Κατηγορία: Γενικά

Ένοχη για την ανάπτυξη ενδοκρινικών διαταραχών, περιλαμβανομένου του καρκίνου του θυρεοειδούς, κρίθηκε ότι είναι η έκθεση σε μια ομάδα χημικών ουσιών που χρησιμοποιούνται ευρέως στην καθημερινότητα των ανθρώπων.

Πρόκειται για τις PFAS, που περιλαμβάνουν περισσότερες από 4.700 ουσίες, οι οποίες χρησιμοποιούνται σε πλήθος καταναλωτικών προϊόντων, όπως αντικολλητικά μαγειρικά σκεύη, αδιάβροχα ρούχα, υφάσματα ανθεκτικά στους λεκέδες, καθαριστικά, σπρέι, χρώματα, καλλυντικά και άλλα.

Με την πάροδο του χρόνου συσσωρεύονται τόσο στο σώμα, όσο και στο περιβάλλον (έδαφος, νερό, αέρα), και δεν αποσυντίθενται γρήγορα. Για παράδειγμα, ο χρόνος ημιζωής των PFOS και PFOA (δύο από αυτές τις ουσίες) στο νερό είναι 41 και 92 χρόνια, αντίστοιχα, ενώ στον άνθρωπο είναι 3 – 7 χρόνια, γεγονός που σημαίνει ότι μπορούν να έχουν μεγάλη και αθροιστική βλαπτική επίδραση στον οργανισμό.

Οι επιστήμονες εφιστούν την προσοχή, καθώς αυτές οι ουσίες βρίσκονται σχεδόν παντού και σήμερα είναι σχεδόν αδύνατο να τις αποφύγουμε. Τονίζουν, δε, την ανάγκη λήψης μέτρων για τον περιορισμό τους, αλλά και τον έλεγχο της θυρεοειδικής λειτουργίας των ανθρώπων με ιστορικό υψηλής έκθεσης σε PFAS.

«Ο καρκίνος του θυρεοειδούς παρουσιάζει άνοδο τις τελευταίες δεκαετίες, η οποία δεν μπορεί να δικαιολογηθεί μόνο από την εξέλιξη των διαγνωστικών μεθόδων που δίνουν τη δυνατότητα εύρεσης καρκίνων στον αδένα σε πολύ αρχικό στάδιο. Τα διαθέσιμα στοιχεία συνηγορούν υπέρ της ύπαρξης και άλλων λόγων που τα περιστατικά έχουν αυξηθεί.

Σαφώς, η αύξηση της παχυσαρκίας που μαστίζει τον σύγχρονο άνθρωπο αποτελεί ένα βασικό λόγο, αφού αποτελεί παράγοντα κινδύνου, όπως και το κάπνισμα. Αλλά ούτε σε αυτούς τους παράγοντες μπορεί να αποδοθεί η αύξηση των ποσοστών καρκίνου του θυρεοειδούς, καθώς αυτή παρατηρείται και σε εφήβους / νεαρούς ενήλικες», επισημαίνει ο καθηγητής Χειρουργικής της Ιατρικής Σχολής του ΕΚΠΑ και Διευθυντής της Χειρουργικής Κλινικής στον Όμιλο ΥΓΕΙΑ, κ. Δημήτρης Λινός.

«Η έρευνα για τις αιτίες εμφάνισης του καρκίνου του θυρεοειδούς και τους παράγοντες που θα μπορούσαν να ελεγχθούν ώστε να ανακοπεί η αύξηση των περιστατικών, έχει βρει ότι οι συγκεκριμένες ουσίες (PFAS) δύνανται να προκαλέσουν βλάβες στον οργανισμό. Διεθνείς οργανισμοί, ακαδημίες και ιδρύματα αναγνώρισαν ότι η έκθεση σε αυτές είναι επικίνδυνη για την υγεία, και κάποιες χαρακτηρίστηκαν ως πιθανώς καρκινογόνες. Για τον θυρεοειδή είναι ήδη γνωστό ότι οι PFAS διαταράσσουν την ομαλή λειτουργία του και μπορούν να προκαλέσουν υποθυρεοειδισμό. Πρόσφατα συνδέθηκαν και με τον καρκίνο του αδένα», συμπληρώνει.

