Μοριακή σύριγγα μεταφέρει πρωτεΐνες στα ανθρώπινα κύτταρα
Τεχνική δανεισμένη από τη φύση και βελτιωμένη με τη χρήση τεχνητής νοημοσύνης, θα μπορούσε να δώσει ώθηση στην ανάπτυξη καλύτερων συστημάτων χορήγησης φαρμάκων. Οι ερευνητές ανακάλυψαν μια μοριακή «σύριγγα» που χρησιμοποιούν ορισμένοι ιοί και βακτήρια για να μολύνουν τους ξενιστές τους και την έθεσαν σε λειτουργία παρέχοντας δυνητικά θεραπευτικές πρωτεΐνες σε ανθρώπινα κύτταρα που αναπτύσσονται στο εργαστήριο. «Είναι εκπληκτικό», αναφέρει ο Feng Jiang, μικροβιολόγος στο Ινστιτούτο Βιολογίας Παθογόνων της Κινεζικής Ακαδημίας Ιατρικών Επιστημών στο Πεκίνο. «Είναι μια τεράστια ανακάλυψη». Η τεχνική, που δημοσιεύτηκε στο Nature στις 29 Μαρτίου, θα μπορούσε να προσφέρει έναν νέο τρόπο για τη χορήγηση φαρμάκων με βάση τις πρωτεΐνες, αλλά θα χρειαστούν περισσότερες δοκιμές προτού μπορέσει να χρησιμοποιηθεί σε ανθρώπους.
Με περαιτέρω βελτιστοποίηση, θα μπορούσε επίσης να είναι χρήσιμη για την παροχή των στοιχείων που απαιτούνται για την επεξεργασία του γονιδιώματος CRISPR–Cas9. Ενώ ο Feng Zhang, μοριακός βιολόγος στο Broad Institute of MIT και Harvard στο Cambridge της Μασαχουσέτης, και πρωτοπόρος της τεχνικής CRISPR–Cas9 Zhang και οι συνεργάτες του αναζητούσαν τρόπους μεταφοράς πρωτεϊνών στα ανθρώπινα κύτταρα, μια ομάδα μικροβιολόγων μάθαιναν περισσότερα για μια ασυνήθιστη ομάδα βακτηρίων που χρησιμοποιούν μοριακές αιχμές για να τρυπήσουν τις μεμβράνες των κυττάρων-ξενιστών. Στη συνέχεια, τα βακτήρια μεταφέρουν πρωτεΐνες μέσω της διάτρησης και στο κύτταρο, εκμεταλλευόμενα τη φυσιολογία του ξενιστή προς όφελός τους. Πέρυσι, ο Jiang και οι συνεργάτες του ανέφεραν ότι μπορούσαν να χειριστούν αυτό το σύστημα που μοιάζει με σύριγγα στο βακτήριο Photorhabdus asymbiotica, φορτώνοντας πρωτεΐνες της επιλογής τους από θηλαστικά, φυτά και μύκητες στη σύριγγα. Κανονικά, το βακτήριο ζει μέσα σε νηματοειδείς οργανισμούς και χρησιμοποιεί τη σύριγγα για να μεταφέρει μια τοξίνη στα κύτταρα των εντόμων που έχουν μολυνθεί από τους νηματοειδείς οργανισμούς . Η τοξίνη σκοτώνει το έντομο και οι νηματοειδείς οργανισμοί τρώνε τα υπολείμματα.
«Το βακτήριο μπορεί να θεωρηθεί ως μισθωμένο όπλο για να σκοτώσει αυτό το έντομο», λέει ο συν-συγγραφέας Joseph Kreitz, μοριακός βιολόγος στο Ινστιτούτο Τεχνολογίας της Μασαχουσέτης στο Κέμπριτζ. Οι ερευνητές βρήκαν τρόπους για να κατασκευάσουν τη μοριακή σύριγγα P. asymbiotica έτσι ώστε να αναγνωρίζει ανθρώπινα κύτταρα. Επικεντρώθηκαν σε μια περιοχή της σύριγγας που ονομάζεται ίνα ουράς, η οποία συνήθως συνδέεται με μια πρωτεΐνη που βρίσκεται στα κύτταρα των εντόμων. Χρησιμοποιώντας το πρόγραμμα τεχνητής νοημοσύνης AlphaFold, το οποίο προβλέπει τις πρωτεϊνικές δομές, η ομάδα σχεδίασε τρόπους για να τροποποιήσει την ίνα της ουράς έτσι ώστε να αναγνωρίζει κύτταρα ποντικού και ανθρώπου. «Μόλις είχαμε την εικόνα, ήταν πολύ εύκολο να την τροποποιήσουμε για τις χρήσεις μας», λέει ο Kreitz. Στη συνέχεια φόρτωσαν τις σύριγγες με διάφορες πρωτεΐνες, συμπεριλαμβανομένου του Cas9 και τοξινών που θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για να σκοτώσουν τα καρκινικά κύτταρα, και τις χορήγησαν σε ανθρώπινα κύτταρα που αναπτύχθηκαν στο εργαστήριο και στον εγκέφαλο ποντικών.
Ορισμένοι ασθενείς θεωρούν ότι χειροτερεύουν τα συμπτώματά τους Οι ασθενείς και οι συνήγοροι τους καλούν τα Εθνικά Ινστιτούτα Υγείας των ΗΠΑ (NIH) να επανεξετάσουν την απόφασή τους να συμπεριλάβουν προγράμματα με σωματικές ασκήσεις στην πρωτοβουλία RECOVER, η οποία στοχεύει στη μελέτη και την εύρεση θεραπειών για την μακροχρόνια COVID. Όπως υποστηρίζουν ένα μεγάλο ποσοστό βιώνει αδιαθεσία μετά τέτοιου είδους ασκήσεις (PEM) – επιδείνωση συμπτωμάτων όπως κόπωση, δυσκολία στη ρύθμιση της θερμοκρασίας του σώματος και γνωστική δυσλειτουργία ακόμα και μετά από ελαφριά άσκηση – και φοβούνται ότι οι ασκήσεις του RECOVER θα μπορούσαν και να βλάψει κάποιους συμμετέχοντες. Με πολλαπλές επιστολές, οι συνήγοροι ζητούν από το NIH και τους συνδεδεμένους γιατρούς να εξηγήσουν το σκεπτικό τους για αυτήν την εξέταση.Όπως αναφέρεται στο σχετικό δημοσίευμα του Nature, έως και 23 εκατ. άνθρωποι στις ΗΠΑ έχουν αναπτύξει long COVID-19. Σύμφωνα με έρευνα, το 18% ατόμων με long covid που υπέβαλαν αιτήσεις αποζημίωσης στην Πολιτεία της Νέας Υόρκης μεταξύ 1ης Ιανουαρίου 2020 και 31ης Μαρτίου 2022 δεν είχαν επιστρέψει στην εργασία τους για πάνω από ένα χρόνο μετά τη μόλυνση από SARS-CoV-2. Οι συνήγοροι τους θέλουν να δουν τα πρωτόκολλα των ασκήσεων στο RECOVER επειδή ανησυχούν ότι οι συμμετέχοντες στη δοκιμή δεν θα ενημερωθούν επαρκώς για τους πιθανούς κινδύνους, δεν θα ελεγχθούν σωστά πριν τις κάνουν αλλά ούτε και μετά τη δοκιμή για πιθανές βλάβες.
