,,
Ψηφιακές συσκευές για χρόνια νοσήματα, υπερυπολογιστές, τεχνητή νοημοσύνη, ιατρική ακριβείας, απεικονιστικές μέθοδοι για χρόνια νοσήματα σχεδιάζονται από την κυβέρνηση, που δίνει μεγάλη σημασία στην έρευνα και στην καινοτομία στην Υγεία. Συνολικά οι επενδύσεις για την ενίσχυση των συστημάτων υγείας είναι άνω του 1 δισ., με στόχο τη συλλογή δεδομένων, ανώνυμα και με ασφάλεια.
Αυτά επεσήμανε ο Υπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης Δημήτρης Παπαστεργίου, στο πλαίσιο του InnoHealthForum 2024, που έγινε στο Πάρκο Καινοτομίας JOIST στη Λάρισα. Έναν χώρο που εστιάζει στη δημιουργία ενός οικοσυστήματος συνεργασίας, για την προώθηση της καινοτομίας, της τεχνολογίας και της εκπαίδευσης.
Ο κ. Παπαστεργίου, μιλώντας στην ενότητα με θέμα «Επενδύσεις για την Ενίσχυση των Συστημάτων Υγείας», την οποία συντόνισε η δημοσιογράφος Ανθή Αγγελοπούλου, αναφέρθηκε εκτενώς στο έργο της ΗΔΙΚΑ, στην ανάγκη ομογενοποίησης των πληροφοριακών συστημάτων των νοσοκομείων και στην ψηφιοποίηση αρχείων από νοσοκομεία και Κέντρα Υγείας.
«Τα πληροφοριακά συστήματα των νοσοκομείων δεν έχουν διασύνδεση, φτιάχνουμε ένα σύστημα που τα ενώνει. Η επιχειρηματικότητα ξεκινά από τα δεδομένα.
Ο υπερυπολογιστής, για τον οποίον συζητάμε, και για τον οποίο «τρέχει» ένα φιλόδοξο πρόγραμμα, είναι μια υποδομή 50 εκατ. ευρώ», είπε ο Υπουργός, αφήνοντας ανοικτό το ενδεχόμενο να δημιουργηθεί ένας νέος Οργανισμός – ακόμη και ένα νέο Υπουργείο – για τη διαχείριση αυτών των ζητημάτων.
Η Υφυπουργός Ανάπτυξης, Ζωή Ράπτη, αναφέρθηκε στη χρηματοδότηση από ευρωπαϊκά και εθνικά προγράμματα στην Υγεία, όπως το Horizon Europe και το Ερευνώ Καινοτομώ.
«Η Ελλάδα βρίσκεται στην 8η θέση πανευρωπαϊκά σε απορρόφηση προγραμμάτων του Horizon Europe (ως το 2027). Κατά την περίοδο 2014-2020 η Ελλάδα έλαβε 1,75 δισ. ευρώ μέσα από 5.000 και πλέον προτάσεις Ελλήνων επιστημόνων.
Επιπλέον έκλεισε η Β’ φάση του Ερευνώ Καινοτομώ, με πάνω από 1.920 προτάσεις από ερευνητικά κέντρα, Πανεπιστήμια και επιχειρήσεις, οι οποίες θα χρηματοδοτηθούν με 300 εκατ. ευρώ το προσεχές διάστημα», όπως εξήγησε.
Σχετικά με το πώς θα συμβάλλει η Πολιτεία στην προώθηση της έρευνας και της καινοτομίας, αναμένονται κίνητρα, όπως, για παράδειγμα, φοροαπαλλαγές και φοροαποσβέσεις για τις εταιρείες, οι οποίες θα παραγάγουν έρευνα και καινοτομία.
Για τον λόγο αυτό το αμέσως επόμενο διάστημα έρχεται νομοσχέδιο, που θα καταγράφει αναλυτικά τα νέα αυτά κίνητρα.
Τη δεύτερη μέρα του InnoHealthForum2024, στην ενότητα με θέμα «Ψηφιακό φάρμακο», οι ομιλητές αναφέρθηκαν, μεταξύ άλλων, σε συσκευές από το μέλλον, οι οποίες όχι μόνο θα δείχνουν συγκεκριμένες ασθένειες, αλλά θα μπορούν να συμβάλουν και στη θεραπεία τους.
Πρόκειται ουσιαστικά για ιατροτεχνολογικά προϊόντα, για health apps με θεραπευτικό όφελος.
«Στη χώρα μας δεν υπάρχει ακόμη πλαίσιο για πιστοποιήσεις τέτοιων προϊόντων, αναμένεται, καθώς προς το παρόν δεν έχουμε επιτροπή αξιολόγησης ιατροτεχνολογικών προϊόντων. Στην Ευρώπη μόνο έξι Οργανισμοί μπορούν να τα εγκρίνουν», επεσήμανε η Head of International Market Access της ELPEN, Ζωή Στεφανίδου.
Το συνέδριο πραγματοποιήθηκε στο Πάρκο Καινοτομίας JOIST στη Λάρισα. Δημιουργήθηκε το 2022 και είναι ιδιωτική πρωτοβουλία. Στον βιομηχανικό του χώρο – που φιλοξενούσε ένα εργοστάσιο αλουμινίου – start ups, μικρομεσαίες επιχειρήσεις, ακαδημαϊκοί φορείς και ερευνητές από διάφορα μέρη του κόσμου συνεργάζονται πάνω σε φιλόδοξα projects.
Το Πάρκο προσφέρει εξειδικευμένες υπηρεσίες, από coworking spaces και εργαστήρια κατασκευής πρωτοτύπων, έως και χώρους στέγασης επιχειρήσεων, που διευκολύνουν την ανταλλαγή γνώσεων και τεχνολογίας.
Λειτουργεί ως κόμβος για τη δικτύωση και για τη διασύνδεση της έρευνας και καινοτομίας μεταξύ ερευνητικών Οργανισμών με την επιχειρηματική αγορά, τόσο σε εθνικό όσο και σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Στο πλαίσιο αυτό έχει αναπτύξει υπηρεσίες, που συμβάλλουν στον ψηφιακό μετασχηματισμό των μικρομεσαίων επιχειρήσεων.
Παράλληλα υποστηρίζει επιχειρήσεις για την ανεύρεση χρηματοδοτικών πηγών, με στόχο τις νέες τεχνολογίες.
