Παχυσαρκία: Ποια η σχέση της με τους καρδιομεταβολικούς παράγοντες

Τι έδειξε μελέτη για την παχυσαρκία και τη σχέση της με τους καρδιομεταβολικούς παράγοντες

Η παχυσαρκία αποτελεί ένα από τα σύγχρονα προβλήματα της εποχής μας και ευθύνεται για την πρόκληση πολλών προβλημάτων υγείας.

Πανευρωπαϊκή έρευνα που αξιολόγησε τον συσχετισμό μεταξύ του δείκτη μάζας σώματος (ΔΜΣ) σε ενήλικες με ή χωρίς καρδιομεταβολικά νοσήματα και του κινδύνου εμφάνισης καρκίνου χρησιμοποίησε δεδομένα από τις προοπτικές μελέτες, της Βρετανικής Τράπεζας Βιολογικών Δεδομένων (UK Biobank) και της Ευρωπαϊκής Προοπτικής Έρευνας για τον Καρκίνο και τη Διατροφή (EPIC).

Παχυσαρκία: Τι έδειξε η έρευνα

Ο συνολικός αριθμός συμμετεχόντων ήταν 577.343 ενήλικες χωρίς καρκίνο, διαβήτη τύπου 2 και καρδιαγγειακά νοσήματα κατά την έναρξη της μελέτης.

Στην ανάλυση των δεδομένων φάνηκε ότι ο δείκτης μάζας σώματος συσχετιζόταν θετικά με τον κίνδυνο ανάπτυξης καρκίνου μεταξύ των συμμετεχόντων χωρίς καρδιομεταβολικά νοσήματα, καθώς και μεταξύ των συμμετεχόντων με διαβήτη τύπου 2, και μεταξύ των συμμετεχόντων με καρδιομεταβολικά νοσήματα.

Συμπερασματικά, ανεξαρτήτως του καρδιομεταβολικού προφίλ, μεγαλύτερες τιμές δείκτη μάζας σώματος αυξάνουν τον κίνδυνο καρκίνου που σχετίζεται με την παχυσαρκία μεταξύ των Ευρωπαίων ενηλίκων.

Η συνδυαστική αλληλεπίδραση μεταξύ παχυσαρκίας και καρδιομεταβολικών νοσημάτων υποδεικνύει ότι η πρόληψη ή η αντιμετώπιση της παχυσαρκίας θα μεταφραζόταν σε μεγαλύτερη μείωση του κινδύνου καρκίνου σε διάφορες ομάδες πληθυσμού με πάσχουν από διαφορετικές νόσους.

ΠΗΓΗ: ΕΚΠΑ

 

Πηγη: https://www.healthreport.gr

Μαστογραφία: Γιατί δεν πρέπει να παραλείπεται από τον ετήσιο έλεγχο

Η τακτική μαστογραφία δεν θα πρέπει να παραλείπεται από τις γυναίκες.

Σύμφωνα με πρόσφατα ευρήματα που παρουσιάστηκαν από τους Smith et al στην ετήσια συνάντηση της Radiological Society of North America (RSNA) 2023 οι γυναίκες που παρακολουθούνται τακτικά με μαστογραφίες στο πλαίσιο προσυμπτωματικού ελέγχου μπορεί να έχουν μειωμένο κίνδυνο θνησιμότητας από καρκίνο μαστού.

Η πρώιμη ανίχνευση του καρκίνου του μαστού, πριν από την παρουσία συμπτωμάτων, μπορεί να είναι κρίσιμη για την επιβίωση.
Μαστογραφία: Κάθε πότε να γίνεται

Σύμφωνα με την Αμερικανική Αντικαρκινική Εταιρεία, οι γυναίκες ηλικίας μεταξύ 45 και 54 ετών θα πρέπει να υποβάλλονται σε μαστογραφία κάθε χρόνο και όσοι είναι ηλικίας 55 ετών και άνω μπορούν να υποβάλλονται σε μαστογραφία κάθε δεύτερο χρόνο ή να συνεχίσουν με ετήσιες μαστογραφίες.

Η παράλειψη μόνο μιας προγραμματισμένης μαστογραφίας μπορεί να οδηγήσει σε πιο προχωρημένη διάγνωση καρκίνου του μαστού, επηρεάζοντας σημαντικά την πιθανότητα επιβίωσης του ασθενούς.

Ο επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης τόνισε ότι ο σκοπός του προληπτικού ελέγχου είναι η ανίχνευση του καρκίνου του μαστού προτού γίνουν εμφανή τα συμπτώματα. Αν και οι τακτικές μαστογραφίες είναι σημαντικός παράγοντας στην έγκαιρη ανίχνευση του καρκίνου του μαστού, εξακολουθούν να υπάρχουν διάφορα εμπόδια που περιορίζουν τις γυναίκες από την πραγματοποίηση αυτής της εξέτασης, συμπεριλαμβανομένης της πρόσβασης σε κάποιο κέντρο για μαστογραφικό έλεγχο, των υποχρεώσεων στην εργασία ή των οικογενειακών υποχρεώσεων.

Μαστογραφία: Τι έδειξε η μελέτη

Στην πρόσφατη αυτή μελέτη, οι ερευνητές ανέλυσαν το ιστορικό μαστογραφίας προσυμπτωματικού ελέγχου σε 37.079 ασθενών με καρκίνο του μαστού που επισκέφθηκαν ογκολογικά κέντρα σε όλη τη Σουηδία από το 1992 έως το 2016 – με στόχο να προσδιορίσουν τον αντίκτυπο της παράλειψης της μαστογραφίας.

Οι ερευνητές κατέγραψαν από τις αναλύσεις τους ότι οι γυναίκες που υποβλήθηκαν σε όλες τις προγραμματισμένες μαστογραφίες είχαν ποσοστό επιβίωσης άνω του 80%, ενώ εκείνες που δεν συμμετείχαν σε καμία προληπτική εξέταση είχαν ποσοστό επιβίωσης που κυμαίνεται από 59,1% έως 77,6%.

Οι ερευνητές τόνισαν ότι οι γυναίκες που υποβλήθηκαν στις τελευταίες πέντε μαστογραφίες πριν από τη διάγνωση καρκίνου του μαστού είχαν σχεδόν τρεις φορές λιγότερες πιθανότητες να πεθάνουν από καρκίνο του μαστού σε σύγκριση με τις ασθενείς που δεν είχαν υποβληθεί σε καμία μαστογραφία. Αυτά τα ευρήματα δείχνουν ότι η συμμόρφωση στις τακτικές μαστογραφίες βελτιώνει την επιβίωση των γυναικών στις οποίες διαγιγνώσκεται καρκίνος του μαστού.