Σε 10 Δήμους της χώρας Χθεσινή εγκύκλιος του Υπουργού Υγείας θεσμοθετεί την ανάπτυξη πιλοτικής εφαρμογής παρέμβασης «Φιλικές κοινότητες στην προαγωγή του Μητρικού Θηλασμού (ΦΚΜΘ) – ΑΜΑΛΘΕΙΑ». Σύμφωνα με τα πρώτα αποτελέσματα που έχουν ανακοινωθεί από την «Εθνική Μελέτη Συχνότητας και Προσδιοριστικών Παραγόντων του Μητρικού Θηλασμού», παρατηρείται σημαντική αύξηση του ποσοστού του Μητρικού Θηλασμού, κατά το πρώτο εξάμηνο από τη γέννηση, στην Ελλάδα με τη σημαντική συμμετοχή των δράσεων της ΑΛΚΥΟΝΗΣ. Όμως ανακύπτει μείζον θέμα την πρώτη εβδομάδα στο μαιευτήριο και μετά τον 4ο μήνα εξαιτίας της πρώιμης εισαγωγής στερεών τροφών στην Ελλάδα, γεγονός που χρήζει αντιμετώπισης σε Εθνικό επίπεδο για την εδραίωση της προαγωγής του Μητρικού Θηλασμού. Η ανάπτυξη της παρέμβασης για τις Φιλικές Κοινότητες για την Προαγωγή του Μητρικού Θηλασμού, συμβάλει στη συνέχιση της λειτουργίας των σχετικών υπηρεσιών και Προγραμμάτων, αλλά και στη διάχυση των αποτελεσμάτων και της προσθετικής αξίας αυτώνστις υπηρεσίες υγείας και προς όφελος των οικογενειών και της ευρύτερης κοινωνίας. Η ανάπτυξη της πιλοτικής εφαρμογής της παρέμβασης, αποσκοπεί στη διαμόρφωση ενός πλαισίου συνεργασίας φορέων σε επίπεδο τοπικής κοινωνίας, ώστε να συγκροτηθεί μια ολοκληρωμένη και συστηματική οργάνωση δράσεων που θα προάγουν τον Μητρικό Θηλασμό σε κάθε επίπεδο.
Σκοποί της παρέμβασης είναι:
– Η Προαγωγή του Μητρικού Θηλασμού και η αναγνώρισή του ως τη φυσική επιλογή για τη σίτιση των βρεφών – νεογνών.
– Η διαμόρφωση και η υποστήριξη δομών στην κοινότητα για την προαγωγή του μητρικού θηλασμού.
– Η ενδυνάμωση των οικογενειών για αποτελεσματικό μητρικό θηλασμό.
– Η ενδυνάμωση συμμετοχής των ιατρών και επαγγελματιών υγείας στην προαγωγή του μητρικού θηλασμού.
– Η διαμόρφωση και η ενεργοποίηση δικτύου φορέων της τοπικής κοινωνίας- κοινότητας, προς ενίσχυση και υποστήριξη πρωτοβουλιών και δράσεων προαγωγής του μητρικού θηλασμού.
Η πιλοτική εφαρμογή της παρέμβασης σχεδιάζεται, οργανώνεται και υλοποιείται, σε δέκα (10) Δήμους, που συγκεντρώνουν βασικά χαρακτηριστικά όπως, ο πληθυσμός νέων ατόμων (18-40 ετών), το πλήθος γάμων και γεννήσεων ανά έτος, η δραστηριοποίηση της κοινότητας σε παρόμοιες δράσεις που προάγουν την μητρότητα και τη φροντίδα του παιδιού κ.λπ..
Επίσης σημαντικό είναι ο πληθυσμός των Δήμων να μην υπερβαίνει τις 100.000 και να προέρχονται από διάφορες Περιφέρειες της χώρας και προτείνεται να είναι τρεις (3) νησιωτικοί, τέσσερις (4) σε αστικές περιοχές και τρεις (3) σε ημιαστικές με γεωγραφική κάλυψη κοινοτήτων αγροτικού χαρακτήρα.
Η οριστικοποίηση της επιλογής των Δήμων που θα συμμετέχουν στην πιλοτική εφαρμογή, θα γίνει σύμφωνα με πρόταση εισήγησης του Ινστιτούτου Υγείας του Παιδιού προς το Υπουργείο Υγείας, που θα προκύψει αξιοποιώντας την εμπειρία του στο πεδίο αυτό και από τη συνεργασία του με την Κεντρική Ένωση Δήμων Ελλάδος ή με το Ελληνικό Διαδημοτικό Δίκτυο Υγιών πόλεων – Προαγωγής Υγείας.
Πολύ σοβαρή δυσλειτουργία έχει προκύψει με την εκτέλεση των συνταγογραφούμενων γονιδιακών εξετάσεων για τον καρκίνο του μαστού.
Σύμφωνα με τις οδηγίες της διοίκησης του ΕΟΠΥΥ για την εφαρμογή της σχετικής 61919/10.82.018 ΚΥΑ, με την οποία καλύπτονται 700 ευρώ για την εξέταση ογκολογικών βιοδεικτών BRCA 1-2, θα πρέπει ο ασφαλισμένος να προσκομίσει μια σειρά από δικαιολογητικά τα οποία είναι αδύνατον, σε πολλές περιπτώσεις να εξασφαλίσει.
Συγκεκριμένα, θα πρέπει ο ασφαλισμένος να προσκομίσει βεβαιώσεις ιατρικού ιστορικού καρκίνου, με εμπεριστατωμένη διάγνωση, για δύο μέλη της οικογένειας του. Η απαίτηση αυτή σε πολλές περιπτώσεις είναι αδύνατον να ικανοποιηθεί, με δεδομένο ότι δεν υπήρχαν στο παρελθόν ηλεκτρονικοί φάκελοι ασθενών, ούτε έχει διατηρηθεί το ιατρικό αρχείο για ασθενείς που νόσησαν πριν από πολλά χρόνια. Το αποτέλεσμα είναι να δημιουργείται φραγμός στην πρόσβαση στις κρίσιμες αυτές εξετάσεις.
Για το θέμα κατατέθηκε ερώτηση στη Βουλή.
Ο αρμόδιος Υπουργός ερωτάται εάν προτίθεται να αναθεωρήσει αυτή την απαίτηση του ΕΟΠΥΥ, για προσκόμιση δικαιολογητικών εμπεριστατωμένης διάγνωσης για δύο μέλη της οικογένειας ασφαλισμένων που πρέπει να έχουν πρόσβαση στις γονιδιακές εξετάσεις του καρκίνου του μαστού, στην περίπτωση που αυτά δεν είναι δυνατόν να εξευρεθούν λόγω παρέλευσης ετών κι αδυναμίας εντοπισμού των σχετικών φακέλων.
Προσχέδιο με τις κατευθυντήριες χορήγησης του Tezspire ως θεραπεία συντήρησης για άτομα 12 ετών και άνω με σοβαρό άσθμα, εξέδωσε το Εθνικό Ινστιτούτο Αριστείας Υγείας και Φροντίδας της Αγγλίας (NICE). Εν αναμονή της τελικής υπογραφής, το φάρμακο θα απευθυνθεί σε δεκάδες χιλιάδες ασθενείς με σοβαρό άσθμα στην Αγγλία.