PFAS και καρκίνος του θυρεοειδούς

Επιστήμονες του Mount Sinai έλαβαν δεδομένα από 88 άτομα με καρκίνο του θυρεοειδούς από τα οποία είχε συλλεχθεί δείγμα πλάσματος πριν από τη διάγνωση. Ο μέσος όρος ηλικίας τους ήταν τα 46 έτη και το 83% αυτών γυναίκες. Την ομάδα ελέγχου αποτέλεσαν ισάριθμοι ενήλικες χωρίς καρκίνο στον αδένα, που ταίριαζαν με τους ασθενείς ως προς το φύλο, την ηλικία, τη φυλή και την εθνικότητα, τον Δείκτη Μάζας Σώματος και τη χρήση προϊόντων καπνού.

Οι ερευνητές εξέτασαν εάν υπάρχει σχέση μεταξύ των επιπέδων PFAS στο πλάσμα και της διάγνωσης του καρκίνου του θυρεοειδούς. Επέλεξαν να συμπεριλάβουν στην ανάλυσή τους 8 τύπους PFAS.

Σύμφωνα με τα ευρήματά τους, που δημοσιεύθηκαν στο eBioMedicine, η έκθεση στις συγκεκριμένες χημικές ουσίες μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο ανάπτυξης καρκίνου του θυρεοειδούς. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι η έκθεση σε n–PFOS, μια ομάδα χημικών ουσιών που ανήκουν στην ομπρέλα των PFAS, οδήγησε σε 56% αυξημένο κίνδυνο διάγνωσης καρκίνου του θυρεοειδούς.

Τα αποτελέσματα μιας δεύτερης ανάλυσης σε 31 ασθενείς που διαγνώστηκαν με καρκίνο θυρεοειδούς ένα χρόνο μετά, ώστε να ληφθεί υπ’ όψιν το χρονικό διάστημα μεταξύ της έκθεσης σε χημικές ουσίες και της εμφάνισης της νόσου, παρέμειναν ίδια ως προς αυτές τις ουσίες, αλλά επιπλέον υπήρξε θετική συσχέτιση και με άλλες PFAS. Συνολικά από τις ουσίες που αξιολογήθηκαν σχετίστηκαν με καρκίνο του θυρεοειδούς οι n-PFOS, Sb-PFOS, PFNA, PFOPA και n-PFHxS.

Η μελέτη αυτή αποδεικνύει την ανάγκη ευαισθητοποίησης σχετικά με τις αρνητικές επιπτώσεις των PFAS (γνωστών με το όνομα «χημικά για πάντα») και απομάκρυνσης αυτών από τη βιομηχανία, αφού τα αποτελέσματά της μπορούν να εξηγήσουν, εν μέρει, την αύξηση των ποσοστών καρκίνου του θυρεοειδούς. Ωστόσο, πρέπει να γίνουν μεγαλύτερες μελέτες που θα διερευνούν τους μηχανισμούς με τους οποίους η έκθεση σε PFAS μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο καρκίνου του θυρεοειδούς.

Σήμερα πιθανολογείται ότι οι μηχανισμοί που οδηγούν στην ανάπτυξη καρκίνου είναι μεταβολές που προκαλούνται στα γονίδια και στις ορμονικές/μεταβολομικές οδούς, στην ικανότητα άμυνας του οργανισμού και στο οξειδωτικό στρες και την επακόλουθη φλεγμονή.

«Η έκθεση σε PFAS φαίνεται ότι συμβάλλει στην αύξηση των ποσοστών του καρκίνου του θυρεοειδούς και το ανησυχητικό είναι ότι σε αυτά εκτίθενται και παιδιά, τα οποία δεν υποβάλλονται σε τακτικούς ελέγχους του αδένα, εκτός εάν έχουν παράγοντες κινδύνου ανάπτυξής του – όπως άλλωστε και οι περισσότεροι ενήλικες. Αλλά η καθυστερημένη διάγνωση μειώνει τις πιθανότητες πλήρους ίασης, παρά τα νέα φάρμακα και τις εξαιρετικά προηγμένες χειρουργικές μεθόδους που διαθέτουμε, όπως η μη ενδοσκοπική, ελάχιστα επεμβατική ΜΙΝΕΤ.