 

 

Πηγη: https://www.healthreport.gr/

Χρυσοχοΐδης: Τι αλλάζει στα νοσοκομεία – Πώς θα συμβάλουν οι ιδιώτες γιατροί στο ΕΣΥ

Το πνεύμα των αλλαγών που σκοπεύει να κάνει στα νοσοκομεία το επόμενο διάστημα, έδωσε ο υπουργός υγείας Μιχάλης Χρυσοχοΐδης κατά τη διάρκεια του Πανελλήνιου Συνεδρίου για τα Οικονομικά και τις Πολιτικές της Υγείας που πραγματοποιείται αυτές τις ημέρες στην Αθήνα.

Ο υπουργός Υγείας κατά την έναρξη της ομιλίας του τόνισε ότι σκοπός δεν είναι να περνά κανείς από την πολιτική ως επισκέπτης, αλλά να βαθαίνει τις αλλαγές και να βελτιώνει την ευημερία των πολιτών.

Μάλιστα με αφορμή και τις αλλαγές που αναμένεται να γίνουν στους διοικητές νοσοκομείων το επόμενο διάστημα με τον νόμο Κεραμέως, ο Μιχάλης Χρυσοχοΐδης είπε σε ένα σημείο της ομιλίας του ότι σήμερα δεν υπάρχει καμία διαφοροποίηση στη συμπεριφορά της πολιτείας προς τις διοικήσεις των νοσοκομείων που αποδίδουν και σε εκείνες που δεν αποδίδουν.

Όπως είπε χαρακτηριστικά υπάρχουν διοικητές στο Εθνικό Σύστημα Υγείας που αποδίδουν και προσέχουν τις δαπάνες τους, προσέχουν εάν περιορίζονται οι ενδονοσοκομειακές λοιμώξεις και φροντίζουν τα νοσοκομεία που διοικούν, αλλά δεν αντιμετωπίζονται με καμιά διαφορετική συμπεριφορά σε σύγκριση με εκείνους τους διοικητές που δεν αποδίδουν και δεν προσέχουν τα νοσοκομεία τους.
Χρυσοχοΐδης: Το στίγμα των αλλαγών

Ο Μιχάλης Χρυσοχοΐδης τόνισε πάντως ότι έως τις 31.12 του φετινού χρόνου θα είναι έτοιμοι οι προϋπολογισμοί των νοσοκομείων ώστε να μπορούν από κει και πέρα να λειτουργήσουν ομαλά. «Δεν θα αφήσουμε τα νοσοκομεία να γονατίσουν. Δεν θα αφήσουμε τα χειρουργεία κλειστά» σημείωσε εμφατικά.
Σε ό,τι αφορά στο ιατρικό προσωπικό που σήμερα λείπει σε μεγάλο βαθμό από όλα τα νοσηλευτικά ιδρύματα της χώρας, υπογράμμισε ότι τα νοσοκομεία θα είναι σε πλήρη λειτουργία, κάτι που θα γίνει και με ιδιώτες γιατρούς οι οποίοι θα συνεργάζονται νόμιμα με το ΕΣΥ.

Τόνισε πάντως ότι: «270 από τις προσλήψεις που θα γίνουν θα αφορούν σε πανεπιστημιακούς γιατρούς».

Ενδεικτικό της ανάγκης που υπάρχει σήμερα για το δημόσιο σύστημα υγείας είναι το γεγονός – κατά τον υπουργό Υγείας – ότι το 2022 πραγματοποιήθηκαν 7,2 εκατ. επισκέψεις στα εξωτερικά ιατρεία των νοσοκομείων (το πρώτο 9μηνο), ενώ το 2023 το ίδιο διάστημα έφθασαν τα 8,5 εκατ.
Σημείωσε ωστόσο ότι θα «πρέπει να κάνουμε μία βιώσιμη μεταρρύθμιση και να προσαρμόσουμε το σύστημα στα σημερινά δεδομένα».

 

 

Πηγη: https://www.healthreport.gr

Έρχονται νέοι «κόφτες» στις διαγνωστικές εξετάσεις – Ξεκινούν έλεγχοι σε real time

Τι αλλάζει στις διαγνωστικές εξετάσεις ο υπουργός Υγείας και πώς θα γίνονται οι έλεγχοι

Με νέα υπουργική απόφαση η οποία αναμένεται να εκδοθεί τις επόμενες ημέρες ο υπουργός Υγείας Μιχάλης Χρυσοχοΐδης επιχειρεί να βάλει νέους «κόφτες» και περιορισμούς σε διαγνωστικές εξετάσεις πάσης φύσεως.

Στόχος είναι να μπει τέλος:

-στην ανεξέλεγκτη συνταγογράφηση εξετάσεων που οδηγεί σε υπερβολικές δαπάνες στον ΕΟΠΥΥ

-στο στρεβλό σύστημα του clawback στους παρόχους,

-στις πλασματικές εξετάσεις που χρεώνονται στον Οργανισμό αλλά δεν πραγματοποιούνται ποτέ.

Να σημειωθεί ότι κάθε μήνα διαπιστώνεται υπέρβαση της προϋπολογισθείσας δαπάνης κατά πολλά εκατ. ευρώ, που αποδίδεται από τον Οργανισμό σε μεγάλο βαθμό στις πλασματικές εξετάσεις που χρεώνονται στον ΕΟΠΥΥ.

Ωστόσο είναι άγνωστο εάν με τους νέους κόφτες που θα επιβληθούν θα υπάρχει περαιτέρω επιβάρυνση ή κι άλλοι περιορισμοί στην πρόσβαση των ασθενών στις δωρεάν εξετάσεις μέσω ΕΟΠΥΥ. Βέβαια ο υπουργός Υγείας Μιχάλης Χρυσοχοΐδης διαβεβαιώνει – λένε πηγές του HealthReport.gr – πως δεν θα περικοπούν οι εξετάσεις που είναι απαραίτητες για τους ασθενείς και ειδικά για τους χρονίως πάσχοντες.
Έλεγχοι στις διαγνωστικές εξετάσεις

Στον ΕΟΠΥΥ έχουν ξεκινήσει με εντολή της ηγεσίας του υπουργείου Υγείας δειγματοληπτικοί έλεγχοι προκειμένου να διαπιστωθεί εάν οι εξετάσεις που έχουν χρεωθεί στον Οργανισμό έχουν γίνει στους ασφαλισμένους. Από τον ΕΟΠΥΥ έχει ζητηθεί από τα διαγνωστικά εργαστήρια και κέντρα να αποσταλούν σε εικόνες δείγματα εξετάσεων από το πρώτο εξάμηνο του 2023.