Το NICE υποστηρίζει τη χρήση του φαρμάκου σε περιπτώσεις όπου οι ασθενείς δεν λαμβάνουν επαρκή ανακούφιση από υψηλές δόσεις εισπνεόμενων κορτικοστεροειδών ή άλλη θεραπεία συντήρησης άσθματος. Το Tezspire συνιστάται μόνο σε άτομα που είχαν τρεις ή περισσότερες παροξύνσεις τον τελευταίο χρόνο ή σε εκείνους που λαμβάνουν από του στόματος συντηρητική αγωγή με κορτικοστεροειδή.
Η καθοδήγηση έρχεται εν μέσω μιας διαδικασίας αναθεώρησης που ξεκίνησε την άνοιξη του 2021, σύμφωνα με τον ιστότοπο της NICE. Το Tezspire κέρδισε εγκρίσεις στο Ηνωμένο Βασίλειο και την Ευρώπη τον Σεπτέμβριο του 2022.
Η AstraZeneca και η Amgen ανακοίνωσαν τη συνεργασία τους σχετικά με το φάρμακο περί το 2020. Στο πλαίσιο της συμφωνίας, η AstraZeneca πρωτοστατεί στην ανάπτυξη, ενώ η Amgen πρωτοστατεί στην παραγωγή. Και οι δύο εταιρείες διαθέτουν από κοινού το φάρμακο στην Βόρεια Αμερική.
Αποτελεσματικότητα
Σύμφωνα με την αναθεώρηση του NICE, το φάρμακο «μειώνει τις παροξύνσεις και τη λήψη κορτικοστεροειδών από του στόματος» που χρειάζονται οι ασθενείς, σε σύγκριση με το εικονικό φάρμακο. Το Tezspire φαίνεται εξίσου αποτελεσματικό με άλλα βιολογικά φάρμακα, όπως τονίζει ο Οργανισμός.
Όσον αφορά τη σχέση κόστους-αποτελεσματικότητας, διαπιστώθηκε ότι το φάρμακο παρέχει αξία όταν χρησιμοποιείται ως πρόσθετη θεραπεία συντηρητικής αγωγής. Η AstraZeneca προσέφερε μια εμπιστευτική έκπτωση στις 1.265 λίρες (1.560 δολ.) ανά φιαλίδιο, για να εξασφαλίσει την κάλυψη. Η εταιρεία εκτιμά ότι περίπου 60.000 άτομα θα είναι επιλέξιμα για θεραπεία, σύμφωνα με τον NICE.
Κατά τη στιγμή της έγκρισης του FDA για το Tezspire τον Δεκέμβριο του 2021, οι αναλυτές πίστευαν ότι το φάρμακο θα γίνει blockbuster εντός της δεκαετίας.
Διαθέσιμη και στους έλληνες γιατρούς και ασθενείς, είναι πλέον, η νέα ηλεκτρονική πλατφόρμα ενημέρωσης για τη Νωτιαία Μυϊκή Ατροφία (SMA), «TOGETHER IN SMA», www.togetherinsma.gr.
Στόχος
Η νέα πλατφόρμα έχει στόχο να βοηθήσει τους ασθενείς και τους φροντιστές τους να αποκτήσουν μια ολοκληρωμένη εικόνα για τις σύγχρονες επιλογές φροντίδας και ολιστικής διαχείρισης της SMA, να αναπτύξουν το δικό τους πλάνο φροντίδας σε συνεργασία με τον γιατρό τους, αλλά και να αντλήσουν πληροφορίες και συμβουλές για τη διευκόλυνση της καθημερινότητάς τους.
Παράλληλα, συγκεντρώνει όλες τις επιστημονικές πληροφορίες για τη νόσο, τα συμπτώματα και τη διάγνωσή της καθώς και τα σύγχρονα επίσημα πρότυπα ολιστικής φροντίδας, σε ειδικές ενότητες για βρέφη/παιδιά και ενήλικες.
Περιλαμβάνει, επίσης, προτάσεις, πρακτικές συμβουλές και εύχρηστα εργαλεία καθημερινότητας που ποικίλλουν από τη διατροφή, την άσκηση, τη φυσιοθεραπεία μέχρι και τον υποστηρικτικό εξοπλισμό, συνδυάζοντας την τεχνογνωσία ειδικών επιστημόνων αλλά και εμπειρίες πραγματικών φροντιστών υγείας και ασθενών.Την πλατφόρμα έχει αναπτύξει η διεθνής φαρμακευτική εταιρεία βιοτεχνολογίας Biogen, την οποία στην Ελλάδα εκπροσωπεί η GENESIS Pharma.
Νωτιαία μυϊκή ατροφία
Η νωτιαία μυϊκή ατροφία (SMA) είναι μια σπάνια γενετική, κληρονομική νευρομυϊκή νόσος, που εκδηλώνεται σε διαφορετικές ηλικίες – τη βρεφική, τη νεανική ηλικία ή και την ενήλικη ζωή- ανάλογα με τον τύπο της και εμφανίζει ένα μεγάλο εύρος βαρύτητας συμπτωμάτων.
Πρόκειται για μια χρόνια, εξελικτική, πολυσύνθετη νόσος και κάθε άτομο επηρεάζεται διαφορετικά στην πορεία της ζωής του. Γι΄αυτό και οι σύγχρονες διεθνείς οδηγίες φροντίδας ακολουθούν μια πολυεπιστημονική προσέγγιση και ένα εξατομικευμένο πλάνο συνολικής διαχείρισης, το οποίο προσαρμόζεται στην πάροδο του χρόνου ανάλογα με την πορεία της νόσου.
Ο Δρ. Γιώργος Καραχάλιος, Νευρολόγος, Διευθυντής Τομέα Νευρολογίας της GENESIS Pharma δήλωσε σχετικά: «Η πρόοδος στην αντιμετώπιση και τη συνολική διαχείριση της SMA είναι πραγματικά πολύ μεγάλη. Η πλατφόρμα TOGETHER IN SMA αποτυπώνει αυτήν την πρόοδο, συγκεντρώνει εύληπτα όλη την επιστημονική γνώση για τo νόσημα, αλλά και την πολύτιμη προσωπική εμπειρία ασθενών και φροντιστών. Δημιουργήθηκε από την Biogen και υποστηρίχθηκε από την εταιρεία μας στην Ελλάδα, με σκοπό να βοηθήσει όσους ζουν με SMA να αναπτύξουν, σε συνεργασία με τον γιατρό τους, ένα προσωπικό σύγχρονο πλάνο ολιστικής θεραπευτικής προσέγγισης και καθημερινής υποστήριξης και με την ελπίδα να διευκολύνει ουσιαστικά το απαιτητικό ταξίδι ζωής με την SMA».
Μέσω της εκστρατείας των Γιατρών του Κόσμου τονίζεται πως η Υγεία αποτελεί ανθρώπινο δικαίωμα για όλους.
Η καμπάνια των Γιατρών του Κόσμου «ΔΕΝ ΜΑΣ ΝΟΙΑΖΕΙ» υπενθυμίζει σε όλους μας αυτή την ενίοτε ανησυχητική πραγματικότητα: οι άνθρωποι χωρίς χαρτιά, οι άστεγοι, οι εργαζόμενοι στο σεξ, οι χρήστες ναρκωτικών, τα άτομα ΛΟΑΤΚΙ+ που βρίσκονται σε επισφαλείς συνθήκες διαβίωσης, αντιμετωπίζουν σημαντικά εμπόδια πρόσβασης στο σύστημα υγείας.
