Κατηγορία: Ενημέρωση

ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΠΡΟΣ ΥΠΟΥΡΓΟ ΥΓΕΙΑΣ ΜΗ ΑΝΑΝΕΩΣΗ ΣΥΜΒΑΣΕΩΝ ΙΔΙΩΤΩΝ ΙΑΤΡΩΝ 3257

..

Το Κέντρο Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων των Ηνωμένων Πολιτειών (CDC) ανακοίνωσε ότι η υποπαραλλαγή JN.1 του COVID αποτελεί το 39% έως το 50% των κρουσμάτων στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Πρόκειται για αύξηση από το 15% έως 29% των κρουσμάτων στις Ηνωμένες Πολιτείες, που είχε προβλέψει το CDC έως τις 8 Δεκεμβρίου. Η συνεχιζόμενη αύξηση υποδηλώνει ότι η υποπαραλλαγή είναι είτε πιο μεταδοτική είτε καλύτερη στο να αποφεύγει τα ανοσοποιητικά συστήματα, από άλλες υπομονάδες, πρόσθεσε το CDC.

Είναι νωρίς για να γνωρίζουμε εάν και με ποιον τρόπο η JN.1 θα προκαλέσει νοσηλείες, σύμφωνα το CDC, προσθέτοντας ότι τα υφιστάμενα εμβόλια, τα τεστ και οι θεραπείες λειτουργούν ακόμη καλά εναντίον αυτής.

Γιατί η υποπαραλλαγή «JN.1» αυξάνει τα κρούσματα

Πρόσφατα ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας ταξινόμησε τη JN.1 ως “υπομονάδα ενδιαφέροντος” και δήλωσε ότι η τρέχουσα ενδεικτική Το Κέντρο Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων των Ηνωμένων Πολιτειών (CDC) ανακοίνωσε την Παρασκευή ότι η υπομονάδα JN.1 του COVID αποτελεί το 39% έως το 50% των κρουσμάτων στις Ηνωμένες Πολιτείες, σύμφωνα με τις προβλέψεις του οργανισμού.

Πρόκειται για αύξηση από το εκτιμώμενο 15% έως 29% των κρουσμάτων στις Ηνωμένες Πολιτείες, που είχε προβλέψει το CDC έως τις 8 Δεκεμβρίου.

Το CDC ανέφερε ότι η υπομονάδα συνεχίζει να προκαλεί αυξανόμενο ποσοστό των μολύνσεων και είναι πλέον η υπομονάδα που κυκλοφορεί πιο ευρέως στη χώρα.

Η συνεχιζόμενη αύξηση υποδηλώνει ότι η υποπαραλλαγή είναι είτε πιο μεταδοτική είτε καλύτερη στο να αποφεύγει τα ανοσοποιητικά συστήματα, από άλλες υπομονάδες, πρόσθεσε το CDC.

Είναι πολύ νωρίς για να γνωρίζουμε εάν και με ποιον τρόπο η JN.1 θα προκαλέσει αύξηση σε μολύνσεις ή νοσηλείες δήλωσε το CDC, προσθέτοντας ότι τα υφιστάμενα εμβόλια, τα τεστ και οι θεραπείες λειτουργούν ακόμη καλά εναντίον αυτής.
“Υποπαραλλαγή ενδιαφέροντος” από τον ΠΟΥ

Η υποπαραλλαγή JN.1, κληρονομώντας την αντιγονική ποικιλομορφία του BA.2.86 και μαζί με την απόκτηση του L455S, πέτυχε γρήγορα εκτεταμένη αντίσταση στα αντισώματα κατηγορίας 1, 2 και 3 της περιοχής δέσμευσης υποδοχέα, και έδειξε υψηλότερη ανοσολογική διαφυγή σε σύγκριση με το BA.2.86 και άλλα ανθεκτικά στελέχη όπως τα HV.1 και JD.1·1, σε βάρος της μειωμένης δέσμευσης του ανθρώπινου ACE2.

Τέτοια στελέχη θα μπορούσαν να επιβιώσουν και να μεταδοθούν, καθώς η αντιγονική τους διαφορά θα τους επέτρεπε να στοχεύσουν διάφορους πληθυσμούς σε σύγκριση με τα κυρίαρχα στελέχη και θα είχαν τη δυνατότητα να συσσωρεύουν γρήγορα μεταλλάξεις υψηλής ανοσοαποφυγής με κόστος τις ικανότητες δέσμευσης του ανθρώπινου ACE2.

Πάντως, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας έχει διατηρήσει την ταξινόμηση της JN.1 ως “υποπαραλλαγή ενδιαφέροντος” που σημαίνει χαμηλό κίνδυνο για τη δημόσια υγεία, τουλάχιστον μέχρι τα σημερινά επιστημονικά δεδομένα.

ΠΗΓΗ: ΕΚΠΑ

Πηγη: https://www.healthreport.gr/

Για αύξηση της πίεσης στα νοσοκομεία λόγω της επικράτησης της νέας υποπαραλλαγής JN1 του κορονοϊού SARS CoV-2 έκανε λόγο ο καθηγητής Μικροβιολογίας στο ΕΚΠΑ, Αθανάσιος Τσάκρης.

Συγκεκριμένα, μιλώντας στην ΕΡΤ για την μεταδοτικότητα της νέας παραλλαγής ο κ. Αθανάσιος Τσάκρης τόνισε ότι είναι πολύ πιο μολυσματική, γεγονός που αυξάνει πάρα πολύ τον επιπολασμό της νόσου στην κοινότητα με αποτέλεσμα «όταν έχουμε τόσα πολλά περιστατικά στην κοινότητα, είναι λογικό να έχουμε κι έναν μεγάλο αριθμό σοβαρών περιστατικών».

Υπενθυμίζοντας ότι κάθε εβδομάδα στη χώρα μας χάνουμε 60 συνανθρώπους μας από τις επιπλοκές της νόσου τόνισε ότι «θα πρέπει να περιορίσουμε την εξάπλωση του ιού και να μην ξεχνάμε ότι οι επαναλαμβανόμενες μολύνσεις από τον κορονοϊό αυξάνουν τις πιθανότητες να αναπτύξουμε Long Covid. Mιλώντας για τη σιωπηλή αυτή νόσο δήλωσε ότι είναι «ένα πολυοργανικό σύνδρομο που ταλαιπωρεί 36 εκατομμύρια Ευρωπαίους αυτή τη στιγμή σε όλη την Ευρώπη».