Συγκεκριμένα έχει ζητηθεί από τη Διοίκηση του ΕΟΠΥΥ να αποσταλούν όλα τα αποδεικτικά για μαγνητικές και αξονικές που έχουν πραγματοποιηθεί σε όλη τη χώρα το πρώτο εξάμηνο του 2023 από ιδιωτικά διαγνωστικά κέντρα, προκειμένου να εντοπισθούν τυχόν παρατυπίες.

Όμως άγνωστο παραμένει τι θα γίνει με τις διαγνωστικές εξετάσεις που πραγματοποιούν εξωτερικοί ασθενείς σε ιδιωτικές κλινικές και αποζημιώνονται επίσης από τον ΕΟΠΥΥ. Έγκυρες πληροφορίες του HealthReport.gr αναφέρουν ότι προς ώρας δεν έχουν ελεγχθεί και έχουν πιθανώς εξαιρεθεί.

Πάντως η ηγεσία του υπουργείου Υγείας όπως μεταφέρουν καλά γνωρίζοντες, εκτιμά ότι θα μπούνε πραγματικά κανόνες στη διεξαγωγή και την αποζημίωση των διαγνωστικών εξετάσεων μόνο όταν εφαρμοστούν οι real time έλεγχοι.

Οι real time έλεγχοι θα επιτευχθούν με τη συμβολή μεγάλων ιδιωτικών ελεγκτικών εταιρειών.

Με τροπολογία του ο υπουργός Υγείας θα δώσει τη δυνατότητα στον Οργανισμό να συνάπτει συμβάσεις με μεγάλες ελεγκτικές εταιρείες που σήμερα δραστηριοποιούνται σε αντίστοιχους ελέγχους για ασφαλιστικές εταιρείες όταν πρόκειται να αποζημιώσουν επεμβάσεις ή άλλες υπηρεσίες στον ιδιωτικό τομέα.

Μόλις νομοθετηθεί η σχετική ρύθμιση, θα διεξαχθεί ανοικτός διαγωνισμός από το υπουργείο Υγείας ώστε να συμμετάσχουν ιδιωτικές εταιρείες για τους ελέγχους στον ΕΟΠΥΥ.

 

 

Πηγη: https://www.healthreport.gr/

Υπουργείο Υγείας: Ποιοι γιατροί μπορούν να εγγραφούν στις λίστες προσλήψεων ως επικουρικοί

Σε διευκρινίσεις σχετικά με τις προσλήψεις επικουρικών ιατρών, διαφόρων ειδικοτήτων, στα Νοσοκομεία και Κέντρα Υγείας όλης της χώρας, προχώρησε το υπουργείο Υγείας.

Συγκεκριμένα, στην ανακοίνωσή του το υπουργείο Υγείας αναφέρει πως «η διαδικασία πρόσληψης ιατρών είναι απλή. Κάθε Υγειονομική Περιφέρεια τηρεί κατάλογο αιτούντων ιατρών, ο οποίος επικαιροποιείται καθημερινά. Σε αυτό τον κατάλογο, μπορεί να εγγραφεί ανά πάσα στιγμή κάθε ενδιαφερόμενος γιατρός.
Όσον αφορά στους επικουρικούς ιατρούς του ΕΚΑΒ, οι αντίστοιχες αιτήσεις υποβάλλονται στην κεντρική υπηρεσία του Υπουργείου Υγείας.
Οδηγίες για τη διαδικασία υποβολής αιτήσεων, μπορούν να βρουν οι ενδιαφερόμενοι στον παρακάτω σύνδεσμο: https://www.moh.gov.gr/articles/newspaper/proslhpseis-diorismoi/epikoyrikoi-iatroi/3293-thrhsh-katalogoy-epikoyrikwn-iatrwn-kai-diadikasia-topothethshs

 

 

Πηγη: https://www.news4health.gr/

Τεχνητή μήτρα: Οι πρώτες δοκιμές, τα εμπόδια και τα ηθικά και νομικά ερωτήματα

Η αναπαραγωγική ζωή των σύγχρονων ανθρώπων διαφέρει σημαντικά από εκείνη των προγόνων τους, εν μέρει χάρη και στις επιστημονικές προόδους που σημειώθηκαν κατά τις τελευταίες δεκαετίες.

Πρακτικές όπως η εξωσωματική γονιμοποίηση, η δωρεά σπέρματος, οι μεταμοσχεύσεις μήτρας, η παρένθετη μητρότητα και η κατάψυξη ωαρίων, σημαίνουν ότι για πολλά ζευγάρια υπάρχουν πλέον περισσότερες επιλογές από ποτέ άλλοτε σχετικά με την απόκτηση παιδιών.

Ωστόσο, παρά τις εξελίξεις αυτές, μια πτυχή της αναπαραγωγής έχει παραμείνει σταθερή: η ανάγκη κυοφορίας εμβρύων σε τεχνητή μήτρα. Το ενδεχόμενο αυτό έχει γεννήσει διάφορα ερωτήματα με βασικότερο όλων το πως θα επηρεαζόταν η αντίληψή μας για τη γονεϊκότητα αν η τεχνολογία καθιστούσε δυνατή την ανάπτυξη ενός εμβρύου εκτός του ανθρώπινου σώματος.

Μέχρι πρόσφατα, η ιδέα της εκτογένεσης, δηλαδή της ανάπτυξης ενός εμβρύου εκτός του σώματος, ήταν επιστημονική φαντασία. Όμως ομάδες στις ΗΠΑ, την Αυστραλία και την Ιαπωνία έχουν αρχίσει να αναπτύσσουν τεχνητές μήτρες, ελπίζοντας ότι αυτή η τεχνολογία θα σώσει κάποτε τις ζωές πολύ πρόωρων βρεφών.

Σχετικές δοκιμές έχουν ήδη διεξαχθεί σε ζώα, με τους ερευνητές συγκεκριμένα να αναφέρουν επιτυχία στην κυοφορία εμβρύων αρνιών.

