Κατηγορία: Επιστημονικά Νέα

Νέα πειραματική θεραπεία με έξυπνα νανοσωματίδια ανέστρεψε συμπτώματα τύπου Αλτσχάιμερ σε ποντίκια, αποκαθιστώντας τη λειτουργία του αιματοεγκεφαλικού φραγμού και ενισχύοντας την απομάκρυνση τοξικών πρωτεϊνών β-αμυλοειδούς.

Τα ευρήματα ανοίγουν νέο δρόμο στην έρευνα, αλλά παραμένουν σε προκλινικό στάδιο.

Νέα στρατηγική απέναντι στο Αλτσχάιμερ

Μια διεθνής ερευνητική ομάδα ανέφερε σημαντική πρόοδο στην αντιμετώπιση συμπτωμάτων τύπου Αλτσχάιμερ σε ποντίκια, χρησιμοποιώντας ειδικά σχεδιασμένα νανοσωματίδια που δεν λειτουργούν απλώς ως «φορείς» φαρμάκων, αλλά ως θεραπευτικοί παράγοντες από μόνα τους.

Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο Signal Transduction and Targeted Therapy, πραγματοποιήθηκε από επιστήμονες του Institute for Bioengineering of Catalonia (IBEC), του West China Hospital Sichuan University, καθώς και συνεργαζόμενων ερευνητικών ομάδων από το Ηνωμένο Βασίλειο και άλλους φορείς.

Σε αντίθεση με πολλές προηγούμενες προσεγγίσεις που επικεντρώνονται άμεσα στους νευρώνες ή στις πλάκες αμυλοειδούς, οι ερευνητές στόχευσαν τον αιματοεγκεφαλικό φραγμό. Πρόκειται για ένα εξαιρετικά σημαντικό σύστημα προστασίας, το οποίο ελέγχει τι εισέρχεται και τι απομακρύνεται από τον εγκέφαλο.

Στη νόσο Αλτσχάιμερ, αυτός ο φραγμός σταδιακά απορρυθμίζεται. Όταν η λειτουργία του επιδεινώνεται, τοξικές πρωτεΐνες, όπως το β-αμυλοειδές, συσσωρεύονται πιο εύκολα στον εγκέφαλο και επηρεάζουν τη λειτουργία του.

Τα νανοσωματίδια ως «υπερμοριακά φάρμακα»

Οι επιστήμονες σχεδίασαν βιοδραστικά νανοσωματίδια, τα οποία περιγράφονται ως υπερμοριακά φάρμακα. Ο στόχος τους ήταν να αποκαταστήσουν τη λειτουργία του αιματοεγκεφαλικού φραγμού και να ενεργοποιήσουν ξανά τον φυσικό μηχανισμό απομάκρυνσης αποβλήτων από τον εγκέφαλο.

Η προσέγγιση αυτή διαφέρει από την κλασική λογική της νανοϊατρικής. Συνήθως, τα νανοσωματίδια χρησιμοποιούνται για να μεταφέρουν ένα φάρμακο στον οργανισμό ή σε συγκεκριμένο ιστό. Στη συγκεκριμένη περίπτωση, όμως, τα ίδια τα νανοσωματίδια αποτελούν την παρέμβαση.

Οι ερευνητές τα σχεδίασαν με τρόπο ώστε να αλληλεπιδρούν με συγκεκριμένους υποδοχείς στην επιφάνεια των κυττάρων του αιματοεγκεφαλικού φραγμού. Με αυτόν τον τρόπο, φαίνεται ότι μπορούν να «ρυθμίσουν» εκ νέου τη μεταφορά του β-αμυλοειδούς έξω από τον εγκέφαλο.

Ο ρόλος του αιματοεγκεφαλικού φραγμού

Ο εγκέφαλος έχει τεράστιες ενεργειακές ανάγκες. Στους ενήλικες καταναλώνει περίπου το 20% της συνολικής ενέργειας του σώματος, ενώ στα παιδιά το ποσοστό μπορεί να φτάσει ακόμη υψηλότερα. Για να λειτουργεί σωστά, εξαρτάται από ένα πυκνό δίκτυο αιμοφόρων αγγείων.

Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι ο ανθρώπινος εγκέφαλος περιέχει περίπου ένα δισεκατομμύριο τριχοειδή αγγεία, με σχεδόν κάθε νευρώνα να βρίσκεται κοντά σε παροχή αίματος.

Τα τελευταία χρόνια, η αγγειακή διάσταση του Αλτσχάιμερ προσελκύει όλο και μεγαλύτερο ερευνητικό ενδιαφέρον. Πολλοί ειδικοί θεωρούν πλέον ότι η αγγειακή βλάβη δεν αποτελεί απλώς συνέπεια της νόσου, αλλά μπορεί να συμβάλλει ενεργά στην εξέλιξή της.

Υπό φυσιολογικές συνθήκες, ο αιματοεγκεφαλικός φραγμός βοηθά στην απομάκρυνση άχρηστων ή επιβλαβών ουσιών από τον εγκέφαλο, ενώ εμποδίζει την είσοδο τοξινών και παθογόνων. Στο Αλτσχάιμερ, αυτό το σύστημα καθαρισμού εξασθενεί, επιτρέποντας τη συσσώρευση β-αμυλοειδούς.

Μείωση β-αμυλοειδούς μέσα σε μία ώρα

Για να αξιολογήσουν τη θεραπεία, οι ερευνητές χρησιμοποίησαν γενετικά τροποποιημένα ποντίκια που αναπτύσσουν υψηλά επίπεδα β-αμυλοειδούς και γνωστική έκπτωση παρόμοια με χαρακτηριστικά της νόσου Αλτσχάιμερ στον άνθρωπο.

Τα ζώα έλαβαν μόλις τρεις δόσεις των νανοσωματιδίων. Τα αποτελέσματα εμφανίστηκαν πολύ γρήγορα.

Ο Junyang Chen, πρώτος συν-συγγραφέας της μελέτης, ερευνητής στο West China Hospital of Sichuan University και υποψήφιος διδάκτορας στο University College London, ανέφερε ότι μόλις μία ώρα μετά την έγχυση παρατηρήθηκε μείωση 50% έως 60% στην ποσότητα β-αμυλοειδούς μέσα στον εγκέφαλο.

Το εύρημα αυτό δείχνει ότι η παρέμβαση δεν επηρεάζει απλώς βραδέως τη νόσο, αλλά μπορεί να ενεργοποιεί άμεσα μηχανισμούς απομάκρυνσης των τοξικών πρωτεϊνών.

Η εντυπωσιακή εικόνα σε ηλικιωμένα ποντίκια

Τα μακροπρόθεσμα αποτελέσματα θεωρήθηκαν ακόμη πιο εντυπωσιακά. Οι ερευνητές παρακολούθησαν τα ζώα για μήνες, χρησιμοποιώντας δοκιμασίες συμπεριφοράς και μνήμης σε διαφορετικά στάδια εξέλιξης της νόσου.

Σε ένα χαρακτηριστικό πείραμα, οι επιστήμονες χορήγησαν τη θεραπεία σε ποντίκι ηλικίας 12 μηνών, που αντιστοιχεί περίπου σε άνθρωπο 60 ετών. Έξι μήνες αργότερα, όταν το ζώο αντιστοιχούσε ηλικιακά περίπου σε άνθρωπο 90 ετών, οι ερευνητές το αξιολόγησαν ξανά.

Παρά την προχωρημένη ηλικία του, το ποντίκι συμπεριφερόταν παρόμοια με υγιές ζώο, χωρίς σημάδια γνωστικής έκπτωσης τύπου Αλτσχάιμερ.

Ο Giuseppe Battaglia, ICREA Research Professor στο IBEC, επικεφαλής της ομάδας Molecular Bionics και κύριος ερευνητής της μελέτης, εξήγησε ότι το μακροπρόθεσμο αποτέλεσμα φαίνεται να προκύπτει από την αποκατάσταση της αγγειακής λειτουργίας στον εγκέφαλο.

Σύμφωνα με τον ίδιο, όταν τοξικές ουσίες όπως το β-αμυλοειδές συσσωρεύονται, η νόσος προχωρά. Όταν όμως το αγγειακό σύστημα μπορεί να λειτουργήσει ξανά, αρχίζει να απομακρύνει το β-αμυλοειδές και άλλα επιβλαβή μόρια, επιτρέποντας στο σύστημα να ανακτήσει την ισορροπία του.