Πηγη: https://healthstories.gr/
Στην ανοιχτή εκδήλωση με θέμα «Πρόληψη και Υγεία» που διοργάνωσε στην πλατεία Αριστοτέλους ο Ιατρικός Σύλλογος Θεσσαλονίκης, στο πλαίσιο των επετειακών εκδηλώσεων για τα 100 χρόνια λειτουργίας του, παρέστη νωρίς το μεσημέρι του Σαββάτου, ο υφυπουργός Υγείας, Δημήτρης Βαρτζόπουλος.
Ουφυπουργός αρμόδιος για θέματα Ψυχικής Υγείας επεσήμανε για ακόμη μία φορά της σπουδαιότητα της πρόληψης για την υγεία και ταυτόχρονα παρότρυνε τους ιατρικούς συλλόγους της χώρας να υιοθετήσουν τις πρωτοβουλίες του Ιατρικού Συλλόγου Θεσσαλονίκης. «Η πρόληψη είναι υγεία. Αυτό δεν είναι κάτι το οποίο λέμε θεωρητικά, καθώς όπως είναι γνωστό ότι αυτή τη στιγμή υπάρχει διάθεση εκατοντάδων εκατομμυρίων ευρώ, από το Ταμείο Ανάκαμψης, αποκλειστικά για προγράμματα πρόληψης, τα οποία για πρώτη φορά εφαρμόζονται με πρωτοποριακό τρόπο σε όλη τη χώρα», δήλωσε ο κ. Δημήτρης Βαρτζόπουλος.
Την ίδια ώρα ο υφυπουργός προέτρεψε όλους τους ιατρικούς συλλόγους της χώρας να ακολουθήσουν το παράδειγμα του ΙΣΘ και να δημιουργήσουν ο καθένας το δικό του επαγγελματικό ταμείο.
«Ο Ιατρικός Σύλλογος Θεσσαλονίκης έχει ορισμένες μοναδικότητες. Πρώτον είναι ο μοναδικός ιατρικός σύλλογος στην Ελλάδα που έχει επαγγελματικό ταμείο και όπως πολύ σωστά είπε ο υπουργός Υγείας, όταν εγκαινιάσαμε το περίπτερο μας στην ΔΕΘ, «αυτό είναι ένα παράδειγμα το οποίο πρέπει να ακολουθήσουν όλοι οι ιατρικοί σύλλογοι της χώρας». Στη σημερινή εκδήλωση έχουμε 20 περίπτερα επιστημονικών ιατρικών εταιρειών Βορείου Ελλάδος, οι οποίες όλες λειτουργούν υπό τη σκέπη του Ιατρικού Συλλόγου Θεσσαλονίκης, ακόμη μία μοναδικότητα την οποία θέλουμε και να συνεχίσουμε γιατί δημιουργεί προηγούμενο για όλη τη χώρα» επεσήμανε ο υφυπουργός που εξέφρασε τη χαρά του για το γεγονός ότι βρίσκεται στους σημερινούς εορτασμούς του ΙΣΘ, καθώς και ο ίδιος είναι εδώ και πολλά έτη μέλος του.
Στις σημερινή εκδήλωση του ΙΣΘ οι επιστημονικές ιατρικές εταιρείες της Βορείου Ελλάδος, ενημέρωναν τους επισκέπτες για τις δράσεις και το έργο τους με απώτερο σκοπό να πληροφορηθούν οι πολίτες για τα θέματα της πρόληψης. Παράλληλα γίνονταν ενημερώσεις των επισκεπτών για τη μάχη κατά του καρκίνου, αλλά και τη δωρεά αιμοποιητικών κυττάρων-μυελού των οστών.
«Δεν είναι η πρώτη φορά που γίνονται συναφείς εκδηλώσεις. Είναι πολύ σημαντικό να βρίσκονται σήμερα στην Πλατεία Αριστοτέλους όλες αυτές οι ειδικότητες των γιατρών. Είμαστε εδώ για να ενημερώσουμε τους πολίτες για πολύ σημαντικά θέματα δημόσιας υγείας πρόληψης. Η πρώτη ανάλογη εκδήλωση του Ιατρικού Συλλόγου Θεσσαλονίκης έγινε με αφορμή τότε το εντιεμβολιαστικό κίνημα που είχε ξεκινήσει, ήταν το 2017 με το πρόγραμμα «ΕμβολιάΖΩ». Σήμερα λοιπόν διευρύνουμε αυτή την ενημερωτική προσπάθεια με τις 20 επιστημονικές εταιρείες που βρίσκονται στην Πλατεία Αριστοτέλους και είμαστε ιδιαίτερα ευτυχείς γι’ αυτό», ανέφερε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο προέδρος του Ιατρικού Συλλόγου Θεσσαλονίκης Νικόλαος Νίτσας.
Στη σημερινή εκδήλωση του ΙΣΘ στην πλατεία Αριστοτέλους , το παρόν έδωσαν και ο υφυπουργός Εσωτερικών, αρμόδιος για θέματα Μακεδονίας – Θράκης Κωνσταντίνος Γκιουλέκας, ο Συντονιστής του γραφείου του πρωθυπουργού στη Θεσσαλονίκη, Γιάννης Παπαγεωργίου, ιατροί, επιστήμονες, εκπρόσωποι ιατρικών εταιρειών και πλήθος κόσμου.
Στο πλαίσιο των εκδηλώσεων για τα 100 χρόνια λειτουργίας του ο Ιατρικός Σύλλογος Θεσσαλονίκης την ερχόμενη Τετάρτη, 25 Σεπτεμβρίου, θα πραγματοποιήσει, το πρωί, στην αίθουσα τελετών του ΑΠΘ, παρουσία του Οικουμενικού Πατριάρχη κ.κ. Βαρθολομαίου, εκδήλωση με θέμα «Ορθόδοξος πίστη και ιατρική επιστήμη».
Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ
Πηγη: https://www.news4health.gr/
Ηδημιουργία Ταμείου Καινοτομίας το οποίο θα επιτρέπει την πρώιμη πρόσβαση των ασθενών σε καινοτόμες αποτελεσματικές θεραπείες που αφορούν σε ακάλυπτες ιατρικές ανάγκες, αποτελεί πάγια θέση της φαρμακοβιομηχανίας στο πλαίσιο του θεσμικού διαλόγου με την Πολιτεία.