Εν τω μεταξύ, ερευνητική ομάδα στις Κάτω Χώρες αναπτύσσει ένα παρόμοιο σύστημα χρησιμοποιώντας τεχνολογία προσομοίωσης. Η προσέγγιση αυτή μιμείται τη γέννηση εξαιρετικά πρόωρων βρεφών χρησιμοποιώντας μια κούκλα εξοπλισμένη με προηγμένη παρακολούθηση και υπολογιστική μοντελοποίηση. Αυτό επιτρέπει στους ερευνητές να κατανοήσουν πώς μπορεί να αναπτυχθεί ένα βρέφος σε ένα περιβάλλον που προσομοιώνει τις συνθήκες της μήτρας. Αν και αυτό μπορεί να απέχει πολλές δεκαετίες και δεν αποτελεί το επιδιωκόμενο τελικό σημείο της τρέχουσας έρευνας, οι τεχνολογίες τεχνητής μήτρας θα μπορούσαν τελικά να οδηγήσουν στην «πλήρη εκτογένεση», δηλαδή την ανάπτυξη ενός εμβρύου από τη σύλληψή του έως τη «γέννηση» εξ ολοκλήρου εκτός του ανθρώπινου σώματος.

Ένα εμπόδιο στην έρευνα για την πλήρη εκτογένεση είναι η ισχύουσα παγκοσμίως νομοθεσία, η οποία είτε απαγορεύει την έρευνα σε έμβρυα συνολικά είτε απαγορεύει την καλλιέργεια ανθρώπινων εμβρύων για έρευνα πέραν των 14 ημερών.

Συνεπώς, η νομοθεσία θα πρέπει να αλλάξει για να πραγματοποιηθεί αυτού του είδους η έρευνα. Υπάρχει μια αυξανόμενη επιθυμία για κάτι τέτοιο μεταξύ της διεθνούς επιστημονικής κοινότητας, αλλά δεν είναι γνωστό αν μια τέτοια αλλαγή θα είχε την υποστήριξη του κοινού.

Η πλήρης εκτογένεση εγείρει επίσης σημαντικά ηθικά, νομικά και κοινωνικά ερωτήματα, τα οποία θα πρέπει να απαντηθούν πριν από τη χρήση της.

Στο Ηνωμένο Βασίλειο, για παράδειγμα το πρόσωπο που γεννάει είναι η νόμιμη μητέρα του παιδιού – ανεξάρτητα από τη γενετική ή την πρόθεση. Η καλλιέργεια ενός εμβρύου σε τεχνητή μήτρα θα μπορούσε ωστόσο να διαταράξει ή και να διακόψει τη σχέση μεταξύ κύησης και μητρότητας.

Η παρένθετη μητρότητα έχει ήδη αμφισβητήσει τις νομικές και κοινωνικές αντιλήψεις μας για τη μητρότητα και μάλιστα σε σημαντικό βαθμό. Η παρένθετη μητέρα είναι η νόμιμη μητέρα του παιδιού κατά τη γέννηση, αλλά η γονική ιδιότητα μπορεί στη συνέχεια να μεταβιβαστεί στους υποψήφιους γονείς μέσω γονικής εντολής ή υιοθεσίας.

Όμως, οι τεχνητές μήτρες θα μπορούσαν να διαταράξουν τα καθιερωμένα από καιρό πρότυπα με πιο βαθύ τρόπο, καθώς δεν θα υπήρχε πλέον καθόλου «βιολογική μητέρα». Ο νόμος θα πρέπει να ορίσει ποια είναι η νόμιμη μητέρα σε τέτοιες περιπτώσεις και αν ο ορισμός αυτός ισχύει για όλες τις μητέρες ή μόνο όταν χρησιμοποιούνται τεχνολογίες τεχνητής μήτρας.

Ο αντίκτυπος της τεχνητής μήτρας στους νομικούς ορισμούς της πατρότητας μπορεί να είναι λιγότερο σημαντικός.

Στο Ηνωμένο Βασίλειο, το πρόσωπο που παρέχει το σπέρμα είναι διά νόμου ο νόμιμος πατέρας του παιδιού – εκτός εάν το παιδί γεννιέται με σπέρμα που δόθηκε σε αδειοδοτημένη κλινική. Στην περίπτωση αυτή, ο δότης δεν είναι ο νόμιμος πατέρας οποιουδήποτε παιδιού προκύπτει από τις γεννετικές διαδικασίες.

Αλλά η πατρότητα (ή η γονική ιδιότητα για τα ομόφυλα ζευγάρια) μπορεί επίσης να αποδοθεί νομικά σε κάποιον μέσω του νόμου περί ανθρώπινης γονιμοποίησης και εμβρυολογίας του 2008. Αυτό επιτρέπει σε κάποιον που δεν έχει γενετική συγγένεια με το παιδί να αναγνωριστεί ως νόμιμος πατέρας ή άλλος γονέας του. Οι διατάξεις του νόμου αυτού θα ισχύουν για την πλήρη εκτογένεση, διότι αυτή απαιτεί εξωσωματική γονιμοποίηση για τη δημιουργία του εμβρύου.

Η πλήρης εκτογένεση μπορεί να οδηγήσει σε πιο ριζικές αλλαγές στον τρόπο με τον οποίο βλέπουμε τη νόμιμη γονεϊκότητα. Μπορεί να μας αναγκάσει όχι μόνο να επανεξετάσουμε τις ιδέες μας για τη «μητέρα» και τον «πατέρα», αλλά και τους όρους που χρησιμοποιούμε. Μήπως θα ήταν πιο σωστό, για παράδειγμα, να χρησιμοποιούμε πάντα τη λέξη «γονέας», χωρίς τη διάκριση φύλου;

Προσωπικές αποφάσεις

Η τεχνολογία της τεχνητής μήτρας θα επηρεάσει επίσης τις προσωπικές αποφάσεις που λαμβάνουν οι άνθρωποι σχετικά με την αναπαραγωγή. Θα μπορούσε να αλλάξει δραστικά τον τρόπο με τον οποίο η απόφαση να γίνει κάποιος γονέας εντάσσεται στη ζωή πολλών ανθρώπων.