Το κλειδί βρίσκεται στην πρωτεΐνη LRP1

Κεντρικό ρόλο στη μελέτη είχε η πρωτεΐνη LRP1, η οποία λειτουργεί σαν μοριακός μηχανισμός μεταφοράς στον αιματοεγκεφαλικό φραγμό.

Υπό φυσιολογικές συνθήκες, η LRP1 αναγνωρίζει το β-αμυλοειδές, συνδέεται με αυτό και βοηθά στη μεταφορά του έξω από τον εγκέφαλο προς την κυκλοφορία του αίματος, ώστε στη συνέχεια να απομακρυνθεί από τον οργανισμό.

Η διαδικασία, όμως, είναι λεπτή. Αν η LRP1 συνδεθεί πολύ ισχυρά με το β-αμυλοειδές, ο μηχανισμός μεταφοράς μπορεί να υπερφορτωθεί και να καταρρεύσει. Αν η σύνδεση είναι πολύ ασθενής, η απομάκρυνση δεν γίνεται αποτελεσματικά. Και στις δύο περιπτώσεις, το β-αμυλοειδές συσσωρεύεται στον εγκέφαλο.

Τα υπερμοριακά νανοσωματίδια σχεδιάστηκαν ώστε να μιμούνται φυσικά μόρια που αλληλεπιδρούν με την LRP1. Με αυτόν τον τρόπο, φαίνεται ότι «επαναρυθμίζουν» το σύστημα μεταφοράς, επιτρέποντας στο β-αμυλοειδές να απομακρύνεται ξανά.

Από την επίθεση στις πλάκες στην αποκατάσταση της υποδομής

Η συγκεκριμένη στρατηγική έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον επειδή δεν στοχεύει απλώς τις πλάκες αμυλοειδούς. Αντίθετα, επιχειρεί να αποκαταστήσει την ίδια την υποδομή που χρειάζεται ο εγκέφαλος για να καθαρίζει τα τοξικά μόρια.

Αυτή η ιδέα κερδίζει έδαφος στην έρευνα για το Αλτσχάιμερ. Η νόσος θεωρείται όλο και περισσότερο όχι μόνο νευρολογική, αλλά και αγγειακή διαταραχή. Η διαταραχή της αιματικής ροής και η βλάβη στον αιματοεγκεφαλικό φραγμό μπορεί να επιταχύνουν τη συσσώρευση τοξικών πρωτεϊνών και τη γνωστική έκπτωση.

Η προσέγγιση των νανοσωματιδίων θα μπορούσε, μελλοντικά, να λειτουργήσει συμπληρωματικά με υπάρχουσες ή νέες θεραπείες που στοχεύουν το αμυλοειδές. Ένα από τα μεγάλα προβλήματα πολλών θεραπειών είναι η δυσκολία ασφαλούς και αποτελεσματικής διέλευσης από τον αιματοεγκεφαλικό φραγμό.

Τι σημαίνει για την έρευνα στα φάρμακα Αλτσχάιμερ

Η νανοτεχνολογία εξετάζεται πλέον ως πιθανό εργαλείο για την αντιμετώπιση ενός από τα μεγαλύτερα εμπόδια στη νευρολογία: την παράδοση θεραπευτικών παραγόντων στον εγκέφαλο.

Πέρα από τα συγκεκριμένα υπερμοριακά νανοσωματίδια, άλλες πειραματικές τεχνολογίες διερευνούν τρόπους υπέρβασης του αιματοεγκεφαλικού φραγμού. Σε αυτές περιλαμβάνονται συστήματα υπερήχων, μόρια τύπου «brain shuttle» και διαφορετικές πλατφόρμες νανοσωματιδίων.

Η ιδιαιτερότητα της παρούσας μελέτης είναι ότι τα νανοσωματίδια δεν μεταφέρουν απλώς ένα φάρμακο στον εγκέφαλο. Αντιθέτως, αλληλεπιδρούν με το ίδιο το σύστημα μεταφοράς και φαίνεται να ενεργοποιούν μηχανισμό αποκατάστασης.

Η Lorena Ruiz Pérez, ερευνήτρια στην ομάδα Molecular Bionics του IBEC και Serra Hunter Assistant Professor στο University of Barcelona, ανέφερε ότι η μελέτη έδειξε αξιοσημείωτη αποτελεσματικότητα στην ταχεία απομάκρυνση του β-αμυλοειδούς, στην αποκατάσταση της υγιούς λειτουργίας του αιματοεγκεφαλικού φραγμού και στην εντυπωσιακή αντιστροφή της παθολογίας τύπου Αλτσχάιμερ σε ποντίκια.

Γιατί χρειάζεται προσοχή

Παρά τον ενθουσιασμό, η έρευνα παραμένει σε στάδιο δοκιμών σε ζώα. Αυτό σημαίνει ότι τα αποτελέσματα δεν μπορούν να μεταφερθούν άμεσα στους ανθρώπους.

Πολλές θεραπείες που είχαν εντυπωσιακή αποτελεσματικότητα σε ποντίκια απέτυχαν αργότερα σε ανθρώπινες κλινικές δοκιμές. Η ανθρώπινη νόσος Αλτσχάιμερ είναι πολύπλοκη, εξελίσσεται σε βάθος πολλών ετών και επηρεάζεται από γενετικούς, αγγειακούς, μεταβολικούς και περιβαλλοντικούς παράγοντες.

Επιπλέον, κάθε παρέμβαση στον αιματοεγκεφαλικό φραγμό χρειάζεται εξαιρετικά προσεκτική αξιολόγηση ασφάλειας. Ο φραγμός αυτός προστατεύει τον εγκέφαλο από ουσίες που δεν πρέπει να εισέλθουν στο νευρικό σύστημα. Η αποκατάσταση ή ρύθμισή του πρέπει να γίνει χωρίς να διαταραχθεί η προστατευτική του λειτουργία.

Ένα νέο παράθυρο στην κατανόηση της νόσου

Η αξία της μελέτης δεν βρίσκεται μόνο στο θεραπευτικό αποτέλεσμα στα ποντίκια. Βρίσκεται και στο γεγονός ότι φωτίζει έναν μηχανισμό που μπορεί να έχει κεντρικό ρόλο στην εξέλιξη του Αλτσχάιμερ: την αποτυχία του εγκεφάλου να απομακρύνει αποτελεσματικά τοξικές πρωτεΐνες μέσω του αγγειακού του συστήματος.

Αν τα ευρήματα επιβεβαιωθούν σε επόμενα στάδια έρευνας, η θεραπευτική στρατηγική θα μπορούσε να μετακινηθεί από την απλή απομάκρυνση πλακών προς την αποκατάσταση των φυσικών μηχανισμών καθαρισμού του εγκεφάλου.

Αυτό θα άλλαζε τον τρόπο με τον οποίο οι επιστήμονες προσεγγίζουν τη νόσο. Αντί να αντιμετωπίζουν το β-αμυλοειδές μόνο ως στόχο καταστροφής, θα επιχειρούν να ενισχύσουν τα βιολογικά συστήματα που, υπό φυσιολογικές συνθήκες, το απομακρύνουν.