Γι’ αυτό, εάν κάποιος διαπιστώσει έναν όζο στον θυρεοειδή ή διογκωμένους λεμφαδένες στον λαιμό του, θα πρέπει να ζητήσει αμέσως τη γνώμη ειδικού. Εάν διαγνωστεί καρκίνος είναι εξαιρετικά σημαντικό να απευθυνθεί σε έμπειρο χειρουργό, καθώς η επέμβαση στον θυρεοειδή είναι λεπτή και απαιτεί δεξιοτεχνία και πείρα», επισημαίνει ο πρώην Πρόεδρος της Διεθνούς Εταιρείας Χειρουργών Ενδοκρινών Αδένων Καθηγητής κ. Λινός και καταλήγει:

«Το βέβαιο είναι ότι δεν μπορεί να αποφευχθεί ολοκληρωτικά η επαφή με αυτές τις χημικές ουσίες. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση έχει ήδη περιοριστεί η κατασκευή και χρήση κάποιων PFAS, ενώ άλλες βρίσκονται υπό αξιολόγηση. Στα λίγα πράγματα που μπορεί να κάνει όποιος ενδιαφέρεται να προστατεύσει την υγεία του είναι να επιλέγει συνειδητά προϊόντα χωρίς PFAS».

Ο Υπουργός Υγείας Άδωνις Γεωργιάδης συμμετείχε σήμερα, Τρίτη 12 Μαρτίου, στο 4ο Ετήσιο Συνέδριο του Economist, με θέμα «Η Αποφασιστικότητα της Ελλάδας στην Καταπολέμηση του Καρκίνου -Τα επιτεύγματα, τα εμπόδια και η ευρωπαϊκή πραγματικότητα».

Ο κ. Γεωργιάδης, μεταξύ άλλων, ανέφερε και τα εξής:

«Είναι η δεύτερή μου θητεία στο Υπουργείο Υγείας. Θυμάμαι αρκετά πράγματα. Όμως ένα εξ αυτών που με έχει εκπλήξει, είναι η πρόοδος που έχει καταγράψει η επιστήμη στην αντιμετώπιση του καρκίνου τα τελευταία 10 χρόνια. Πριν από 10 χρόνια οι ασθενείς ήταν καταδικασμένοι να καταλήξουν. Τώρα, με τα νέα φάρμακα από κορυφαίες εταιρείες, οι οποίες κατάφεραν να παράξουν θεραπείες πραγματικά καινοτόμες, καταφέρνουν να δώσουν όχι μόνο ελπίδα στους ασθενείς, αλλά και μια πολύ καλή ποιότητα ζωής για μία σειρά ετών. Αυτό είναι κάτι εκπληκτικό, διότι για πρώτη φορά η ανθρωπότητα μπορεί να πει ότι αντιμετωπίζουμε και καταπολεμούμε τον καρκίνο κι αυτό είναι κάτι υπέροχο.

Όμως ως Υπουργός Υγείας έχω να αντιμετωπίσω την πρόκληση που συνοδεύει αυτές τις πολύ καλές ειδήσεις… Οι δημοσιονομικές προκλήσεις είναι αυτές που συνοδεύουν τις καινοτόμες θεραπείες και η πρόκληση αυτή δεν αφορά μόνο τον προϋπολογισμό της Ελλάδος, αλλά θα είναι μεγαλύτερη πρόκληση για το σύνολο των συστημάτων δημόσιας υγείας σε όλο τον κόσμο.

Πρέπει να αντιμετωπίσουμε λοιπόν την πραγματικότητα, η οποία λέει ότι ο πληθυσμός γηράσκει, άρα η ανάγκη για θεραπεία είναι πιο μεγάλη. Οι νέες θεραπείες έρχονται με ταχύτητα, αλλά συνοδεύονται από υψηλό κόστος, και οι κρατικοί προϋπολογισμοί είναι πάντα μέσα σε συγκεκριμένα όρια. Αυτή, λοιπόν, είναι η πρόκληση που αντιμετωπίζουμε σήμερα επί της θητείας μου και προσπαθούμε να τα καταφέρουμε.

Θέλω να συγχαρώ την Ένωση των Ογκολόγων, την κα Σαριδάκη-Ζώρα, αλλά και όλους τους συνεργάτες της Ένωσης, διότι από τη στιγμή που πήγα στο Υπουργείο δεν μου μίλησαν μόνο για την ανάγκη των νέων θεραπειών που τις υποστηρίζουν πάρα πολύ και τις παρέχουν στους ασθενείς τους κατά τον τρόπο που πρέπει, αλλά μας παρουσίασαν και συγκεκριμένες προτάσεις για το πώς η χρήση αυτών των νέων φαρμάκων θα γίνεται με υπεύθυνο τρόπο. Μιλήσαμε και για την ανάγκη να αντιμετωπίσουμε τις προκλήσεις του προϋπολογισμού πάνω στις θεραπείες αυτές.