Όπως η κατάψυξη ωαρίων και η εξωσωματική γονιμοποίηση, η τεχνητή μήτρα θα καθιστούσε δυνατή την απόκτηση παιδιών αργότερα στη ζωή κυρίως των γυναικών. Θα μπορούσε επίσης να επιτρέψει στους ανθρώπους να κυοφορήσουν πολλαπλά έμβρυα ταυτόχρονα – καθιστώντας τους δυνατή την ολοκλήρωση της οικογένειάς τους σε πολύ μικρότερο χρονικό διάστημα από ό,τι ήταν δυνατό στο παρελθόν.

Η τεχνολογία της τεχνητής μήτρας θα διευκολύνει περισσότερους ανθρώπους να αποκτήσουν τα δικά τους βιολογικά παιδιά -συμπεριλαμβανομένων των ανύπαντρων ανδρών, των ζευγαριών του ιδίου φύλου και των γυναικών που δεν μπορούν να μείνουν έγκυες για λόγους υγείας. Θα σήμαινε επίσης ότι οι γυναίκες δεν θα χρειαζόταν πλέον να υποβάλλονται στους σημαντικούς κινδύνους και τις επιβαρύνσεις που συνδέονται με την εγκυμοσύνη και τον τοκετό προκειμένου να αποκτήσουν παιδιά.

Στην επιστημονική φαντασία, οι τεχνητές μήτρες αποτελούν συχνά σύμβολο δυστοπίας – της τεχνολογικής εισβολής στις φυσικές διαδικασίες και μέσο κυβερνητικού ελέγχου (όπως στο Matrix ή στον Θαυμαστό Νέο Κόσμο). Όμως η τεχνολογία της τεχνητής μήτρας θα μπορούσε αντίθετα να προσθέσει στις αναπαραγωγικές επιλογές που είναι σήμερα διαθέσιμες – καθιστώντας δυνατό για περισσότερους ανθρώπους να γίνουν γονείς αν το επιθυμούν.

Η πλήρης εκτογένεση απέχει ακόμη πολύ, αλλά είναι σημαντικό να συζητηθεί τώρα, ώστε να έχουμε μια πιο ενημερωμένη άποψη για τα ζητήματα που εγείρει. Όπως συμβαίνει με πολλές πτυχές της ανθρώπινης αναπαραγωγής, η τεχνολογία της τεχνητής μήτρας μπορεί να προκαλέσει διχασμό.

Κάποιοι θα τη δουν ως έναν τρόπο αύξησης της αναπαραγωγικής αυτονομίας και ισότητας, άλλοι ως επικίνδυνη – ή ακόμη και ως απειλή για τις παραδοσιακές οικογενειακές δομές και αξίες. Ακόμα περισσότεροι θα δουν πιθανώς τις δυνατότητές της και για τα δύο. Όποια και αν είναι η θέση σας, η τεχνολογία αυτή μπορεί να βρίσκεται στον ορίζοντα και οι επιπτώσεις της στην κοινωνία και στην αντίληψή μας για τη γονεϊκότητα χρήζουν προσεκτικής εξέτασης.

Πηγή: The Conversation

 

Πηγη: https://www.news4health.gr/

Πώς καταγράφονται στον εγκέφαλο τα συναισθηματικά τραύματα

Ο εγκέφαλος ταξινομεί και καταγράφει τις τραυματικές αναμνήσεις διαφορετικά από όλες τις υπόλοιπες δυσάρεστες εμπειρίες που έχουμε βιώσει, σύμφωνα με έρευνα που δημοσιεύτηκε στο Nature Neuroscience.

 

Ημελέτη που πραγματοποιήθηκε σε άτομα που υποφέρουν από διαταραχή μετατραυματικού στρες αποκάλυψε ότι ο τρόπος «αναπαράστασης» τραυματικών αναμνήσεων στον εγκέφαλο διαφέρει σημαντικά εξηγώντας γιατί η ανάκληση τέτοιων γεγονότων εκδηλώνεται με εξαιρετικά έντονο και διαφορετικό τρόπο σε σχέση με άλλες αναμνήσεις.

Η διαταραχή μετατραυματικού στρες (PTSD) εκδηλώνεται μετά από ένα στρεσογόνο, τραυματικό γεγονός ή όταν έχουμε εκτεθεί για μεγάλο διάστημα σε κατάσταση με αυτά τα χαρακτηριστικά. Οποιαδήποτε εμπειρία που προκαλεί έντονο φόβο είναι ικανή να πυροδοτήσει την εμφάνιση της συγκεκριμένης διαταραχής.

Οι μελετητές προσπάθησαν να εξετάσουν πιθανές διαφορές «ταξινόμησης» των τραυματικών αναμνήσεων και να εντοπίσουν τυχόν διαφοροποίηση στον τρόπο με τον οποίο ο εγκέφαλος αντιδρά σε αυτές σε σχέση με τις γνωστές θεμελιώδεις γνωστικές διαδικασίες που ακολουθεί συνήθως.

Τραυματικές και θλιβερές αναμνήσεις: Σε τι διαφέρουν;

Σύμφωνα με τα ευρήματά της έρευνας, ο εγκέφαλος δεν επεξεργάζεται τις τραυματικές αναμνήσεις όπως τις συνηθισμένες αναμνήσεις. Για την ακρίβεια, για τον εγκέφαλο αυτές οι εμπειρίες μπορεί να μην λογίζονται καν ως «αναμνήσεις».

Πώς λειτουργεί συνήθως ο εγκέφαλος; Όταν πρέπει να δημιουργήσει αλλά και να ανακτήσει κάποια ανάμνηση αναθέτει αυτή την εργασία στον ιππόκαμπο, το κομμάτι αυτό του εγκεφάλου που μεταξύ άλλων ελέγχει το συναίσθημα, τη μνήμη και μια σειρά άμεσων αντιδράσεων σε διάφορα ερεθίσματα.

Η διαταραχή μετατραυματικού στρες επηρεάζει την φυσιολογική λειτουργία του ιππόκαμπου προκαλώντας κυρίως μείωση του όγκου του.

Έχει επίσης αποδειχθεί ότι ο οπίσθιος περιφερειακός φλοιός (PCC), το κομμάτι εκείνο του εγκεφάλου που συμμετέχει ενεργά στην αυτοβιογραφική επεξεργασία δεδομένων, επηρεάζεται αρνητικά όταν εκδηλώνεται η συγκεκριμένη διαταραχή.