Πηγη: https://healthpharma.gr

Τι δείχνει μια μεγάλη πληθυσμιακή μελέτη για την ασφάλεια
των ασθενών
Η μονοκλωνική γαμμαπάθεια αδιευκρίνιστης σημασίας, γνωστή ως MGUS,
είναι μια σχετικά συχνή κατάσταση του αίματος που συνήθως δεν προκαλεί
συμπτώματα, αλλά παρακολουθείται από τους γιατρούς επειδή σε ένα μικρό
ποσοστό ανθρώπων μπορεί με τα χρόνια να εξελιχθεί σε σοβαρότερα νοσήματα,
όπως το πολλαπλούν μυέλωμα ή άλλες λεμφοϋπερπλαστικές διαταραχές.
Η συχνότητά της αυξάνεται με την ηλικία και αφορά περίπου το 3% έως 7%
του πληθυσμού, ενώ ο ετήσιος κίνδυνος εξέλιξης υπολογίζεται περίπου στο
1% έως 1,5%. Παρότι η MGUS είναι γνωστή εδώ και χρόνια, οι επιστήμονες
εξακολουθούν να μη γνωρίζουν με βεβαιότητα ποιοι παράγοντες οδηγούν
ορισμένες περιπτώσεις να παραμένουν σταθερές και άλλες να προχωρούν σε
πιο επιθετική νόσο. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, τα τελευταία χρόνια εμφανίστηκαν
ανησυχίες και ερωτήματα σχετικά με το αν ο εμβολιασμός κατά του SARS-CoV-2,
δηλαδή του ιού που προκαλεί τη νόσο COVID-19, θα μπορούσε να επηρεάσει
τη φυσική πορεία της MGUS.
Η Καθηγήτρια Θεραπευτικής – Επιδημιολογίας – Προληπτικής Ιατρικής,
Παθολόγος Θεοδώρα Ψαλτοπούλου, η Αλεξάνδρα Σταυροπούλου (Βιολόγος)
και ο Θάνος Δημόπουλος (Καθηγητής Θεραπευτικής – Ογκολογίας –
Αιματολογίας, Διευθυντής Θεραπευτικής Κλινικής, τ. Πρύτανης ΕΚΠΑ) αναφέρουν
ότι σε μια πρόσφατη δημοσίευση στο έγκριτο περιοδικό Blood Cancer Journal, οι
ερευνητές αξιοποίησαν τη μεγάλη ισλανδική μελέτη iStopMM, για την ανίχνευση
της MGUS. Για την ανάλυση που αφορά τον εμβολιασμό, οι ερευνητές εστίασαν
σε 1.814 άτομα με MGUS που είχαν λάβει τουλάχιστον μία δόση εμβολίου κατά
του SARS-CoV-2 και για τα οποία υπήρχαν επαναλαμβανόμενες μετρήσεις της
M πρωτεΐνης, δηλαδή του δείκτη που χρησιμοποιείται για την παρακολούθηση
αυτής της κατάστασης.
Ποια ήταν τα πιο ουσιαστικά ευρήματα
Το πιο ουσιαστικό εύρημα ήταν ότι η πορεία της M πρωτεΐνης πριν και μετά τον
εμβολιασμό ήταν σχεδόν ίδια. Πριν από τον εμβολιασμό, η ετήσια αύξηση της
M πρωτεΐνης υπολογίστηκε στο 1,0%, ενώ μετά τον εμβολιασμό στο 1,2%,
διαφορά που οι ερευνητές δεν θεώρησαν ουσιαστική. Δηλαδή, οι μετρήσεις δεν
έδειξαν ότι το εμβόλιο επιτάχυνε την εξέλιξη της MGUS. Το ίδιο συμπέρασμα
παρέμεινε σταθερό όταν εξετάστηκαν ξεχωριστά άνδρες και γυναίκες, καθώς και
οι διαφορετικές κατηγορίες MGUS ανάλογα με τον τύπο της ανοσοσφαιρίνης.
Δεν φάνηκε επίσης να υπάρχει διαφορά ανάλογα με τον αριθμό των δόσεων ή
ανάλογα με το είδος του εμβολίου, είτε επρόκειτο για εμβόλια mRNA είτε για
εμβόλια αδενοϊικού φορέα. Ακόμη και όταν οι ερευνητές εξέτασαν αν υπήρχε
κάποια μεταβολή αμέσως μετά τον εμβολιασμό ή μέσα στο επόμενο έτος,
δεν εντόπισαν στατιστικά σημαντική διαφορά. Ένα ακόμη ενδιαφέρον στοιχείο
είναι ότι οι λίγοι συμμετέχοντες που έμειναν ανεμβολίαστοι και συνέχισαν να
παρακολουθούνται παρουσίασαν παρόμοια πορεία της M πρωτεΐνης με εκείνους
που εμβολιάστηκαν. Η μελέτη εξέτασε και μια μικρότερη ομάδα 134 ανθρώπων
που πληρούσαν κριτήρια για το λεγόμενο ασυμπτωματικό πολλαπλούν
μυέλωμα. Και σε αυτή την ομάδα, η ετήσια μεταβολή της M πρωτεΐνης ήταν
παρόμοια, χωρίς ένδειξη ότι ο εμβολιασμός επιδείνωσε την κατάσταση.

Πηγη:HealthDaily

Τι αποκαλύπτει νέα μελέτη
Νέα μεγάλη μελέτη έρχεται να στρέψει τα φώτα σε μια κατηγορία φαρμάκων για
τη μείωση κινδύνου εμφάνισης του καρκίνου παχέος εντέρου, που μέχρι σήμερα
συνδέαμε κυρίως με τον διαβήτη και την απώλεια βάρους: τους αγωνιστές του
υποδοχέα GLP-1. Η έρευνα, που παρουσιάστηκε στο ASCO Gastrointestinal
Cancers Symposium 2026, κατέληξε στο συμπέρασμα ότι τα άτομα που λάμβαναν
GLP-1 είχαν 36% μικρότερη πιθανότητα να εμφανίσουν καρκίνο παχέος εντέρου
σε σύγκριση με εκείνα που λάμβαναν ασπιρίνη. Ακόμη πιο έντονο φάνηκε το
όφελος σε ανθρώπους με αυξημένο κίνδυνο λόγω προσωπικού ή οικογενειακού
ιστορικού, όπου η μείωση του κινδύνου έφτασε σχεδόν το 42%. Για πολλά
χρόνια, η ασπιρίνη είχε εξεταστεί ως πιθανό «όπλο» πρόληψης για τον καρκίνο
του παχέος εντέρου. Ωστόσο, το πιθανό όφελος συνοδεύεται από σημαντικούς
κινδύνους, κυρίως αιμορραγίες και γαστρεντερικές επιπλοκές.
Γι’ αυτό και η ασπιρίνη δεν θεωρείται πλέον μια γενική, ασφαλής στρατηγική
πρόληψης για όλους. Αντίθετα, τα GLP-1RAs έχουν ήδη αποκτήσει ευρεία
χρήση στη θεραπεία του σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2 και, πιο πρόσφατα,
της παχυσαρκίας. Προκλινικά δεδομένα έχουν δείξει ότι ίσως ασκούν
αντιφλεγμονώδη και αντιπολλαπλασιαστική επίδραση σε καρκινικά κύτταρα
του παχέος εντέρου, επηρεάζοντας βιολογικές οδούς που σχετίζονται με την
ανάπτυξη όγκων. Η νέα μελέτη βασίστηκε σε απο-προσωποποιημένα δεδομένα
από 281.656 άτομα, μέσω της διεθνούς βάσης TriNetX. Οι ερευνητές συνέκριναν
δύο ομάδες ίδιου μεγέθους: 140.828 χρήστες GLP-1RAs και 140.828 χρήστες
ασπιρίνης, με παρόμοια δημογραφικά χαρακτηριστικά.
Δεν πρόκειται για ένα «μαγικό χάπι» πρόληψης, αλλά για μια πιθανή
πρόσθετη ωφέλεια
Η σχετική μείωση του κινδύνου ήταν σημαντική, όμως το απόλυτο όφελος
για κάθε μεμονωμένο άνθρωπο ήταν μικρό. Οι ερευνητές υπολόγισαν ότι
περισσότεροι από 2.000 άνθρωποι θα έπρεπε να λάβουν ένα GLP-1 ώστε να
προληφθεί ένα περιστατικό καρκίνου του παχέος εντέρου. Αυτό σημαίνει ότι δεν
μιλάμε για ένα «μαγικό χάπι» πρόληψης, αλλά για μια πιθανή πρόσθετη ωφέλεια,
ιδιαίτερα σημαντική σε επίπεδο δημόσιας υγείας, επειδή τα φάρμακα αυτά
χρησιμοποιούνται ήδη από εκατομμύρια ανθρώπους.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει επίσης το γεγονός ότι το όφελος φάνηκε
ανεξάρτητα από το αν οι συμμετέχοντες είχαν παχυσαρκία ή διαβήτη. Παράλληλα,
παρατηρήθηκε μείωση του κινδύνου και σε όσους ξεκίνησαν τη θεραπεία πριν
από την ηλικία των 45 ετών. Ωστόσο, το ίδιο προστατευτικό αποτέλεσμα δεν
καταγράφηκε σε άτομα που κάπνιζαν ή είχαν αθηροσκλήρωση.
Δεν έδειξαν όλα τα φάρμακα της κατηγορίας το ίδιο αποτέλεσμα
Αξίζει ακόμη να σημειωθεί ότι δεν έδειξαν όλα τα φάρμακα της κατηγορίας το
ίδιο αποτέλεσμα. Όταν οι ερευνητές εξέτασαν τα GLP-1RAs ξεχωριστά, στατιστικά
σημαντική μείωση του κινδύνου παρατηρήθηκε μόνο με τη σεμαγλουτίδη, τη
λιραγλουτίδη και τη ντουλαγλουτίδη. Αντίθετα, η τιρζεπατίδη και η εξενατίδη
δεν έδειξαν την ίδια στατιστική σημασία στη συγκεκριμένη ανάλυση. Αυτό
υπογραμμίζει ότι δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται όλα τα φάρμακα της ίδιας
κατηγορίας ως απολύτως ισοδύναμα.

