Συντάκτης: grammateia

Για πολλούς ανθρώπους, όμως, η υιοθέτηση συμπεριφορών που προάγουν την υγεία και προλαμβάνουν την νόσο αποτελεί πρόκληση, με αποτέλεσμα να θέτουν σε σοβαρό κίνδυνο το αγαθό αυτό.

Για να βοηθήσουμε τους ανθρώπους να αλλάξουν συμπεριφορές και τρόπο ζωής εμείς οι επαγγελματίες υγείας έχουμε την υποχρέωση να τους παρακινήσουμε προς τη σωστή κατεύθυνση.

Προκειμένου να βεβαιωθούμε ότι τα κατάλληλα μηνύματα φτάνουν στους αποδέκτες και οδηγούν σε αλλαγή της συμπεριφοράς, είναι κρίσιμο να κατανοήσουμε τους παράγοντες που κινητοποιούν τους ανθρώπους προς την επιλογή προληπτικών δράσεων.

Το μοντέλο των πεποιθήσεων για την υγεία αποτελεί μια άριστη θεωρητική προσέγγιση που διερευνά τον τρόπο που λαμβάνουμε αποφάσεις και συνδράμει στον σχεδιασμό στρατηγικών που μπορούν να ενισχύσουν την υγεία και ευεξία σε ατομικό και κοινωνικό επίπεδο.

Η προαγωγή της υγείας

Η προαγωγή της υγείας είναι η διαδικασία που επιτρέπει στα άτομα να αυξήσουν τον έλεγχο γύρω από την υγεία και την ευεξία τους. Η συμβολή της είναι κρίσιμη στην θεμελίωση ενός υγιούς μέλλοντος για τα άτομα και τις κοινωνίες συνολικά.

Ένα από τα κύρια οφέλη της είναι ότι προλαμβάνει ή καθυστερεί την έναρξη των χρόνιων νοσημάτων. Τα χρόνια νοσήματα όπως τα καρδιαγγειακά, ο διαβήτης και ο καρκίνος, είναι οι κύριες αίτιες θανάτου και αναπηρίας παγκοσμίως. Επιπρόσθετα επιβαρύνουν οικονομικά τα άτομα, τις οικογένειες και την κοινωνία συνολικά.

Εντούτοις, πολλά από αυτά μπορούν να προληφθούν μέσα από αλλαγές στον τρόπο ζωής όπως είναι η υγιεινή διατροφή, η σωματική άσκηση και η αποφυγή του καπνίσματος, η βελτίωση της ποιότητας του ύπνου και η φροντίδα της ψυχικής υγείας.

Σημαντική είναι και η αποφυγή βλαπτικών συνηθειών όπως είναι το κάπνισμα, η υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ και η χρήση ουσιών. Με την προαγωγή των υγειών συμπεριφορών και την συνακόλουθη πρόληψη των νοσημάτων μειώνονται τα κόστη της υγειονομικής περίθαλψης και η αποδοτικότητα των συστημάτων φροντίδας υγείας.

Η πρόληψη της νόσου αφορά σε εξατομικευμένες, στοχευμένες και σε συγκεκριμένες πληθυσμιακές ομάδες, με παρεμβάσεις που αφορούν την έγκαιρη ανίχνευση και πρόληψη νοσημάτων επιδιώκοντας την ελαχιστοποίηση των ασθενειών και των σχετιζόμενων παραγόντων κινδύνου.

Τα επιστημονικά δεδομένα δείχνουν ότι οι στρατηγικές πρόληψης που οδηγούν ακόμα και σε μικρές αλλαγές στην επίπτωση των παραγόντων κινδύνου των χρόνιων νοσημάτων είναι πιθανόν να οδηγήσουν σε σημαντική μείωση της επιβάρυνσης της υγείας από χρόνια νοσήματα, τόσο για τα άτομα όσο και τις κοινωνίες και συστήματα υγείας.

Πρωτογενής, δευτερογενής και τριτογενής

Η πρωτογενής πρόληψη στοχεύει στην παρέμβαση πριν την εκδήλωση της νόσου ή της βλάβης. Αυτό γίνεται με τον περιορισμό της έκθεσης σε επιβλαβείς κινδύνους, με την αλλαγή των ανθυγιεινών ή μη ασφαλών συμπεριφορών και με ένα σωστά σχεδιασμένο πρόγραμμα προληπτικού ελέγχου.