Είναι δεδομένο ότι η δημόσια χρηματοδότηση της φαρμακευτικής δαπάνης στη χώρα μας υπολείπεται των συνεχώς αυξανόμενων αναγκών των ασθενών, καθώς η συμμετοχή της φαρμακοβιομηχανίας στο κόστος της φαρμακευτικής περίθαλψης μέσω υποχρεωτικών εκπτώσεων και επιστροφών αυξάνεται διαρκώς χρόνο με το χρόνο. Είναι χαρακτηριστικό ότι το 2023 οι φαρμακευτικές ανάγκες στον ΕΟΠΥΥ και τα νοσοκομεία καλύφθηκαν με 2,8 δις ευρώ από το Κράτος, οι ασθενείς μέσω των συμμετοχών επιβαρύνθηκαν με 735 εκατ. ευρώ, ενώ η βιομηχανία συνεισέφερε με συνολικές επιστροφές που έφθασαν το δυσθεώρητο ποσό των 3,2 δις. ευρώ, υπερβαίνοντας δηλαδή τη συμβολή του Κράτους.
Παρά το γεγονός της τεράστιας υποχρηματοδότησης, το δημόσιο σύστημα φαρμακευτικής φροντίδας της χώρας μας εξασφαλίζει ικανοποιητική πρόσβαση στις νέες θεραπείες, σημειώνοντας καλύτερες επιδόσεις στην πρόσβαση των ασθενών από συστήματα άλλων πλουσιότερων χωρών. Όμως αυτό επιτυγχάνεται με παράπλευρες διαδικασίες, καθώς οι νέες θεραπείες εισάγονται εκτάκτως από τον ΙΦΕΤ, συχνά σε ιδιαίτερα υψηλές τιμές, ενώ δεν ακολουθεί κανένας έλεγχος ή καταγραφή της αποτελεσματικότητας τους.
Σημειώνεται ότι η δαπάνη για εισαγωγές φαρμάκων μέσω του ΙΦΕΤ βαίνει διαρκώς αυξανόμενη τα τελευταία χρόνια, καθώς οι φαρμακευτικές εταιρείες δυσκολεύονται να ακολουθήσουν την κανονική οδό της κυκλοφορίας, τιμολόγησης και αποζημίωσης καθώς το υφιστάμενο πλαίσιο και το υπερβολικό ύψος των υποχρεωτικών επιστροφών από την πρώτη στιγμή κυκλοφορίας ενός προϊόντος είναι συχνά απαγορευτικό για τη διάθεση των θεραπειών αυτών στην ελληνική αγορά. Είναι δεδομένο ότι η κατάσταση αυτή δεν είναι βιώσιμη καθώς δεν είναι δυνατό να εφαρμόζονται οι ίδιοι κανόνες τιμολόγησης, αποζημίωσης και υποχρεωτικών επιστροφών για φάρμακα των πέντε και δέκα ευρώ που απευθύνονται σε εκατομμύρια ασθενείς και για πανάκριβες θεραπείες δεκάδων ή και εκατοντάδων χιλιάδων ευρώ που αφορούν σε μεμονωμένες – μετρημένες στα δάκτυλα-περιπτώσεις ασθενών.
Η δημιουργία ξεχωριστού Ταμείου Καινοτομίας αποτελεί μια ενδιαφέρουσα πρόταση που διασφαλίζει την πρόσβαση των ασθενών στις θεραπείες αυτές, χωρίς να διαχέει το κόστος στις υπόλοιπες φαρμακευτικές εταιρείες που λόγω του μηχανισμού των αυτόματων επιστροφών clawback υποχρεώνονται να χρηματοδοτήσουν τις όποιες υπερβάσεις των ήδη πενιχρών δημόσιων φαρμακευτικών προϋπολογισμών. Όμως όπως συμβαίνει παντού, η αποτελεσματικότητα της πρότασης αυτής θα εξαρτηθεί από τον τρόπο και τις λεπτομέρειες της υλοποίησης της. Στο πλαίσιο αυτό θεωρούμε ότι θα πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στα ακόλουθα:
Ασφαλώς η δυνατότητα πρόσβασης στις προηγμένες θεραπείες αποτελεί ένα σημείο που ενδεικτικό για την ποιότητα και την ανταποκρισιμότητα του συστήματος υγείας και φαρμακευτικής φροντίδας. Όμως η μεγάλη εικόνα αφορά στους εκατομμύρια ασθενείς που για διάφορους λόγους σήμερα είτε υποθεραπεύονται αδυνατώντας να ακολουθήσουν τη θεραπεία τους είτε υπερθεραπεύονται λόγω της αδόκιμης χρήσης των φαρμάκων. Στο πλαίσιο αυτό θεωρούμε ότι η Πολιτεία, μαζί με την μέριμνα για την πρόσβαση των μεμονωμένων ασθενών στις καινοτόμες θεραπείες, οφείλει να ασχοληθεί με την μεγάλη μάζα των χρονίων ασθενών ώστε να παραμένουν ρυθμισμένοι με το μικρότερο δυνατό κόστος για τους ίδιους και το σύστημα υγείας.
Γράφει ο Μάρκος Ολλανδέζος, Επιστημονικός Διευθυντής της Πανελλήνιας Ένωσης Φαρμακοβιομηχανίας (ΠΕΦ).
Πηγη: https://www.news4health.gr/
Η Κομισιόν ενέκρινε νέα μέτρα στο πλαίσιο του κανονισμού REACH -της νομοθεσίας της ΕΕ για τα χημικά προϊόντα- για την προστασία της ανθρώπινης υγείας και του περιβάλλοντος, με τον περιορισμό της χρήσης του ενδεκαφθοροεξανοϊκού οξέος (PFHxA) και των συγγενών με το PFHxA ουσιών.
Αυτές οι υποομάδες υπερφθοριωμένων και πολυφθοριωμένων αλκυλιωμένων ουσιών (PFAS) είναι άκρως ανθεκτικές και κινητικές στο νερό, ενώ η χρήση τους σε ορισμένα προϊόντα ενέχει απαράδεκτο κίνδυνο για την ανθρώπινη υγεία και το περιβάλλον.