Αναγκαία η έγκαιρη χορήγηση αντιικών

Σχολιάζοντας την πίεση που παρατηρείται στα νοσοκομεία ο κ. Τσάκρης δήλωσε ότι έχει σχεδόν διπλασιαστεί ο αριθμός των ατόμων που έρχονται που ζητάνε νοσηλεία στα νοσοκομεία. «Περιμένουμε ακόμα μεγαλύτερη αύξηση. Είναι κάτι το οποίο είναι αναμενόμενο. Όσο μεγαλύτερη είναι η εξάπλωση και ο επιπολασμός της νόσου στην κοινότητα, τόσο θα είναι και μεγαλύτερη η πίεση του συστήματος υγείας» είπε και προσθέτοντας ότι έχει ιδιαίτερη σημασία η έγκαιρη χορήγηση των αντιικών φαρμάκων ιδιαίτερα σε ηλικιωμένους και ανθρώπους με προβλήματα υγείας.

Οι πιθανότητες να αναπτύξουμε Long Covid

Όπως είπε ο κ. Τσάκρης η έξαρση των αναπνευστικών λοιμώξεων οφείλεται και στο γεγονός ότι «τα δύο τελευταία χρόνια, μετά την άρση των περιοριστικών μέτρων, το ανοσοποιητικό μας σύστημα δεν είχε εκτεθεί για μεγάλο χρονικό διάστημα σε διάφορους ιούς, με αποτέλεσμα αυτή τη στιγμή να έχουμε ιδιαίτερα έξαρση».

Μιλώντας δε για το εκρηκτικό μείγμα ιών που ταλαιπωρούν παιδιά και μεγάλους αναφέρθηκε στη χρησιμότητα του αντιγριπικού εμβολίου προκειμένου, όπως είπε, να αποφύγει κανείς τη πιθανότητα επιπλοκών αν νοσήσει από δύο ή παραπάνω ιούς.

Πηγη: https://www.news4health.gr/

Για την αύξηση των κρουσμάτων μετά το ρεβεγιόν της Πρωτοχρονιάς αλλά και για τις νέες προβλέψεις για τον κορωνοϊό μίλησε στο Mega ο διευθυντής στη Β’ ΜΕΘ στο «Παπανικολάου», Νίκος Καπραβέλος.

«Ο ΠΟΥ λέει πως και το 2024 θα είναι μία χρονιά πρόκληση για τον κορωνοϊό, ακόμα θα ταλαιπωρεί τον πλανήτη και μάλιστα, τον χαρακτηρίζει ως παγκόσμια απειλή, όχι γιατί έχουμε ένα ανθεκτικό στέλεχος αλλά γιατί ο αριθμός των ατόμων που ανήκουν σε ευπαθείς ομάδες και ομάδες υψηλού κινδύνου που οφείλουν να κάνουν το εμβόλιο, είναι απαράδεκτα χαμηλός σε όλο τον κόσμο.

Καπραβέλος: Αν ο κόσμος είχε εμβολιαστεί δεν θα είχαμε τόσες εισαγωγές
Στη μονάδα μου νοσηλεύω μετά από covid εγκεφαλίτιδα σε νέο άτομο. Δεν υπάρχει εμβόλιο ή φάρμακο που να έχει δοκιμαστεί τόσο αλλά και συκοφαντεί τόσο από το εμβόλιο του κορωνοϊού. Αν ο κόσμος είχε εμβολιαστεί δεν θα είχαμε τόσες εισαγωγές.

Όλοι όσοι πεθαίνουν είναι ηλικιωμένοι με σοβαρά υποκείμενα νοσήματα. Πλέον, ο κορωνοϊός δεν ‘’χτυπά’’ όλες τις ηλικίες αλλά τις ευάλωτες ομάδες, αυτές που πρέπει να εμβολιαστούν. Δεν υπάρχουν καθολικές συστάσεις ‘’κάντε όλοι το εμβόλιο’’. Οι ευπαθείς ομάδες κινδυνεύουν περισσότερο και αυτά δείχνουν τα στατιστικά στοιχεία», είπε.

«Η οποιαδήποτε πίεση στο Σύστημα Υγείας θα είναι καταστροφική»
«Αυτό που με ανησυχεί είναι πως το σύστημα υγείας περνά μία σοβαρή κρίση καθώς είναι υποστελεχωμένο. Η οποιαδήποτε πίεση στο σύστημα υγείας αυτή τη στιγμή θα είναι καταστροφική.

Το συγκεκριμένο στέλεχος του κορωνοϊού δεν είναι ικανό να επιβαρύνει δραματικά τους σκληρούς επιδημιολογικούς δείκτες. Στην Ελλάδα, όμως, η οποιαδήποτε πίεση, θα είναι καταστροφική, άρα καλά κάνει η Πολιτεία που το αναδεικνύει ως θέμα.

Η έξαρση των κρουσμάτων ήταν η φυσική εξέλιξη μίας πανδημίας. Δεν υπάρχει οικογένεια που δεν έχει μολυνθεί αλλά δεν υπάρχει είναι ικανή να μας προκαλέσει έκρηξη διασωληνώσεων και εισαγωγών στα νοσοκομεία. Όλοι οι θάνατοι αναφέρονται στους ηλικιωμένους ανθρώπους.

Το εμβόλιο είναι αυτό που ανέκαμψε την πορεία της πανδημίας. Οι νέοι χτίζουνε την ανοσία, και δεν κινδυνεύουν τόσο όσο οι ηλικιωμένοι που έχουν εξασθενημένο σύστημα. Δεν είναι μόνο ελληνικό φαινόμενο αλλά ο ΠΟΥ κρούει τον κώδωνα του κινδύνου διότι οι ηλικιωμένοι αρνούνται να εμβολιαστούν. Η χρήση μάσκας πρέπει να γίνει καθημερινότητά μας, όπως και οι εμβολιασμοί των ευπαθών ομάδων».

Πηγη: https://www.iefimerida.gr/

Τα άτομα που έχουν νοσηλευτεί με γρίπη διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο για μακροπρόθεσμα προβλήματα υγείας, παρόμοια με εκείνα με την μακροχρόνια COVID, δείχνουν τα δεδομένα, έρευνας που δημοσιεύθηκε στο Lancet Infectious Diseases.

