Από τον Τσιόδρα στον Ρίχτερ: Πώς τα deepfake πουλούν ψεύτικες θεραπείες στο διαδίκτυο
Η καταγγελία του καρδιολόγου Δημήτρη Ρίχτερ για ψεύτικο βίντεο τεχνητής νοημοσύνης αναδεικνύει τη νέα μορφή διαδικτυακής εξαπάτησης με φαρμακευτικά προϊόντα. Επιτήδειοι χρησιμοποιούν πρόσωπα γιατρών και επωνύμων για να πουλήσουν σκευάσματα αμφίβολης προέλευσης, εκμεταλλευόμενοι την αγωνία των ασθενών.
Η ανάρτηση του Δημήτρη Ρίχτερ, Διευθυντή της Β’ Καρδιολογικής Κλινικής στην Ευρωκλινική και Προέδρου της Ελληνικής Εταιρίας Λιπιδιολογίας, επαναφέρει με ένταση ένα φαινόμενο που εξαπλώνεται στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης: ψεύτικες διαφημίσεις φαρμακευτικών προϊόντων, συμπληρωμάτων και «θαυματουργών» σκευασμάτων, οι οποίες χρησιμοποιούν πρόσωπα γιατρών, δημοσιογράφων και καλλιτεχνών χωρίς τη συγκατάθεσή τους.
Η καταγγελία Ρίχτερ για βίντεο τεχνητής νοημοσύνης
Σύμφωνα με ανάρτηση που έκανε ο Δημήτρης Ρίχτερ, κυκλοφορεί βίντεο απατεώνων, δημιουργημένο με τεχνητή νοημοσύνη, το οποίο εμφανίζει τον ίδιο μαζί με τον ηθοποιό Γιώργο Κωνσταντίνου, δήθεν ως επενδυτή, να συνδέεται με ένα συμπλήρωμα σκόρδου και κάνναβης που υποτίθεται ότι αποκαθιστά εμβοές και ακοή.
Ο καρδιολόγος διαψεύδει κατηγορηματικά κάθε εμπλοκή, χαρακτηρίζει το περιεχόμενο ψευδές και αναφέρει ότι έχει ήδη προχωρήσει σε καταγγελία στη Διεύθυνση Δίωξης Ηλεκτρονικού Εγκλήματος. Η υπόθεση δεν αφορά μόνο την προσωπική του φήμη. Αγγίζει ένα ευρύτερο πρόβλημα δημόσιας υγείας, καθώς τέτοιες καμπάνιες στοχεύουν συχνά ανθρώπους με χρόνια συμπτώματα, φόβο, αγωνία ή δυσπιστία απέναντι στις συμβατικές θεραπείες.
Πώς στήνονται οι ψεύτικες διαφημίσεις
Οι απάτες αυτού του τύπου ακολουθούν πλέον συγκεκριμένο μοτίβο. Οι δράστες παίρνουν εικόνες, βίντεο ή ηχητικό υλικό από δημόσια πρόσωπα και δημιουργούν συνθετικό περιεχόμενο, στο οποίο ο γιατρός ή ο επώνυμος φαίνεται να λέει πράγματα που δεν είπε ποτέ. Η Διεύθυνση Δίωξης Κυβερνοεγκλήματος εξηγεί ότι τα deepfake είναι τεχνητά ηχητικά αρχεία ή βίντεο, στα οποία κάποιος εμφανίζεται να κάνει ή να δηλώνει κάτι που ουδέποτε έκανε ή δήλωσε.
Το επόμενο βήμα είναι η διοχέτευση του υλικού ως «χορηγούμενης» διαφήμισης σε social media ή ως ψευδούς δημοσιεύματος που μιμείται την αισθητική έγκριτων ενημερωτικών ιστοσελίδων. Η Ελληνική Αστυνομία είχε προειδοποιήσει ήδη από το 2024 ότι τέτοιες απατηλές διαφημίσεις προωθούν δήθεν επενδυτικά προγράμματα ή «θαυματουργά» φάρμακα, χρησιμοποιώντας ψηφιακά επεξεργασμένα βίντεο με πολιτικούς, επιστήμονες, καλλιτέχνες και άλλα πρόσωπα υψηλής αναγνωρισιμότητας.