Είναι πολύ κρίσιμο για να εξασφαλίσουμε την καλή υγεία περισσοτέρων ανθρώπων να πετύχουμε και το δεύτερο. Διότι εάν οι υπερβάσεις του προϋπολογισμού μας λόγω αλόγιστης χρήσης καινοτόμων φαρμάκων κατά βάση ξεπερνούν κατά πολύ ένα μέτρο, είναι πάρα πολύ λογικό οι μεγάλες εταιρείες να αποφεύγουν να δίνουν τέτοια φάρμακα στην Ελλάδα. Και άρα όταν κάποιος πράγματι χρειαστεί ένα τέτοιο φάρμακο, δεν θα μπορεί να το βρει. Και αυτό είναι αποτυχία δική μας, 100% δική μας…

Δεν θα μπορέσει η ελληνική  πολιτεία να λύσει αυτό το γρίφο χωρίς την εργασία των γιατρών. Το λέω διότι, εχθές είχα μια επείγουσα σύσκεψη στο Υπουργείο Υγείας με την Ένωση των Νευρολόγων για την υπόθεση του Relyvrio που δεν είναι ογκολογικό φάρμακο, είναι για τη νευρομυοπάθεια. Αυτό το φάρμακο γραφόταν στην πατρίδα μας ασταμάτητα και σωρηδόν, μια πάρα πολύ ακριβή θεραπεία. Πέρυσι, κόστισε στο σύστημα 15 εκατομμύρια ευρώ. Μόνο φέτος τους πρώτους δύο μήνες του ’24 έχει κοστίσει πάνω από 3 εκατομμύρια ευρώ. Προχθές το φάρμακο αυτό το οποίο δεν είχε έγκριση ΕΜΑ, είχε έγκριση μόνο FDA φάση 2, ούτε καν φάση 3, και παρόλα αυτά το έγραφαν, απεσύρθη από την εταιρεία ως αποτυχόν να περάσει τη φάση 3 και άρα ως φάρμακο τελικά δεν δουλεύει. Αλλά ανακαλύψαμε ότι δεν δουλεύει αφού έχουμε ξοδέψει δεκάδες εκατομμύρια. Αυτό είναι μια αποτυχία όχι των υπουργών, αυτό είναι μια αποτυχία των γιατρών. … Έχω δει τώρα ποιοι το έγραφαν με ονοματεπώνυμα, οι περισσότεροι δεν το έγραφαν. Θέλω να ξεκαθαρίσω ότι πρέπει να θεσπίσουμε πολύ αυστηρούς κανόνες από εδώ και μπρος για το πώς αυτά τα φάρμακα θα χορηγούνται και θα συνταγογραφούνται. Διότι εδώ οι θεραπείες δεν κοστίζουν όπως το Relyvrio, 75.000 ευρώ, αλλά κοστίζουν 700.000 ευρώ. Και, άρα, αν ακολουθήσουμε το ίδιο μοντέλο, δεν θα έχουμε να πάρουμε ούτε ασπιρίνη…».

Ακολούθως, ο Υπουργός Υγείας απάντησε σε ερωτήσεις που του τέθηκαν σχετικά με τον θέμα του καρκίνου:

Συντονιστής: Για εσάς και για το Υπουργείο σας, σε ποιο βαθμό είναι προτεραιότητα ο καρκίνος σε σχέση με όλα τα άλλα που έχετε να αντιμετωπίσετε;

Άδωνις Γεωργιάδης: Για εμάς ο καρκίνος είναι κορυφαία προτεραιότητα, όπως και για όλα τα δημόσια συστήματα υγείας. Είναι η μεγαλύτερη πρόκληση αναμφίβολα.