Ενώ τα συμπτώματα που σχετίζονται με μια τέτοια «μακροχρόνια γρίπη» φαίνεται να επικεντρώνονται περισσότερο στους πνεύμονες από τα συνεχιζόμενα συμπτώματα της COVID-19 και στις δύο περιπτώσεις ο κίνδυνος θανάτου και αναπηρίας ήταν μεγαλύτερος τους μήνες μετά τη μόλυνση από ό,τι τις πρώτες 30 ημέρες.

Μετά τη Long Covid ήρθε η Long Flu;

«Είναι πολύ σαφές ότι η μακροχρόνια γρίπη είναι χειρότερη από τη γρίπη και η μακροχρόνια COVID είναι χειρότερη από την COVID», δήλωσε στον Guardian, ο Δρ Ziyad Al-Aly, κλινικός επιδημιολόγος στο Πανεπιστήμιο της Ουάσιγκτον στο Σεντ Λούις του Μιζούρι, ο οποίος ηγήθηκε της έρευνας.

Πριν από πέντε χρόνια, δεν θα μου περνούσε από το μυαλό να εξετάσω την πιθανότητα μιας “μακράς γρίπης”. Αλλά ένα από τα σημαντικότερα διδάγματα που πήραμε από αυτή την πανδημία είναι ότι ένας ιός που όλοι αρχικά πιστεύαμε ότι θα μπορούσε να προκαλέσει μόνο οξεία νόσο αφήνει εκατομμύρια ανθρώπους με μακροχρόνια COVID”, δήλωσε. “Αναρωτηθήκαμε αν αυτό θα μπορούσε να συμβεί και με άλλα πράγματα. Θα μπορούσε αυτό να συμβαίνει με τη γρίπη, για παράδειγμα;”

Έρευνα

Για να το ερευνήσουν, ο Al-Aly και οι συνεργάτες του ανέλυσαν τα ιατρικά αρχεία 81.280 αμερικανών ασθενών που νοσηλεύτηκαν με COVID και 10.985 που νοσηλεύτηκαν με εποχική γρίπη, παρακολουθώντας τους για τουλάχιστον 18 μήνες για να μάθουν για τους κινδύνους θανάτου, επανεισαγωγής στο νοσοκομείο και 94 διαφορετικά προβλήματα υγείας που αφορούν τα κυριότερα συστήματα οργάνων του σώματος.

Ωστόσο, η έρευνα δεν έχει ασχοληθεί με τους ανθρώπους που προσβάλλονται από γρίπη αλλά δεν νοσηλεύονται σε νοσοκομείο, και το αν και εκείνοι αναπτύσσουν παρατεταμένα προβλήματα υγείας.

Προς το παρόν, δήλωσε ο Al-Aly, το πιο σημαντικό πράγμα είναι να προσπαθήσουμε να μειώσουμε τον κίνδυνο νοσηλείας από αυτές τις ασθένειες, μέσω του εμβολιασμού και στην περίπτωση της COVID-19 μέσω των αντιικών φαρμάκων. Επίσης καλό είναι, είπε, να φοράμε μάσκα σε περιόδους μεγάλης διασποράς, και να μένουμε στο σπίτι όταν αισθανόμαστε αδιαθεσία.

Πηγη: https://healthstories.gr/

Τα Πανεπιστημιακά Νοσοκομεία Αρεταίειο, Αιγινήτειο και Ευγενίδειο επισκέφθηκε την πρώτη ημέρα του 2024 ο Πρύτανης του ΕΚΠΑ, Γεράσιμος Σιάσος.

Κατά την επίσκεψη στα τρία Νοσοκομεία, η Διοίκηση του Πανεπιστημίου μοίρασε βασιλόπιτα και αντάλλαξε ευχές με τους νοσηλευόμενους ασθενείς και με το προσωπικό που εφημερεύει.

Τους ασθενείς και το προσωπικό επισκέφθηκαν μαζί με τον Πρύτανη, o Αντιπρύτανης Ευστάθιος Ευσταθόπουλος, ο Κοσμήτορας της Σχολής Επιστημών Υγείας Εμμανουήλ Πικουλής, ο Πρόεδρος της Ιατρικής Σχολής Νικόλαος Αρκαδόπουλος, ο Πρόεδρος των Πανεπιστημιακών Νοσοκομείων Αρεταίειο και Αιγινήτειο Κωνσταντίνος Τσιούφης, ο Πρόεδρος του Νοσοκομείου «Ευγενίδειο» Στέλιος Κώτσιος και η Διευθύνουσα Σύμβουλος Έφη Μπάσδρα, ο Διευθυντής της Μαιευτικής και Γυναικολογικής Κλινικής Νικόλαος Βλάχος, ο Διευθυντής της Νευρολογικής Κλινικής Λεωνίδας Στεφανής, ο εκπρόσωπος των εργαζομένων Χρίστος Βασιλόπουλος, μέλη των Δ.Σ. των Νοσοκομείων, της Ιατρικής και Νοσηλευτικής Υπηρεσίας.

Ο Πρύτανης του ΕΚΠΑ, Καθηγητής Καρδιολογίας, Γεράσιμος Σιάσος, μεταξύ άλλων ανέφερε: «Είναι συμβολική η παρουσία μας στα Πανεπιστημιακά Νοσοκομεία την πρώτη ημέρα του χρόνου. Θέλουμε να δώσουμε δύναμη στους νοσηλευόμενους και να ευχαριστήσουμε όλο το προσωπικό που εφημερεύει αυτές τις ημέρες στα νοσοκομεία, όταν οι περισσότεροι είναι με τις οικογένειές τους. Η προσφορά των ιατρών, των νοσηλευτών και όλου του υγειονομικού προσωπικού είναι ανεκτίμητη. Το Πανεπιστήμιο και η Πολιτεία οφείλει να τους στηρίζει με κάθε διαθέσιμο μέσο».

Προσφορά πανεπιστημιακών κλινικών στη δημόσια Υγεία

Ο Πρόεδρος της Ιατρικής Σχολής Καθηγητής Χειρουργικής Νικόλαος Αρκαδόπουλος τόνισε: «Είναι πολύ σημαντική η συνεισφορά των Πανεπιστημιακών Κλινικών και Εργαστηρίων στη δημόσια υγεία. Η Ιατρική Σχολή προσφέρει αδιάλειπτα υπηρεσίες υγείας από το 1837, σχεδόν δύο αιώνες και αποτελεί κέντρο αναφοράς για όλη τη χώρα, καθώς και τον κύριο πυλώνα της ιατρικής εκπαίδευσης».