Η ενημερωτική εκστρατεία των Γιατρών του Κόσμου επικεντρώνεται στην κατάρριψη των στερεοτυπικών αντιλήψεων που στιγματίζουν κοινωνικά ευάλωτους συνανθρώπους μας, προβάλλοντας ως κεντρικό μήνυμα πως «Όλοι έχουν δικαίωμα στη Φροντίδα Υγείας – Αυτό που μας νοιάζει είναι η ανεμπόδιστη πρόσβαση στην Υγεία».
«Δεν μας νοιάζει η εμφάνισή τους, η θρησκεία ή η εθνικότητά τους»
Μέσω της εκστρατείας των Γιατρών του Κόσμου τονίζεται πως η Υγεία αποτελεί ανθρώπινο δικαίωμα για όλους, ανεξάρτητα από το φύλο, την καταγωγή, το σεξουαλικό προσανατολισμό, τη θρησκεία, την ιδεολογία ή την πολιτική πεποίθηση.
Η προάσπιση και η διασφάλιση της ανεμπόδιστης πρόσβασης σε υπηρεσίες Υγείας, αποτελεί την κινητήρια αρχή των Γιατρών του Κόσμου από την έναρξη της λειτουργίας τους.
H ενημερωτική εκστρατεία των Γιατρών του Κόσμου αποτελεί δράση του έργου «ΘΕΟ.ΡΟ – Θέσπιση Οριζόντιου Οργανωσιακού και Στρατηγικού Πλάνου 2022-2025» που υλοποιείται στο πλαίσιο του προγράμματος Active citizens fund, με φορέα υλοποίησης τους Γιατρούς του Κόσμου. Το πρόγραμμα Active citizens fund, ύψους € 13,5 εκ., χρηματοδοτείται από την Ισλανδία, το Λιχτενστάιν και τη Νορβηγία και είναι μέρος του χρηματοδοτικού μηχανισμού του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου (ΕΟΧ) περιόδου 2014 – 2021, γνωστού ως EEA Grants.
Το πρόγραμμα στοχεύει στην ενδυνάμωση και την ενίσχυση της βιωσιμότητας της κοινωνίας των πολιτών και στην ανάδειξη του ρόλου της στην προαγωγή των δημοκρατικών διαδικασιών, στην ενίσχυση της συμμετοχής των πολιτών στα κοινά και στην προάσπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Τη διαχείριση της επιχορήγησης του προγράμματος Active citizens fund για την Ελλάδα έχουν αναλάβει από κοινού το Ίδρυμα Μποδοσάκη και το SolidarityNow.
Η ατμοσφαιρική συγκέντρωση πέντε χημικών ουσιών που καταστρέφουν το όζον και των οποίων η χρήση έχει απαγορευτεί, είναι αυξημένη, σύμφωνα με έρευνα που δημοσιεύεται στο περιοδικό «Nature Geoscience».
Πρόκειται για τους χλωροφθοράνθρακες (CFC), χημικές ουσίες που χρησιμοποιήθηκαν ευρέως στην παραγωγή εκατοντάδων προϊόντων, όπως σπρέι αεροζόλ, διογκωτικά για αφρούς και υλικά συσκευασίας, διαλύτες, καθώς και στην ψύξη, και η παραγωγή τους για τέτοιες χρήσεις απαγορεύτηκε βάσει του Πρωτοκόλλου του Μόντρεαλ το 2010, γιατί καταστρέφουν το προστατευτικό στρώμα του όζοντος της Γης. Ωστόσο, οι ουσίες αυτές μπορούν ακόμα να απελευθερωθούν ως πρώτες ύλες, οι οποίες χρησιμοποιούνται για την παραγωγή άλλων ενώσεων, ενδιάμεσα και σε υποπροϊόντα κατά την παραγωγή άλλων χημικών ουσιών, όπως οι υδροφθοράνθρακες (HFC), που αναπτύχθηκαν ως υποκατάστατα για τα CFC στην ψύξη και τον κλιματισμό. Αυτή είναι μια εξαίρεση που επιτρέπεται βάζει του Πρωτοκόλλου του Μόντρεαλ, ωστόσο είναι αντίθετη με τους ευρύτερους στόχους του.
Η έρευνα, με επικεφαλής το Πανεπιστήμιο του Μπρίστολ και την αμερικανική Εθνική Διοίκηση Ωκεανών και Ατμόσφαιρας (ΝΟΑΑ), διεξήχθη από μια ομάδα επιστημόνων από τη Βρετανία, τις ΗΠΑ, την Ελβετία, την Αυστραλία και τη Γερμανία. Οι ερευνητές επικεντρώθηκαν σε πέντε CFC με λίγες ή καθόλου γνωστές τρέχουσες χρήσεις, που έχουν ατμοσφαιρική διάρκεια ζωής που κυμαίνεται από 52 ως 640 χρόνια. Έπειτα από μετρήσεις που έγιναν σε 14 τοποθεσίες σε όλο τον κόσμο, διαπιστώθηκε ότι η ατμοσφαιρική συγκέντρωση των πέντε CFC έχει αυξηθεί μετά την κατάργηση της παραγωγής τους για τις περισσότερες χρήσεις το 2010 και έφτασε σε συγκέντρωση ρεκόρ το 2020.
Για τρία από αυτά τα CFC, οι αυξημένες εκπομπές μπορεί να οφείλονται εν μέρει στη χρήση τους στην παραγωγή δύο κοινών HFC, που χρησιμοποιούνται κυρίως στην ψύξη και τον κλιματισμό. Τα αίτια πίσω από τις αυξανόμενες εκπομπές των δύο άλλων CFC είναι λιγότερο σαφή, καθώς δεν υπάρχουν γνωστές τρέχουσες χρήσεις γι’ αυτά.
«Το βασικό στοιχείο είναι ότι η διαδικασία παραγωγής για κάποιες από τις χημικές ουσίες που αντικαθιστούν τα CFC, μπορεί να μην είναι εντελώς φιλική προς το όζον, ακόμα και αν τα ίδια τα χημικά αντικατάστασης είναι», αναφέρει ο επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης, Λουκ Γουέστερν, ερευνητής στο Πανεπιστήμιο του Μπρίστολ και στην Εθνική Διοίκηση Ωκεανών και Ατμόσφαιρας.
Σύμφωνα με τους ερευνητές, οι εκπομπές από αυτές τις ουσίες CFC επί του παρόντος δεν απειλούν σημαντικά την ανάκτηση του όζοντος, αλλά καθώς είναι ισχυρά αέρια θερμοκηπίου, εξακολουθούν να επηρεάζουν το κλίμα. Επίσης, εάν οι εκπομπές αυτών των πέντε CFC συνεχίσουν να αυξάνονται, ο αντίκτυπός τους μπορεί να αναιρέσει ορισμένα από τα οφέλη που αποκομίστηκαν από το Πρωτόκολλο του Μόντρεαλ.
«Δεδομένης της συνεχιζόμενης αύξησης αυτών των χημικών ουσιών στην ατμόσφαιρα, ίσως είναι καιρός να σκεφτούμε να βελτιώσουμε λίγο περισσότερο το Πρωτόκολλο του Μόντρεαλ», δήλωσε ο συν-συγγραφέας της μελέτης, Γιοχάνες Λάουμπε από το Ινστιτούτο Ενέργειας και Κλιματικής Έρευνας στο ερευνητικό κέντρο Forschungszentrum Jülich.