Πηγη:HealthDaily

Μια νέα μελέτη στο Science ανοίγει δρόμο για τη δημιουργία ζωντανών ιστών που μπορούν να αλλάζουν σχήμα με προγραμματισμένο τρόπο, απλώς μέσω του ελέγχου του προσανατολισμού των κυττάρων τους. Το επίτευγμα φέρνει πιο κοντά εφαρμογές στην ιστική μηχανική, στη βιοϋβριδική ρομποτική και στα «έξυπνα» ζωντανά υλικά.

Επιστήμονες στην Ισπανία ανακοίνωσαν ότι κατάφεραν να δημιουργήσουν ζωντανούς ιστούς ικανούς να αλλάζουν σχήμα με προβλέψιμο και ελεγχόμενο τρόπο, σε μια εξέλιξη που μπορεί να επηρεάσει βαθιά το μέλλον της βιομηχανικής, της αναγεννητικής ιατρικής και των βιοϋβριδικών συστημάτων.

Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Science, είναι η πρώτη που δείχνει ότι μπορεί να καθοδηγηθεί η τελική μορφή ενός ζωντανού ιστού μέσω ελέγχου της κατεύθυνσης με την οποία ευθυγραμμίζονται τα κύτταρά του. Την έρευνα συντόνισαν το Institute for Bioengineering of Catalonia (IBEC), το Universitat Politècnica de Catalunya – BarcelonaTech (UPC) και το International Centre for Numerical Methods in Engineering (CIMNE), σε συνεργασία με το EMBL Barcelona.

Η μεγάλη πρόκληση της βιομηχανικής

Οι βιολογικοί ιστοί διαθέτουν από τη φύση τους μια εντυπωσιακή ικανότητα να οργανώνονται και να μετασχηματίζονται, καθώς τα ίδια τα κύτταρα παράγουν δυνάμεις που αλλάζουν τη μορφή τους. Ωστόσο, η αξιοποίηση αυτής της φυσικής ιδιότητας για τη δημιουργία συνθετικών, ζωντανών υλικών με προκαθορισμένη γεωμετρία παραμένει ένα από τα πιο δύσκολα ζητήματα της σύγχρονης βιομηχανικής.

Το βασικό εμπόδιο δεν ήταν μόνο να αναπτυχθεί ένας ιστός στο εργαστήριο, αλλά να προβλεφθεί και να ελεγχθεί με ακρίβεια η μηχανική του συμπεριφορά, ώστε να καταλήξει στο επιθυμητό τρισδιάστατο σχήμα. Η νέα εργασία έρχεται ακριβώς να απαντήσει σε αυτό το πρόβλημα, προτείνοντας μια στρατηγική «προγραμματισμού» της μορφογένεσης των ιστών.

Πώς οι επιστήμονες “σχεδίασαν” το τελικό σχήμα

Η ερευνητική ομάδα αξιοποίησε χημικά μικρομοτίβα για να καθοδηγήσει τον τρόπο με τον οποίο προσανατολίζονται τα κύτταρα μέσα στον ιστό. Σε επίπεδες επιφάνειες σχεδίασαν συγκεκριμένες γραμμές χρησιμοποιώντας μια πρωτεΐνη στην οποία τα κύτταρα μπορούν να προσκολληθούν, ενώ γύρω από αυτές τις γραμμές τοποθέτησαν περιοχές με πολυμερές στο οποίο τα κύτταρα δεν προσκολλώνται.

Με αυτό το τέχνασμα, τα κύτταρα αναγκάστηκαν να ευθυγραμμιστούν κατά μήκος των γραμμών, δημιουργώντας έναν προκαθορισμένο «χάρτη» κατευθύνσεων μέσα στον ιστό. Ουσιαστικά, οι ερευνητές δεν διαμόρφωσαν απλώς την εξωτερική επιφάνεια, αλλά υπαγόρευσαν το εσωτερικό μηχανικό αποτύπωμα του ιστού.

Ο Xavier Trepat, ερευνητής ICREA στο IBEC και συν-επικεφαλής της μελέτης, συνοψίζει τη σημασία του επιτεύγματος λέγοντας ότι η ομάδα απέδειξε πως μπορεί να σχεδιάσει το σχήμα που θα αποκτήσει ένας ζωντανός ιστός ελέγχοντας μόνο τον προσανατολισμό των κυττάρων του.

Η έννοια της νηματικής τάξης και των τοπολογικών ελαττωμάτων

Στην καρδιά της μελέτης βρίσκεται μια φυσική αρχή που ονομάζεται νηματική τάξη. Οι ιστοί που αποτελούνται από επιμήκη κύτταρα έχουν την τάση να αυτοοργανώνονται σε περιοχές όπου όλα τα κύτταρα κοιτούν προς την ίδια κατεύθυνση, όπως οι ίνες σε ένα ύφασμα.

Κατά τόπους, όμως, αυτή η τάξη διακόπτεται. Τότε εμφανίζονται τα λεγόμενα τοπολογικά ελαττώματα, δηλαδή μικρές περιοχές τοπικής αταξίας που θυμίζουν τους στροβιλισμούς ή τις διακλαδώσεις σε ένα δακτυλικό αποτύπωμα. Στη βιολογία, αυτά τα ελαττώματα δεν είναι απλές ανωμαλίες. Λειτουργούν ως σημεία όπου συγκεντρώνονται δυνάμεις και επηρεάζουν το πώς ένας ιστός μεγαλώνει, μετακινείται ή παραμορφώνεται.

Ο πρώτος συγγραφέας της μελέτης, Pau Guillamat, εξηγεί ότι ο προσανατολισμός των κυττάρων ελέγχει τις δυνάμεις και οι δυνάμεις αυτές μπορούν, με τη σειρά τους, να καθορίσουν τη γένεση ενός τρισδιάστατου σχήματος.

Η καθοριστική στιγμή ήταν η “απελευθέρωση” του ιστού

Το πιο κρίσιμο πείραμα ήρθε όταν οι ερευνητές αποκόλλησαν τον ιστό από το υπόστρωμα πάνω στο οποίο αναπτυσσόταν. Όσο παρέμενε προσκολλημένος, οι εσωτερικές δυνάμεις που παρήγαν τα κύτταρα ήταν αγκυρωμένες στην επιφάνεια και δεν μπορούσαν να εκφραστούν πλήρως ως αλλαγή σχήματος.

Μόλις αφαιρέθηκε αυτός ο μηχανικός περιορισμός, η αποθηκευμένη τάση ανακατανέμεται ελεύθερα και ο ιστός άρχισε να συστέλλεται και να παραμορφώνεται γρήγορα, ακολουθώντας την κατεύθυνση των δυνάμεων που είχαν επιβάλει ο κυτταρικός προσανατολισμός και τα τοπολογικά ελαττώματα.

Οι ερευνητές παρομοιάζουν τη διαδικασία με ένα ελαστικό φύλλο τεντωμένο και στερεωμένο στις άκρες. Όταν μένει καρφωμένο, δεν αλλάζει. Όταν ελευθερωθεί, παίρνει νέα γεωμετρία, την οποία καθορίζουν οι εσωτερικές τάσεις του.

Οι προσομοιώσεις που προέβλεψαν τη μορφή

Για να κατανοήσουν βαθύτερα την προέλευση των δυνάμεων και να προβλέψουν το τελικό αποτέλεσμα, οι ερευνητές του Marino Arroyo στο UPC και στο CIMNE ανέπτυξαν θεωρητικά μοντέλα και αριθμητικές προσομοιώσεις.

Τα μοντέλα αυτά έδειξαν πώς ένα συγκεκριμένο μοτίβο κυτταρικού προσανατολισμού μπορεί να μετασχηματιστεί σε συγκεκριμένο τρισδιάστατο σχήμα. Με άλλα λόγια, το σύστημα δεν λειτούργησε απλώς εμπειρικά. Απέκτησε και προγνωστική αξία, αφού συνέδεσε ποσοτικά το «νηματικό μοτίβο» με τη μορφή που τελικά υιοθετεί ο ιστός.