Πηγη: https://healthstories.gr/

Οι ερευνητές εντόπισαν έναν μηχανισμό νευρικής κωδικοποίησης που επιτρέπει τη μεταφορά πληροφοριών εμπρός και πίσω μεταξύ των αντιληπτικών περιοχών σε περιοχές μνήμης του εγκεφάλου.

Οι αναμνήσεις μας είναι πλούσιες σε λεπτομέρειες: μπορούμε να θυμηθούμε έντονα το χρώμα του σπιτιού μας, τη διάταξη της κουζίνας μας ή την πρόσοψη του αγαπημένου μας καφέ. Το πώς ο εγκέφαλος κωδικοποιεί αυτές τις πληροφορίες έχει προβληματίσει εδώ και καιρό τους νευροεπιστήμονες. Σε μια νέα μελέτη υπό την ηγεσία του Dartmouth, οι ερευνητές εντόπισαν έναν μηχανισμό νευρικής κωδικοποίησης που επιτρέπει τη μεταφορά πληροφοριών εμπρός και πίσω μεταξύ των αντιληπτικών περιοχών σε περιοχές μνήμης του εγκεφάλου. Τα αποτελέσματα δημοσιεύονται στο Nature Neuroscience.

Πριν από αυτήν την εργασία, η κλασική κατανόηση της οργάνωσης του εγκεφάλου ήταν ότι οι αντιληπτικές περιοχές του εγκεφάλου αντιπροσωπεύουν τον κόσμο “όπως είναι”, με τον οπτικό φλοιό του εγκεφάλου να αντιπροσωπεύει τον εξωτερικό κόσμο με βάση το πώς το φως πέφτει στον αμφιβληστροειδή, “αμφιβληστροειδοτοπικά”. Αντίθετα, θεωρήθηκε ότι οι περιοχές μνήμης του εγκεφάλου αντιπροσωπεύουν πληροφορίες σε μια αφηρημένη μορφή, χωρίς λεπτομέρειες σχετικά με τη φυσική τους φύση. Ωστόσο, αυτή η εξήγηση δεν λαμβάνει υπόψη ότι καθώς οι πληροφορίες κωδικοποιούνται ή ανακαλούνται, αυτές οι περιοχές μπορεί στην πραγματικότητα να μοιράζονται έναν κοινό κώδικα στον εγκέφαλο.

«Βρήκαμε ότι οι περιοχές του εγκεφάλου που σχετίζονται με τη μνήμη κωδικοποιούν τον κόσμο σαν ένα «φωτογραφικό αρνητικό» στο διάστημα», λέει ο συν-επικεφαλής συγγραφέας Adam Steel, μεταδιδακτορικός ερευνητής στο Τμήμα Ψυχολογικών και Επιστημών του Εγκεφάλου και συνεργάτης στο Neukom Institute for Computational Science στο Dartmouth. «Και αυτό το «αρνητικό» είναι μέρος της μηχανικής που μετακινεί πληροφορίες μέσα και έξω από τη μνήμη, και μεταξύ αντιληπτικών και μνημονικών συστημάτων».

Σε μια σειρά πειραμάτων, οι συμμετέχοντες δοκιμάστηκαν στην αντίληψη και τη μνήμη, ενώ η εγκεφαλική τους δραστηριότητα καταγράφηκε με τη χρήση σαρωτή λειτουργικής μαγνητικής τομογραφίας (fMRI). Η ομάδα εντόπισε έναν αντίθετο μηχανισμό κωδικοποίησης τύπου push-pull, ο οποίος διέπει την αλληλεπίδραση μεταξύ αντιληπτικών και μνημονικών περιοχών στον εγκέφαλο. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι όταν το φως χτυπά τον αμφιβληστροειδή, οι οπτικές περιοχές του εγκεφάλου ανταποκρίνονται αυξάνοντας τη δραστηριότητά τους για να αναπαραστήσουν το μοτίβο του φωτός. Οι περιοχές μνήμης του εγκεφάλου ανταποκρίνονται επίσης στην οπτική διέγερση.

Αλλά, σε αντίθεση με τις οπτικές περιοχές, η νευρική τους δραστηριότητα μειώνεται όταν επεξεργάζονται το ίδιο οπτικό μοτίβο. Οι συν-συγγραφείς αναφέρουν ότι η μελέτη έχει τρία ασυνήθιστα ευρήματα. Η πρώτη είναι η ανακάλυψή τους ότι μια αρχή οπτικής κωδικοποίησης διατηρείται στα συστήματα μνήμης. Το δεύτερο είναι ότι αυτός ο οπτικός κώδικας είναι ανάποδα στα συστήματα μνήμης. “Όταν βλέπετε κάτι στο οπτικό σας πεδίο, οι νευρώνες στον οπτικό φλοιό οδηγούν ενώ αυτοί στο σύστημα μνήμης ησυχάζουν”, λέει η Caroline Robertson, επίκουρη καθηγήτρια ψυχολογικών και εγκεφαλικών επιστημών στο Dartmouth.

Τρίτον, αυτή η σχέση ανατρέπεται κατά την ανάκληση μνήμης. «Αν κλείσετε τα μάτια σας και θυμηθείτε αυτά τα οπτικά ερεθίσματα στον ίδιο χώρο, θα ανατρέψετε τη σχέση: το σύστημα μνήμης σας θα οδηγεί, καταστέλλοντας τους νευρώνες στις αντιληπτικές περιοχές», λέει ο Robertson. «Τα αποτελέσματά μας παρέχουν ένα σαφές παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο οι κοινές οπτικές πληροφορίες χρησιμοποιούνται από συστήματα μνήμης για να φέρουν τις ανακαλούμενες αναμνήσεις εντός και εκτός εστίασης», λέει ο Ed Silson, λέκτορας ανθρώπινης γνωστικής νευροεπιστήμης στο Πανεπιστήμιο του Εδιμβούργου.