Για τις ανάγκες της μελέτης, οι ερευνητές χρησιμοποίησαν 28 ασθενείς που είχαν διαγνωστεί με διαταραχή μετατραυματικού στρες και τους υπέβαλαν σε απεικονιστικές εξετάσεις μαγνητικής τομογραφίας με ταυτόχρονη έκθεση τους σε μια σειρά διαφορετικών ακουστικών ερεθισμάτων, μέσω αφηγήσεων που περιέγραφαν δικές τους προσωπικές αναμνήσεις.

Έτσι, οι επιστήμονες επιστράτευσαν ένα υλικό που παρέπεμπε στο τραυματικό γεγονός που ο κάθε συμμετέχων είχε βιώσει, σε συνδυασμό με ερεθίσματα δυσάρεστα μεν αλλά όχι τραυματικά και τέλος κάποια που παρέπεμπαν σε ευχάριστα γεγονότα.

Το εύρημα που εντόπισαν οι μελετητές ήταν ότι ενώ όλα τα απλώς δυσάρεστα ερεθίσματα προκαλούσαν τις ίδιες νευρικές αναπαραστάσεις στον εγκέφαλο των συμμετεχόντων, οι προσωπικές αναμνήσεις τραυμάτων ακόμα κι όταν έμοιαζαν θεματολογικά μεταξύ τους, δεν δημιουργούσαν πανομοιότυπες εγκεφαλικές αντιδράσεις και διαφοροποιούνταν για τον κάθε ένα ξεχωριστά.

Βάση αυτών των παρατηρήσεων, οι ερευνητές εκτιμούν τώρα ότι οι τραυματικές αναμνήσεις ίσως αποτελούν μια εναλλακτική γνωστική οντότητα που αποκλίνει από τον μηχανισμό μνήμης όπως έχει ταξινομηθεί από τους ειδικούς.

Η επιπλέον έρευνα βάση αυτής της νέας επιστημονικής υπόθεσης, θα μπορούσε να βοηθήσει λένε οι ειδικοί στην πιο αποτελεσματική αντιμετώπιση της διαταραχής μετατραυματικού στρες και του τρόπου που επηρεάζει την καθημερινότητα των ασθενών.

Μερικά από τα πλέον τυπικά συμπτώματα της διαταραχής είναι η αναβίωση του τραύματος μέσω ονείρων ή απροσδόκητα έντονων αναμνήσεων, η συναισθηματική αποστασιοποίηση, οι δυσκολίες στον ύπνο, ευερεθιστότητα ή καταθλιπτική διάθεση, δυσκολία συγκέντρωσης, αισθήματα χαμηλής αυτοεκτίμησης αλλά και κατάσταση συνεχούς εγρήγορσης όπως όταν βρισκόμαστε σε κίνδυνο.

Πηγές: Healthnews.comNature.com

 

 

Πηγη: https://www.news4health.gr/

Δωρεά οργάνων – Μεταμοσχεύσεις: Ενημερωτικό σεμινάριο Organmeetings για εργαζόμενους

Άνοιξε η φόρμα για δηλώσεις συμμετοχής για το 3ο κατά σειρά ενημερωτικό σεμινάριο από τη δωρεά και μεταμόσχευση οργάνων που πραγματοποιείται στις 5 Δεκεμβρίου από το ίδρυμα Ωνάση με την επιστημονική καθοδήγηση του Ελληνικού Οργανισμού Μεταμοσχεύσεων και τη συνεργασία του Ωνάσειου Καρδιοχειρουργικού Κέντρου

 

Τα Organmeetings είναι ένα νέο ενημερωτικό πρόγραμμα διαδικτυακών σεμιναρίων για ομάδες ενηλίκων, που ξεκίνησε τον Μάρτιο του 2023, θα πραγματοποιείται τρείς φορές τον χρόνο και βασίζεται πάνω στον πρώτο πλήρη οδηγό που δημιουργήθηκε στην Ελλάδα για τη δωρεά και μεταμόσχευση οργάνων. Τα σεμινάρια αυτά, πραγματοποιούνται από εξειδικευμένα στελέχη του Ελληνικού Οργανισμού Μεταμοσχεύσεων με σκοπό να λύσουν κάθε απορία, να δώσουν απαντήσεις και να συμβάλουν στη σωστή πληροφόρηση των πολιτών. Γιατί η δωρεά οργάνων μάς αφορά όλους.

Απευθύνεται σε Επιχειρήσεις και Εταιρείες που επιθυμούν να συνδέσουν τη CSR πολιτική τους με την ενημέρωση και ευαισθητοποίηση πάνω στη δωρεά οργάνων και τις μεταμοσχεύσεις, σε Μέσα Ενημέρωσης που επιθυμούν να λάβουν τη σωστή πληροφόρηση μακριά από στερεότυπα και fake news, Φορείς, Οργανισμούς και Συλλόγους με Κοινωνική προσφορά που επιθυμούν οι εργαζόμενοι ή τα μέλη τους να γίνουν αποδέκτες του σπουδαίου μηνύματος αλληλεγγύης και ελπίδας που πρεσβεύει η δωρεά οργάνων και μυελού των οστών.

Όσοι εκπροσωπούν κάποιον από τις παραπάνω φορείς, μπορούν να δηλώσουν στη διαδικτυακή παρουσίαση την ημερομηνία που επιθυμούν. Τη σχετική φόρμα, ωστόσο, μπορούν να συμπληρώσουν μόνο στελέχη που έχουν τη δυνατότητα να οργανώσουν δράσεις, με συλλογική συμμετοχή εργαζομένων/μελών βάσει του ρόλου και της ιδιότητάς τους (για παράδειγμα, Διευθυντής Ανθρώπινου Δυναμικού, Διευθυντής Marketing, Πρόεδρος Συλλόγου κ.λπ.).

Οι συμμετέχοντες στα Organmeetings θα πιστοποιούνται από τον Ελληνικό Οργανισμό Μεταμοσχεύσεων, θα περιλαμβάνονται στην επίσημη λίστα των υποστηρικτών και συμμάχων αυτής της εκστρατείας ενημέρωσης, ενώ κάθε επόμενο έτος θα επιβραβεύονται σε εκδήλωση εκείνοι που συμμετείχαν στα Organmeetings την προηγούμενη χρονιά. Η σχετική εκδήλωση για το 2023 θα πραγματοποιηθεί στις 31 Ιανουαρίου του 2024. Η πιστοποίηση θα έχει διάρκεια 2 χρόνια.