Ο Arroyo σημειώνει ότι τα μοντέλα επέτρεψαν στην ομάδα να εξετάσει διαφορετικές υποθέσεις και τελικά να ταυτοποιήσει τον μηχανισμό με τον οποίο ο προσανατολισμός των κυττάρων οδηγεί στην τρισδιάστατη αναδίπλωση των ιστών.

Από την ιστική μηχανική στη βιοϋβριδική ρομποτική

Η εργασία αποτελεί ακόμη proof of concept, αλλά οι πιθανές εφαρμογές της είναι ευρείες. Μία προφανής κατεύθυνση είναι η ιστική μηχανική, όπου τέτοιες τεχνικές μπορούν να επιτρέψουν τη δημιουργία τρισδιάστατων δομών χωρίς την ανάγκη τεχνητών ικριωμάτων.

Μια δεύτερη, ιδιαίτερα δυναμική περιοχή, είναι η βιοϋβριδική ρομποτική. Οι ζωντανοί ιστοί που αλλάζουν σχήμα με προβλέψιμο τρόπο μπορούν να λειτουργήσουν ως βιολογικοί ενεργοποιητές, δηλαδή ως δομικά στοιχεία που κινούνται ή παραμορφώνονται με ελεγχόμενο τρόπο μέσα σε ρομποτικά συστήματα.

Παράλληλα, η μελέτη ανοίγει τον δρόμο για τον σχεδιασμό «έξυπνων» ζωντανών υλικών, δηλαδή επιφανειών που μπορούν να αναδιαμορφώνουν το σχήμα τους και ενδεχομένως τις λειτουργικές τους ιδιότητες ανάλογα με τις συνθήκες.

Ένα εργαλείο και για τη βασική βιολογία

Η σημασία της νέας μεθόδου δεν περιορίζεται στις εφαρμογές. Οι ερευνητές τονίζουν ότι μπορεί να αξιοποιηθεί και ως ερευνητικό εργαλείο για τη μελέτη θεμελιωδών βιολογικών φαινομένων, όπως η δημιουργία οργάνων και η μηχανική συμπεριφορά των όγκων.

Ο Xavier Trepat επισημαίνει ότι πρόκειται για ιδανικό εργαλείο για να γίνει καλύτερα κατανοητό πώς τα μοτίβα προσανατολισμού των κυττάρων επηρεάζουν τη μηχανική και την εξέλιξη σύνθετων ιστών. Αυτή η διάσταση είναι κρίσιμη, καθώς συνδέει τη βιομηχανική με τη βιολογία της ανάπτυξης και την ογκολογία.

Γιατί η μελέτη θεωρείται σταθμός

Αυτό που κάνει τη δημοσίευση ιδιαίτερα σημαντική είναι ότι, για πρώτη φορά, δεν περιγράφεται μόνο η παρατήρηση ενός βιολογικού φαινομένου αλλά και η δυνατότητα αξιόπιστου σχεδιασμού του. Οι επιστήμονες δεν άφησαν τον ιστό να οργανωθεί τυχαία. Καθόρισαν εκ των προτέρων πού θα προκύψουν οι δυνάμεις και, άρα, ποια μορφή θα πάρει το ζωντανό υλικό.

Η μετάβαση από την απλή κατανόηση της αυτοοργάνωσης στη δυνατότητα προγραμματισμού της είναι ίσως το πιο ουσιαστικό μήνυμα της μελέτης. Σε αυτό ακριβώς το σημείο η έρευνα αποκτά χαρακτήρα πλατφόρμας και όχι απλώς μεμονωμένου πειράματος.

Η προοπτική που ανοίγει η μελέτη είναι ελκυστική, αλλά το πεδίο βρίσκεται ακόμη στην αρχή. Θα χρειαστούν πρόσθετες εργασίες για να μετατραπεί η αρχή αυτή σε σταθερή τεχνολογία με βιοϊατρική ή βιομηχανική χρήση. Ωστόσο, το βασικό βήμα έγινε.

Οι ερευνητές απέδειξαν ότι ένας ζωντανός ιστός μπορεί να σχεδιαστεί ώστε να αποκτήσει συγκεκριμένο σχήμα, αν ελεγχθεί με ακρίβεια ο τρόπος με τον οποίο ευθυγραμμίζονται τα κύτταρά του. Και αυτό μεταφέρει τη βιομηχανική σε ένα πιο ώριμο στάδιο, όπου οι ζωντανές δομές δεν παρατηρούνται απλώς, αλλά μπορούν πλέον να σχεδιάζονται.

Πηγη: https://healthpharma.gr

Επιστήμονες από το University College London και το βρετανικό παιδιατρικό νοσοκομείο Great Ormond Street Hospital (GOSH) δημιούργησαν τον πρώτο οισοφάγο σε εργαστήριο, που αντικατέστησε τμήμα του οργάνου σε ζώα αποκαθιστώντας την κανονική λειτουργία του.

Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν τον οισοφάγο ενός χοίρου-δότη, ο οποίος είναι πολύ παρόμοιος με αυτόν του ανθρώπου. Στο όργανο αυτό έγινε αποκυτταροποίηση, οπότε αφαιρέθηκαν όλα τα κύτταρα του χοίρου από τον ιστό, αλλά διατηρήθηκε άθικτη η υποκείμενη δομή στήριξης. Στη συνέχεια έγινε συμπλήρωση του ιστού με μυϊκά κύτταρα ενός χοίρου-λήπτη. Τα κύτταρα εξαπλώθηκαν και προσαρμόστηκαν μέσα στον ιστό.

Όπως περιγράφεται στη μελέτη που δημοσιεύθηκε σήμερα στο περιοδικό «Nature Biotechnology», τα οκτώ ζώα-λήπτες της έρευνας επέζησαν τις κρίσιμες πρώτες 30 ημέρες μετά τη μεταμόσχευση. Επίσης, μέχρι τον έκτο μήνα, τα μοσχεύματα είχαν αναπτύξει λειτουργικούς μύες, νεύρα και αιμοφόρα αγγεία. Αυτό επέτρεψε στον μεταμοσχευμένο οισοφάγο να συστέλλεται και να μετακινεί την τροφή σαν ένας φυσικός τροφικός σωλήνας. Τα ζώα μπορούσαν να τρώνε κανονικά και να αναπτύσσονται με υγιή ρυθμό. Ορισμένα εμφάνισαν στενώσεις, που αντιμετωπίστηκαν με επιτυχία μέσω ενδοσκόπησης.

Για τη μεταμόσχευση δεν χρειάστηκε ανοσοκαταστολή, καθώς το εμφύτευμα αναπτύχθηκε χρησιμοποιώντας τα κύτταρα του λήπτη και ο ιστός αναπτύχθηκε μαζί με τα ζώα.

Η καινοτομία αυτή δίνει ελπίδα για εξατομικευμένες θεραπείες σε παιδιά που γεννιούνται με απειλητικές για τη ζωή παθήσεις του οισοφάγου. Στα παιδιά που γεννιούνται με ατρησία οισοφάγου ο οισοφάγος δεν ενώνεται με το στομάχι και απαιτείται πολύπλοκη χειρουργική επέμβαση.

Οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι εάν αυτή η τεχνολογία προσαρμοστεί για χρήση σε ανθρώπους, διαφορετικά μεγέθη ικριωμάτων, που προέρχονται από χοίρους- δότες, θα μπορούσαν να αποθηκευτούν έτοιμα για ανάπτυξη και εξατομίκευση για νεογέννητα και παιδιά μεγαλύτερων ηλικιών, όποτε χρειαστεί. Κύτταρα θα μπορούσαν να ληφθούν από το παιδί για να δημιουργηθεί ένα εξατομικευμένο μόσχευμα που θα αναπτύσσεται μαζί με το παιδί.

