Φυματίωση: Πόσοι νοσούν στην Ελλάδα, ποιοι πρέπει να ελεγχθούν

Υποκαταγραφή της νόσου στη χώρα. Η λανθάνουσα φυματίωση, οι ευαίσθητες ομάδες και οι νέες θεραπείες. Μιλάει στο iatronet.gr η αν. καθηγήτρια Κατερίνα Μανίκα.

Το 2023, ο ΕΟΔΥ δημοσιοποίησε μια λεπτομερή έκθεση για την φυματίωση στην Ελλάδα το 2022, σύμφωνα με την οποία η επίπτωσή της στη χώρα ήταν 3,06 άτομα ανά 100.000 πληθυσμού. Την συγκεκριμένη χρονιά δηλώθηκαν 320 κρούσματα, κατά 52% περισσότερα σε σχέση με το 2021.

Τα στοιχεία αυτά συνιστούν μια σαφή υποτίμηση της επιδημιολογίας της φυματίωσης στην Ελλάδα, λέει στο iatronet.gr η αναπληρώτρια καθηγήτρια Πνευμονολογίας – Φυματιολογίας στο ΑΠΘ, Κατερίνα Μανίκα, (φωτογραφία), επισημαίνοντας πως ο πραγματικός αριθμός των περιστατικών είναι πολύ μεγαλύτερος. Όπως αναφέρει, αρκετές μελέτες, που βασίζονται μεταξύ άλλων στην κατανάλωση αντιφυματικών φαρμάκων, δείχνουν πως η επίπτωση είναι 3 με 5 φορές μεγαλύτερη από αυτή που δηλώνεται.

Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Κατά της Φυματίωσης (24 Μαρτίου) και την επιστημονική εκδήλωση που διοργανώνεται την Τετάρτη, 27 Μαρτίου στη Θεσσαλονίκη, κ. Μανίκα περιγράφει την κατάσταση στην Ελλάδα και τονίζει την ανάγκη ενεργητικών παρεμβάσεων σε συγκεκριμένες ομάδες του πληθυσμού για τον καλύτερο έλεγχο της μετάδοσης. Παράλληλα, αναφέρεται στον ρόλο της πανδημίας στην επιδημιολογία της νόσου, αλλά και σε νέα φάρμακα που την αντιμετωπίζουν αποτελεσματικά, με πολύ πιο σύντομα θεραπευτικά σχήματα.

Επιδημιολογία

“Παρόλο που κάθε γιατρός οφείλει να ενημερώσει τον ΕΟΔΥ όταν ξεκινάει μια αντιφυματική θεραπεία, αυτό γίνεται μόνο εν μέρει, οπότε ένα ποσοστό περιστατικών δεν δηλώνονται, παρόλο που έχει γίνει διάγνωση”, εξηγεί η κ. Μανίκα, προσθέτοντας: “υπάρχει ένα ακόμη μεγαλύτερο μέρος, κατά τη γνώμη μου, που έχει φυματίωση, αλλά δεν γίνεται καν η διάγνωση”.

Σύμφωνα με την έκθεση του ΕΟΔΥ, το 55% των δηλωμένων περιπτώσεων φυματίωσης αφορά σε αλλοδαπούς και 45% σε Έλληνες. Οι Έλληνες ασθενείς είναι συνήθως μεγαλύτερης ηλικίας ή ανοσοκατεσταλμένοι, ενώ οι άνθρωποι με φυματίωση που έχουν γεννηθεί εκτός Ελλάδος είναι συνήθως σε ηλικίες από 15 ως 35 ετών. Σε μεγάλα ποσοστά η νόσος διαγιγνώσκεται με καθυστέρηση.

Περίπου 4,5% με 5% των ασθενών στην Ελλάδα έχουν πολυανθεκτική φυματίωση, δηλαδή φυματίωση με αντοχή στα δύο βασικά φάρμακα, που είναι πολύ πιο δύσκολη στην αντιμετώπισή της, με το ποσοστό να είναι περίπου το ίδιο και σε Έλληνες και αλλοδαπούς.