Το κύρος του γιατρού ως εργαλείο εξαπάτησης
Η επιλογή γιατρών δεν είναι τυχαία. Οι επιτήδειοι γνωρίζουν ότι ένα ιατρικό πρόσωπο αυξάνει την αξιοπιστία ενός προϊόντος στα μάτια του κοινού, ιδίως όταν το προϊόν υπόσχεται άμεση ανακούφιση ή «οριστική» λύση σε χρόνια προβλήματα. Έτσι, η απάτη δεν πουλά μόνο ένα σκεύασμα. Πουλά ψεύτικη επιστημονική νομιμοποίηση.
Στις ψεύτικες διαφημίσεις, ο γιατρός εμφανίζεται συνήθως να «αποκαλύπτει» μια θεραπεία που δήθεν κρύβει το σύστημα, να προτείνει ένα προϊόν που δεν υπάρχει σε φαρμακεία ή να ισχυρίζεται ότι ένα συμπλήρωμα ξεπερνά τις εγκεκριμένες θεραπείες. Η ΕΛ.ΑΣ. έχει επισημάνει ότι σε τέτοιες περιπτώσεις τα πρόσωπα εμφανίζονται να αποδίδουν σε σκευάσματα αγνώστου προέλευσης «θαυματουργές» ιδιότητες για διάφορες παθήσεις, ενώ οι διαφημίσεις συχνά συνοδεύονται και από ψεύτικες κριτικές χρηστών.
Η υπόθεση Τσιόδρα και των deepfake σκευασμάτων
Η περίπτωση Ρίχτερ έρχεται να προστεθεί σε σειρά ανάλογων περιστατικών. Χαρακτηριστική ήταν η καταγγελία του Σωτήρη Τσιόδρα, ο οποίος δήλωσε ότι επιτήδειοι χρησιμοποίησαν το όνομά του σε ψευδείς διαφημίσεις προϊόντων υγείας μέσω τεχνητής νοημοσύνης. Ο καθηγητής τόνισε ότι η χρήση του ονόματός του και ψευδών δηλώσεων αποτελεί παραπληροφόρηση και κάλεσε τους πολίτες να εμπιστεύονται μόνο γιατρούς και επίσημες πηγές.
Το φαινόμενο δεν περιορίστηκε σε μία ανάρτηση ή σε ένα προϊόν. Σε δημοσιεύματα του 2025 περιγράφεται υπόθεση στην οποία deepfake βίντεο εμφάνιζαν τον Σωτήρη Τσιόδρα και τον Νίκο Χατζηνικολάου σε δήθεν συνέντευξη για σκευάσματα, ενώ η Δίωξη Ηλεκτρονικού Εγκλήματος σχημάτισε δικογραφία για κύκλωμα που διακινούσε παράνομα φαρμακευτικά προϊόντα μέσω διαδικτύου.
Σύμφωνα με τα ίδια στοιχεία, οι διαφημίσεις εμφάνιζαν ψευδώς πρόσωπα υψηλής φήμης, μεταξύ των οποίων επιστήμονες, δημοσιογράφους και καλλιτέχνες, να προσδίδουν «θαυματουργές» θεραπευτικές ιδιότητες σε προϊόντα. Μεταξύ των ονομάτων που αναφέρθηκαν σε σχετικά δημοσιεύματα ήταν ο Σωτήρης Τσιόδρας, ο Νίκος Χατζηνικολάου και ο Γιάννης Μπέζος.