Δομικές αλλαγές βρίσκονται σε εξέλιξη στο Εθνικό Σύστημα Υγείας (ΕΣΥ) ώστε να είναι σύγχρονο και λειτουργικό. «Καυτό» ζήτημα αποτελεί η επαρκής στελέχωση των δημόσιων νοσοκομείων με γιατρούς και νοσηλευτές.
Η αναπληρώτρια υπουργός Υγείας, Μίνα Γκάγκα, γιατρός που μέχρι πρόσφατα υπηρετούσε το ΕΣΥ ως πνευμονολόγος στο Νοσοκομείο «Σωτηρία» στην Αθήνα, εξηγεί μιλώντας στο ygeiamou.gr τις αλλαγές που πρέπει να γίνουν στην Ιατρική Εκπαίδευση αλλά και τα κίνητρα που πρέπει να δοθούν ώστε να καλυφθούν οι κενές θέσεις σε κεντρικά και περιφερειακά νοσοκομεία.
«Πρέπει να έχουμε συγκεκριμένες ειδικότητες. Αυτή την περίοδο παρατηρούνται μεγάλες ελλείψεις σε παθολογανατόμους, κυτταρολόγους, βιοπαθολόγους, ενώ και απλούς παθολόγους έχουμε λιγότερους απ’ όσους μας χρειάζονται, ενώ αντιθέτως έχουμε πολλούς σε άλλες ειδικότητες», αναφέρει χαρακτηριστικά.
Και κάνοντας έναν απολογισμό του έργου του υπουργείου ενόψει εκλογών η αναπληρώτρια υπουργός Υγείας σημειώνει ότι «οι ειδικευόμενοι πλέον μπαίνουν σε ένα cluster (σύνολο) νοσοκομείων […], πράγμα πολύ σημαντικό για τη συνεργατικότητα των νοσοκομείων αλλά και για το σύνολο της ποιότητας των υπηρεσιών υγείας…».
Ακούστε ολόκληρη τη συζήτηση στο podcast που ακολουθεί:
Ποιοι παράγοντες συντέλεσαν στην παρατηρούμενη αύξηση και σε τι οφείλεται η υπερβάλλουσα θνησιμότητα – Δείτε πίνακες
Η πανδημία του κορωνοϊού επανέφερε στο προσκήνιο τη συζήτηση για τον αριθμό και τα αίτια των θανάτων στον φθίνοντα και γηρασμένο ελληνικό πληθυσμό. Ομάδα ερευνητών του Πολυτεχνείου Κρήτης με επικεφαλής τον καθηγητή Κωνσταντίνο Ζοπουνίδη εκπόνησε τη μελέτη με θέμα «Απώλειες ζωών στην Ελλάδα: Διαχρονική Αύξηση, Υπερβάλλουσα Θνησιμότητα και Κορωνοϊός» καταλήγοντας σε ενδιαφέροντα και εν μέρει μη αναμενόμενα συμπεράσματα.
Τα τελευταία χρόνια πριν την εμφάνιση της πανδημίας υπήρξε μία ετήσια εναλλασσόμενη αυξομείωση στους θανάτους, κάτι που σταμάτησε να συμβαίνει στα δύο πρώτα πανδημικά έτη. «Βλέπουμε αύξηση κατά 5.750 θανάτους το 2020 (4,6%) και 13.298 το 2021 (10,2%), με τους θανάτους να φτάνουν στην μεγαλύτερη καταγεγραμμένη τιμή που έλαβαν ποτέ. Αντιθέτως, το 2022 σημειώθηκε μείωση κατά 3.294 θανάτους (-2,3%), παρ’ όλα αυτά οι θάνατοι ξεπέρασαν τους 140.000 για δεύτερη φορά στην ιστορία καταγραφής τους. Όπως φαίνεται από τους αριθμούς, το μεγαλύτερο ποσοστό της αύξησης των θανάτων κατά τα τρία πανδημικά έτη οφείλεται στον κορωνοϊό, αφού αν εξαιρέσουμε τους θανάτους που οφείλονται σε αυτόν, οι μεταβολές είναι πολύ μικρότερες» εξηγεί ο κ. Κωνσταντίνος Ζοπουνίδης.
Θάνατοι και δεδομένα κορωνοϊού
Το 2020 το ποσοστό θνητότητας ήταν 3,5%, ενώ το 2021 αυτό υποχώρησε σε ποσοστό κάτω του 1,5%, με τους θανάτους όμως να τετραπλασιάζονται και τα κρούσματα να δεκαπλασιάζονται. Αυτό οφείλεται στην άρση των υγειονομικών μέτρων, όπως και στην μετάλλαξη Δέλτα, που ήταν πολύ μεταδοτικότερη και το ίδιο επικίνδυνη με το αρχικό στέλεχος, ενώ η μείωση του ποσοστού θνητότητας στην φυσική ανοσία και τον εμβολιασμό. Το 2022 κυριάρχησε το στέλεχος’Ομικρον, που είναι ηπιότερο των προηγούμενων, γι’ αυτό και η θνητότητα έπεσε στο 0,3%, με τα κρούσματα όμως να τετραπλασιάζονται συγκριτικά με το 2021, νοσώντας από κορωνοϊό σχεδόν ο μισός πληθυσμός της Ελλάδας, ενώ οι θάνατοι μειώθηκαν κατά 1.806 σε σχέση με το προηγούμενο έτος.
Το θετικό στοιχείο που προκύπτει από τα παραπάνω, είναι η μεγάλη πτώση του ποσοστού θνητότητας από το 2020 και το γεγονός ότι η επικρατούσα μετάλλαξη Όμικρον είναι ηπιότερη. Αυτό φέρνει την θνητότητα του κορωνοϊού σε επίπεδα παρόμοια με αυτά της γρίπης, αν και ακόμα, σύμφωνα με έρευνες που πραγματοποιήθηκαν σε Ελβετία (JAMA Network) και Καναδά (BMJ Open) και δημοσιεύθηκαν τον Φεβρουάριο του 2023, παραμένει πιο επικίνδυνος από αυτή. «Πρόκειται για ένα πρόβλημα πολύ σοβαρό, διότι προσθέτει ακόμα μία αιτία θανάτου, η οποία δεν υπήρχε πριν λίγα χρόνια» σχολιάζει ο Δρ Δημήτρης Μπατάκης.
Ο κορωνοϊός μπορεί να έχει γίνει πιο ήπιος, όμως λόγω της μεγάλης μεταδοτικότητάς του, δίνει περισσότερα κρούσματα, που με την σειρά τους επιφέρουν περισσότερους θανάτους σε σύγκριση με την γρίπη και άλλους μεταδιδόμενους αναπνευστικούς ιούς και αυτό είναι το μεγαλύτερο πρόβλημα σχετικά με αυτόν τον ιό.
Εκτός όμως από τους θανάτους, ο κορωνοϊός επιφέρει ακόμα ένα πρόβλημα στην δημόσια υγεία, αυτό του long-covid, δηλαδή των μακροπρόθεσμων επιπτώσεων στην υγεία ορισμένων ανθρώπων που νόσησαν από αυτόν, επηρεάζοντας πολλά ανθρώπινα όργανα και επιφέροντας πολλαπλά προβλήματα στον οργανισμό. Επ’ αυτού, το επιστημονικό περιοδικό «Nature» σε έκθεσή του τον Ιανουάριο του 2023, εκτίμησε πως οι περιπτώσεις long-covid ανέρχονται τουλάχιστον στα 65 εκατ. παγκοσμίως. Το συγκεκριμένο πρόβλημα ίσως αποδειχθεί εφάμιλλο αν όχι μεγαλύτερο και από την ίδια την πανδημία.