Ο καθηγητής Πάολο Ντε Κόπι, καθηγητής Παιδοχειρουργικής στο University College London και σύμβουλος Παιδοχειρουργός στο νοσοκομείο GOSH, ο οποίος είναι επικεφαλής της ερευνητικής ομάδας, εξηγεί ότι «ο οισοφάγος είναι ένα πραγματικά πολύπλοκο όργανο, χωρίς παροχή αίματος από τα δικά του αγγεία, επομένως δεν μπορεί να “μεταμοσχευθεί” με τον τρόπο που θα περίμενε κανείς. Για να αναπτυχθούν εναλλακτικές λύσεις, είναι απαραίτητο να συνεργαστούμε με ζωικά μοντέλα που αντικατοπτρίζουν πιστά την ανθρώπινη ανατομία και λειτουργία. Από αυτή την άποψη, ο οισοφάγος του χοίρου μοιάζει πολύ με τον ανθρώπινο».

Όπως προσθέτει, «για περισσότερα από 50 χρόνια, οι καρδιακές βαλβίδες χοίρων χρησιμοποιούνται για την παράταση και τη διάσωση της ζωής ασθενών με καρδιακές παθήσεις και αυτή η τεχνολογία είναι πλέον συνηθισμένη στην καρδιοχειρουργική. Πιο πρόσφατα, η ξενομεταμόσχευση έχει διερευνηθεί σε ανθρώπους ως πιθανή λύση για την έλλειψη οργάνων. Στην εργασία μας, αποδεικνύουμε ότι ο ιστός χοίρου, αφού απογυμνωθεί από όλο το κυτταρικό υλικό, μπορεί να χρησιμεύσει ως ικρίωμα για την κατασκευή εξανθρωπισμένου ιστού που είναι πλήρως βιοσυμβατός. Πιστεύω ότι βρισκόμαστε τώρα σε ένα παρόμοιο νέο μέτωπο στην αναγεννητική ιατρική».

Η ερευνητική ομάδα βελτιώνει τώρα τη διαδικασία για τη δημιουργία μεγαλύτερων μοσχευμάτων, την τυποποίηση της διαδικασίας και τη διεξαγωγή περισσότερων δοκιμών ασφαλείας.

Πηγη: ΑΠΕ-ΜΠΕ

Η αποτελεσματικότητα στην απώλεια βάρους από τα φάρμακα GLP-1 καθώς και οι
κίνδυνοι παρενεργειών, μπορεί να συνδέονται με γενετικές παραλλαγές, σύμφωνα
με μελέτη που διεξήχθη από το 23andMe Research Institute.
Η μελέτη σε σχεδόν 28.000 χρήστες του 23AndMe που ανέφεραν ότι λάμβαναν τα
φάρμακα απώλειας βάρους διαπίστωσε ότι μια μετάλλαξη στο GLP1R, το γονίδιο
για την πρωτεΐνη που στοχεύουν τα φάρμακα GLP-1, σχετίζεται σημαντικά με την
αυξημένη αποτελεσματικότητα των εν λόγω φαρμάκων, ανέφεραν οι ερευνητές
στο Nature. Τα άτομα που έφεραν ένα αντίγραφο αυτής της παραλλαγής έχασαν,
κατά μέσο όρο, 0,76 κιλά περισσότερα σε διάστημα οκτώ μηνών θεραπείας σε
σχέση με τα άτομα που δεν είχαν αντίγραφα. Τα άτομα που έφεραν δύο αντίγραφα
της παραλλαγής έχασαν περίπου 3,3 κιλά παραπάνω. Μια άλλη παραλλαγή
στον υποδοχέα γαστρικού ανασταλτικού πολυπεπτιδίου (GIPR) συσχετίστηκε με
ναυτία και εμέτους σε άτομα που λάμβαναν τιρζεπατίδη. Τα άτομα που έφεραν
αυτήν την παραλλαγή είχαν 83% περισσότερες πιθανότητες για εμέτους μετά
τη λήψη τιρζεπατίδης, σε σχέση με τα άτομα που δεν ήταν φορείς. Ωστόσο, οι
ερευνητές αναγνώρισαν ότι οι γενετικές παραλλαγές ήταν σχετικά μικρή. «Αυτά τα
ευρήματα παρέχουν άμεσες ενδείξεις ότι η ποικιλομορφία στα γονίδια-στόχους του
φαρμάκου συμβάλλει στην αποτελεσματικότητά τους και θέτουν τα θεμέλια για πιο
εξατομικευμένες προσεγγίσεις στη θεραπεία της παχυσαρκίας», ανέφεραν.

Πηγη:HealthDaily

Πηγη: https://www.iatropedia.gr/

Πηγη: https://www.healthweb.gr/

Πηγη: https://www.healthweb.gr/

Μια αναίμακτη τεχνική που επιτρέπει στα φάρμακα να φτάνουν στον εγκέφαλο αλλάζει τα δεδομένα στη θεραπεία από τους πιο επιθετικούς παιδικούς όγκους. Στο Columbia, δύο Έλληνες επιστήμονες ενώνουν δυνάμεις σε μια προσέγγιση που σπάει τον αιματοεγκεφαλικό φραγμό με εστιακούς υπερήχους και φέρνει την καινοτομία στην κλινική πράξη. Τα πρώτα αποτελέσματα είναι ενθαρρυντικά και ανοίγουν δρόμους για ενήλικες και νευροεκφυλιστικές παθήσεις.

Νέους ορίζοντες στη θεραπεία των πιο επιθετικών εγκεφαλικών όγκων στην παιδική ηλικία ανοίγει μια πρωτοποριακή μέθοδος εστιακών υπερήχων που εφαρμόζεται στο Columbia University από δύο κορυφαίους Έλληνες επιστήμονες: τη βιοϊατρική μηχανικό Ελίζα Κονοφάγου και τον παιδοογκολόγο Στέργιο Ζαχαρούλη. Η τεχνική επιτρέπει την αναίμακτη και στοχευμένη διείσδυση φαρμάκων στον εγκέφαλο, ξεπερνώντας το μεγαλύτερο εμπόδιο της σύγχρονης νευρο-ογκολογίας: τον αιματοεγκεφαλικό φραγμό.

Η επονομαζόμενη «φυσική άμυνα» του εγκεφάλου προστατεύει τον οργανισμό από παθογόνα, όμως λειτουργεί και ως τείχος απέναντι σε αντικαρκινικά φάρμακα που, χωρίς τεχνολογική υποστήριξη, δεν φτάνουν ποτέ στον στόχο τους. Η Δρ Ελίζα Κονοφάγου, βιοιατρική μηχανικός, καθηγήτρια στο Τμήμα Νευροχειρουργικής Ακτινολογίας και Βιοιατρικής Μηχανικής του Columbia, ανέπτυξε μια τεχνική που, με εστιακούς υπερήχους και τη βοήθεια μικροφυσαλίδων, δημιουργεί παροδικά «παράθυρα» στον φραγμό, επιτρέποντας στο φάρμακο να εισέλθει στον ιστό σε θεραπευτικές συγκεντρώσεις. Ο Δρ Ζαχαρούλης και η ομάδα του στο Ιατρικό Κέντρο Irving αναλαμβάνουν το κλινικό σκέλος: ποιο φάρμακο θα δοθεί, σε ποιον, σε ποια δοσολογία και σε ποιους συνδυασμούς, όπως εξηγεί μιλώντας στο Πρακτορείο FM και στην Τάνια Μαντουβάλου.

Επιθετικοί όγκοι εγκεφάλου

Τα πρώτα αποτελέσματα δημοσιεύθηκαν στις 26 Νοεμβρίου στο Science Translational Medicine και αφορούν τρία παιδιά με από τους πιο επιθετικούς όγκους του παιδικού εγκεφάλου. Η μαγνητική επιβεβαίωσε ότι η τεχνική «ανοίγει» τον φραγμό και ότι το φάρμακο φτάνει πράγματι εκεί που μέχρι σήμερα δεν έφτανε. Και τα τρία παιδιά υπερέβησαν τον κρίσιμο χρόνο των 12 μηνών, ενώ δύο παρουσίασαν σημαντική κλινική βελτίωση και αναβάθμιση της καθημερινής λειτουργικότητας. Αν και η πλήρης ίαση δεν μπορεί ακόμη να διατυπωθεί, οι ενδείξεις είναι αρκετά ισχυρές ώστε να μιλούν οι ειδικοί για αλλαγή «παραδείγματος».