Ο περιορισμός του PFHxA που εγκρίθηκε σήμερα αφορά χρήσεις για τις οποίες ο κίνδυνος δεν ελέγχεται επαρκώς, υπάρχουν διαθέσιμες εναλλακτικές λύσεις και το κοινωνικοοικονομικό κόστος θα είναι περιορισμένο σε σύγκριση με τα οφέλη για την ανθρώπινη υγεία και το περιβάλλον.
Ο περιορισμός θα απαγορεύσει την πώληση και τη χρήση PFHxA σε
Ο περιορισμός αυτός δεν επηρεάζει άλλες χρήσεις του PFHxA, για παράδειγμα σε ημιαγωγούς, μπαταρίες ή κυψέλες καυσίμου για πράσινο υδρογόνο.
Ο περιορισμός του PFHxA θα τεθεί σε ισχύ μετά από μεταβατικές περιόδους μεταξύ 18 μηνών και 5 ετών, ανάλογα με τη χρήση, παρέχοντας χρόνο για την αντικατάστασή του με ασφαλέστερες εναλλακτικές λύσεις.
Πηγη: https://www.news4health.gr/
Αγγελής: «Με τη συνεργασία και την τεχνογνωσία που αποκομίζουμε από άλλες ευρωπαϊκές εμπειρίες, μπορούμε να ενισχύσουμε την εθνική μας ικανότητα με επιτυχία»
Με επιτυχία ανακοινώθηκε η επίσημη έναρξη του έργου «Ενδυνάμωση του Εθνικού Πλαισίου για την Εφαρμογή του Κανονισμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την Αξιολόγηση Τεχνολογιών Υγείας (ΑΤΥ) 2021/2282», στα πλαίσια του «1st Athens Patients’ Forum: Focusing on Quality of Care, Patient Safety and Experiences» που διοργανώθηκε από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ) και την Ένωση Ασθενών Ελλάδος την Παρασκευή 20 Σεπτεμβρίου στο Ωδείο Αθηνών.
Ύστερα από μια σύντομη εισαγωγή από τον Δρ. João Breda, Επικεφαλής του Γραφείου Ποιότητας Φροντίδας και Ασφάλειας Ασθενών του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας στην Αθήνα, η Δρ. Natasha Azzopardi-Muscat, Διευθύντρια Πολιτικών Υγείας και Συστημάτων Υγείας στον ΠΟΥ, υπογράμμισε την υποστήριξη του ΠΟΥ στην εν λόγω προσπάθεια και στην ανάγκη για συνεχή βελτίωση και προσαρμογή των πολιτικών υγείας στις νέες τεχνολογίες και εξελίξεις.
Η Δρ. Nathalie Berger, Διευθύντρια για την Υποστήριξη των μεταρρυθμίσεων των κρατών μελών στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, τόνισε τη σημασία του έργου ως θεμέλιο λίθο για την βελτίωση της υγείας των πολιτών, εκφράζοντας την υποστήριξη της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην προσπάθεια δομικών μεταρρυθμίσεων στην Ελλάδα και εν προκειμένω στην ενίσχυση του πλαισίου ΑΤΥ στην χώρα μας.
Στη συνέχεια, ο Γενικός Γραμματέας Στρατηγικού Σχεδιασμού του Υπουργείου Υγείας και συντονιστής του έργου, Δρ. Άρης- Νικόλαος Αγγελής, παρουσίασε την υφιστάμενη διαδικασία ΑΤΥ στη χώρα μας καθώς και τον νέο Ευρωπαϊκό Κανονισμό 2021/ 2282, ο οποίος αναμένεται να εφαρμοστεί στα Κράτη Μέλη της Ευρώπης τον Ιανουάριο του 2025. Παράλληλα τόνισε τα οφέλη που θα προκύψουν, τόσο για τα Κράτη Μέλη, όσο και για τους ασθενείς και την φαρμακοβιομηχανία, μέσα από την επιτάχυνση της διαδικασίας ΑΤΥ και την έγκαιρη πρόσβαση σε καινοτόμες τεχνολογίες υγείας. Επιπλέον, ο Γενικος Γραμματεας Στρατηγικού Σχεδιασμού, επεσήμανε πως «η νέα αυτή πρωτοβουλία για την ενδυνάμωση της ΑΤΥ στη χώρα μας αποτελεί σημαντική εξέλιξη προς τη βελτίωση της λήψης αποφάσεων στον τομέα της υγείας. Ο νέος Ευρωπαϊκός Κανονισμός προωθεί μια περισσότερο διαφανή, επιστημονικά τεκμηριωμένη και ισότιμη προσέγγιση στην αξιολόγηση και εισαγωγή καινοτόμων τεχνολογιών. Με τη συνεργασία και την τεχνογνωσία που αποκομίζουμε από άλλες ευρωπαϊκές εμπειρίες, μπορούμε να ενισχύσουμε την εθνική μας ικανότητα για την εφαρμογή του Κανονισμού με επιτυχία. Η συμβολή της Ευρωπαϊκής Ένωσης, μέσω της DG REFORM, και του ΠΟΥ είναι καίρια για την επιτυχία αυτής της προσπάθειας».
Τέλος, η Δρ. Tarang Sharma, Υπεύθυνη για την πρόσβαση σε φάρμακα και προϊόντα υγείας στο Περιφερειακό Γραφείο του ΠΟΥ για την Ευρώπη, αναφέρθηκε σε περισσότερες λεπτομέρειες του έργου ως προς την σύμπραξη εργασίας μεταξύ του Υπουργείου Υγείας, του ΠΟΥ και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, την εμπλοκή ενδιαφερόμενων μερών σε όλα τα στάδια και το χρονοδιάγραμμα του έργου. Το έργο ξεκίνησε τον Σεπτέμβριο του 2024 με την εκτίμηση αναγκών των εμπλεκόμενων φορέων και την ανάλυση της υφιστάμενης κατάστασης, και αναμένεται να ολοκληρωθεί τον Φεβρουάριο του 2026 με την πιλοτική εφαρμογή των μεθόδων και του πλαισίου που θα αναπτυχθεί σε φάρμακα και ιατροτεχνολογικά προϊόντα.
Πηγη: https://www.news4health.gr/
Τα νέας γενιάς φάρμακα κατά της παχυσαρκίας, που μέσα σε λίγα χρόνια έχουν γίνει πολύ δημοφιλή, «δεν είναι θαυματουργά και δεν πρέπει ποτέ να λαμβάνονται για αισθητικούς λόγους», προειδοποιεί η βραβευμένη χημικός Svetlana Mojsov, μία από τους επιστήμονες που συμμετείχαν στην έρευνα για την ανάπτυξή τους.
