Τι είναι η λεγόμενη «κβαντική ιατρική», τι πραγματικά γνωρίζει η επιστήμη για τις κβαντικές διεργασίες στη βιολογία και πού τελειώνει η αληθινή έρευνα και αρχίζει η ψευδοεπιστήμη;
Η υπόθεση του Γιώργου Μαζωνάκη έφερε στο προσκήνιο, όχι μόνο τις μη επιστημονικά τεκμηριωμένες και δυνητικά επικίνδυνες μεθόδους που λάμβαναν χώρα στο Ιατρείο της οδού Καρνεάδου στο Κολωνάκι, αλλά και τους γενικότερους ισχυρισμούς και πρακτικές, που ενδέχεται να εξαπατούν τους πολίτες με υποσχέσεις για διάγνωση ή θεραπεία μέσω «βιοσυντονισμού», «κβαντικής ιατρικής», «βιοχημικής εξισορρόπησης» και «νευρο-κβαντικής εξισορρόπησης».
Όμως, τι ακριβώς κρύβεται πίσω από αυτή την ορολογία;
Ευθύς εξαρχής χρειάζεται μια κρίσιμη διευκρίνιση: η παρουσία συσκευών βιοσυντονισμού σε χώρους παροχής υπηρεσιών δεν σημαίνει από μόνη της ότι αυτές χρησιμοποιούνται παράνομα.
Υπάρχει, όμως, μια λεπτή διαχωριστική γραμμή ανάμεσα στην πραγματική επιστήμη και στη χρήση του επιστημονικού λεξιλογίου ως «εργαλείου» αποπροσανατολισμού και οικονομικής εξαπατησης. Στον χώρο της λεγόμενης «κβαντικής ιατρικής», η γραμμή αυτή γίνεται ιδιαίτερα δυσδιάκριτη, καθώς όροι όπως, «κβαντική ενέργεια», «βιοπεδίο», «συχνότητες» και «βιοσυντονισμός» δεν γίνονται εύκολα αντιληπτοί από τον μέσο άνθρωπο.
Στα πρώτα ευρήματα των ελέγχων της Εθνικής Αρχής Διαφάνειας σε παρόχους υπηρεσιών υγείας εντοπίστηκαν, μεταξύ άλλων, μία συσκευή βιοσυντονισμού και τρία μηχανήματα που -σύμφωνα με την πάροχο- χρησιμοποιούνταν για «κβαντική βιοανάδραση. Ποια είναι, όμως, η πραγματική χρήση τους και πόσες από αυτές τις πρακτικές έχουν επιστημονική τεκμηρίωση;
Ποιες γίνονται «εργαλείο» εκμετάλλευσης καθώς υπόσχονται, από ανίχνευση οργανικών διαταραχών έως «ολικό επανασυντονισμό» του οργανισμού;
Τι σχέση έχει η υπαρκτή κβαντική φυσική, με την ιατρική
Το «άλμα» ανάμεσα στην κβαντική φυσική (κβαντομηχανική) και την ιατρική, στηρίζεται σε έναν μηχανισμό που δεν έχει επαρκώς αποδειχθεί.
Η «κβαντική ιατρική» ξεπήδησε μέσα από μια πραγματική επιστημονική παρατήρηση: Αυτή που λέει, πώς ο ανθρώπινος οργανισμός είναι ένα εξαιρετικά σύνθετο βιολογικό σύστημα, στο οποίο πραγματοποιούνται ηλεκτρικά, χημικά και ηλεκτρομαγνητικά φαινόμενα.
Ωστόσο, ορισμένες λογικοφανείς επιστημονικές εξηγήσεις δεν πατούν σε συγκεκριμένα επιστημονικά δεδομένα.
Οι άνθρωποι που «πουλάνε» υπηρεσίες για συσκευές βιοσυντονισμού ή αλλώς «quantum biofeedback», υποστηρίζουν πώς το σώμα φέρεται να διαθέτει ένα είδος εξατομικευμένου ενεργειακού αποτυπώματος. Έτσι, οι ασθένειες υποτίθεται ότι εκδηλώνονται αρχικά ως διαταραχές αυτών των «συχνοτήτων», ενώ αυτές οι ειδικές συσκευές μπορούν να τις ανιχνεύσουν και στη συνέχεια να τις «διορθώσουν».
Σε αυτή τη λογική, το μηχάνημα δεν περιορίζεται σε μια εφαρμογή χαλάρωσης ή ευεξίας, όπως είναι και η πραγματική εφαρμογή του, αλλά αποδίδεται σε αυτό διαγνωστική ή θεραπευτική αξία.