Οι εγκεφαλικοί όγκοι στην παιδική ηλικία διαγιγνώσκονται διεθνώς με ρυθμό περίπου 50.000 νέων περιπτώσεων τον χρόνο, με μια διακριτική αλλά σταθερή αύξηση της τάξεως του 0,7% τις τελευταίες δύο δεκαετίες. Τα μισά παιδιά χάνουν τη μάχη, ενώ οι όγκοι του εγκεφάλου παραμένουν η συχνότερη αιτία θανάτου από συμπαγείς όγκους στην παιδική ηλικία. Οι λόγοι της αύξησης δεν έχουν πλήρως διευκρινιστεί· η γενετική προδιάθεση συνδυάζεται με περιβαλλοντικούς παράγοντες που επηρεάζουν την κύηση, χωρίς να έχουν ακόμη χαρτογραφηθεί με ακρίβεια.

Η νέα τεχνική απευθύνεται κυρίως στα διάχυτα γλοιώματα της γέφυρας (DIPG) – όγκους πρακτικά μη χειρουργήσιμους που προκαλούν ταχεία επιδείνωση και συνήθως θάνατο εντός έτους. Το συγκριτικό πλεονέκτημα των υπερήχων είναι ότι η διαδικασία είναι ανώδυνη, χωρίς αναισθησία και διαρκεί περίπου 15 λεπτά, ενώ «σημαδεύει» την πάθηση ακριβώς εκεί που πρέπει. Παράλληλα, η ομάδα αξιοποιεί εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης, τόσο για την επιλογή φαρμάκων και συνδυασμών, όσο και για την πρόβλεψη ανταπόκρισης.

Το μέλλον της θεραπείας

Η επόμενη φάση αφορά την επέκταση της μεθόδου σε ενήλικες και σε άλλες παθήσεις, όπου ο αιματοεγκεφαλικός φραγμός μπλοκάρει αποτελεσματικές θεραπείες. Η νόσος Πάρκινσον και το Αλτσχάιμερ βρίσκονται ήδη στο ερευνητικό πεδίο, ενώ κλινικές δοκιμές σχεδιάζονται για γλοιοβλαστώματα και μεταστατικούς όγκους του εγκεφάλου από καρκίνο πνεύμονα και άλλα συμπαγή όργανα.

Ο πυρήνας της φιλοσοφίας του Δρ Ζαχαρούλη είναι σαφής: το μέλλον της θεραπείας «γέρνει» προς τα φάρμακα και λιγότερο προς το νυστέρι. Οι περισσότεροι εγκεφαλικοί όγκοι είναι διάχυτοι, σαν «δαντέλα» μέσα στον ιστό, και ακόμη κι όταν αφαιρεθούν χειρουργικά, υποτροπιάζουν. Νέες τεχνολογίες, όπως καθετήρες και αντλίες υποδόριας έγχυσης, επιτρέπουν συνεχή ενδοεγκεφαλική χορήγηση φαρμάκων χωρίς επανειλημμένες επεμβάσεις, ενώ η τεχνητή νοημοσύνη υπόσχεται να επιταχύνει την ανακάλυψη μορίων και την εκτέλεση κλινικών μελετών.

Όμως ο τελικός στόχος ξεπερνά το εργαστήριο. «Η γνώση πρέπει να διαχέεται», υπογραμμίζει ο Έλληνας παιδοογκολόγος. «Δεν έχει νόημα η πρόοδος να μένει στο Columbia. Στόχος είναι τα παιδιά όλου του κόσμου και πρώτα απ’ όλα τα παιδιά στην Ελλάδα να έχουν πρόσβαση». Ήδη εξαγγέλλονται κινήσεις μεταφοράς τεχνογνωσίας στη χώρα μας, ώστε η καινοτομία να αποκτήσει εθνικό αποτύπωμα.

Ακολουθεί το κείμενο της συνέντευξης :

Ερ: Κατ’ αρχάς θα ήθελα να μας πείτε σε τι συχνότητα εμφανίζονται οι εγκεφαλικοί όγκοι σε παιδιά.

Απ:Οι εγκεφαλικοί όγκοι σε παιδιά τα τελευταία χρόνια δείχνουν μία ανεπαίσθητη αύξηση γύρο στο 0,7% ετησίως, η οποία είναι σταθερή τα τελευταία 10-20 χρόνια, όπως ισχύει για τους περισσότερους παιδικούς καρκίνους. Ωστόσο αυτή η αύξηση δεν είναι δραματική, όπως αυτή που παρατηρείται σε ορισμένους καρκίνους νέων ενηλίκων. Παρόλα αυτά εξακολουθεί να αποτελεί μεγάλο πρόβλημα, γιατί δεν δεν έχουμε κάνει μεγάλη πρόοδο στο ποσοστό ιάσεων. Συνολικά ανά τον κόσμο έχουμε 50.000 καινούργιες διαγνώσεις κάθε χρόνο, εκ των οποίων δυστυχώς τα μισά παιδιά χάνονται. Οι όγκοι στον εγκέφαλο είναι η πιο συχνή αιτία θανάτου από συμπαγείς όγκους σε παιδιά.

Ερ: Πού οφείλεται αυτή η αύξηση;

Απ: Σε συνδυασμό γενετικών και περιβαλλοντικών παραγόντων. Η βλάβη σε αυτούς τους όγκους συνήθως ξεκινά σε γενετικό επίπεδο, κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης. Αλλά ποιοι είναι οι περιβαλλοντικοί παράγοντες που επηρεάζουν την έγκυο κατά τη διάρκεια της κύησης, αυτό δεν είναι ακόμη γνωστό.

Ερ: Σε τι αφορά η μέθοδος που αναπτύσσετε με την Δρ Ελίζα Κονοφάγου;

Απ: Ένας από τους λόγους που δεν έχουμε μεγάλη πρόοδο στη θεραπεία των όγκων αυτών, είναι ότι τα φάρμακα δεν φτάνουν στο στόχο τους. Για να σκοτώσουμε τα καρκινικά κύτταρα, πρέπει το φάρμακο να έχει συγκεκριμένα επίπεδα συγκέντρωσης. Ο εγκέφαλος έχει μία φυσική προστασία, που λέγεται αιματοεγκεφαλικός φραγμός, ο οποίος λειτουργεί σαν τείχος, το οποίο αποτρέπει φάρμακα να περάσουν μέσα στον εγκέφαλο σε υψηλές συγκεντρώσεις.

Σε ένα φυσιολογικό εγκέφαλο αυτό είναι πολύ προστατευτικό, για βαριές λοιμώξεις, ή βακτήρια πχ. Για τα φάρμακα όμως, είναι πρόβλημα και αυτό το πρόβλημα βλέπουμε ότι μπορούμε να λύσουμε, με τη συνάδελφό μου Ελίζα Κονοφάγου, η οποία δημιούργησε αυτή την καινούργια τεχνική, με την οποία μπορούμε και διαπεράσουμε τον αιματοεγκεφαλικό φραγμό , χρησιμοποιώντας συχνότητες εστιακών υπέρηχων. Μοιάζει σαν να δημιουργούν κενά στον αιματοεγεκεφαλικό φραγμό (ουσιαστικά δημιουργούν διαχωρισμό κυττάρων), έτσι ώστε τα φάρμακα να μπορέσουν να περάσουν σε υψηλές συγκεντρώσεις. Οι συχνότητες των υπερήχων που χρησιμοποιεί η κυρία Κονοφάγου, με τη βοήθεια ενδοφλέβιας χορήγησης μικροφυσαλίδων περνούν μέσα από το οστό σε τέτοιο βαθμό, που αναγκάζουν τα κύτταρα αυτού του τείχους να αρχίζουν να αραιώνουν. Με αυτό τον τρόπο τα φάρμακα μπορούν και διαπερνούν το τείχος και φτάνουν στο στόχο τους με επιτυχία.

Ερ: Γιατί θεωρείται πρωτοποριακή αυτή η μέθοδος;

Απ: Γιατί είναι αναίμακτη, γίνεται χωρίς αναισθησία, είναι ανώδυνη, διαρκεί μόλις 15 λεπτά και μπορούμε να δώσουμε το φάρμακο σε υψηλές συγκεντρώσεις, το οποίο φτάνει στο στόχο του, ακριβώς στην περιοχή που θέλουμε. Η μέθοδος απευθύνεται στους πιο δύσκολους όγκους που υπάρχουν στον άνθρωπο, οι οποίοι λέγονται διάχυτα γλοιώματα της γέφυρας, δεν είναι χειρουργήσιμοι καθώς βρίσκονται σε ένα πολύ ευαίσθητο σημείο του εγκεφάλου και προκαλούν στα παιδιά προοδευτική παράλυση και θάνατο μέσα σε 12 μήνες, χωρίς να αποκλείονται οι εξαιρέσεις, σε ένα πολύ μικρό βαθμό.