Τέλος, ακόμα μία απόδειξη για την επικινδυνότητα που είχε ο κορωνοϊός στην αρχή της εμφάνισής του και το πόσο σοβαρή ήταν η κατάσταση που κλήθηκε όλος ο κόσμος να αντιμετωπίσει, σε αντίθεση με όσους θεωρούσαν ότι πρόκειται για μια ήπια ασθένεια, είναι οι αριθμοί που αναφέρουν οι ειδικοί. «Κι αυτό γιατί, αν το 0,32% ως υφιστάμενο ποσοστό θνητότητας επιφέρει τόσους πολλούς θανάτους, μπορούμε να αναλογιστούμε τον κίνδυνο που διατρέχαμε όταν το ποσοστό αυτό βρισκόταν στο 3,5%, με ένα στέλεχος που δημιουργούσε βαρύτερη ασθένεια, και σε συνθήκες απουσίας φυσικής ανοσίας και εμβολίου, και κατ’ επέκταση το πόσο βοήθησαν τα υγειονομικά μέτρα στον περιορισμό του ιού» αναφέρει ο κ. Μανώλης Καρακώστας.
Πλέον, υπάρχουν φάρμακα και ανοσία κατά του ιού, αλλά είναι χρήσιμο να τηρούνται όπου χρειάζεται στοιχειωδώς τα απαραίτητα μέτρα, κατά τις υποδείξεις των υγειονομικών αρχών, και αυτό μάλιστα είναι αναγκαίο να συμβαίνει, διότι η πανδημία έφερε νέες συνθήκες στην αντιμετώπιση των ασθενειών.
Υπερβάλλουσα θνησιμότητα σε αιτίες εκτός κορωνοϊού
Όπως ήταν αναμενόμενο ο κορωνοϊός επέφερε αύξηση των θανάτων σε σύγκριση με τα προηγούμενα έτη σε όλα τα κράτη, όμως παράλληλα έχει παρατηρηθεί το φαινόμενο της υπερβάλλουσας θνησιμότητας σε αιτίες εκτός κορωνοϊού, το οποίο απασχολεί την ιατρική κοινότητα. Στις χώρες του εξωτερικού που το θέμα έχει μελετηθεί σε ικανοποιητικό βαθμό, φαίνεται ότι οι αιτίες του προβλήματος σχετίζονται με την πανδημία. Ήδη από το πρώτο κύμα της πανδημίας είχαν κυκλοφορήσει μελέτες και άρθρα που έκαναν λόγο για την αποχή των ανθρώπων από προγνωστικές και προγραμματισμένες εξετάσεις, λόγω της εμφάνισης του κορωνοϊού. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα την έλλειψη έγκαιρης διάγνωσης ασθενειών που αποτελούν αιτίες θανάτου. Επίσης, η αιτία αυτής της υπερβάλλουσας θνησιμότητας σύμφωνα με τον Ιατρικό Σύλλογο του Καναδά, σε έκθεση που εξέδωσε η Deloitte, φαίνεται να έγκειται και στις μειωμένες επισκέψεις στα νοσοκομεία, όταν προέκυπταν προβλήματα υγείας, αφού οι άνθρωποι δεν προσέρχονταν στα εξωτερικά ιατρεία ή στις μονάδες πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας, όπως και στις αναβολές προγραμματισμένων χειρουργικών επεμβάσεων, που κάποιες από αυτές αφορούσαν σοβαρά περιστατικά. Το BBC κάνοντας λόγο σε άρθρο του για το φαινόμενο αυτό στην Μεγάλη Βρετανία, αναφέρεται στην αδυναμία του συστήματος υγείας να σηκώσει το βάρος του φόρτου τόσο των ασθενών με κορωνοϊό όσο και εκείνων που είχαν άλλα προβλήματα υγείας, τονίζοντας ακόμα και τις καθυστερήσεις των ασθενοφόρων στις παραλαβές ασθενών.
Επιπροσθέτως, από το 2021 το CDC έκανε λόγο για αύξηση θανάτων από διαβήτη, ενώ το JAMA Cardiology για αύξηση των καρδιακών επεισοδίων εκτός νοσοκομειακών μονάδων. Επίσης, η Αμερικανική Ακαδημία Νευρολογίας με την Εθνική Στατιστική Υπηρεσία του Ηνωμένου Βασιλείου προσθέτουν στα στοιχεία την αύξηση των θανάτων από τις νόσους Πάρκινσον και Αλτσχάιμερ αντίστοιχα. Από τα παραπάνω προκύπτει εύλογα το ερώτημα, ποια είναι η αιτία αυτού του προβλήματος.
Αρχικά, κανείς θα μπορούσε να σκεφτεί πως τα υγειονομικά περιοριστικά μέτρα απέτρεψαν τους ανθρώπους από τις σχετικές με την προφύλαξη της υγείας τους ενέργειες, αφού η κύρια προσέγγιση στην αρχή της πανδημίας ήταν η μείωση των επαφών, για τον περιορισμό του ιού. Όμως, οι ειδικοί τονίζουν πως η ευθύνη δεν βαραίνει τα υγειονομικά μέτρα, αλλά έγκειται στον φόβο των ανθρώπων για πιθανή έκθεσή τους στον ιό. Αυτό πιστοποιεί άρθρο της Washington Post, αναφερόμενο στην έρευνα «National Poll on Healthy Aging» του Πανεπιστημίου του Michigan, όπου σημειώνεται ότι τον Ιανουάριο του 2021, δηλαδή σε μία εποχή που δεν επικρατούσαν lockdowns στις ΗΠΑ, αλλά βρισκόταν σε έξαρση το στέλεχος δέλτα, η προσέλευση των ανθρώπων για τις απαραίτητες εξετάσεις είχε μειωθεί κατά 30%. Την θέση αυτή επιβεβαιώνει έρευνα του JAMA που δημοσιεύθηκε τον Φεβρουάριο του 2023, και αναφέρει πως οι προσυμπτωματικοί έλεγχοι του καρκίνου του στήθους και του πνεύμονα στις ΗΠΑ μειώνονταν τις περιόδους που τα κρούσματα αυξάνονταν, όπως τον Ιανουάριο και Φεβρουάριο του 2021 και τα τέλη του 2021 με τις αρχές του 2022, ενώ αντίθετα τις περιόδους που η πανδημία σημείωνε ύφεση, όπως το καλοκαίρι του 2020, οι έλεγχοι επέστρεφαν στα αναμενόμενα επίπεδα, γεγονός που αποδεικνύει ότι οι αναβολές και οι ακυρώσεις των εξετάσεων δεν συσχετίζονται με τα αυστηρά υγειονομικά μέτρα που επικροτούσαν, αλλά με τον ίδιο τον ιό. Αυτό αν μη τι άλλο, δείχνει πως ο κόσμος ακόμα και σήμερα, που η πανδημία έχει περάσει σε άλλη φάση, πιο ελεγχόμενη εν σχέσει με το πρώτο πανδημικό έτος, φοβάται την προσέλευσή του στις μονάδες υγείας, λόγω του κορωνοϊού. Ήταν αναμενόμενο πως η πανδημία θα άφηνε στην παγκόσμια κοινότητα πολλά απότοκα, όπως συμβαίνει με πάσης φύσεως κρίσεις, π.χ. πόλεμος, οικονομική κρίση κλπ. Δυστυχώς, βλέπουμε πως η παρούσα υγειονομική κρίση εκτός από τους άμεσους θανάτους από τον ιό, επιφέρει και έμμεσους θανάτους, που δεν οφείλονται σε αυτόν, αλλά προκύπτουν εξαιτίας αυτού, είτε με τους λόγους που προαναφέραμε είτε με τα προβλήματα υγείας που αφήνει σε όσους νόσησαν από αυτόν.