Τι ακριβώς κάνουν οι συσκευές βιοσυντονισμού
Οι πραγματικά επιστημονικές και τεκμηριωμένες μελέτες υποστηρίζουν πώς δεν αρκεί μια συσκευή να παράγει ηλεκτρικό ή ηλεκτρομαγνητικό σήμα. Χρειάζεται να αποδειχθεί ότι το συγκεκριμένο σήμα έχει συγκεκριμένο βιολογικό στόχο, συγκεκριμένο μηχανισμό δράσης και, τελικά, κλινικά σημαντικό αποτέλεσμα. Κι αυτό δεν έχει αποδειχθεί μέχρι στιγμής. Η λέξη «κβαντικό» δεν αποτελεί από μόνη της απόδειξη.
Η κβαντική μηχανική περιγράφει τη συμπεριφορά της ύλης και της ακτινοβολίας σε θεμελιώδες επίπεδο. Δεν διαθέτει, ωστόσο, θεραπευτική δύναμη, και μάλιστα τέτοια που κάθε ασθένεια μπορεί να περιγραφεί ως «λανθασμένη συχνότητα» και κάθε οργανισμός να θεραπευτεί μέσω ενός αντίστοιχου «επανασυντονισμού».
Είναι ο λόγος που οι επιστήμονες χαρακτήρισαν το φαινόμενο «κβαντικό μυστικισμό» Αυτό σημαίνει πώς πραγματικές έννοιες της φυσικής μεταφέρονται σε ένα εντελώς διαφορετικό πλαίσιο, χωρίς να αποδεικνύεται ότι έχουν την ίδια σημασία.
Η κβαντική διεμπλοκή, η υπέρθεση και η κβαντική συνεκτικότητα είναι πραγματικά φυσικά φαινόμενα. Δεν συνεπάγεται, όμως, ότι μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως γενική εξήγηση για την εμφάνιση του καρκίνου, των αυτοάνοσων νοσημάτων ή των λοιμώξεων.
Με άλλα λόγια, το να χρησιμοποιεί κανείς τη λέξη «κβαντικό» δεν μετατρέπει μια θεραπευτική υπόθεση σε πραγματική θεραπεία.
Τι λέει πραγματικά η έρευνα για το «βιοπεδίο»
Αξίζει να σημειωθεί πώς η βιβλιογραφία για τις λεγόμενες biofield therapies δεν είναι ανύπαρκτη. Υπάρχουν δημοσιευμένες μελέτες και συστηματικές ανασκοπήσεις που έχουν εξετάσει εάν τέτοιες παρεμβάσεις μπορεί να επηρεάζουν συμπτώματα όπως ο πόνος, το άγχος, ή εάν βοηθούν στην ευεξία.
Μία από αυτές κατέληξε στο συμπέρασμα, ότι υπήρχαν ενδείξεις για ορισμένα οφέλη στην αντιμετώπιση συμπτωμάτων, όπως του πόνου (αλλά όχι ασθενειών), αλλά ταυτόχρονα υπογράμμισε την ανάγκη για ευρύτερη διερεύνηση και μεγαλύτερες και πιο ποιοτικές μελέτες.
Οι αιτιάσεις ότι μια συσκευή μπορεί να διαγνώσει καρκίνο, να εντοπίσει «ενεργειακές διαταραχές» πριν από την εμφάνιση παθολογικών ευρημάτων ή να θεραπεύσει μια οργανική νόσο, είναι τουλάχιστον ασαφείς.
Και είναι άλλο η διερεύνηση μιας πιθανής επίδρασης στην ευεξία, ή την αντιμετώπιση του άγχους κι άλλο η αντικατάσταση μιας πραγματικής ιατρικής διάγνωσης ή θεραπείας.
Η περίπτωση της συσκευής Healy και το πρόβλημα της μελέτης
Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η συσκευή Healy, για την οποίαέχει δημοσιευθεί μετα-ανάλυση οκτώ μελετών. Η συγκεκριμένη εργασία ανέφερε θετικές επιδράσεις σε δείκτες ευεξίας.
Ωστόσο, όλες οι μελέτες είχαν πραγματοποιηθεί από το Τμήμα έρευνας και ανάπτυξης του ίδιου του κατασκευαστή του μηχανήματος, ενώ οι συγγραφείς σημείωσαν, ότι δεν εντοπίστηκαν ανεξάρτητες μελέτες που να επιβεβαιώνουν τα ευρήματα. Παράλληλα, οι ίδιοι οι ερευνητές ανέφεραν ότι οι υποκείμενοι μηχανισμοί παρέμεναν ασαφείς.