Για πολλά χρόνια στην Ελλάδα δεν λέγαμε καν τον καρκίνο «καρκίνο», τον λέγαμε διαφορετικά, ο «έξω από εδώ» ή «η παλιοαρρώστια». Πλέον, όλο και λιγότεροι μιλούν για τον καρκίνο με αυτό τον τρόπο. Είναι μια βαριά ασθένεια, αλλά, σας ξαναλέω, για πρώτη φορά στην ανθρώπινη ιστορία, υπάρχουν πλέον πολλές ελπίδες ότι ο ασθενής θα μάθει ότι πάσχει, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι θα πεθάνει. Είναι πολύ σημαντικό.

…Το εθνικό μητρώο για τον καρκίνο το είχα εξαγγείλει ως Υπουργός Υγείας το 2013. Εντυπωσιάστηκα, ερχόμενος το 2024 και αντιλαμβανόμενος ότι δεν είχε γίνει ακόμα. Για αυτό και ξεκινήσαμε αμέσως και ήταν μια από τις πρώτες υπουργικές αποφάσεις που υπέγραψα το 2024. Για να γίνει, χρειάζεται η συνεργασία των γιατρών και νομίζω ότι οι προτάσεις που κάνει η Ογκολογική Εταιρεία για κάποιου είδους κίνητρα, θα υιοθετηθούν. Εμάς μας ενδιαφέρει να γίνει το μητρώο, όχι να βγει η υπουργική απόφαση που βγήκε. Μας ενδιαφέρει να γίνει στα αλήθεια, διότι το μητρώο θα είναι τεράστιο εργαλείο στα χέρια της πολιτείας, αλλά και της ιατρικής κοινότητας.

…Δεν μπορεί να γίνει εθνικό σχέδιο δράσης για τον καρκίνο χωρίς τους γιατρούς. Το εθνικό σχέδιο δράσης για τον καρκίνο δεν είναι του Υπουργείου Υγείας. Το εθνικό σχέδιο δράσης είναι ολιστικό πράγμα, χρειάζεται πολλά συναρμόδια Υπουργεία. Το Υπουργείο Υγείας θα έχει προφανώς την ηγεσία και έχει το ενδιαφέρον να γίνει, αλλά αυτά που χρειάζεται να συμπεριληφθούν σε ένα σχέδιο αφορούν θέματα φορολογικά, αφορούν θέματα άλλου τύπου, τα οποία πρέπει να συμπεριληφθούν. Η Ελλάδα έχει μείνει πίσω σε αυτό. Δεσμεύομαι ότι η θητεία μου θα συνδεθεί με το εθνικό σχέδιο δράσης για τον καρκίνο.

Δεν μου αρέσει να καθυστερώ. Σήμερα γίνονται τα πρώτα απογευματινά χειρουργεία, τα οποία πολεμάμε να τα κάνουμε στην Ελλάδα από το 1992. Όταν έφτασα ξανά στο Υπουργείο Υγείας είπα ότι θέλω να γίνουν αμέσως. Και γίνονται πρακτικά. Δύο μήνες είμαι Υπουργός. Διότι δεν έχουμε χρόνο για χάσιμο, και ειδικά στην υγεία ο χρόνος είναι ανθρώπινες ζωές. Δεν είναι κάτι θεωρητικό.

…Τέλος, για την πρόληψη. Κοιτάξτε είμαι πολύ ευτυχής ως Υπουργός Υγείας Ελλάδος σήμερα… Εγώ πάντα το λέω, μεγαλύτερη ευλογία για την Ελλάδα από τη συμμετοχή μας στην Ευρωπαϊκή Ένωση δεν υπάρχει.

Ένα από τα πολύ μεγάλα δώρα που η συμμετοχή μας στην Ευρωπαϊκή Ένωση μας έχει δώσει, είναι το εξαιρετικό Πρόγραμμα Σπύρος Δοξιάδης, μέσω του Ταμείου Ανάκαμψης, που το χειρίζεται η Αναπληρώτρια Υπουργός η κα Αγαπηδάκη. Σε αυτό το πρόγραμμα έχουμε για πρώτη φορά στην Ελλάδα τους πόρους για να μπορούμε να κάνουμε screening όλου του πληθυσμού και για τον καρκίνο του μαστού με το Πρόγραμμα «Φώφη Γεννηματά», και με το πρόγραμμα που ξεκίνησε για τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας. Θέλω να συμπεριλάβουμε και τον καρκίνο του προστάτη.