Λανθάνουσα φυματίωση

Το μυκοβακτηρίδιο έχει την τάση να συνυπάρχει ειρηνικά με τον άνθρωπο κι αυτό μπορεί να συμβαίνει επί χρόνια. “Ο άνθρωπος σε αυτή την κατάσταση ειρηνικής συνύπαρξης, έχει το μυκοβακτηρίδιο, αλλά δε νοσεί και δεν μεταδίδει. Μπορεί να εκδηλώσει φυματίωση μετά από 2, 5, 10 χρόνια ή και πολύ αργότερα. Αυτή είναι η λανθάνουσα φυματίωση”, αναφέρει η αναπληρώτρια καθηγήτρια, εξηγώντας γιατί είναι πολύ σημαντικό να γίνει διάγνωσή της: “Οι άνθρωποι που έχουν μολυνθεί πρόσφατα, έχουν αυξημένο κίνδυνο να εμφανίσουν τη νόσο μέσα στα δύο πρώτα χρόνια από τη μόλυνση”, σημειώνει, συμπληρώνοντας πως είναι επίσης κρίσιμη η διάγνωση σε ανοσοκατεσταλμένους και κάποιες άλλες ειδικές ομάδες πληθυσμού, όπως οι αιμοκαθαιρόμενοι, οι ασθενείς που πρόκειται να υποβληθούν σε μεταμόσχευση κ.ά.

Όπως επισημαίνει, έπειτα από τη διάγνωση μιας ενεργού φυματίωσης πρέπει να ελεγχθούν οι άνθρωποι του οικογενειακού τους περιβάλλοντος και οι πολύ στενοί φίλοι και σε περίπτωση που βρεθεί το μυκοβακτηρίδιο να χορηγηθεί προληπτική θεραπεία αφού ζυγιστεί η σχέση οφέλους και κινδύνου.

Ενεργητικός έλεγχος ευαίσθητων ομάδων

Σε ό,τι αφορά τη διάγνωση της ενεργού φυματίωσης, είναι καθοριστικής σημασίας η υλοποίηση στοχευμένων ενεργητικών παρεμβάσεων προληπτικού ελέγχου σε ειδικές ομάδες του πληθυσμού.

“Η συχνότητα της φυματίωσης είναι μεγαλύτερη στα χαμηλότερα κοινωνικοοικονομικά στρώματα, με περιορισμένη πρόσβαση στις υπηρεσίες Υγείας, όπως για παράδειγμα οι αιτούντες άσυλο, άστεγοι, κρατούμενοι και όσοι διαμένουν σε κλειστές δομές”, εξηγεί και προσθέτει: “Η πολιτεία καλό θα ήταν να ευαισθητοποιηθεί και να έχουμε έναν έλεγχο των προσφύγων με μια ακτινογραφία θώρακος, όπως γίνεται σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες, ώστε να διαγνώσουμε σε ένα πιο αρχικό στάδιο τη φυματίωση και να περιορίσουμε τη μετάδοση στους καταυλισμούς”».

Νέες θεραπείες

Το 2022 καταγράφηκαν παγκοσμίως 1,3 εκατομμύριο θάνατοι από φυματίωση, ενώ η υπολειτουργία των συστημάτων Υγείας στην περίοδο της πανδημίας πρόσθεσε 500.000 επιπλέον θανάτους από αυτή την αιτία, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του ΠΟΥ.

“Παρά το πισωγύρισμα στη φυματίωση όσον αφορά το επιδημιολογικό επίπεδο, λόγω της πανδημίας, είχαμε μια τεράστια εξέλιξη στο επιστημονικό επίπεδο, σε ό,τι αφορά στην αντιμετώπιση, τόσο της ευαίσθητης όσο και της ανθεκτικής μορφής”, παρατηρεί η κ. Μανίκα.