Μαζί με δύο ακόμη ερευνητές, τους Joel Habener και Lotte Bjerre Knudsen, τιμήθηκε προχθές, Πέμπτη 19 Σεπτεμβρίου, με το βραβείο Lasker, που θεωρείται ορισμένες φορές προάγγελος ενός Νόμπελ. Και οι τρεις με τις έρευνές τους δημιούργησαν επανάσταση στην αντιμετώπιση της παχυσαρκίας, χρόνιας ασθένειας και μάστιγας της δημόσιας υγείας, συμβάλλοντας στην ανακάλυψη και την ανάπτυξη σκευασμάτων που επιτρέπουν την απώλεια μεγάλου βάρους.
Φάρμακα όπως το Ozempic, το Wegovy, το Mounjaro και το Zepbound… κατά της παχυσαρκίας ή του διαβήτη τύπου 2, έχουν δημιουργήσει μόδα και χρησιμοποιούνται ακόμη και για την απώλεια λίγων παραπανίσιων κιλών.
«Η μεγάλη επιτυχία είναι η δυνατότητα αντιμετώπισης της παχυσαρκίας και σε αυτό θα έπρεπε να έχουμε παραμείνει», λέει η Svetlana Mojsov, 76 ετών, υπενθυμίζοντας τις παρενέργειες, κυρίως γαστρεντερικού τύπου, των φαρμάκων αυτών.
Η ίδια και ο συνάδελφός της Joel Habener περιέγραψαν στο AFP (Γαλλικό Πρακτορείο) τις έρευνές τους που διήρκεσαν δεκαετίες για την ανάπτυξη των φαρμάκων αυτών.
«Οταν είσαι ερευνητής, είναι όνειρο να ανακαλύψεις κάτι που θα βοηθήσει τους ανθρώπους», δήλωσε ο Joel Habener προσθέτοντας ότι οι έρευνες αυτές συνέβαλαν στην συνειδητοποίηση ότι «η παχυσαρκία είναι νόσος του μεταβολισμού και όχι πρόβλημα έλλειψης θέλησης».
Η αποτελεσματικότητα των νέων αυτών φαρμάκων οφείλεται σε μία ανακάλυψη: μιμούνται μία ορμόνη που εκκρίνεται από τα κύτταρα του γαστρεντερικού σωλήνα και ονομάζεται GLP-1.
Ο Joel Habener, ενδοκρινολόγος του Massachusetts General Hospital, είναι ο πρώτος που ανίχνευσε την ύπαρξή της, αρχικά στα ψάρια, το 1982.
Η Svetlana Mojsov ταυτοποίησε από την πλευρά της την ενεργή ακολουθία της GLP-1, απέδειξε την παρουσία της στο εντερικό σύστημα και ανασύνθεσε την δομή της. Στην συνέχεια, απέδειξε, μαζί με άλλους ερευνητές, ότι η GLP-1 διεγείρει την έκκριση της ινσουλίνης στο πάγκρεας, επιτρέποντας την μείωση των επιπέδων της γλυκόζης στο αίμα.
Η άμεση βεβαιότητά της τότε ήταν ότι επρόκειτο για μία καλή αγωγή για τον διαβήτη, θυμάται.
Αλλά εκείνη την εποχή, κανείς δεν υποψιαζόταν την χρησιμότητα της ανακάλυψης στην αντιμετώπιση της παχυσαρκίας.
«Δεν είχαμε στο μυαλό μας την απώλεια βάρους», διότι η παχυσαρκία δεν αποτελούσε τόσο οξύ πρόβλημα εκείνη την εποχή, εξηγεί ο 87χρονος σήμερα Joel Habener.
Αλλωστε, την δεκαετία του ’80, «δεν υπάρχει καμία επιστημονική απόδειξη ότι οι ορμόνες ρυθμίζουν το βάρος», προσθέτει η Svetlana Mojsov, γεννημένη στην Γιουγκοσλαβία, καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο Rockefeller.
Και μόνο κατά τύχη, κατά την διεξαγωγή μεγάλων κλινικών δοκιμών, οι επιστήμονες αντιλαμβάνονται ότι οι ασθενείς αδυνατίζουν.
Σιγά σιγά γίνεται κατανοητό ότι η GLP-1 επιβραδύνει την εκκένωση του στομάχου, αλλά δρα επίσης στον εγκέφαλο, επηρεάζοντας το αίσθημα του κορεσμού. Η ανακάλυψη είναι αποφασιστικής σημασίας.
Οι φαρμακευτικές εταιρείες παίρνουν γρήγορα το μήνυμα. Στην Novo Nordisk, η ερευνήτρια Lotte Bjerre Knudsen λύνει ένα σημαντικό πρόβλημα: στον οργανισμό, η GLP-1 εξαφανίζεται μέσα σε λίγα λεπτά.
Αναπτύσσει τεχνικές που επιτρέπουν την διατήρησή της για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα στον οργανισμό – αρχικά για μία ημέρα, στην συνέχεια για μία εβδομάδα.
Το πρώτο φάρμακο του δανέζικού ομίλου που περιέχει analogue της GLP-1 παίρνει για πρώτη φορά άδεια το 2010 στις ΗΠΑ κατά του διαβήτη τύπου 2, στην συνέχεια το 2014 κατά της παχυσαρκίας (υπό την επωνυμία Saxenda).
Τα άλλα φάρμακα ακολουθούν και γίνονται οι κότες με τα χρυσά αυγά για τις φαρμακευτικές εταιρείες.
Η αμερικανική Eli Lilly από την πλευρά της αναπτύσσει έναν παράγοντα που συνδέει την GLP-1 με μία άλλη ορμόνη του γαστρεντερικού συστήματος, γεγονός που μπορεί να περιορίσει τις περενέργειες, σύμφωνα με την Svetlana Mojsov .
«Είναι πιθανό ότι θα φθάσουμε σε μία νέα γενιά» που θα συνδυάζει διαφορετικές ορμόνες, λέει. «To Ozempic δεν είναι αναγκαστικά η οριστική λύση, αλλά άνοιξε τον δρόμο».