Η δευτερογενής πρόληψη στοχεύει στην μείωση της επίδρασης της νόσου ή της βλάβης όταν έχει ήδη συμβεί. Είναι σημαντικό να διατηρούμε ένα τακτικό πρόγραμμα προληπτικών ελέγχων έτσι ώστε ο ιατρός μας να μπορεί να παρακολουθεί τις υπάρχουσες καταστάσεις και να συστήνει επιπρόσθετους ελέγχους ανίχνευσης νοσημάτων αν είναι απαραίτητο.

Πολλοί οργανισμοί σε διάφορες χώρες έχουν εκδώσει κατευθυντήριες οδηγίες που προσδιορίζουν πότε πρέπει να ξεκινήσει κανείς εξετάσεις για την ανίχνευση νοσημάτων και με ποια συχνότητα, καθώς και τους πληθυσμούς που αφορούν οι εξετάσεις αυτές.

Οι έλεγχοι αυτοί διαφοροποιούνται αναλόγως του φύλου, της ηλικίας, του ιατρικού ιστορικού και των ατομικών συνηθειών. Προκειμένου να αποφευχθούν οι υπερβολικές εξετάσεις που συχνά οδηγούν και σε ψευδή αποτελέσματα και για να εξασφαλίζεται η κλινική ερμηνεία των αποτελεσμάτων, είναι καλό το πλάνο των εξετάσεων να καθορίζεται από τον ιατρό μας.

Τέλος η τριτογενής πρόληψη στοχεύει στην άμβλυνση των συνεπειών μιας ασθένειας ή βλάβης με χρόνιες επιπτώσεις. Αυτό επιτυγχάνεται με την παροχή βοήθειας στους πάσχοντες ώστε να διαχειρίζονται μακροχρόνια και συχνά πολύπλοκα προβλήματα υγείας και βλάβες (όπως χρόνια νοσήματα ή μόνιμες αναπηρίες) ώστε να μεγιστοποιείται η λειτουργικότητα,  η ποιότητα ζωής, και το προσδόκιμο επιβίωσής τους.

Ο ρόλος των πεποιθήσεων

Όμως γιατί οι άνθρωποι έχουν τελείως διαφορετικές συμπεριφορές; Γιατί κάποιοι τηρούν ευλαβικά τα προγράμματα προληπτικής ιατρικής ενώ άλλοι αρνούνται να επισκεφτούν το γιατρό τους;

Μία ερμηνεία μπορεί να καλύψει το Μοντέλο Πεποιθήσεων για την Υγεία, που προέρχεται από την κοινωνική ψυχολογία και βασίζεται στην θεωρία ότι η προθυμία να αλλάξει κανείς συμπεριφορές σε σχέση με την υγεία του καθοδηγείται κυρίως από τις αντιλήψεις του για αυτή.

Όταν σχεδιάζονται προγράμματα δημόσιας υγείας που ενθαρρύνουν τους ανθρώπους να υιοθετούν υγιείς συμπεριφορές, είναι πολύ χρήσιμη η κατανόηση του, πώς μπορεί να βρει εφαρμογή το μοντέλο σε διαφορετικές καταστάσεις.

Έξι βασικές συνιστώσες

Το Μοντέλο Πεποιθήσεων για την Υγεία αποτελείται από έξι βασικές συνιστώσες:

1. Την αντιλαμβανόμενη σοβαρότητα της νόσου: Η πιθανότητα να αλλάξει κάποιος συμπεριφορά ώστε να αποφύγει τις συνέπειες εξαρτάται από το πόσο σοβαρές αντιλαμβάνεται τις συνέπειες αυτές. Αποτελεί τον λιγότερο σημαντικό προγνωστικό παράγοντα για την αλλαγή της συμπεριφοράς των ατόμων.
2. Την αντιλαμβανόμενη τρωτότητα στην νόσο: Οι άνθρωποι δεν θα αλλάξουν την συμπεριφορά τους αν δεν πιστέψουν ότι κινδυνεύουν από αυτή. Όσοι πιστεύουν ότι δεν θα κολλήσουν γρίπη, είναι λιγότερο πιθανό να κάνουν το αντιγριπικό εμβόλιο και όσοι θεωρούν ότι είναι απίθανο να πάθουν καρκίνο του δέρματος είναι λιγότερο πιθανό να χρησιμοποιήσουν αντιηλιακό ή να περιορίσουν την έκθεση στον ήλιο.Η έρευνα δείχνει ότι αυτός είναι ένας σημαντικός προγνωστικός παράγοντας για την πρόβλεψη προληπτικών συμπεριφορών υγείας.
3. Τα αντιλαμβανόμενα οφέλη: Οι άνθρωποι είναι δύσκολο να πεισθούν να αλλάξουν συμπεριφορά αν δεν έχουν κάτι να κερδίσουν. Συνεπώς ένας καπνιστής δεν θα διακόψει το κάπνισμα, αν δεν πιστέψει ότι θα βελτιώσει την ζωή του με κάποιο τρόπο.
4. Τα αντιλαμβανόμενα εμπόδια: Ένας από τους κυριότερους λόγους για τους οποίους οι άνθρωποι δεν αλλάζουν συμπεριφορά, είμαι επειδή πιστεύουν ότι είναι δύσκολο. Είναι δηλαδή η αξιολόγηση των πιθανών αρνητικών συνεπειών που σχετίζονται με την συμπεριφορά πρόληψης. Η υιοθέτηση μιας υγιεινής και ισορροπημένης διατροφής συνεπάγεται την δαπάνη περισσότερων χρημάτων και δρα ως ανασταλτικός παράγοντας, ενώ ταυτόχρονα το να μαγειρεύει κανείς τα γεύματά του απαιτεί χρόνο και μεγαλύτερη προσπάθεια. Συχνά οδηγούμαστε σε αποτυχία, γιατί βάζουμε μη ρεαλιστικούς και υπερβολικά φιλόδοξους στόχους.
5. Τις ενέργειες για δράση: Οι ενέργειες για δράση είναι εξωτερικά γεγονότα που ενισχύουν την επιθυμία να αλλάξουμε την συμπεριφορά μας. Μπορούν να ενεργοποιήσουν την συμπεριφορά υγείας, όταν διατηρούνται οι κατάλληλες πεποιθήσεις. Είναι δηλαδή τα ερεθίσματα που ξεκινούν την διαδικασία λήψης αποφάσεων για την υιοθέτηση μιας συνιστώμενης παρέμβασης για την υγεία.
6. Την αυτο-αποτελεσματικότητα: Μπορεί να φαίνεται ασήμαντο αλλά η πίστη στην ικανότητά σου να κάνεις κάτι έχει τεράστια επίδραση στην πραγματική ικανότητα να το καταφέρεις. Η αναζήτηση τρόπων βελτίωσης της αυτό αποτελεσματικότητας μπορεί να έχει θετική επίδραση στις συμπεριφορές που σχετίζονται με την υγεία. Η σκέψη ότι θα αποτύχεις θα οδηγήσει μαθηματικά στην αποτυχία.

Μικρά και σταθερά βήματα

Η προαγωγή της υγείας και η πρόληψη των νοσημάτων έχουν ουσιαστική συμβολή στην συνολική υγεία και ευεξία των ατόμων και του κοινωνικού συνόλου. Η αλλαγή του τρόπου ζωής που απαιτείται ώστε να ενσωματωθούν πιο υγιείς και ασφαλείς επιλογές στην καθημερινότητα μας, ακόμα και όταν υπάρχει επιθυμία και θέληση μπορεί να ενέχει προκλήσεις και εμπόδια.

Είναι ουσιαστικής σημασίας ο σχεδιασμός δράσεων και η προσφορά επιλογών που διευκολύνουν και παρακινούν κατάλληλα τα άτομα προς την επιθυμητή κατεύθυνση. Είναι επίσης σημαντικό να θυμόμαστε ότι και οι πιο μεγάλες αλλαγές ξεκινούν με μικρά και σταθερά βήματα που οδηγούν σταδιακά στον επιθυμητό στόχο.

Με αφορμή τον εορτασμό της Παγκόσμιας Ημέρας Υγείας τον Απρίλιο, ας βάλουμε όλοι σήμερα έναν ρεαλιστικό και εφικτό στόχο που θα αλλάξει και θα βελτιώσει τελικά τη ζωή μας.