Πηγη: https://www.healthweb.gr/

Για τις εξελίξεις στα θέματα τις ψηφιακής υγείας και που βρισκόμαστε στην Ελλάδα αναδεικνύει η εκπομπή Opinion Health του www.healthweb.gr , συνομιλώντας με τον κ. Γεώργιο Δαφούλα, ο οποίος είναι Ακαδημαϊκός Υπότροφος Ψηφιακής Υγείας στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ένας από τους πρώτους αν όχι ο πρώτος στην Ελλάδα που ασχολήθηκε με την τηλεϊατρική, ο οποίος μεταξύ άλλων μας είπε ότι ‘’ Το στοίχημα είναι ο φορέας που καλείται η Ελλάδα να φτιάξει, ο οργανισμός που θα πάρει την αρμοδιότητα από την ΗΔΙΚΑ και από τον ΕΟΠΥΥ και θα διαχειρίζεται τα δεδομένα Υγείας να οργανωθεί και να λειτουργήσει.’’. Επίσης, επισήμανε ότι χρειαζόμαστε και έναν φορέα που να αποζημιώνει τα applications Υγείας και τα αξιολογεί, το NHS στη Βρετανία.

Αναλυτικότερα , ζητήσαμε αρχικά από τον κ. Δαφούλα να μας μιλήσει για την κατάσταση του ψηφιακού μετασχηματισμού στην Υγεία διεθνώς αλλά και στην Ελλάδα ο οποίος μας είπε ότι : «Είμαι από τους λίγους γιατρούς που ασχολήθηκαν επαγγελματικά με την τηλεϊατρική και όχι part time, μόνο σε κάποιο ερευνητικό πρόγραμμα, ξεκινώντας πριν 15 χρόνια, όταν ο σημερινός υπουργός ψηφιακής διακυβέρνησης ήταν τότε Αντιδήμαρχος Τρικάλων και έφτιαχνε μαζί με τον τότε Δήμαρχο τον κύριο Ταμήλο το Όραμα της Ψηφιακών Τρικάλων, την πρώτη ψηφιακή πόλη.

• Τη δεύτερη δεκαετία υπάρχει το όραμα να γίνει η πρώτη έξυπνη πόλη σαν όραμα. Έτσι κλήθηκα τότε να συντονίσω τις υπηρεσίες τηλεϊατρικής κατοίκων για χρόνια νοσήματα του δήμου και αργότερα των δήμων της κεντρικής Ελλάδας, σε συνεργασία με το Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο της Λάρισας, την 5η Υγειονομική Περιφέρεια. Από τότε βλέπουμε έχουν επεκταθεί τα πράγματα στην Ελλάδα. Είδαμε πρόσφατα ότι το έργο του Εθνικού Δικτύου τηλεϊατρικής της 2ης ΥΠΕ που καλύπτει το Αιγαίο θα επεκταθεί με το Ταμείο Ανάκαμψης σ’ όλη την Ελλάδα στο ΕΣΥ. Οπότε βλέπουμε ότι κάτι που ξεκινούσε πιλοτικά πριν μερικά χρόνια, μέσα σ’ αυτή τη δεκαετία θα γίνει καθημερινότητα γι’ όλους τους συναδέλφους και όχι μόνο για λίγους από μας.

Για την κατάστασή του ψηφιακού μετασχηματισμού στην υγεία Διεθνώς , είπε στο www.healthweb.gr ο κ. Γεώργιος Δαφούλας , ο οποίος είναι Ακαδημαϊκός Υπότροφος Ψηφιακής Υγείας στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ότι «Έχουν επενδυθεί τεράστια χρήματα ή τουλάχιστον έχουν ανακοινωθεί μεγάλοι πόροι στο δυτικό κόσμο και στις αναπτυσσόμενες χώρες. Εν μέρει και στην Ελλάδα χάρη στο Ταμείο Ανάκαμψης είναι πάνω από 350-380 εκατομμύρια για τον ψηφιακό μετασχηματισμό. Μακάρι να τα απορροφήσουμε όλα. Θα κάνουμε αυτό που λέμε στη διεθνή βιβλιογραφία leapfrogging, γιατί δυστυχώς από το 3ο ΚΔΣ έχουμε να δούμε τέτοιους πόρους. Οπότε αν καταφέρουμε να υλοποιήσουμε όλα αυτά τα έργα μέχρι το 2026, πραγματικά από άποψη τεχνολογίας το ΕΣΥ δεν θα υστερεί σε τίποτα σε σχέση με τον υπόλοιπο δυτικό κόσμο. Το πρόβλημα είναι βέβαια πάντα στο Εθνικό Σύστημα Υγείας (ΕΣΥ) οι οργανωτικές αλλαγές, το change management. Γι’ αυτό δεν είμαι αισιόδοξος, γιατί και σε άλλα έργα, όπως στην τηλεϊατρική που αναφέραμε πρόσφατα, παρότι για παράδειγμα στο Αιγαίο αγοράσαμε μια πλατφόρμα αιχμής, δεν χρησιμοποιείται όσο θα θέλαμε. Δεν έχουν μπει για παράδειγμα οι εφημερίες, δεν έχει μπει ρυθμιστικό πλαίσιο στον ΕΟΠΥΥ, δεν αποζημιώνεται μέχρι και σήμερα η τηλεϊατρική κατοίκων. Από τη μία έχουμε μεγάλη ευκαιρία χρηματοδότησης των εξοπλισμών, από την άλλη το κρίσιμο στοίχημα θα είναι η διαχείριση της αλλαγής στον οργανισμό.»

Είναι αλήθεια πως για την Ελλάδα δεν έχουν αναρτηθεί στοιχεία στο Portal Global Digital Health Monitor, όπως έχει γίνει για τη Σομαλία, τη Συρία αλλά και το Τουρκμενιστάν; .Αλήθεια είμαστε τόσο χαμηλά στην Ελλάδα, στην ψηφιακή υγεία και σε ποια θέση είμαστε;

Πιστεύω ότι αυτό είναι καθαρά θέμα κατά πόσο επικοινωνούνται μέσα στο υπουργείο Υγείας τα διάφορα email που έρχονται. Γιατί αυτή η κατάταξη ,για παράδειγμα, ενός φορέα συνεργαζόμενου με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας που θα πρέπει να συμπεριλάβει και την Ελλάδα, προϋποθέτει ότι θα πρέπει να ασχοληθεί κάποιος μέσα στο Υπουργείο Υγείας για να συμπληρώσει τα στοιχεία. Δηλαδή σίγουρα είμαστε κι εμείς κάπου καλά, αλλά αν δεν στείλει το Υπουργείο Υγείας τα στοιχεία οπωσδήποτε ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας δεν θα τα συμπληρώσει. Πιστεύω ότι είναι καθαρά θέμα γραφειοκρατικό. Δεν βλέπω κάποια ανησυχία στην κατάταξη για την Ελλάδα.