Ακόμη πιο ελπιδοφόρα για το μέλλον, το ενδεχόμενο η GLP-1 να είναι αποτελεσματική και σε άλλες ασθένειες. Ηδη ένα σκεύασμα έχει πάρει άδεια για την αντιμετώπιση των καρδιαγγειακών επεισοδίων.
Αλλά οι ερευνητές επεκτείνονται και σε άλλα πεδία και οι μελέτες πέφτουν βροχή: υπνική άπνοια, εθισμός, νεφρικές, ηπατικές, νευροεκφυλιστικές νόσοι (Parkinson, Alzheimer)…
«Είναι εξαιρετικό», λέει ο Joel Habener αναφερόμενος ειδικά στην δράση της GLP-1 στον εγκέφαλο και στην πιθανή πλειάδα ωφελειών.
Για την Svetlana Mojsov, η GLP-1 ανοίγει τον δρόμο στην ιδέα ότι ένα φάρμακο δεν προορίζεται για μία μόνο ασθένεια.
«Μέχρι σήμερα λέγαμε ένα φάρμακο ανά νόσο. Σήμερα, διαπιστώνουμε ότι η GLP-1 ανοίγει ευρύ φάσμα ωφελειών για την υγεία».
Πηγη: https://www.news4health.gr/
Το μητρικό γάλα ρυθμίζει το μικροβίωμα του μωρού κατά τη διάρκεια του πρώτου έτους ζωής του και αυτό με τη σειρά του μειώνει τον κίνδυνο να αναπτύξει το παιδί άσθμα. Αυτό διαπιστώνει μελέτη, με επικεφαλής ερευνητές του NYU Langone Health και του Πανεπιστημίου της Μανιτόμπα στον Καναδά, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Cell.
Οι ερευνητές μελέτησαν δεδομένα από 3.500 παιδιά στον Καναδά, που συμμετείχαν στο μακροχρόνιο ερευνητικό πρόγραμμα «CHILD Cohort Study». Τα δεδομένα της μελέτης επέτρεψαν στους ερευνητές να αποσυνδέσουν την επίδραση του θηλασμού στο μικροβίωμα του βρέφους από μια σειρά άλλων περιβαλλοντικών παραγόντων, όπως η προγεννητική έκθεση σε καπνό, τα αντιβιοτικά και το ιστορικό άσθματος της μητέρας.
Σύμφωνα με τα αποτελέσματα της έρευνας, ο θηλασμός για πάνω από τρεις μήνες υποστηρίζει τη σταδιακή ωρίμανση του μικροβιώματος στο πεπτικό σύστημα του βρέφους και στη ρινική κοιλότητα. Αντίθετα, η διακοπή του θηλασμού νωρίτερα διαταράσσει την σταδιακή ανάπτυξη του μικροβιώματος και συνδέθηκε με υψηλότερο κίνδυνο προσχολικού άσθματος.
Ορισμένα συστατικά του μητρικού γάλακτος, όπως οι ολιγοσακχαρίτες, μπορούν να διασπαστούν μόνο με τη βοήθεια ορισμένων μικροβίων. Αυτό παρέχει πλεονέκτημα στα μικρόβια που έχουν τη δυνατότητα να αφομοιώσουν αυτά τα σάκχαρα. Αντίθετα, τα βρέφη που σταματούν να θηλάζουν νωρίτερα από τους τρεις μήνες φιλοξενούν ένα διαφορετικό σύνολο μικροβίων, τα οποία θα βοηθήσουν το βρέφος να χωνέψει τα συστατικά της φόρμουλας. Ενώ πολλά από αυτά τα μικρόβια καταλήγουν τελικά σε όλα τα μωρά, οι ερευνητές εντόπισαν ότι η πρώιμη άφιξή τους συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο άσθματος. Επιπλέον, οι ερευνητές σημειώνουν ότι πέρα από την υποβοήθηση της πέψης, το μικροβίωμα ενός βρέφους διαδραματίζει κρίσιμο ρόλο στην ανάπτυξη του ανοσοποιητικού του συστήματος.
«Ο θηλασμός και το ανθρώπινο γάλα ρυθμίζουν τον ρυθμό και την αλληλουχία του μικροβιακού αποικισμού στο έντερο και τη ρινική κοιλότητα του βρέφους διασφαλίζοντας ότι η διαδικασία αυτή γίνεται με ομαλό και έγκαιρο τρόπο. Η υγιής ανάπτυξη του μικροβιώματος δεν έχει να κάνει μόνο με την ύπαρξη των σωστών μικροβίων. Πρέπει επίσης να φτάνουν με τη σωστή σειρά και τη σωστή στιγμή», εξηγεί η Λιάτ Σενχάβ, κύρια ερευνήτρια της μελέτης και επίκουρη καθηγήτρια στην Ιατρική Σχολή NYU Grossman, στο Τμήμα Μικροβιολογίας της Σχολής.
Πηγη: ΑΠΕ-ΜΠΕ
Σημαντική εξέλιξη στη διαχείριση μιας ανίατης νόσου αποτελεί η ανακάλυψη μιας μεθόδου ικανής να ανιχνεύσει πρώιμα τον κίνδυνο, δίνοντας τη δυνατότητα στους ασθενείς να πάρουν προληπτικά μέτρα
Ελπίδες για έγκαιρη διάγνωση της νόσου Πάρκινσον δίνει μια πρωτοποριακή μέθοδος, που αναπτύχθηκε στο Ισραήλ. Eρευνητές από το Πανεπιστήμιο του Τελ Αβίβ, σε συνεργασία με τρία μεγάλα ισραηλινά ιατρικά κέντρα, ανέπτυξαν την καινοτόμο τεχνική, που μπορεί να ανιχνεύσει δείκτες της νόσου Πάρκινσον έως και 20 χρόνια πριν την εμφάνιση των πρώτων κινητικών συμπτωμάτων. Τα ευρήματα δημοσιεύθηκαν στο Frontiers in Molecular Neuroscience. Στην έρευνα πρωτοστάτησε μια ομάδα από τη Σχολή Νευροβιολογίας, Βιοχημείας και Βιοφυσικής του Πανεπιστημίου του Τελ Αβίβ, τη Σχολή Νευροεπιστημών Sagol και τη Σχολή Ιατρικών Επιστημών και Επιστημών Υγείας, με επικεφαλής τον καθηγητή Uri Ashery και τον υποψήφιο διδάκτορα Ofir Sade. Η μελέτη περιελάμβανε ευρεία συνεργασία με κορυφαίους νευρολόγους και ερευνητές, συμπεριλαμβανομένων ειδικών από τα Ιατρικά Κέντρα Tel Aviv Sourasky (Ichilov), Sheba και Meir.