Παγώνη, Χατζηνικολάου και άλλες δημόσιες φιγούρες στο στόχαστρο
Η Ματίνα Παγώνη βρέθηκε επίσης στο στόχαστρο ανάλογων deepfake βίντεο. Δημοσίευμα ανέφερε ότι ο Σωτήρης Τσιόδρας και η πρόεδρος της ΕΙΝΑΠ παρουσιάζονταν ψευδώς να διαφημίζουν παράνομα φάρμακα, με αποτέλεσμα οι ίδιοι να καταγγείλουν την απάτη και να κινηθούν νομικά.
Ο Νίκος Χατζηνικολάου είχε αναφερθεί δημόσια στην υπόθεση, λέγοντας ότι η ψεύτικη διαφήμιση τον εμφάνιζε μαζί με τον Σωτήρη Τσιόδρα σε ανύπαρκτη συνέντευξη για σκευάσματα. Σύμφωνα με το σχετικό δημοσίευμα, έκανε λόγο για κύκλωμα που διακινούσε παράνομα φαρμακευτικά προϊόντα μέσω διαδικτύου και χρησιμοποιούσε deepfake βίντεο με τον ίδιο, τον Τσιόδρα και άλλα δημόσια πρόσωπα.
Η σημασία αυτών των περιστατικών δεν εξαντλείται στην προσβολή προσωπικότητας. Όταν ένας ασθενής βλέπει έναν γνωστό γιατρό να «προτείνει» δήθεν ένα προϊόν, μπορεί να αναβάλει την επίσκεψη στον ειδικό, να διακόψει εγκεκριμένη θεραπεία ή να αγοράσει σκεύασμα άγνωστης σύνθεσης από αναξιόπιστη πηγή.
Γιατί οι απάτες γίνονται πιο πειστικές
Η τεχνητή νοημοσύνη έδωσε στους απατεώνες ένα ισχυρό εργαλείο. Τα βίντεο δεν μοιάζουν πλέον με πρόχειρες απομιμήσεις. Μπορούν να μιμηθούν φωνή, εκφράσεις, κινήσεις του στόματος και τηλεοπτική αισθητική. Παράλληλα, οι σελίδες που τα φιλοξενούν αλλάζουν διαρκώς διευθύνσεις, μεταφράζονται σε πολλές γλώσσες και προσαρμόζουν το περιεχόμενο ανά χώρα.
Η ΕΛ.ΑΣ. έχει αναφέρει ότι οι επιτήδειοι χρησιμοποιούν «αναλώσιμες» ιστοσελίδες, οι οποίες ανανεώνονται όταν απενεργοποιούνται, ενώ το περιεχόμενο μεταβάλλεται δυναμικά ανάλογα με τη χώρα-στόχο. Οι έρευνες της Δίωξης Ηλεκτρονικού Εγκλήματος για το φαινόμενο γίνονται σε συνεργασία με αλλοδαπές αρχές, την Europol και την Interpol, καθώς πολλές υποθέσεις έχουν διεθνικό χαρακτήρα.
Η παγίδα των «συμπληρωμάτων» που υπόσχονται θεραπεία
Πολλές απάτες κινούνται στη γκρίζα ζώνη ανάμεσα στο συμπλήρωμα διατροφής και στο φάρμακο. Ένα προϊόν μπορεί να παρουσιάζεται ως «φυσικό», «φυτικό» ή «χωρίς παρενέργειες», αλλά ταυτόχρονα να υπόσχεται θεραπεία για σοβαρά ή χρόνια προβλήματα. Αυτή η διπλή γλώσσα είναι κρίσιμη: καθησυχάζει τον καταναλωτή με την εικόνα του «φυσικού» και ταυτόχρονα τον δελεάζει με ισχυρισμούς θεραπευτικού αποτελέσματος.