Ένας αμερικανός νευρολόγος και ένας ιταλός επιδημιολόγος, των οποίων η έρευνα μεταμόρφωσε τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζεται η σκλήρυνση κατά πλάκας (πολλαπλή σκλήρυνση), κέρδισαν ένα σημαντικό βραβείο το οποίο είναι γνωστό ως «Όσκαρ της επιστήμης».

Οι δρες Stephen Hauser και Alberto Ascherio αφιέρωσαν δεκαετίες από τη ζωή τους μελετώντας τη νευροεκφυλιστική νόσο, η οποία προσβάλλει περισσότερα από 3 εκατομμύρια ανθρώπους σε όλο τον κόσμο. Και το Σάββατο τους απονεμήθηκε το βραβείο «Breakthrough Prize in Life Sciences» για το 2025.

Οι έρευνες του Dr. Hauser άρχισαν πριν από 45 χρόνια, όταν γνώρισε μία νεαρή ασθενή που λεγόταν Andrea. «Ήταν μία εκπληκτικά ταλαντούχα νέα γυναίκα, που εργαζόταν ως δικηγόρος» στον Λευκό Οίκο, υπό τον τότε Πρόεδρο Τζίμι Κάρτερ, είπε στο Γαλλικό Πρακτορείο Ειδήσεων. «Τότε εκδήλωσε πολλαπλή σκλήρυνση με κεραυνοβόλο τρόπο και η ζωή της καταστράφηκε», αφηγήθηκε.

Ο Dr. Hauser περιέγραψε πως η γυναίκα έχασε σταδιακά την ικανότητα ομιλίας και παρέλυσε από τη δεξιά πλευρά του σώματός της. Σύντομα δεν μπορούσε να καταπιεί ούτε να αναπνεύσει χωρίς υποβοήθηση. «Θυμάμαι ότι σκέφτηκα πως αυτό ήταν το πιο άδικο πράγμα που είχε δει ποτέ στην Ιατρική», πρόσθεσε. Και αποφάσισε, στα 27 του χρόνια, να αφιερώσει τη ζωή του στη νόσο.

Εκείνη την εποχή δεν υπήρχαν θεραπείες για την πολλαπλή σκλήρυνση. «Μάλιστα υπήρχε η απαισιόδοξη πεποίθηση πως δεν θα αναπτυχθεί ποτέ κάποια θεραπεία», συνέχισε ο Dr. Hauser, ο οποίος πλέον είναι 74 ετών.

Αναζήτηση της αιτίας

Οι επιστήμονες γνώριζαν ήδη από τότε ότι η ασθένεια προκαλείται από το ίδιο το ανοσοποιητικό σύστημα των ασθενών. Πίστευαν όμως ότι ένα είδος κυττάρων του ανοσοποιητικού, τα Τ-λεμφοκύτταρα ήταν ο μοναδικός υπαίτιος.

Ο Dr. Hauser, καθηγητής Νευρολογίας στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια στο Σαν Φρανσίσκο (UCSF), αμφισβήτησε αυτή την άποψη. Εστίασε την έρευνά του ένα άλλο είδος κυττάρων του ανοσοποιητικού, τα Β-λεμφοκύτταρα.

Όπως απεδείχθη, είχε δίκιο. Αρχικά κατόρθωσε να αναπαράγει τις βλάβες που προκαλεί η πολλαπλή σκλήρυνση σε μικρά πρωτεύοντα θηλαστικά. Και αρκετά χρόνια αργότερα, το 2006, η έρευνά του οδήγησε στην ανάπτυξη μορίων που στόχευαν τα Β-λεμφοκύτταρα και μείωναν κατά 90% τη φλεγμονή στον εγκέφαλο. «Ήταν κάτι που ουδέποτε είχαμε ξαναδεί στο παρελθόν», είπε.

Το επίτευγμα αυτό άνοιξε το δρόμο στην ανάπτυξη νέων θεραπειών, οι οποίες επιβραδύνουν την εξέλιξη της νόσου σε πάρα πολλούς ασθενείς.