Η νόσος Πάρκινσον χαρακτηρίζεται από τη συσσώρευση συσσωματώσεων της πρωτεΐνης α-συνουκλεΐνης, οι οποίες αρχίζουν να σχηματίζονται περίπου 15 χρόνια πριν από την εμφάνιση των συμπτωμάτων. Μέχρι να εμφανιστούν τα πρώτα κινητικά συμπτώματα, η διαδικασία εκφυλισμού των νευρικών κυττάρων έχει ήδη ξεκινήσει χρόνια πριν. «Τα κύτταρα αρχίζουν να πεθαίνουν 5-10 χρόνια πριν από τη διάγνωση που γίνεται με τα σημερινά εργαλεία», δήλωσε ο δρ. Ofir Sade. Η καινοτόμος προσέγγιση προσφέρει ελπίδες για θεραπεία ή ακόμη και πρόληψη μιας νόσου, η οποία επί του παρόντος είναι ανίατη και πλήττει εκατομμύρια ανθρώπους παγκοσμίως, καθιστώντας την έγκαιρη διάγνωση ζωτικής σημασίας για τη διαχείριση της ασθένειας, τόσο από τους ίδιους τους ασθενείς, όσο και από τους φροντιστές τους. «Αν μπορέσουμε να προλάβουμε τη διαδικασία συσσώρευσης όταν κάποιος είναι στα 30, 40 ή 50 του χρόνια, ίσως μπορέσουμε να αποτρέψουμε την περαιτέρω συσσώρευση πρωτεϊνών και τη βλάβη των νευρικών κυττάρων».
Η νέα μέθοδος βασίζεται σε έναν ισχυρό συνδυασμό μικροσκοπίας πολύ υψηλής ανάλυσης και υπολογιστικής ανάλυσης, επιτρέποντας στους επιστήμονες να ανιχνεύουν και να χαρτογραφούν τις πρωτεϊνικές συσσωματώσεις στα κύτταρα. Η μελέτη εξέτασε βιοψίες δέρματος από άτομα τόσο με, όσο και χωρίς τη νόσο Πάρκινσον, που ελήφθησαν από τα τρία συμμετέχοντα ισραηλινά ιατρικά κέντρα. Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν τη νεοαναπτυχθείσα τεχνική απεικόνισης υπερ-ανάλυσης για να μελετήσουν αυτά τα δείγματα, χαρτογραφώντας τις συσσωματώσεις της α-συνουκλεΐνης και αναλύοντας τη μοριακή κατανομή τους. «Όπως αναμενόταν, είδαμε περισσότερες συσσωματώσεις πρωτεΐνης σε άτομα με Πάρκινσον σε σύγκριση με εκείνα χωρίς τη νόσο», εξήγησε ο δρ. Sade. «Ανακαλύψαμε επίσης βλάβη των νευρικών κυττάρων σε περιοχές του δέρματος όπου βρέθηκαν υψηλές συγκεντρώσεις της παθολογικής πρωτεΐνης».
Αυτά τα πολλά υποσχόμενα πρώιμα αποτελέσματα ώθησαν τους ερευνητές να επεκτείνουν τη μελέτη τους, με την υποστήριξη του Ιδρύματος Michael J. Fox Foundation for Parkinson’s Research. Η επόμενη φάση θα περιλαμβάνει την ανάλυση ενός μεγαλύτερου μεγέθους δείγματος, με στόχο να εντοπιστεί το ακριβές σημείο κατά το οποίο οι συσσωματώσεις πρωτεϊνών μεταπίπτουν από φυσιολογικές σε παθολογικές. Παράλληλα με την επέκταση της έρευνας, η ομάδα θα συνεργαστεί με τον καθηγητή Lior Wolf από τη Σχολή Πληροφορικής του Πανεπιστημίου του Τελ Αβίβ για την ανάπτυξη ενός αλγορίθμου μηχανικής μάθησης. Αυτό το εργαλείο θα σχεδιαστεί για να συσχετίζει τα αποτελέσματα κινητικών και γνωστικών δοκιμασιών με τα ευρήματα, προβλέποντας ενδεχομένως την εξέλιξη και τη σοβαρότητα της νόσου. «Στόχος μας είναι να χρησιμοποιήσουμε τη μηχανική μάθηση για να προβλέψουμε ποιος μπορεί να αναπτύξει τη νόσο, ιδίως μεταξύ των ατόμων που έχουν γενετική προδιάθεση», δήλωσε ο καθηγητής Ashery. «Η κύρια εστίασή μας είναι σε άτομα με συγγενείς που πάσχουν από τη νόσο, ιδίως σε εκείνα που φέρουν μεταλλάξεις που είναι γνωστό ότι αυξάνουν τον κίνδυνο», πρόσθεσε.
Μια κλινική δοκιμή βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη για τη δοκιμή ενός φαρμάκου που θα μπορούσε να αποτρέψει τον σχηματισμό των συσσωματώσεων πρωτεϊνών που ευθύνονται για τη νόσο. Η ελπίδα είναι ότι, στο εγγύς μέλλον, οι γιατροί θα είναι σε θέση να προσφέρουν προληπτικές θεραπείες για τα άτομα που διατρέχουν κίνδυνο, ενώ παράλληλα θα παρακολουθούν στενά τα αποτελέσματα αυτών των θεραπειών με τη χρήση προηγμένων τεχνικών μικροσκοπίας.
Ένας σημαντικός λόγος για τον οποίο ήταν δύσκολο να αναπτυχθεί ένα αποτελεσματικό εμβόλιο για τον HIV είναι ότι ο ιός μεταλλάσσεται πολύ γρήγορα, επιτρέποντάς του να αποφύγει την απόκριση αντισωμάτων που δημιουργείται από τα εμβόλια. Πριν από αρκετά χρόνια, ερευνητές του MIT έδειξαν ότι η χορήγηση μιας σειράς κλιμακούμενων δόσεων ενός εμβολίου για τον HIV σε διάστημα δύο εβδομάδων θα μπορούσε να βοηθήσει να ξεπεραστεί ένα μέρος αυτής της πρόκλησης δημιουργώντας μεγαλύτερες ποσότητες εξουδετερωτικών αντισωμάτων.