Η κάθε διαδικτυακή συνάντηση θα ξεκινά στις 15:00 και θα έχει διάρκεια περίπου μιάμιση ώρα. Θα τηρηθεί σειρά προτεραιότητας. Η επόμενη διαδικτυακή συνάντηση των Organmeetings πραγματοποιείται αύριο, 5 Δεκεμβρίου, στις 15:00. Το 3ο κατά σειρά webinar της μεγάλης εκστρατείας ενημέρωσης γύρω από τη δωρεά οργάνων και τις μεταμοσχεύσεις υλοποιείται από το Ίδρυμα Ωνάση υπό την επιστημονική αιγίδα του Ελληνικού Οργανισμού Μεταμοσχεύσεων και του Ωνάσειου Καρδιοχειρουργικού Κέντρου.

Ήδη, στα δύο πρώτα Organmeetings συμμετείχαν περισσότεροι από 1000 εργαζόμενοι σε ιδιωτικές επιχειρήσεις, στελέχη εταιρειών, ιατρονοσηλευτικό προσωπικό, μέλη συλλόγων και συνδέσμων με κοινωνικό έργο, εκπρόσωποι από συλλόγους ασθενών και εθελοντές αιμοδότες, δημιουργώντας μια μεγάλη αλυσίδα ζωής.

Τα Organmeetings είναι ένα καινοτόμο πρόγραμμα, που δημιουργήθηκε στο πλαίσιο της Εθνικής Πρωτοβουλίας που έχει αναλάβει και υλοποιεί το Ίδρυμα Ωνάση για τη δωρεά οργάνων και τις μεταμοσχεύσεις, με την επιστημονική καθοδήγηση του Ελληνικού Οργανισμού Μεταμοσχεύσεων (Ε.Ο.Μ.) και τη συνεργασία του Ωνάσειου Καρδιοχειρουργικού Κέντρου (Ω.Κ.Κ.).

Δηλώσεις συμμετοχής σε αυτό τον σύνδεσμο https://form.jotform.com/232763315635356.

 

 

Πηγη: https://www.ygeiamou.gr/

LGB καρκίνος: Αυξημένος κίνδυνος χρόνιων παθήσεων υγείας για τους επιζώντες

LGB καρκίνος: Επισημαίνεται η ανάγκη για εξειδικευμένη φροντίδα και προσοχή για τους νέους LGB κατά τη διάρκεια και μετά τη θεραπεία του καρκίνου για την αντιμετώπιση του αυξημένου κινδύνου χρόνιων προβλημάτων υγείας

Ο κίνδυνος για χρόνιες παθήσεις υγείας είναι αυξημένος για τις λεσβίες, ομοφυλόφιλους και αμφιφυλόφιλους (LGB) έφηβους και νεαρούς ενήλικες που επιβιώνουν από καρκίνο (AYACS) σε σύγκριση με άτομα LGB χωρίς ιστορικό καρκίνου και ετεροφυλόφιλων AYACS, σύμφωνα με μια μελέτη που δημοσιεύτηκε στο διαδίκτυο στις 4 Δεκεμβρίου στο Cancer.

Η Amy M. Berkman, M.D., από την Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Duke στο Durham της Βόρειας Καρολίνας και οι συνεργάτες της εξέτασαν τον βαθμό στον οποίο ο σεξουαλικός προσανατολισμός σχετίζεται με την υπερβολική επιβάρυνση των χρόνιων παθήσεων στο AYACS. Συμπεριλήφθηκαν δεδομένα για 170 LGB AYACS. 1.700 LGB άτομα χωρίς ιστορικό καρκίνου, και 1.700 ετεροφυλόφιλοι AYACS.

Οι επιζώντες LGB είχαν λιγότερες πιθανότητες από τους ετεροφυλόφιλους να παντρευτούν και ήταν πιο πιθανό να μην είχαν παντρευτεί ποτέ. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι σε σύγκριση με άτομα LGB χωρίς ιστορικό καρκίνου και ετεροφυλόφιλους επιζώντες, οι επιζώντες LGB ήταν πιο πιθανό να έχουν εισοδήματα μεταξύ 100 και 200 τοις εκατό του ομοσπονδιακού επιπέδου φτώχειας και ήταν λιγότερο πιθανό να αναφέρουν εισοδήματα άνω του 200 τοις εκατό του ομοσπονδιακού επιπέδου φτώχειας. . Οι πιθανότητες χρόνιων καταστάσεων υγείας ήταν υψηλότερες για τους επιζώντες LGB από τους LGB που δεν είχαν ιστορικό καρκίνου και για τους ετεροφυλόφιλους επιζώντες (αναλογίες πιθανοτήτων, 2,45 και 2,16, αντίστοιχα).

«Αυτή η μελέτη υπογραμμίζει σημαντικές διαφορές στην υγεία που επηρεάζουν την κοινότητα των LGB επιζώντων από καρκίνο και επισημαίνει την ανάγκη για εξειδικευμένη φροντίδα και προσοχή για αυτά τα άτομα κατά τη διάρκεια και μετά τη θεραπεία του καρκίνου για την αντιμετώπιση του αυξημένου κινδύνου χρόνιων προβλημάτων υγείας», δήλωσε ο επικεφαλής συγγραφέας Michael E. Roth , M.D., του Κέντρου Καρκίνου MD Anderson του Πανεπιστημίου του Τέξας στο Χιούστον, ανέφερε σε μια δήλωση. «Αυτό θα μπορούσε ελπίζουμε να οδηγήσει σε πιο δίκαιη υγειονομική περίθαλψη για τους σεξουαλικούς πληθυσμούς και τις μειονότητες των φύλων».

 

 

Πηγη: https://www.healthweb.gr/

«Βηματοδότης» βελτιώνει την λειτουργία του εγκεφάλου στα θύματα σοβαρών ατυχημάτων

Τι αποτέλεσμα είχε στους πρώτους πέντε ασθενείς με τραυματική κάκωση εγκεφάλου στους οποίους εμφυτεύθηκε.

Μία πειραματική συσκευή σαν βηματοδότης, που εμφυτεύεται σε ασθενείς με τραυματική κάκωση εγκεφάλου, μπορεί να βελτιώνει σημαντικά τις νοητικές λειτουργίες, αναφέρουν επιστήμονες από τις ΗΠΑ.

Σε μικρή μελέτη που πραγματοποίησαν διαπίστωσαν πως η συσκευή είναι τόσο αποτελεσματική, ώστε μερικοί από τους συμμετέχοντες αρνήθηκαν να την απενεργοποιήσουν.