Και γενικά για πρώτη φορά θα μπορέσουμε, χάρη στους πόρους που μας δίνει το Ταμείο Ανάκαμψης, να δούμε τη γενική εικόνα του πληθυσμού μας, Και όσο γρηγορότερα εντοπίσεις έναν καρκίνο, τόσο μεγαλώνεις την πιθανότητα ή να τον θεραπεύσεις εντελώς ή, εν πάση περιπτώσει, να παράσχεις στον ασθενή πολλά περισσότερα χρόνια καλής ποιότητας ζωής.

Και ταυτόχρονα να ξοδέψεις και λιγότερα χρήματα, διότι είναι διαφορετικό να ξεκινήσεις τη θεραπεία με τα πρώτα φάρμακα από την αρχή, όταν ο ασθενής είναι στο σημείο μηδέν, και πολύ διαφορετικό όταν πια θα έχει υποστεί πολλαπλές ζημιές στον οργανισμό του.

Άρα από όποια σκοπιά κι αν το δει κανείς, το Πρόγραμμα Σπύρος Δοξιάδης είναι ίσως ο πιο κρίσιμος κρίκος στην προσπάθεια να πετύχουμε αυτόν το μεγάλο στόχο.

Επαναλαμβάνω, όμως, ότι δεν μπορεί να γίνει χωρίς τη συμμαχία των γιατρών. Στην πραγματικότητα, οι πρωταγωνιστές σε αυτή τη μάχη είναι οι γιατροί, αυτοί θα μας υποδεικνύουν τι πρέπει ακριβώς να κάνουμε και πώς κι εμείς θα πρέπει να βρίσκουμε τους τρόπους για να μπορεί αυτό να υλοποιείται.

Ασφαλώς τα ογκολογικά συμβούλια θα ενεργοποιηθούν. Στα θεραπευτικά πρωτόκολλα πιστεύω πάρα πολύ, και πρέπει να το πούμε καθαρά ότι η μη σπατάλη των πόρων δεν γίνεται για λόγους τσιγκουνιάς.

Συντονιστής: Πώς η εμπειρία της πανδημίας επηρέασε το πεδίο της έρευνας στον καρκίνο και της θεραπείας του καρκίνου;

Άδωνις Γεωργιάδης: Η πανδημία, άλλαξε τις ζωές μας σε πολύ μεγάλο βαθμό. Άλλαξε πιστεύω σε επίπεδο ευρωπαϊκό, αλλά και εθνικό, τελείως την εικόνα που είχαμε για την παροχή υπηρεσιών υγείας. Όλο το πρόγραμμα HERA, το οποίο δημιούργησε η Ευρωπαϊκή Ένωση, έγινε ακριβώς για να αντιμετωπίσουμε μια πραγματικότητα που δεν μας άρεσε καθόλου: ότι όλες οι γραμμές παραγωγής των φαρμάκων, και κυρίως των πρώτων υλών αυτών, ήταν πολύ μακριά από το ευρωπαϊκό έδαφος και κινδυνεύσαμε ξαφνικά να μείνουμε χωρίς φάρμακα. Πιστεύω ότι αυτό ήταν ένα σοκ για τις ευρωπαϊκές ηγεσίες. Από εκείνη τη στιγμή και έπειτα, άρχισε η συζήτηση για το πώς θα κινητροδοτήσουμε τη μεταφορά γραμμών παραγωγής κυρίως πρώτων υλών μέσα στην Ευρωπαϊκή Ένωση και έχουν ξεκινήσει τέτοια προγράμματα με γενναία επιδότηση από τις ευρωπαϊκές αρχές. 

Στην έρευνα όχι μόνο για τον καρκίνο, αλλά και γενικά, η Ευρώπη έχει μείνει λίγο πίσω. Δεν είναι εκεί που ήταν πριν από μερικά χρόνια. Αισθάνομαι ότι και η συζήτηση για την πατέντα κατά τον τρόπο που εξελίσσεται βλάπτει παρά ωφελεί την πρόοδο της έρευνας στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η Ελλάδα θα συνδράμει εποικοδομητικά σε αυτή τη συζήτηση. Μας ενδιαφέρει η Ευρωπαϊκή Ένωση να συνεχίσει να πρωτοπορεί στις καινοτόμες ανακαλύψεις ιδιαίτερα για τον καρκίνο, αλλά όχι μόνο. Και νομίζω ότι τελικά η πανδημία μας έκανε σοφότερους.