Ωστόσο, ένα σχήμα πολλαπλών δόσεων εμβολίου που χορηγείται σε σύντομο χρονικό διάστημα δεν είναι πρακτικό για εκστρατείες μαζικού εμβολιασμού. Σε μια νέα μελέτη, οι ερευνητές ανακάλυψαν τώρα ότι μπορούν να επιτύχουν παρόμοια ανοσοαπόκριση με μόλις δύο δόσεις, με διαφορά μίας εβδομάδας. Η πρώτη δόση, η οποία είναι πολύ μικρότερη, προετοιμάζει το ανοσοποιητικό σύστημα να ανταποκριθεί πιο δυναμικά στη δεύτερη, μεγαλύτερη δόση.
Αυτή η μελέτη, η οποία διεξήχθη συνδυάζοντας υπολογιστικά μοντέλα και πειράματα σε ποντίκια, χρησιμοποίησε μια πρωτεΐνη φακέλου HIV ως εμβόλιο. Μια έκδοση μιας δόσης αυτού του εμβολίου βρίσκεται τώρα σε κλινικές δοκιμές και οι ερευνητές ελπίζουν να δημιουργήσουν μια άλλη ομάδα μελέτης που θα λάβει το εμβόλιο σε πρόγραμμα δύο δόσεων. «Συγκεντρώνοντας τις επιστήμες της φυσικής και της ζωής, ρίξαμε φως σε ορισμένα βασικά ανοσολογικά ερωτήματα που βοήθησαν να αναπτυχθεί αυτό το πρόγραμμα δύο δόσεων για να μιμηθεί το σχήμα πολλαπλών δόσεων», λέει ο Arup Chakraborty, καθηγητής του Ινστιτούτου John M. Deutch στο MIT.
Αυτή η προσέγγιση μπορεί επίσης να γενικευτεί σε εμβόλια για άλλες ασθένειες, σημειώνει ο Chakraborty. Ο Chakraborty και ο Darrell Irvine, πρώην καθηγητής βιολογικής μηχανικής και επιστήμης και μηχανικής υλικών στο MIT και μέλος του Koch Institute for Integrative Cancer Research, ο οποίος είναι τώρα καθηγητής ανοσολογίας και μικροβιολογίας στο Scripps Research Institute, είναι οι ανώτεροι συγγραφείς της μελέτης. Τα αποτελέσματα της έρευνας δημοσιεύονται στο Science Immunology. Οι κύριοι συγγραφείς της εργασίας είναι ο Sachin Bhagchandani Ph.D. ’23 και Leerang Yang Ph.D. ’24.
Κάθε χρόνο, ο HIV μολύνει περισσότερους από 1 εκατομμύριο ανθρώπους σε όλο τον κόσμο και μερικοί από αυτούς δεν έχουν πρόσβαση σε αντιιικά φάρμακα. Ένα αποτελεσματικό εμβόλιο θα μπορούσε να αποτρέψει πολλές από αυτές τις λοιμώξεις. Ένα πολλά υποσχόμενο εμβόλιο που βρίσκεται τώρα σε κλινικές δοκιμές αποτελείται από μια πρωτεΐνη HIV που ονομάζεται trimer φακέλου, μαζί με ένα νανοσωματίδιο που ονομάζεται SMNP. Το νανοσωματίδιο, που αναπτύχθηκε από το εργαστήριο του Irvine, δρα ως ανοσοενισχυτικό που βοηθά στη στρατολόγηση μιας ισχυρότερης απόκρισης των Β κυττάρων στο εμβόλιο.
Σε κλινικές δοκιμές, αυτό το εμβόλιο και άλλα πειραματικά εμβόλια έχουν χορηγηθεί ως μία μόνο δόση. Ωστόσο, υπάρχουν αυξανόμενες ενδείξεις ότι μια σειρά δόσεων είναι πιο αποτελεσματική στη δημιουργία αντισωμάτων γενικής εξουδετέρωσης. Το σχήμα των επτά δόσεων, πιστεύουν οι ερευνητές, λειτουργεί καλά επειδή μιμείται αυτό που συμβαίνει όταν το σώμα εκτίθεται σε έναν ιό: Το ανοσοποιητικό σύστημα δημιουργεί μια ισχυρή απόκριση καθώς περισσότερες ιικές πρωτεΐνες ή αντιγόνα συσσωρεύονται στο σώμα.
Στη νέα μελέτη, η ομάδα του MIT ερεύνησε πώς αναπτύσσεται αυτή η απόκριση και διερεύνησε εάν θα μπορούσαν να επιτύχουν το ίδιο αποτέλεσμα χρησιμοποιώντας μικρότερο αριθμό δόσεων εμβολίων. «Η χορήγηση επτά δόσεων απλώς δεν είναι εφικτή για μαζικό εμβολιασμό», λέει ο Bhagchandani. «Θέλαμε να εντοπίσουμε μερικά από τα κρίσιμα στοιχεία που είναι απαραίτητα για την επιτυχία αυτής της κλιμακούμενης δόσης και να διερευνήσουμε εάν αυτή η γνώση θα μπορούσε να μας επιτρέψει να μειώσουμε τον αριθμό των δόσεων».
Οι ερευνητές ξεκίνησαν συγκρίνοντας τα αποτελέσματα μιας, δύο, τριών, τεσσάρων, πέντε, έξι ή επτά δόσεων, όλες που χορηγήθηκαν σε μια περίοδο 12 ημερών. Αρχικά διαπίστωσαν ότι ενώ τρεις ή περισσότερες δόσεις δημιούργησαν ισχυρές αποκρίσεις αντισωμάτων, δύο δόσεις δεν το έκαναν. Ωστόσο, τροποποιώντας τα διαστήματα και τις αναλογίες δόσεων, οι ερευνητές ανακάλυψαν ότι η χορήγηση του 20% του εμβολίου στην πρώτη δόση και του 80% σε μια δεύτερη δόση, επτά ημέρες αργότερα, πέτυχε εξίσου καλή ανταπόκριση με το πρόγραμμα των επτά δόσεων.
Πηγη: https://www.healthweb.gr/