Η διαχρονική αύξηση των θανάτων στην Ελλάδα
Εγείρεται λοιπόν το ερώτημα, κατά τους ειδικούς, αν οι λόγοι που προκαλούν τους υπερβάλλοντες θανάτους συντρέχουν και στην χώρα μας, και αν υπάρχει και στην Ελλάδα non-covid υπερβάλλουσα θνησιμότητα. Τα στοιχεία δείχνουν ότι στην Ελλάδα ο μέσος όρος θανάτων την τριετία της πανδημίας είναι 138.056, αυξημένος κατά 16.570 θανάτους σε σχέση με την πενταετία 2015-2019, που ο μέσος όρος ήταν 121.486.
Αν λοιπόν εξαιρεθούν οι θάνατοι από κορωνοϊό, ο μέσος όρος της τελευταίας τριετίας είναι 126.487 θάνατοι, δηλαδή 5.001 περισσότεροι θάνατοι από τον μέσο όρο της τελευταίας προπανδημικής πενταετίας.
Εν πρώτοις, φαίνεται πως η non-covid υπερβάλλουσα θνησιμότητα έχει πλήξει και την Ελλάδα, όμως στην χώρα μας υπάρχει μία ιδιαιτερότητα, αφού οι θάνατοι ανά πενταετία παρουσιάζουν συνεχή άνοδο από το 1955 μέχρι σήμερα, με την αύξηση των μέσων όρων πενταετίας να είναι μεγαλύτερη των 3.000 θανάτων σε όλες τις μεταβολές.
Επομένως, η αύξηση που σημειώθηκε από το 2020 έως σήμερα σε σχέση με την πενταετία 2015-2019 κυμαίνεται σε αναμενόμενα επίπεδα, καταλήγουν οι συντάκτες της έκθεσης. Ακόμα και οι κατά έτος μεταβολές των θανάτων, και που αφορούν στους θανάτους εκτός κορωνοϊού, δεν διαφέρουν από περιπτώσεις παλαιότερων μεταβολών, οι οποίες σε ορισμένες περιπτώσεις ήταν μεγάλης τάξεως, όπως για παράδειγμα το 2015 που οι θάνατοι αυξήθηκαν κατά 7.443 σε σχέση με το 2014 (+6,54%), αλλά και το 2013 που μειώθηκαν κατά 4.874 συγκριτικά με το 2012 (-4,18). «Οι μεταβολές αυτές πολλές φορές είναι τυχαίες, παρ’ όλα αυτά, δεν γνωρίζουμε πόση θα ήταν η αύξηση των θανάτων αν δεν υπήρχε ο κορωνοϊός, και τι ποσοστό αυτής της αύξησης οφείλεται (και αν οφείλεται) σε απότοκα της πανδημίας. Για το θέμα αυτό πρέπει να διενεργηθούν σχετικές έρευνες στην χώρα μας, γιατί τα στοιχεία επί του παρόντος είναι πολύ περιορισμένα για να εξαχθούν ασφαλή συμπεράσματα» αναφέρεται στη μελέτη.
Σε κάθε κρίση διασαλεύεται ο κοινωνικός ιστός, και αυτό αποτυπώνεται και στο ζήτημα των θανάτων, αφού πως και την περίοδο της οικονομικής κρίσης ο μέσος όρος των θανάτων αυξήθηκε, κατά 9.009 θανάτους την πενταετία 2015-2019 σε σχέση με εκείνη που προηγήθηκε. Για την Ελλάδα συγκεκριμένα, η χρονική αλληλουχία που έλαβαν χώρα τα γεγονότα της οικονομικής κρίσης και της πανδημίας ήταν ακόμα πιο επώδυνη συγκριτικά με τα άλλα κράτη, διότι μετά την χειρότερη πενταετία σε θανάτους ακολούθησε η πανδημία που επέφερε ακόμα μεγαλύτερη αύξηση. Η συνεχής αύξηση των θανάτων είναι ένα από τα μεγαλύτερα δεινά που μαστίζουν την Ελλάδα και ο βασικότερος λόγος αυτού αποτελεί η γήρανση του πληθυσμού, με την χώρα μας να είναι από τις πιο γερασμένες χώρες στον ανεπτυγμένο κόσμο. Είναι φυσικό πως όσο αυξάνεται το προσδόκιμο ζωής, που στην Ελλάδα είναι πλέον περίπου στα 80 έτη από τα 65 που ήταν το 1955, τόσο θα αυξάνεται και ο πληθυσμός των ηλικιωμένων ατόμων. Επομένως, χρειάζεται ένα σύστημα υγείας, που μεταξύ άλλων να μπορεί να εξυπηρετεί αυτούς τους ανθρώπους και να διατηρεί σε ποιοτικά επίπεδα αυτά τα επιπλέον χρόνια που κερδήθηκαν.
Μέτρα αντιμετώπισης και πολιτικές υγείας
Σύμφωνα με τον ΠΟΥ οι δύο πρωταρχικές αιτίες θανάτου παγκοσμίως είναι τα καρδιαγγειακά νοσήματα και ο καρκίνος, οι οποίες σημειώνουν συνεχή αύξηση τις τελευταίες δεκαετίες. Αυτές οι δύο ασθένειες κατέχουν και στην χώρα μας τις δύο πρώτες θέσεις στις αιτίες θανάτου, σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία που δημοσίευσε η ΕΛΣΤΑΤ και αφορούν το έτος 2020. Μάλιστα αν σε αυτές τις δύο που κατέχουν το 23,9% και 23,5% αντίστοιχα, προσθέσουμε και τους θανάτους από εγκεφαλικά επεισόδια (9,9%), εκ των οποίων μερικά έχουν ως αφετηρία την καρδιά, τότε αθροιστικά αυτές οι αιτίες αφορούν τους περισσότερους από τους μισούς θανάτους στην Ελλάδα.