Αυτό όμως δεν έδινε απάντηση σε όλα τα ερωτήματα. Παραδείγματος χάριν, τι κάνει τα κύτταρα του ανοσοποιητικού να στρέφονται εναντίον του οργανισμού του ασθενούς;

Η σχέση με τον ιό EBV

Το ερώτημα αυτό απασχολεί εδώ και 25 χρόνια τον Dr. Alberto Ascherio, καθηγητή Επιδημιολογίας στο Πανεπιστήμιο Χάρβαρντ. Έναυσμα για τις έρευνές του αποτέλεσε το γεγονός ότι η σκλήρυνση κατά πλάκας προσβάλλει κυρίως ανθρώπους στο βόρειο ημισφαίριο του πλανήτη.

«Η γεωγραφική κατανομή των κρουσμάτων είναι εκπληκτική», είπε στο Γαλλικό Πρακτορείο. «Η νόσος είναι ασυνήθιστη στις τροπικές χώρες και κοντά στον ισημερινό».

Το γεγονός αυτό τον έκανε να αναρωτηθεί μήπως έπαιζε ρόλο κάποιος ιός. Έτσι, άρχισε μαζί με τους συνεργάτες του μακροχρόνια μελέτη σε εκατομμύρια νεαρούς στρατιωτικούς των ΗΠΑ.

Μετά από σχεδόν 20 χρόνια έρευνας, οι επιστήμονες βρήκαν μια απάντηση. Το 2022 επιβεβαίωσαν ότι η πολλαπλή σκλήρυνση σχετίζεται με τον ιό Έπσταϊν-Μπαρ (EBV). Είναι ένας συνηθισμένος ιός που ευθύνεται για μία άλλη νόσο, τη λοιμώδη μονοπυρήνωση.

«Οι περισσότεροι άνθρωποι που μολύνονται από αυτό τον ιό, δεν αναπτύσσουν ποτέ σκλήρυνση κατά πλάκας», είπε ο Dr. Ascherio. «Όλοι οι πάσχοντες από αυτήν, όμως, έχουν ιστορικό λοίμωξης από τον ιό EBV».

Η ανακάλυψη αυτή δεν εξηγεί απολύτως γιατί επιτίθεται το ανοσοποιητικό σύστημα στον ανθρώπινο οργανισμό. Τροφοδοτεί όμως τις ελπίδες εξεύρεσης νέων θεραπειών και μεθόδων πρόληψης μιας νόσου που παραμένει ανίατη.

Η ανακάλυψη του Dr. Ascherio ενδέχεται επίσης να συμβάλλει στην αντιμετώπιση άλλων ασθενειών. «Προσπαθούμε τώρα να διερευνήσουμε τον ρόλο των ιογενών λοιμώξεων και σε άλλες νευροεκφυλιστικές παθήσεις, όπως η νόσος Αλτσχάιμερ και η πλαγία αμυοτροφική σκλήρυνση», εξήγησε.

Πενήντα κλίνες νοσηλείας και κλίνες αυξημένης φροντίδας και εντατικής θεραπείας του Νοσηλευτικού Ιδρύματος Μετοχικού Ταμείου Στρατού (ΝΙΜΤΣ) παραχωρούνται στο ελληνικό δημόσιο για την κάλυψη αναγκών δημόσιας υγείας που συνδέονται με την αντιμετώπιση του κορωνοϊού COVID-19, για το χρονικό διάστημα από 1ης Απριλίου έως 30 Ιουνίου.

Για το εν λόγω χρονικό διάστημα το Νοσηλευτικό Ίδρυμα Μετοχικού Ταμείου Στρατού (ΝΙΜΤΣ) εντάσσεται στο γενικό σύστημα εφημεριών του ΕΣΥ και το προσωπικό του αποζημιώνεται για τη συμμετοχή του στο πρόγραμμα εφημεριών του Εθνικού Συστήματος Υγείας (ΕΣΥ), με επιβάρυνση του προϋπολογισμού του υπουργείου Υγείας.

Για την αποζημίωση του ιατρικού προσωπικού του ΝΙΜΤΣ, λόγω συμμετοχής του στο πρόγραμμα εφημεριών του ΕΣΥ, εφαρμόζονται αναλόγως οι κείμενες διατάξεις για την αποζημίωση των εφημεριών των νοσοκομείων του ΕΣΥ, καθώς και οι διατάξεις της υπό στοιχεία Φ.900/9/568018/Σ.942/ 3.12.2021 (Β΄ 5821) κοινής απόφασης των υπουργών Οικονομικών, Εθνικής Άμυνας και Υγείας.