Αυτό από μόνο του, δεν αποδεικνύει ότι η συσκευή βιοανάδρασης «δεν είναι αποτελεσματική», αλλά πώς οι διαθέσιμες αποδείξεις δεν αρκούν για να μετατρέψουν έναν εμπορικό ισχυρισμό σε καθιερωμένη ιατρική θεραπεία.
Η πραγματική κβαντική βιολογία υπάρχει αλλά «στα σπάργανα»
Η κβαντική βιολογία είναι πραγματικό ερευνητικό πεδίο και εξετάζει κατά πόσο κβαντικά φαινόμενα έχουν λειτουργικό ρόλο σε βιολογικά συστήματα. Το πεδίο ονομάζεται «κβαντική βιολογία» και εξετάζει, μεταξύ άλλων, εάν κβαντικά φαινόμενα διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στη φωτοσύνθεση, στην ανίχνευση μαγνητικών πεδίων από ορισμένα πτηνά και σε άλλες βιολογικές διεργασίες.
Στη φωτοσύνθεση, για παράδειγμα, έχουν παρατηρηθεί κβαντικές διεργασίες που σχετίζονται με τη μεταφορά ενέργειας.
Η έρευνα αυτή είναι πραγματική, ανήκει όμως στην κατηγορία της πειραματική βιοφυσικής, που έχει ακόμη δεκάδες στάδια έως ότου μετεξελιχθεί σε ιατρική -αν εξελιχθεί. Με λίγα λόγια, δεν υπάρχει προς το παρόν καμία ακλόνητη απόδειξη ότι ένας άνθρωπος μπορεί να θεραπευτεί από μια ασθένεια φορώντας μια συσκευή που «επαναφέρει τις κβαντικές συχνότητες» του οργανισμού του.
Ωστόσο, η πραγματικότητα δεν σταματά το μάρκετινγκ.
Που χρησιμοποιείται πραγματικά η κβαντική φυσική στην ιατρική
Η πραγματική ιατρική τεχνολογία έχει ήδη αξιοποιήσει την κβαντική φυσική, στον τομέα της πυρηνικής ιατρικής.
Η τομογραφία εκπομπής ποζιτρονίων (PET) αξιοποιεί το φαινόμενο της σωματιδιακής φυσικής, δηλαδή τη διαδικασία που ένα ποζιτρόνιο συναντά ένα ηλεκτρόνιο, τα δύο σωματίδια εξαϋλώνονται και παράγουν φωτόνια γάμμα, τα οποία ανιχνεύονται από τον τομογράφο για την απεικόνιση μεταβολικών διεργασιών μέσα στο σώμα.
Επίσης, και τα ιατρικά laser βασίζονται σε θεμελιώδεις αρχές της κβαντικής φυσικής.
Η διαφορά είναι, όμως, ότι για όλα τα παραπάνω υπάρχουν κλινικές μελέτες και πολύ συγκεκριμένη ιατρική εφαρμογή.
Ποιο είναι το πραγματικό ρίσκο
Κι αν οι συσκευές βιοανάδρασης χρησιμοποιούνταν μόνο για μία συνεδρία χαλάρωσης ή για μια συμπληρωματική πρακτική για την ευεξία του δεν θα υπήρχε κανένα πρόβλημα, είτε είναι αλήθεια, είτε όχι.
Το πρόβλημα είναι όταν μια τέτοια πρακτική παρουσιάζεται ως υποκατάστατο της ιατρικής διάγνωσης ή θεραπείας.
Όταν δηλαδή, ένας ασθενής χρησιμοποιεί μ/ια μη τεκμηριωμένη μέθοδο, επειδή πείστηκε ότι μια συσκευή μπορεί να «διαβάσει» ή να «διορθώσει» την ασθένειά του. Αν αναβάλλει μια βιοψία, μια χειρουργική επέμβαση, μια αντιβιοτική θεραπεία ή μια αποδεδειγμένη αντικαρκινική αγωγή.
Η κατάργηση, ή η καθυστέρηση μιας πραγματικής θεραπείας μπορεί να είναι καταστροφική για τον ασθενή.
Και είναι αυτό το «κενό» που δεν κατάφερε να εντοπίσει έγκαιρα η πολιτεία στην περίπτωση του Γιώργου Μαζωνάκη, αλλά και σε άλλες πιθανές παρόμοιες περιπτώσεις πολιτών , που δεν έγιναν ποτέ γνωστές.