Πρόκειται για μία υψηλής ακρίβειας τεχνολογία, στην οποία εμείς προσφέρουμε το κλινικό μέρος. Η ομάδα μου αποτελείται από πολλές ειδικότητες, μεταξύ των οποίων βιολόγοι, ακτινοφυσικοί αλλά και επιστήμονες της βιοπληροφορικής, οι οποίοι γνωρίζουν καλά πώς να χρησιμοποιούν τα καινούργια εργαλεία της τεχνητής νοημοσύνης, για να προβλέπουν στο συγκεκριμένο όγκο, ποιοι θα είναι οι ιδανικοί συνδυασμοί φαρμάκων.

Ερ: Η τεχνητή νοημοσύνη τι ρόλο θεωρείτε ότι θα παίξει στον καρκίνο την επόμενη δεκαετία αν όχι πενταετία;

Απ: Τεράστιο ρόλο. Η τεχνητή νοημοσύνη μέσα στην επόμενη πενταετία επαναστατικά θα επιδράσει στην ταχύτητα με την οποία ανακαλύπτουμε καινούργια φάρμακα, στην ταχύτητα με την οποία βρίσκουμε καινούργιους στόχους για τα καινούργια φάρμακα, αλλά και στην ταχύτητα που τρέχουμε κλινικές μελέτες για τις οποίες παλιά χρειαζόμασταν πέντε χρόνια, ενώ τώρα μόλις ένα. Η πρόοδος που αναμένουμε μέσα στα επόμενα πέντε χρόνια είναι πολύ μεγάλη για όλους τους καρκίνους.

Ερ: Σε πόσα παιδιά έχει εφαρμοστεί η μέθοδος σας;

Απ: Αυτό που δημοσιεύσαμε στο «Science Translational Medicine» την Τετάρτη 26 Νοεμβρίου, αφορά τα πρώτα τρία παιδιά, στα οποία φάνηκε και στη μαγνητική ότι μπορούμε να εφαρμόσουμε αυτή τη μέθοδο και να λύσουμε το πρόβλημα του αιματοεγκεφαλικού φραγμού. Αποδείξαμε ότι το φάρμακο μπορεί να φτάσει σε υψηλές συγκεντρώσεις στον εγκέφαλο και όλα τα παιδιά είχαν ένα θετικό, αλλά παροδικό αποτέλεσμα. Τα δύο από τα τρία είχαν μία μεγάλη κλινική βελτίωση. Και τα τρία παιδιά έχουν ξεπεράσει κατά πολύ τους 12 μήνες, με πολύ καλύτερη ποιότητα ζωής από πλευράς συμπτωμάτων και λειτουργικότητας.

Ερ: Ενδέχεται αυτά τα παιδιά να ιαθούν πλήρως;

Απ: Όχι, είναι πολύ νωρίς ακόμα να το πούμε αυτό, διαθέτοντας πολύ μικρό ασθενών και γνωρίζοντας παράλληλα πόσο δύσκολη είναι η πάθηση. Όμως, δεν είμαστε πολύ μακριά με τις καινούργιες μεθόδους που έχουμε στην ανακάλυψη φαρμάκων και στο ποιοι είναι οι σωστοί συνδυασμοί.

Ερ: Τη στιγμή που φαίνεται να πηγαίνει καλά αυτή η μέθοδος σε παιδιά, αναμένεται να έχει ένδειξη και για ενήλικες;

Απ: Σαφέστατα. Ήδη, σχεδιάζουμε τις επόμενες μελέτες για επιθετικούς όγκους στον εγκέφαλο παιδιών, αλλά και ενηλίκων, καθώς επίσης και για άλλες νόσους.

Ερ:Για ποιες άλλες παθήσεις ανοίγει δρόμους;

Απ: Για όλες τις νευρολογικές παθήσεις, στις οποίες ο αιματοεγκεφαλικός φραγμός εμποδίζει την επαρκή συγκέντρωση φαρμάκων, μέσα στον εγκέφαλο. Οι κύριες νευρολογικές παθήσεις είναι η νόσος Πάρκινσον και το Αλτσχάιμερ, για τα οποία η κ. Κονοφάγου ήδη διεξάγει μελέτες. Θα πρέπει να επισημάνω ότι υπάρχουν πάρα πολλά φάρμακα, τα οποία ανακαλύπτονται συνεχώς για άλλες παθήσεις, αλλά η ανάπτυξη τους σταματάει, μετά από το εύρημα ότι δεν μπορούν να περάσουν τον αιματογεγκεφαλικό φραγμό. Εμείς ανοίγουμε τη πόρτα πλέον σε αυτό και όλα τα καινούργια φάρμακα θα μπορούν να χορηγηθούν, χωρίς αυτό τον περιορισμό.

Ερ: Σε ποιους άλλους καρκίνους έχει ένδειξη η μέθοδος;

Απ: Σε εγκεφαλικούς όγκους ενηλίκων, όπως γλοιοβλαστώματα και σε μεταστατικούς καρκίνους στον εγκέφαλο, από καρκίνο του πνεύμονα, ή από άλλα συμπαγή όργανα.

Ερ: Το μέλλον για την αντιμετώπιση των εγκεφαλικών όγκων εκτιμάτε ότι ακουμπά στα φάρμακα περισσότερο και λιγότερο στη χειρουργική παρέμβαση; Γιατί ως μη γιατρός αντιλαμβάνομαι το γλοίωμα ως μία δαντέλα στον εγκέφαλο, που είναι αδύνατον να εξαιρεθεί.

Απ: Η ερώτησή σας είναι καταπληκτική γιατί θίγει ακριβώς το μεγαλύτερο πρόβλημα που έχουμε, όχι μόνο στη φύση των όγκων του εγκεφάλου, αλλά και στη λάθος προσέγγιση, την οποία έχουμε επιλέξει όλες αυτές τις δεκαετίες. Αυτό που κάνουμε εμείς και το οποίο επεκτείνουμε και σε άλλες μεθόδους εγχύσεων φαρμάκων στον εγκέφαλο, είναι ότι χρησιμοποιούμε τις νέες τεχνολογίες. Όταν συναντήθηκα με τη συμπατριώτισσα μου την Ελίζα, αυτή η τεχνολογία εστιαζόταν κυρίως στο Αλτσχάιμερ και στην νόσο Πάρκινσον.

Με τις νευροχειρουργικές ομάδες με τις οποίες δουλεύω χρησιμοποιούμε καινούργιες τεχνολογίες , για εγχύσεις μέσω καθετήρων και μέσω αντλιών κάτω από το δέρμα, οι οποίες επιτρέπουν συνεχή έγχυση φαρμάκων κατευθείαν στον εγκέφαλο, χωρίς αναισθησία ή επανειλημμένες χειρουργικές επεμβάσεις. Γιατί δυστυχώς όπως είπατε, οι περισσότεροι όγκοι είναι μη χειρουργήσιμοι. Ή όταν χειρουργούνται υπάρχει πάντα ένας μικροσκοπικός ή διάχυτος όγκος, ο οποίος αναγκαστικά θα υποτροπιάσει. Άρα χρειάζονται κάτι περισσότερο από μία απλή χειρουργική αφαίρεση. Και μαζί με το φάρμακο χρειάζεται καλύτερη τεχνολογία. Τώρα με τη βοήθεια της τεχνητής νοημοσύνης αναμένεται ότι αυτή η προσέγγιση νέων τεχνολογιών μαζί με φάρμακα θα εκτινάξει την ταχύτητα με την οποία αντιμετωπίζεται το πρόβλημα.

Ερ: Αυτή την τεχνογνωσία θα την μοιραστείτε με συναδέλφους σας;

Απ: Όλη αυτή η τεχνογνωσία είναι καλό να διαχέεται. Δεν έχει νόημα να κάνουμε την οποιαδήποτε πρόοδο αποκλειστικά στο Columbia. Νόημα έχει να επιτρέψουμε σε παιδιά από όλο τον κόσμο να έχουν πρόσβαση σε αυτές τις θεραπείες, και φυσικά στα παιδιά στην Ελλάδα. Θα γίνουν πολύ μεγάλες προσπάθειες να μεταφέρουμε αυτές τις γνώσεις πρωτίστως στην Ελλάδα.

Πηγη: https://healthpharma.gr/