Η απόφαση των υφυπουργών Εθνικής Οικονομίας & Οικονομικών, Εθνικής Άμυνας και Υγείας αναρτήθηκε σήμερα στη Διαύγεια.

Τα αντιβιοτικά μας τελείωσαν, ενώ παραμένουν αποκαρδιωτικά τα στοιχεία για τις ενδονοσοκομειακές λοιμώξειςστη χώρα μας. Παρά τα μέτρα που έχουν ληφθεί στην κατεύθυνση της αντιμετώπισης αυτού του σοβαρού προβλήματος, η μικροβιακή αντοχή στοιχίζει χιλιάδες θανάτους στις Μονάδες Εντατικής Θεραπείας (ΜΕΘ).

Σύμφωνα με επίσημα στοιχεία από τον ΕΟΔΥ από το 2000 έως το 2018 η αντίσταση των παθογόνων στα αντιβιοτικά στην Ελλάδα αυξήθηκε κατά 46%, ενώ μόνο το 2020 είχαμε σχεδόν 41.000 λοιμώξεις από πολυανθεκτικά μικρόβια, καταγράφοντας αύξηση 76% σε σύγκριση με το 2016.

Οι έλληνες γιατροί σηκώνουν τα χέρια ψηλά και δηλώνουν πώς δεν έχουν πλέον ισχυρά «όπλα» στη φαρέτρα τους για να πολεμήσουν πανίσχυρα μικρόβια και βακτήρια που ενδημούν στα ελληνικά νοσοκομεία, όπως είναι το ασινετομπάκτερ, η κλεμπσιέλλα και οι ψευδομονάδες.

Αποτελεσματικά -άλλοτε- αντιβιοτικά, όπως, οι καρβαπενέμες, οι τρίτης γενιάς κεφαλοσπορίνες και οι φθοριοκινολόνες παρουσιάζουν σήμερα ισχνή αντίσταση απέναντι στα πανίσχυρα μικρόβια.

«Στον πόλεμο αυτό τα μικρόβια αποδεικνύονται πολύ ισχυρότερα από τον άνθρωπο», τόνισε ο Καθηγητής Παθολογίας Λοιμωξιολογίας στην Ιατρική Σχολή του ΕΚΠΑ, Νικόλαος Σύψας, επισημαίνοντας πως το προβλημα παραμένει, παρά τη θεσμοθέτηση του ελέγχου της χρήσης των αντιβιοτικών με την ηλεκτρονική συνταγογράφηση.

Δεν απέκλεισε μάλιστα, ως ένα επιπλέον μέτρο ελέγχου της χρήσης, να θεσμοθετηθεί υποχρεωτικό αντιβιόγραμμα στα νοσοκομεια πριν από τη χορήγηση αντιβιοτικου.

Καθηγητής Σύψας: Το τέλος των αντιβιοτικών και οι επιπτώσεις στην Ελλάδα

Στην ομιλία του σε επιστημονική και ενημερωτική συνάντηση με τίτλο, «Η αντιμετώπιση της μικροβιακής αντοχής και η αξία των νεότερων αντιβιοτικών», ο Καθηγητής επισήμανε πως το πρόβλημα είναι μεν πανευρωπαϊκό και παγκόσμιο, όμως, η Ελλάδα παραμένει στη δυσμενέστερη και πιο ευάλωτη θέση στην Ευρώπη στον επιπολασμό ενδονοσοκομειακών λοιμώξεων.

Σύμφωνα με επίσημα στοιχεία του 2023 στα νοσοκομειακά παθογόνα η χώρα μας είναι αρνητική «πρωταθλήτρια», με διπλάσιες από τον μέσο όρο της ΕΕ Λοιμώξεις Σχετιζόμενες με τη Φροντίδα Υγείας (ΛΣΦΥ).

Σε δραματικούς τόνους ο Καθηγητής και πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Λοιμώξεων, κ. Σύψας, επισήμανε πώς τα αντιβιοτικά, που αποτελούν φάρμακα-κλειδί της σύγχρονης ιατρικής, χάνουν τη δύναμή τους απέναντι σε βακτήρια που προσαρμόζονται και εξελίσσονται.