Σε αυτή την υφιστάμενη κατάσταση προέκυψε η πανδημία, η οποία όπως είπαμε αφήνει στις κοινωνίες ως απότοκα το σύνδρομο long-covid και την non-covid υπερβάλλουσα θνησιμότητα, η οποία όπως φαίνεται από τους αριθμούς μπορεί να μην έχει πλήξει ακόμα την Ελλάδα, όμως αυτό δεν είναι κάτι που πρέπει να καθησυχάζει, διότι, αφού αυτό το φαινόμενο έλαβε χώρα σε κράτη με πιο ανεπτυγμένα συστήματα υγείας από το ελληνικό, είναι πάρα πολύ πιθανό αυτή η κατάσταση να επωάζεται και να κάνει την εμφάνισή της και στην Ελλάδα. Ήδη στο 3ο Ετήσιο Συνέδριο του Economist εκφράστηκε η ανησυχία για την αύξηση των περιστατικών καρκίνου στην Ελλάδα, λόγω της μη πραγματοποίησης των απαιτούμενων εξετάσεων κατά την περίοδο της πανδημίας. Από την άλλη, η Ελληνική Καρδιολογική Εταιρεία από το 2019 έχει τονίσει πως κάθε χρόνο στο Λεκανοπέδιο Αττικής πεθαίνουν ξαφνικά 2.500 άνθρωποι, και σε πανελλαδικό επίπεδο συμβαίνουν 10-15 νεανικοί θάνατοι τον μήνα, εκ των οποίων το 65% οφείλεται σε καρδιαγγειακές παθήσεις, κυρίως λόγω κληρονομικότητας, οι οποίες μέχρι την στιγμή που συμβαίνει το περιστατικό είναι άγνωστες.
Με αυτά ως δεδομένα γίνεται κατανοητό πως είναι επιτακτική ανάγκη η εφαρμογή νέων μέτρων πολιτικών υγείας, τα οποία πρέπει να εστιάσουν στην καταπολέμηση των κυριότερων αιτιών θανάτου. Υπάρχουν διάφοροι τρόποι για να επιτευχθεί αυτό, όμως επί του παρόντος θα εστιάσουμε στο κομμάτι της πρόληψης, που είναι το πρωτεύον, και στο οποίο το κράτος πρέπει να έχει σημαντικό ρόλο, και αφού κλήθηκε να διαχειριστεί την πανδημία και την εκστρατεία εμβολιασμό κατά του κορωνοϊού, θα πρέπει να επωμιστεί και το βάρος της αντιμετώπισης των προβλημάτων της μεταπανδημικής εποχής, κατά την οποία θα κληθεί να αντιμετωπίσει τις συνέπειες της πανδημίας. Στα πλαίσια της ανάπτυξης της Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας που έχει ξεκινήσει, θα πρέπει να τεθεί ως ένας εκ των πρωταρχικών στόχων η ενημέρωση και η ευαισθητοποίηση των πολιτών για την σημασία της πρόληψης, διότι αυτή η νοοτροπία λείπει στην χώρα μας και θα πρέπει να οικοδομηθεί, και το κράτος να συμβάλλει στην προτροπή για την διενέργεια εξετάσεων είτε με χρηματοδοτήσεις είτε με επιδοτήσεις. Ήδη έχουν θεσπιστεί εξετάσεις για ορισμένους τύπους καρκίνου, κάτι το οποίο προτείνεται να επεκταθεί και για άλλες μορφές, όπως και για τις καρδιολογικές ασθένειες, δηλαδή για τις δύο πρωταρχικές αιτίες θανάτου στην χώρα μας.
Μάλιστα, με δεδομένο πως τα καρδιαγγειακά νοσήματα είναι εν πολλοίς άγνωστα και αποτελούν μία ύπουλη ασθένεια για τους νέους, θα ήταν ωφέλιμο να θεσμοθετηθούν προγνωστικές καρδιολογικές εξετάσεις στα ανήλικα παιδιά, όπως συμβαίνει και με πολλά εμβόλια, οι οποίες θα επαναλαμβάνονται σε καθορισμένες ηλικίες. Έτσι, ασθένειες που δεν έχουν εκδηλωθεί θα εντοπίζονται σε πρώιμο στάδιο και θα αντιμετωπίζονται αναλόγως. Επίσης, χρήσιμη είναι η καθιέρωση εξετάσεων για το long-covid. Παρότι δεν υπάρχουν ακόμα εξειδικευμένες εξετάσεις γι’ αυτό το σύνδρομο, όταν κάποιος ασθενής νιώσει να διακατέχεται από τα συμπτώματα που μαρτυρούν την ύπαρξή του, όπως είναι η υπερβολική κόπωση, η δύσπνοια, η απώλεια όσφρησης, οι μυϊκοί πόνοι και οι πόνοι στις αρθρώσεις, τα προβλήματα με την μνήμη, οι διαταραχές ύπνου και η μειωμένη διάθεση, τα οποία επιμένουν για περισσότερες από 4 εβδομάδες μετά την νόσηση από κορωνοϊό, η επίσκεψη σε ιατρό κρίνεται αναγκαία και αυτός με την σειρά του θα μπορέσει να του χορηγήσει ένα πακέτο εξετάσεων που θα περιλαμβάνει πλήρη αιματολογικό έλεγχο, καρδιολογικές εξετάσεις, παλμική οξυμετρία, εξετάσεις θρόμβωσης, ακτινογραφία θώρακος κλπ, για να αξιολογηθεί η κατάστασή της υγείας του. Το έτερο μέρος που αφορά το long-covid έχει να κάνει με την αποκατάσταση ορισμένων ασθενών που τα συμπτώματα είναι βαρύτερα και θα χρειαστούν εξειδικευμένη αγωγή για την αντιμετώπιση της νόσου, όπως φυσικοθεραπεία, ψυχολογική υποστήριξη, ακόμα και νοσηλεία.
Τέλος, πολύ σημαντικό είναι να αντιμετωπιστεί ο φόβος των ανθρώπων για τις επισκέψεις τους στις μονάδες υγείας και τα νοσοκομεία. Με αυτό ως αφορμή θα μπορούσε αναπτυχθεί περισσότερο και η τηλεϊατρική, που σύμφωνα με τον ΠΟΥ είναι η παροχή ιατρικής περίθαλψης από όλους τους επαγγελματίες υγείας, χρησιμοποιώντας τεχνολογίες πληροφοριών και επικοινωνιών για την ανταλλαγή έγκυρης πληροφορίας για την διάγνωση, αγωγή και πρόληψη ασθενειών, στις περιπτώσεις που η απόσταση είναι κρίσιμος παράγοντας. Έτσι, οι ιατροί στις περιπτώσεις που αυτό είναι εφικτό, μπορούν να διενεργούν την εξέταση και να δίνουν την γνωμάτευσή τους εξ αποστάσεως, όπως και ορισμένες εξετάσεις δύνανται να πραγματοποιούνται χωρίς την παρουσία του ασθενούς σε μονάδες υγείας, όπως μερικές δειγματοληπτικές, που ο εξεταζόμενος μπορεί να συλλέγει μόνος του το δείγμα και να φτάνει για ανάλυση είτε με μέριμνα του εξεταστικού κέντρου είτε ακόμα και ταχυδρομικώς.
*Συντάκτες της μελέτης είναι ο καθηγητής Κωνσταντίνος Ζοπουνίδης, Ακαδημαϊκός, Βασιλική Ακαδημία Οικονομικών & Χρηματοοικονομικών και στη Βασιλική Ευρωπαϊκή Ακαδημία των Διδακτόρων, Επίτιμος Δρ. ΑΠΘ, Πολυτεχνείο Κρήτης & Audencia Business School, France, ο Δρ. Δημήτρης Μπατάκης, Πολυτεχνείο Κρήτης, Εργαστήριο Financial Engineering Μ.Sc. LSE International Health Policy, M.Sc. Health Economics and Management και ο Μανώλης Καρακώστας, M.Sc. Διοίκησης Επιχειρήσεων, Επαγγελματίας Υγείας – Ερευνητής.