Στην Ελλάδα επίσης ανακοινώνονται συνεχώς έργα εκατοντάδων εκατομμυρίων ευρώ, χρηματοδοτούμενα από το RRF. Πιστεύετε ότι είναι πραγματικά σχεδιασμένα ή είναι απλές ψηφιακές νησίδες που στο τέλος δεν θα μιλάνε μεταξύ τους και απλά θα έχουν δαπανηθεί πολλά εκατομμύρια ευρώ και θα πληρώνεται η συντήρησή τους χωρίς λόγο;

Αυτό είναι ένα μεγάλο στοίχημα, είπε ο επιστήμονας συμπληρώνοντας ότι ‘’ Η διαχείριση της αλλαγής που συζητήσαμε πιο πριν. Η Ελλάδα με τον τότε Γενικό Γραμματέα, τον κύριο Κουτσιόπουλο, μέσα από ένα ειδικό πρόγραμμα της Ευρωπαϊκής Ένωσης έφτιαξε το Εθνικό Δίκτυο Διαλειτουργικότητας. Το κρίσιμο θέμα βέβαια είναι να υλοποιηθεί μέσα από τα έργα του Ταμείου Ανάκαμψης. Αυτό προϋποθέτει ότι οι φορείς που θα προκύψουν όταν θα αρχίσουν τα έργα να λειτουργούν και να τα παραδίδουν οι ανάδοχοι, θα πρέπει να ζητήσουν αυστηρή εφαρμογή του πλαισίου εθνικής διαλειτουργικότητας στην υγεία. Πρόσφατα άκουσα σε Συνέδριο γι’ αυτό το θέμα ότι ο HL7 Hellas έχει πάρει μια πρωτοβουλία με την ΗΔΙΚΑ και προσπαθεί να προτείνει ένα συντονισμό τέτοιας προσπάθειας. Ελπίζω να γίνει. Είναι ένα από τα στοιχήματα που ανέφερα, η διαχείριση της αλλαγής. Δηλαδή αγοράζουμε πολύ καλό εξοπλισμό. Είναι μια ιστορική ευκαιρία και το κρίσιμο θέμα είναι τα επόμενα χρόνια να τον ενσωματώσουμε σωστά, όπως είπατε.»

Οι ελληνικές εταιρίες πληροφορικής λένε ότι τα έργα είναι πάρα πολλά ενώ το εξειδικευμένο προσωπικό για να τα τελειοποιήσει πολύ λίγο και δεν μπορεί να βρεθεί από τη μία στιγμή στην άλλη. Εσείς τι πιστεύετε;

Δεν είμαι τεχνικός, αλλά συνεργαζόμενος κι εγώ με τεχνικούς ως γιατρός, βλέπω κι εγώ ότι αυτό είναι ένα παγκόσμιο θέμα. Ειδικά στην Ευρώπη και στην Ελλάδα τα τεχνικά επαγγέλματα είναι σε ζήτηση και έχουμε ένα εκπαιδευτικό σύστημα που φτιάχνει ακόμα πτυχία που δεν ανταποκρίνονται στην αγορά, ενώ έχουμε ελλείψεις σε τεχνικά πτυχία. Χρειάζεται reskilling και στο καινούργιο ΕΣΠΑ θα διατεθούν κονδύλια για την επανεκπαίδευση του προσωπικού. Ελπίζω αν ληφθούν τα κατάλληλα μέτρα άμεσα να γίνει επανεκπαίδευση τεχνικών για να μπορέσουμε να υλοποιήσουμε αυτά τα έργα και να τα λειτουργήσουμε. Στη Βρετανία έφτιαξαν την Ψηφιακή Ακαδημία του ΕΣΥ στο NHS, αυτό είναι μια καλή ιδέα. Μπορεί το ΕΣΥ να φτιάξει την ψηφιακή ακαδημία του, να θεσπίσει ένα καινούργιο ινστιτούτο στα Πανεπιστήμια, το οποίο θα έχει το ρόλο του think tank και θα υλοποιεί τις αλλαγές. Είναι μια πρόταση που εγώ την έχω καταθέσει. Τουλάχιστον να δούμε. Δεν ξέρω τι σκέφτονται. Πάντως θα είναι σημαντικό αυτό που αναφέρατε.

Κύριε Δαφούλα , απ’ όσα έργα έχουν γίνει στην ψηφιακή υγεία εσείς είστε ικανοποιημένος ή έγιναν βιαστικά;

«Η ηλεκτρονική συνταγογράφηση που είναι το έργο της δεκαετίας και άλλαξε πραγματικά το Χάρτη της Ελλάδας, ενώ φτάσαμε από τους πρώτους να καλύψουμε τη χώρα στην Ευρώπη με το πρώτο μνημόνιο. Η Ελλάδα είναι τελευταία στην αξιοποίηση δεδομένων για δευτερογενή χρήση, για έρευνα ή για εμπορικές λύσεις και τεχνητή νοημοσύνη. Από το 2016 έως το 2019 υπήρχε ένας νόμος που έβαζε την αρμοδιότητα στον ΕΟΠΥΥ. Από το 2019 και μετά είναι η ΗΔΙΚΑ, χωρίς να έχει εκδοθεί ποτέ η ΚΥΑ που θα έλυνε τα χέρια της ΗΔΙΚΑ να αξιοποιήσει τα δεδομένα. Αυτό σημαίνει ότι 10 χρόνια θα είναι χαμένα στην αξιοποίηση δεδομένων. Είναι πολύ μεγάλος χρόνος για την Πληροφορική.»