Στην υπόθεση που καταγγέλλει ο Δημήτρης Ρίχτερ, το φερόμενο προϊόν εμφανίζεται, σύμφωνα με την ανάρτηση, ως συμπλήρωμα σκόρδου και κάνναβης για εμβοές και ακοή. Η επιλογή τέτοιων παθήσεων δεν είναι τυχαία. Οι εμβοές, η απώλεια ακοής, ο χρόνιος πόνος, τα καρδιομεταβολικά προβλήματα, οι αρθρώσεις, ο διαβήτης και η απώλεια βάρους αποτελούν πεδία όπου πολλοί ασθενείς αναζητούν απεγνωσμένα λύσεις. Εκεί ακριβώς παρεμβαίνει η απάτη.
Τι λέει ο ΕΟΦ για τα φάρμακα στο διαδίκτυο
Ο Εθνικός Οργανισμός Φαρμάκων έχει προειδοποιήσει επανειλημμένα ότι η αγορά φαρμάκων από το διαδίκτυο μπορεί να θέσει σε σοβαρό κίνδυνο την υγεία. Σε σχετική προειδοποίηση, ο ΕΟΦ υπενθυμίζει ότι στην Ελλάδα δεν επιτρέπεται η διαδικτυακή πώληση φαρμάκων και ότι τα φυσικά φαρμακεία παραμένουν η αξιόπιστη πηγή προμήθειας.
Ο Οργανισμός έχει επίσης επισημάνει ότι ένα προϊόν είναι πιθανότατα παράνομο όταν πωλείται μέσω ιστοτόπων ή social media, όταν εμφανίζεται ως «εγκεκριμένο» από εθνική Αρχή ή τον EMA, όταν ισχυρίζεται ότι υπερέχει των εγκεκριμένων θεραπειών χωρίς επιστημονικά δεδομένα ή όταν δεν διατίθεται μέσω αδειοδοτημένων φαρμακείων.
Αυτό έχει άμεση σχέση με τις deepfake διαφημίσεις. Οι δράστες συχνά χρησιμοποιούν πλαστά λογότυπα, ανύπαρκτες «εγκρίσεις», ψεύτικες ιατρικές δηλώσεις και δήθεν δημοσιογραφικά άρθρα. Ο ΕΟΦ και ο EMA δεν υποστηρίζουν ούτε προωθούν συγκεκριμένα φάρμακα ή εμπορικά σήματα· οποιοσδήποτε ισχυρισμός υποδηλώνει το αντίθετο έχει σκοπό την εξαπάτηση του κοινού.
Ο πραγματικός κίνδυνος για τους ασθενείς
Οι απάτες δεν προκαλούν μόνο οικονομική ζημία. Μπορούν να οδηγήσουν σε καθυστέρηση διάγνωσης, σε εγκατάλειψη θεραπείας ή σε λήψη άγνωστων ουσιών με απρόβλεπτες συνέπειες. Ο ΕΟΦ προειδοποιεί ότι τα παράνομα φάρμακα μπορεί να μην περιέχουν καθόλου τη δηλούμενη δραστική ουσία ή να περιέχουν άλλες επιβλαβείς ουσίες που δεν αναγράφονται στη σύνθεσή τους. Οι κίνδυνοι περιλαμβάνουν αποτυχία θεραπείας, σοβαρές ανεπιθύμητες ενέργειες και επικίνδυνες αλληλεπιδράσεις με άλλα φάρμακα.
Ειδικά για ηλικιωμένους, χρόνια πάσχοντες και ασθενείς που λαμβάνουν πολλαπλές αγωγές, το ρίσκο μεγαλώνει. Ένα «φυσικό» σκεύασμα μπορεί να περιέχει ουσίες που επηρεάζουν την πίεση, την πήξη του αίματος, το σάκχαρο ή τον μεταβολισμό άλλων φαρμάκων. Το πρόβλημα γίνεται ακόμη σοβαρότερο όταν ο ασθενής δεν ενημερώνει τον γιατρό του, επειδή πιστεύει ότι αγοράζει ένα απλό συμπλήρωμα.