«Πρέπει να συνειδητοποιήσουμε ότι τα αντιβιοτικά τελειώσανε. Επί της ουσίας, δεν υπάρχει κανένα νέο αντιβιοτικό. Και γιατί δεν υπάρχει κανένα νέο αντιβιοτικό; Γιατί καταστρέψαμε αυτά που είχαμε και γιατί καμία φαρμακευτική εταιρεία δεν επενδύει, γιατί είναι πάρα πολύ μεγάλο το κόστος για να βγουν νέα αντιβιοτικά», τόνισε ο επιστήμονας.

Η Ελλάδα στο μικροσκόπιο της Ευρώπης

Η εικόνα που παρουσίασε ο καθηγητής Νίκος Σύψας είναι «σκοτεινή»: Η Ελλάδα είναι 1η στην Ευρωπαϊκή Ένωση σε κατανάλωση αντιβιοτικών στην κοινότητα και 6η στην ενδονοσοκομειακή κατανάλωση.

Μικρόβια όπως τα Klebsiella pneumoniae, Acinetobacter baumannii και Pseudomonas aeruginosa εμφανίζουν αντοχή σε πολλαπλές κλάσεις αντιβιοτικών στα ελληνικά νοσοκομεία, περιορίζοντας δραματικά τις θεραπευτικές επιλογές.

Η κατάσταση αυτή οδήγησε το ECDC να πραγματοποιήσει αυτοψία με ειδικούς επιστήμονες στα ελληνικά νοσοκομεία πριν από ακριβώς ένα χρόνο και στη συνέχεια να εκδώσει οδηγία το 2024 προς τις υπόλοιπες χώρες της Ευρώπης. Η έκθεση χαρακτήρισε την Ελλάδα «unsafe place for patients» («μη ασφαλές μέρος για ασθενείς») και ταυτόχρονα συνέστησε την προληπτική απομόνωση ασθενών που επιστρέφουν από νοσηλεία στην Ελλάδα, εξαιτίας του κινδύνου μετάδοσης πολυανθεκτικών παθογόνων.

Σύμφωνα με τον Καθηγητή Συψα, πέρα από τον βαρύ φόρο αίματος και την υψηλότερη θνησιμότητα, οι λοιμώξεις από ανθεκτικά βακτήρια οδηγούν σε παρατεταμένες νοσηλείες, αυξημένο κόστος φροντίδας και βαρύτερες επιπλοκές .

Σε πολλές περιπτώσεις, μάλιστα, οι γιατροί αναγκάζονται να επιστρέφουν σε παλαιά, τοξικά ή λιγότερο αποτελεσματικά φάρμακα.

Το αδιέξοδο με τα νέα αντιβιοτικά

Σε αυτό το δυσμενές περιβάλλον, η ανάγκη για καινοτόμα αντιβιοτικά είναι επιτακτική. Ωστόσο, το διεθνές σύστημα παραγωγής καινοτομίας σε αυτόν τον τομέα έχει καταρρεύσει. Κι ο λόγος είναι απλός: δεν υπάρχει οικονομικό κίνητρο, όπως τόνισε ο Καθηγητής.

Η ανάπτυξη ενός νέου αντιβιοτικού αγγίζει το αστρονομικο ποσό των 1,5 δισ. δολαρίων και, λόγω των ορθών περιορισμών στη χρήση (για την αποτροπή περαιτέρω αντοχής), τα έσοδα είναι ελάχιστα. Πολλές εταιρείες που ανέπτυξαν επιτυχημένα νέα αντιβιοτικά, στη συνέχεια χρεοκόπησαν.

Τα νέα αντιβιοτικά, σύμφωνα με τον  Βασίλη Γραμμέλη, Medical Lead της Pfizer, καταφέρνουν να μειώσουν τη θνητότητα από το 35% στο 5%, κάτι που σημαίνει πώς με τη χρήση τους θα μπορουσαμε να αποφύγουμε, 3 στους 10 θανάτους ασθενών.

Ωστόσο, όπως είπε, «από τη δεκαετία του ’80 και μετά δεν έχει βγει νέα κατηγορία αντιβιοτικών, που να βασίζεται δηλαδή σε κάποιο νέο τρόπο δράσης έναντι των μικροβίων. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να μικρόβια να κάνουν διασταυρούμενη ανοσία και να ισχυροποιούνται έναντι των υπαρχόντων αντιβιοτικών», ανέφερε ο κ. Γραμμέλης.