Η ΗΔΙΚΑ έχει αναλάβει πληθώρα έργων για το ψηφιακό μετασχηματισμό στην υγεία. Πιστεύετε ότι θα ολοκληρωθούν όλα με επιτυχία και θα είναι διαλειτουργικά ;

«Έχει υλοποιήσει όλα τα άλλα έργα του προηγούμενου ΕΣΠΑ. Εδώ τώρα το μεγάλο στοίχημα είναι ο όγκος. Είναι τεράστιος όγκος. Πάντως ένα καλό σημάδι είναι ότι έχει συμβασιοποιήσει όλα τα έργα χωρίς καθυστερήσεις στους διαγωνισμούς. Οπότε εγώ θέλω να είμαι αισιόδοξος, παρότι έχω τις επιφυλάξεις για τη διαχείριση της αλλαγής, που δεν αφορά την ΗΔΙΚΑ αλλά αφορά την πολιτική ηγεσία από το 2024 και μετά, όταν αρχίσουν τα έργα να παραδίδονται.»

Η τεχνητή νοημοσύνη θα ωφελήσει τους ασθενείς και τα συστήματα υγείας;

Αυτό είναι ένα θέμα πάρα πολύ σημαντικό και επίκαιρο. Εγκρίθηκε ο 1ος κανονισμός από την Ευρωπαϊκή Ένωση πριν από λίγες μέρες. Στην υγεία θα έχει πάρα πολύ σημαντικό ρόλο τα επόμενα χρόνια. Οι όποιες επιφυλάξεις είναι δεκτές, αλλά πρέπει να τις βλέπουμε με το ποτήρι μισογεμάτο. Καταρχήν υπάρχει μια μεγάλη παρεξήγηση και στους συναδέλφους μου και στους ασθενείς. Μπερδεύουν την ειδική τεχνητή νοημοσύνη που εφαρμόζεται σήμερα και τις επόμενες δεκαετίες που προσπαθεί να βοηθήσει τον γιατρό είτε με συστήματα υποστήριξης ιατρικής απόφασης είτε διάγνωσης (CDSS) και δεν υποκαθιστούν σε καμία περίπτωση τον γιατρό ή τον επαγγελματία υγείας. Δεν είναι γενική τεχνητή νοημοσύνη. Άρα λοιπόν είναι ένα καινούργιο εργαλείο και όχι εχθρός ή ανταγωνιστής, έτσι όπως είναι σήμερα, τουλάχιστον στη διάρκεια της δικιάς μας ζωής, όπως έρχονται τα πράγματα.

Η τεχνητή νοημοσύνη στην Ελλάδα είναι στην ίδια κατάσταση όπως την υπόλοιπη Ευρώπη ή υστερούμε όπως λέει ο Σύνδεσμος Επιχειρήσεων και Βιομηχανιών (ΣΕΒ);

Αυτό που κυριαρχεί σήμερα είναι η εικόνα. Όλα σχεδόν τα πακέτα σήμερα, αναλύσεις αξονικών, μαγνητικών τομογράφων, έχουν πακέτο τεχνητής νοημοσύνης που βοηθάει στη διάγνωση. Άρα η εικόνα πρωταγωνιστεί αυτή τη στιγμή και φυσικά σε κάποιες κυματομορφές κτλ. Στο μέλλον θα δούμε και πιο επαναστατικά πράγματα. Αυτό που έρχεται σίγουρα και που πάλι είναι μια πρόκληση για την Ελλάδα να ρυθμίσει, είναι ότι όλα αυτά τα applications, οι εφαρμογές με τεχνητή νοημοσύνη ή οτιδήποτε άλλο που έρχονται μέχρι και σε ένα κινητό σήμερα και θα έχει ο ασθενής ή ο γιατρός μεθαύριο είναι ίδια ιατροτεχνολογικά προϊόντα .
– Στην Ελλάδα τώρα το ΕΚΑΠΤΥ ο αρμόδιος φορέας θα πάρει πιστοποίηση MDR και ακόμα δεν έχουμε πλαίσιο για την ψηφιακή θεραπευτική και διαγνωστική που έχουν άλλες χώρες της Δυτικής Ευρώπης. Άρα λοιπόν πρέπει επειγόντως να φτιάξουμε και τέτοιο πλαίσιο πέρα από την υιοθέτηση των MDR, όπως ανακοίνωσε το ΕΚΑΠΤΥ ότι θα ενσωματωθεί και ως φορέας να δίνει αυτή την πιστοποίηση. Χρειαζόμαστε κι εμείς έναν τέτοιο φορέα, όπως κάνει η Γερμανία για παράδειγμα με τον DiGA, που αποζημιώνει τέτοια applications και τα αξιολογεί, το NHS στη Βρετανία. Τέτοιο φορέα χρειάζεται επίσης το ΕΣΥ.

Ο κανονισμός για την χρήση των δευτερογενών δεδομένων πότε θα εφαρμοστεί στην Ελλάδα;

Ψηφίστηκε από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο πριν λίγες μέρες και τώρα θα ακολουθήσει η τελική φάση υιοθέτησής του. Επειδή είναι κανονισμός, θα τεθεί αυτομάτως στο ελληνικό δίκαιο, δεν χρειάζεται εφαρμοστικό νόμο. Οπότε η Ελλάδα αναγκαστικά θα τον εφαρμόσει άμεσα μέσα στις αρχές του 2024. Το στοίχημα είναι ο φορέας που καλείται η Ελλάδα να φτιάξει, ο οργανισμός αυτός που θα πάρει την αρμοδιότητα από την ΗΔΙΚΑ σήμερα και από τον ΕΟΠΥΥ από το 2016 και θα είναι αυτός που θα διαχειρίζεται τα δεδομένα. Επομένως έχει μεγάλη σημασία το πώς θα τον οργανώσει και θα τον λειτουργήσει.
– Από το 2019 μέχρι σήμερα δεν έχει εκδοθεί η ΚΥΑ, αλλά πλέον δεν έχει νόημα να εκδοθεί γιατί ο κανονισμός θα τα αντικαταστήσει όλα. Άρα αυτή η τετραετία είναι χαμένη έτσι κι αλλιώς, ως προς την αξιοποίηση δεδομένων. Έγιναν κάποιες παραχωρήσεις δεδομένων με γραφειοκρατικές διαδικασίες. Χάθηκε μια ευκαιρία τώρα δεν μπορούμε να γυρίσουμε τον χρόνο πίσω.
-Αλλάζει το πλαίσιο, είναι η τρίτη ευκαιρία που δίνεται στην Ελλάδα, να δούμε πως θα πάμε. Όταν ψηφιστεί θα βγει και η ΚΥΑ που θα φτιάξει ο νέος νόμος. Δεν ξέρω τι θα είναι, αλλά η ΚΥΑ του 2019 δεν βγήκε και δεν έχει νόημα να βγει πια, γιατί αλλάζει το πλαίσιο από την Ευρώπη.