Όπως υπογραμμίζει, τα νέα σχήματα που κυκλοφορούν τα τελευταία δύο χρόνια για την θεραπεία της φυματίωσης από ευαίσθητα στελέχη μειώνουν τη διάρκεια της θεραπείας από τους 6 στους 4 μήνες. “Παρόλο που το φάρμακο που περιλαμβάνεται δεν κυκλοφορεί στην Ευρώπη, είναι ένα πολύ μεγάλη βήμα μπροστά το ότι έχουμε πλέον τετράμηνα σχήματα”, τονίζει, καταλήγοντας: “Πολύ πιο σύντομα σχήματα έχουμε και για την πολυανθεκτική φυματίωση, η οποία παλιότερα είχε μια διάρκεια 1,5 με 2 χρόνια και τώρα μπορούμε πλέον να την αντιμετωπίσουμε επαρκώς με ένα σχήμα 6 ως 9 μηνών”.

Ημερίδα

Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα κατά της Φυματίωσης, η Ελληνική Πνευμονολογική Εταιρεία σε συνεργασία με το νοσοκομείο “Γ. Παπανικολάου” την Πνευμονολογική Κλινική ΑΠΘ και την Εταιρεία Νοσημάτων Θώρακος Ελλάδος, διοργανώνει εκδήλωση με σκοπό να τιμήσει το Γενικό Νοσοκομείο Παπανικολάου για την προσφορά του στην Πνευμονολογία και να ευαισθητοποιήσει κοινό και επαγγελματίες υγείας σχετικά με τη νόσο.

Εκτός από την κ. Μανίκα, θα μιλήσουν η παθολόγος – λοιμωξιολόγος, προϊσταμένη του Γραφείου Φυματίωσης του ΕΟΔΥ, Σοφία Χατζηαναστασίου και η πνευμονολόγος – φυματιολόγος, υπότροφος ΕΠΕ, Μαρία Σιωνίδου

Στην εκδήλωση θα παρουσιαστούν μια ιστορική αναδρομή του Σανατορίου Ασβεστοχωρίου, που μετεξελίχθηκε στο ΓΝΘ “Γ. Παπανικολάου”, ένα απόσπασμα από την θεατρική παράσταση “Sanatorium” και μουσική παρέμβαση με το μουσικό σχήμα “Χειμερινοί Κολυμβητές”.

 

 

Πηγη: https://www.iatronet.gr/

Εμφυτεύσιμη συσκευή νανο-υγρών χορηγεί πειραματικό φάρμακο κατά του HIV

Πέτυχε ισχυρότερη δράση από άλλες μορφές χορήγησης και άλλα φάρμακα κατά του ιού.

Ερευνητές του Houston Methodist Research Institute, έδειξαν πρόσφατα ότι με εμφυτεύσιμη συσκευή νανο-υγρών χορήγησαν φάρμακο κατά του ιού HIV που πέτυχε ισχυρότερη δράση από άλλες μορφές χορήγησης και άλλα φάρμακα κατά του ιού.

Η έρευνα ενδεχομένως μπορεί να οδηγήσει σε εμφύτευμα διαρκείας που μπορεί να ξαναγεμίζει, το οποίο χορηγεί το Islatravir σε ανθρώπους με HIV.

Το Islatravir είναι πειραματικό φάρμακο που χορηγείται μια φορά την ημέρα ή την εβδομάδα συνδυαστικά.

Η έρευνα, με επικεφαλής τον Alessandro Grattoni, εστίασε στη δράση, αποτελεσματικότητα και ανοχή του φαρμάκου όταν χορηγείτο σε χαμηλή δόση υποδορίως με συνεχή τρόπο.

Οι ερευνητές σημείωσαν ότι η ισχύς της συνεχούς έκλυσης του Islatravir ήταν 4 φορές υψηλότερη από του cabotegravir, ενέσιμου αντιρετροικού για την πρόληψη και αγωγή του ιού.

