήθεια λειτουργούν ως παράγοντες προστασίας απέναντι στην υποτροπή.
Θεοχάρης: Χρειάζεται διαρκής εγρήγορση και αξιόπιστα δεδομένα
Ο Εθνικός Συντονιστής για τις Εξαρτήσεις και πρόεδρος του Εθνικού Οργανισμού Πρόληψης και Αντιμετώπισης Εξαρτήσεων (ΕΟΠΑΕ), κ. Θεοχάρης, τόνισε ότι η Ευρωπαϊκή Έκθεση για τα Ναρκωτικά 2026 επιβεβαιώνει τη συνεχή εξέλιξη του φαινομένου των εξαρτήσεων.
Όπως σημείωσε, η έγκαιρη συλλογή και ανάλυση αξιόπιστων δεδομένων, τόσο σε ευρωπαϊκό όσο και σε εθνικό επίπεδο, αποτελεί βασική προϋπόθεση για τον σχεδιασμό αποτελεσματικών πολιτικών και παρεμβάσεων.
Ο ίδιος υπογράμμισε ότι, με βάση επιστημονικά τεκμηριωμένα δεδομένα, σχεδιάζονται και υλοποιούνται παρεμβάσεις που ενισχύουν την πρόληψη, τη θεραπεία, τη μείωση της βλάβης και την κοινωνική επανένταξη.
«Με τον ΕΟΠΑΕ, τον ενιαίο φορέα, πλέον έχουμε διαθέσιμες όλες τις θεραπευτικές επιλογές και κάθε πολίτης σε κάθε πόλη μπορεί να βρει λύση και να αντιμετωπίσει το πρόβλημα της εξάρτησης», ανέφερε.
Πηγη: https://healthpharma.gr