Τι είναι το Healthflix;

«Είναι ένα έργο που θα βγάλει η ΗΔΙΚΑ με πρωτοβουλία της Αναπληρώτριας Υπουργού Υγείας της κυρίας Αγαπηδάκη, θα είναι ένα οπτικοακουστικό μέσο ενημέρωσης του κοινού για θέματα δημόσιας υγείας. Όπως και τα SMS που υιοθέτησε το Υπουργείο είναι πολύ σημαντικά έργα. Βέβαια είναι με καθυστέρηση στην Ελλάδα, να λέμε την αλήθεια. Άλλες χώρες τα έχουν κάνει 10 χρόνια πριν και σήμερα ας πούμε, οι άλλες χώρες συζητάνε, όπως είπα, τα μέσα ψηφιακής διαγνωστικής θεραπευτικής. Εμείς προσπαθούμε να φτάσουμε αυτές αυτά που κάνουν οι άλλες χώρες πριν 10 χρόνια. Εγώ δεν είμαι απαισιόδοξος και αυτό χρειάζεται. Απλώς πιστεύω ότι πρέπει να κοιτάμε και σε ακόμα πιο προηγμένες καινοτομίες που κάνουν οι άλλες χώρες, δηλαδή όχι απλώς να κοιτάμε να καλύψουμε το κενό. Πρέπει να κοιτάξουμε να πρωταγωνιστήσουμε. Άρα λοιπόν δεν φτάνει μόνο το Healthflix ή τα SMS. Πρέπει να πάμε στις προωθημένες λύσεις ψηφιακής διαγνωστικής και θεραπευτικής που ανέφερα σε άλλες χώρες.»

Από το Healthflix τι μπορούμε να περιμένουμε;

«Με όσα έχουν ανακοινωθεί, γιατί δεν έχει βγει ο διαγωνισμός, καταλαβαίνω ότι θα είναι βιντεάκια ή κάποιες άλλες εφαρμογές σε στο Ίντερνετ, στην τηλεόραση, σε έξυπνες τηλεοράσεις που θα ενημερώνουν το κοινό ή σε social media, γιατί υπάρχει τεράστια παραπληροφόρηση το είδαμε και στα εμβόλια. Οπότε θα υπάρχει ένα επίσημο κανάλι με πολλούς τρόπους να ενημερώνει. Πρέπει να δούμε το διαγωνισμό. Πιστεύω ότι απλώς καλύπτει ένα κενό, δηλαδή δεν είναι πρωταγωνιστής με αυτό το πράγμα το ΕΣΥ. Πάει να καλύψει το κενό που έχει χάσει τα τον χρόνο που έχασε γιατί το μέλλον είναι ακόμα πιο προηγμένο.»

Υπάρχουν ευρωπαϊκά προγράμματα στην υγεία που συμμετέχει η Ελλάδα;

Αναφορικά με τα ανταγωνιστικά ερευνητικά, η Ελλάδα είναι πρωτοπόρος. Γιατί ακριβώς δεν έχει λύσεις η ευρύτερη κοινότητα χρηματοδοτήσεων στην Ελλάδα, έτσι αναγκαζόμαστε ανάγκα και οι θεοί πείθονται, οπότε είμαστε πολύ καλοί στην προσέλκυση προγραμμάτων που είναι σημαντικό για την ερευνητική κοινότητα. Και το υπουργείο πρέπει να πούμε εδώ ότι τα τελευταία χρόνια ειδικά και οι υγειονομικές περιφέρειες έχουν μπει σε όλα τα έργα joint action όπως ονομάζονται, που είναι για τη στρατηγική, για την πρωτογενή χρήση δεδομένων, τη διασυνοριακή μεταφορά συνοπτικού ιστορικού υγείας. Τα τελευταία χρόνια ειδικά πρέπει να πούμε ότι το Υπουργείο ακολουθεί σε όλα τα προγράμματα της Κομισιόν. Δεν είχαμε υστέρηση όπως παλιότερα. Εγώ θυμάμαι όταν ξεκινούσα δεν συμμετείχε πάντα η Ελλάδα πριν 10-15 χρόνια σε αυτές τις πρωτοβουλίες.

Πώς βλέπετε το μέλλον της ψηφιακής υγείας στη χώρα μας;

Είμαι αισιόδοξος. Επειδή ακριβώς ανήκουμε στην Ευρωπαϊκή Ένωση, μερικά πράγματα μας έρχονται ακόμα και όταν δεν θέλουμε. Την ηλεκτρονική συνταγογράφηση αναγκαστήκαμε να την ενσωματώσουμε το πρώτο μνημόνιο. Άρα λοιπόν, επειδή ακριβώς υπάρχει το ευρωπαϊκό κεκτημένο και οι ευρωπαϊκές πολιτικές, αναγκαστικά η Ελλάδα θα ακολουθεί. Απλώς το αν γίνει πρωταγωνιστής ή όχι, εξαρτάται από μας, επειδή ακριβώς δεν είναι βιομηχανία που να θέλει βιομηχανική χώρα χρειάζεται μόνο μυαλό και καλές σπουδές, η Ελλάδα μπορεί να γίνει πρωταγωνιστής όπως το Ισραήλ, για παράδειγμα.

• Πρέπει να δούμε το Ισραήλ τι κάνει, σε startups, σε όλα αυτά, γιατί έχουμε παρόμοια ψυχοσύνθεση. Είναι πρωταγωνιστές σε όλα, σε ό,τι αφορά την ηλεκτρονική υγεία. Πρέπει να πάρουμε το μοντέλο αυτό γιατί μας πάει και σαν κοινωνία, έχουμε τα ίδια χαρακτηριστικά. Πιστεύω ότι αν αλλάξει και το πλαίσιο εκπαίδευσης και το ΕΣΥ γίνει πιο ευέλικτο, θα μπορούμε να αξιοποιήσουμε και να γίνουμε πρωταθλητές και όχι απλώς να ακολουθήσουμε με το ζόρι ό,τι επιτάσσει η Ευρωπαϊκή Ένωση.

Πηγη: https://www.healthweb.gr/

Πηγη: https://www.iatropedia.gr/