Η συσκευή πραγματοποιεί ηλεκτρική διέγερση σε μία περιοχή του εγκεφάλου που λέγεται θάλαμος και είναι υπεύθυνη για:

  • Την μάθηση
  • Τη μνήμη
  • Την επίλυση προβλημάτων
  • Την εγρήγορση

Την ανέπτυξαν επιστήμονες από το Πανεπιστήμιο Στάνφορντ, οι οποίοι την εμφύτευσαν πειραματικά σε πέντε ασθενείς, ηλικίας 22 έως 60 ετών.

Η τραυματική κάκωση εγκεφάλου είναι πολύ συνηθισμένη. Κάθε δυνατό χτύπημα στο κεφάλι (π.χ. σε ένα τροχαίο) μπορεί να την προκαλέσει. Στις ήπιες περιπτώσεις επηρεάζει παροδικά τα εγκεφαλικά κύτταρα. Στις πιο σοβαρές οι ασθενείς μπορεί να απομείνουν με μακροχρόνιες συναισθηματικές, σωματικές, νοητικές και συμπεριφορικές διαταραχές.

«Ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα είναι πως δεν υπάρχουν στην πραγματικότητα αποτελεσματικές θεραπείες για τις κακώσεις αυτές», δήλωσε ο επιβλέπων ερευνητής Dr. Jaimie Henderson, καθηγητής Νευροχειρουργικής στο Στάνφορντ.

Σε μία προσπάθεια να βρουν λύση, ο Dr. Henderson και οι συνεργάτες του ανέπτυξαν το εμφύτευμα. «Είναι σαν ένας βηματοδότης», εξήγησε ο καθηγητής. «Εμφυτεύεται στον εγκέφαλο και εκπέμπει ηλεκτρικούς παλμούς που μεταδίδονται στην περιοχή που θέλουμε μέσω ηλεκτροδίων. Η ελπίδα μας ήταν ότι με τη βοήθειά του θα μπορούσαμε να αφυπνίσουμε νοητικές λειτουργίες στους ασθενείς με τραυματική κάκωση εγκεφάλου».

Η νέα μελέτη

Τα αποτελέσματα της πρώτης δοκιμαστικής εμφύτευσης της συσκευής δημοσιεύονται στην ιατρική επιθεώρηση Nature Medicine. Όπως γράφουν οι ερευνητές, στην έρευνά τους συμμετείχαν πέντε ασθενείς, οι οποίοι είχαν υποστεί μέτρια έως σοβαρή τραυματική κάκωση εγκεφάλου 3-18 χρόνια νωρίτερα.

Όλοι τους παρουσίαζαν νοητική διαταραχή, όπως φτωχή μνήμη ή έλλειψη εγρήγορσης, και άλλες διαταραχές.

Μία από τις συμμετέχουσες, λ.χ., που είχε τραυματιστεί σε τροχαίο το 2001 είχε προβλήματα μνήμης. Παρουσίαζε επίσης πρόβλημα στην κίνηση του αριστερού της ποδιού, με συνέπεια να σκοντάφτει συνεχώς σε αντικείμενα. Ήταν επίσης οξύθυμη και συχνά γινόταν προσβλητική. Μολονότι, εξ άλλου, οδηγούσε αυτοκίνητο, συνεχώς δεχόταν κλήσεις (π.χ. για παραβίαση του ορίου ταχύτητας).

Πριν υποβληθούν στην εμφύτευση, οι συμμετέχοντες έκαναν ένα τεστ αξιολόγησης των νευρολογικών δεξιοτήτων τους. Το τεστ ζητούσε να ενώσουν όσο πιο γρήγορα μπορούσαν 25 τελείες μεταξύ τους, ώστε οι γιατροί να αξιολογήσουν νοητικές δεξιότητες όπως:

  • Η ταχύτητα της σκέψης
  • Η ικανότητα επεξεργασίας πληροφοριών
  • Η ευστροφία

Ο «βηματοδότης» που τοποθετήθηκε στον εγκέφαλό τους ρυθμίστηκε, ώστε να διεγείρει τον εγκέφαλο για 12 ώρες κάθε μέρα. Αυτό γινόταν τις ώρες που φυσιολογικά κάποιος είναι ξύπνιος. Το βράδυ η συσκευή απενεργοποιείτο.

Τα αποτελέσματα

Μετά από 90 ημέρες, οι εθελοντές υποβλήθηκαν εκ νέου στο τεστ. Οι επιδόσεις τους ήταν βελτιωμένες κατά 32% κατά μέσον όρο (η βελτίωση κυμαινόταν από 15% έως 52%).

«Νομίζω ότι αυτή ήταν η μεγαλύτερη έκπληξη για εμάς: το μέγεθος της βελτίωσης», δήλωσε ο ερευνητής Dr. Nicholas Schiff, από το Πανεπιστήμιο Cornell της Νέας Υόρκης.

Η βελτίωση ήταν τέτοια ώστε, αναλόγως με την περίπτωση, οι ασθενείς ανέκτησαν ικανότητες που είχαν χάσει για χρόνια, όπως η ανάγνωση ενός βιβλίου, να παίζουν βιντεοπαιχνίδια ή να βλέπουν τηλεόραση.

Ανέφεραν επίσης μειωμένο αίσθημα κούρασης και περισσότερη εγρήγορση. Όταν, δε, οι ερευνητές απενεργοποίησαν τη συσκευή σε έναν εθελοντή για τρεις εβδομάδες, η ταχύτητα της σκέψης του μειώθηκε κατά 34%.

Η ασθενής που προαναφέρθηκε, η οποία ονομάζεται Gina Arata, είπε ότι μετά την εμφύτευση δεν σκοντάφτει και έχει μάθει να σέβεται το όριο ταχύτητας. Μπορεί επίσης να θυμηθεί πόσα χρήματα έχει στον λογαριασμό της, διαβάζει πάλι βιβλία και δεν είναι πια τόσο οξύθυμη.

Η μελέτη ήταν μικρή, διότι σχεδιάστηκε για να εξετάσει αν ο «βηματοδότης» είναι ασφαλής. Τώρα οι επιστήμονες σχεδιάζουν μεγαλύτερη μελέτη για να εξετάσουν και την αποτελεσματικότητά του.

 

 

Πηγη: https://www.iatropedia.gr/