Το πρόβλημα είναι πολύπλευρο, σύμφωνα με τον Καθηγητή Σύψα: Από τη μία δεν παράγονται νέα φάρμακα, ή νέα καινοτόμα αντιβιοτικά δεν έχουν πάρει τιμή για να κυκλοφορήσουν στη χώρα μας και εισάγονται με το «σταγονόμετρο» μέσω ΙΦΕΤ και ΕΟΦ, ενώ από την άλλη, φθηνά και πολύτιμα για τους ασθενείς αντιβιοτικά δεν τα παράγουν οι εταιρείες λόγω έλλειψης οικονομικού κινήτρου.

«Η κυβέρνηση απαιτείται να εκπονήσει ένα σοβαρό στρατηγικό σχέδιο, για την ανάπτυξη και εισαγωγή αντιβιοτικών ώστε να ισχυροποιηθεί η προσπάθεια μας της χώρας μας στον τομέα αυτό», δήλωσε ο πρόεδρος της ΕΕΛ, κ. Σύψας.

Η ανάγκη για κίνητρα

Στην Ευρώπη μετράμε ετησίως 35.000 θανάτους, αριθμός συγκρίσιμος με εκείνον της γρίπης, της φυματίωσης και του HIV/AIDS μαζί.  Την ίδια στιγμή, το ετήσιο κόστος υγειονομικής περίθαλψης και οι απώλειες παραγωγικότητας λόγω της μικροβιακής αντοχής να εκτιμώνται σε 1,5 δισεκατομμύρια ευρώ, ενώ το αντίστοιχο κόστος της μικροβιακής αντοχής στην Ελλάδα (EHR – Ετήσιο Κόστος Υγείας) είναι πάνω από 42 εκατομμύρια ευρώ.

Σύμφωνα με τον Αντώνη Φουστέρη, Director Policy & Public Affairs της Pfizer, το πρόβλημα έχει τόσο μεγάλες διαστάσεις που η μονη λύση φαινεται να είναι η παροχή κινήτρων, ώστε να γίνει περισσότερο βιώσιμη αυτή η κατάσταση.

Έτσι, η διεθνής επιστημονική κοινότητα, όπως επισήμανε, προτείνει πλέον ως λύση τα λεγόμενα pull incentives: οικονομικά μοντέλα, δηλαδή, που αποζημιώνουν την ανάπτυξη ενός νέου αντιβιοτικού ανεξάρτητα από τις πωλήσεις του (π.χ. μέσω συνδρομητικών μοντέλων).

Προκειται ουσιαστικά, για μηχανισμούς αποζημίωσης που ανταμείβουν τις φαρμακευτικές εταιρείες για την επιτυχή ανάπτυξη νέων αντιβιοτικών, ανεξαρτήτως του όγκου πωλήσεων.

Πετυχημένα παραδείγματα αποτελούν η Σουηδία και το Ηνωμένο Βασίλειο, χώρες που έχουν ήδη υιοθετήσει πιλοτικά τέτοια μοντέλα, με θετικά αποτελέσματα.

Μια ακόμη προτεινόμενη λύση, σύμφωνα με τον κ. Φουστέρη, η οποία συζητείται στο πλαίσιο της αναθεώρησης της φαρμακευτικής νομοθεσίας στην ΕΕ είναι και η θέσπιση voucher.

«Το voucher είναι ουσιαστικά ένα κίνητρο για μια εταιρεία που θα ανακαλύψει ένα αντιβιοτικό, να μπορεί -είτε για το αντιβιοτικό αυτό είτε, για ένα άλλο φάρμακό της- να αυξήσει την πατέντα του κατά ένα χρονικό διάστημα. Η πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής είναι κατά 12 μήνες. Αυτό θεωρείται ένα καλό κίνητρο για τις εταιρείες για να μπορέσουν να κάνουν έργο», κατέληξε ο ίδιος.

Αν δεν ληφθούν έγκαιρα μέτρα, όπως τόνισαν σε δραματικους τόνους οι επιστήμονες, προβλέπεται το 2050 να συμβαινουν παγκοσμίως 10 εκατομμύρια θάνατοι ετησίως και να υπάρχει οικονομικό κόστος 100 τρισεκατομμυρίων δολαρίων.