Πώς αναγνωρίζεται μια ύποπτη διαφήμιση
Υπάρχουν ορισμένα σημάδια που πρέπει να ενεργοποιούν συναγερμό. Διαφήμιση που υπόσχεται γρήγορη ή πλήρη θεραπεία, εμφανίζει γνωστό γιατρό να προωθεί συγκεκριμένο προϊόν, παραπέμπει σε «κρυφή ανακάλυψη», ζητά άμεση παραγγελία με έκπτωση ή οδηγεί σε άγνωστη ιστοσελίδα εκτός επίσημων καναλιών πρέπει να αντιμετωπίζεται με μεγάλη επιφυλακτικότητα.
Εξίσου ύποπτα είναι τα βίντεο στα οποία η κίνηση των χειλιών δεν ταιριάζει απόλυτα με τη φωνή, ο φωτισμός στο πρόσωπο μοιάζει αφύσικος, η φωνή έχει μεταλλική χροιά ή το κείμενο εμφανίζει περίεργες μεταφράσεις. Ωστόσο, η τεχνολογία βελτιώνεται τόσο γρήγορα ώστε κανένα από αυτά τα σημάδια δεν αρκεί από μόνο του. Η ασφαλέστερη πρακτική είναι η διασταύρωση: ο πολίτης πρέπει να αναζητά την πληροφορία στα επίσημα κανάλια του γιατρού, του νοσοκομείου, του ΕΟΦ ή της αντίστοιχης επιστημονικής εταιρείας.
Τι πρέπει να κάνουν οι πολίτες
Όποιος δει μια τέτοια διαφήμιση δεν πρέπει να αγοράσει το προϊόν, να δώσει προσωπικά στοιχεία ή να κοινοποιήσει το βίντεο, ακόμη και με σκοπό την προειδοποίηση, γιατί έτσι μπορεί να ενισχύσει την κυκλοφορία του. Πρέπει να κρατήσει στιγμιότυπα οθόνης, να αντιγράψει τον σύνδεσμο, να κάνει αναφορά στην πλατφόρμα και να ενημερώσει τις αρμόδιες αρχές.
Ο ΕΟΦ καλεί το κοινό να αναφέρει ύποπτους ιστότοπους, διαφημίσεις ή προϊόντα, καθώς η συμβολή των πολιτών βοηθά στην αντιμετώπιση παράνομων προϊόντων και δικτύων διακίνησης. Παράλληλα, όταν μια διαφήμιση χρησιμοποιεί ψευδώς πρόσωπο γιατρού ή άλλου επώνυμου, η αναφορά στη Δίωξη Ηλεκτρονικού Εγκλήματος αποκτά ιδιαίτερη σημασία, όπως δείχνει και η καταγγελία του Δημήτρη Ρίχτερ.
Το θεσμικό κενό των πλατφορμών
Οι απάτες αναπαράγονται επειδή οι πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης επιτρέπουν τη γρήγορη αγορά διαφημιστικού χώρου, ενώ οι δράστες αλλάζουν σελίδες, domain names και λογαριασμούς μόλις εντοπιστούν. Η αφαίρεση ενός βίντεο δεν αρκεί, γιατί το ίδιο περιεχόμενο επιστρέφει με νέο λογότυπο, διαφορετικό προϊόν ή άλλη υποτιθέμενη μαρτυρία.
Το φαινόμενο απαιτεί ταχύτερη ανταπόκριση από τις πλατφόρμες, αυστηρότερο έλεγχο των διαφημίσεων υγείας, καλύτερη σήμανση συνθετικού περιεχομένου και σαφείς μηχανισμούς επαλήθευσης όταν ένα δημόσιο πρόσωπο εμφανίζεται να προωθεί φαρμακευτικό ή παραφαρμακευτικό προϊόν. Χωρίς τέτοιες δικλίδες, το βάρος πέφτει δυσανάλογα στον ασθενή, ο οποίος καλείται να ξεχωρίσει μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα την επιστημονική πληροφορία από την τεχνολογικά ενισχυμένη απάτη.
Πηγη: https://healthpharma.gr