Όμως, συνδυαστικά φάρμακα χρειάζονται για βέλτιστη αποτελεσματικότητα της αγωγής.

Οι ερευνητές επίσης μελετούν το εμφύτευμα για τη χορήγηση φαρμάκων πρόληψης του HIV.

Πρόσθετη έρευνα βρίσκεται σε εξέλιξη για να διαπιστωθεί η αποτελεσματικότητα και ασφάλεια αυτής της μεθόδου χορήγησης.

Η έρευνα δημοσιεύτηκε στο The Journal of Controlled Release.

 

 

Πηγη: https://www.iatronet.gr/

Εντοπίστηκε πρωτεΐνη που διεγείρει την αναγέννηση του κατεστραμμένου οπτικού νεύρου

Σε πείραμα με ποντικούς που είχαν βλάβη στο οπτικό νεύρο προχώρησαν σε διέγερση της παραγωγής της πρωτεΐνης Nfe3 με γονιδιακή θεραπεία.

Η βλάβη στο οπτικό νεύρο μπορεί να οδηγήσει σε τύφλωση. Νέα έρευνα σε παράγοντα αναγέννησης θα μπορούσε να αλλάξει το παραπάνω.

Ερευνητές του UConn School of Medicine, έδειξαν ότι μια πρωτεΐνη που προηγουμένως δεν εθεωρείτο σημαντική, μπορεί να διεγείρει την αναγέννηση νευρικών κυττάρων.

Πρόκειται για την πρωτεΐνη Nfe3, που αφορά μόνο τα νεύρα του αμφιβληστροειδούς.

Οι ερευνητές υπέθεσαν ότι η Nfe3 παίζει κάποιο συγκεκριμένο ρόλο στην ανάπτυξη των νεύρων και ότι θα μπορούσαν να τη συλλέξουν για να αναγεννήσουν νεύρα μετά από τραυματισμό.

Σε πείραμα με ποντικούς που είχαν βλάβη στο οπτικό νεύρο προχώρησαν σε διέγερση της παραγωγής της πρωτεΐνης Nfe3 με γονιδιακή θεραπεία.

Όπως ήλπιζαν οι ερευνητές, νευρικές ίνες στα οπτικό νεύρο των ποντικών, που είχε υποστεί βλάβη, άρχισαν να αναπτύσσονται και πάλι.

Η αναγέννηση ήταν σημαντική και η Nfe3 φάνηκε πιο υποσχόμενη από ορισμένους άλλους παράγοντες αναγέννησης οι οποίοι έχουν μειονεκτήματα και- σε αντίθεση με την Nfe3- τείνουν να προκαλούν φλεγμονή ή κίνδυνο εμφάνισης όγκων.

H ανακάλυψη θα μπορούσε να βοηθήσει στο γλαύκωμα και σε άλλα είδη νευρικής βλάβης.

Αν μετά από νέα πειράματα ο παράγοντας είναι επιτυχής στην αποκατάσταση του οπτικού νεύρου θα μπορούσε επίσης να είναι χρήσιμος στην αντιμετώπιση της παράλυσης και άλλων μορφών νευρικής βλάβης στον εγκέφαλο και στη σπονδυλική στήλη.

Η μελέτη δημοσιεύτηκε στο Experimental Neurology.

 

 

Πηγη: https://www.iatronet.gr/

Έρευνα σε ποντικούς συνδέει στοματικά βακτήρια με την εμφάνιση καρκίνου στο πάγκρεας

Η έρευνα εξέτασε τη σχέση μεταξύ στοματικού μικροβιώματος – Porphyromonas gingivalis-και της επιτάχυνσης της ανάπτυξης καρκίνου στο πάγκρεας.

Ερευνητές του Hebrew University-Hadassah Faculty of Dental Medicine, δημοσίευσαν έρευνα στο Gut που αποκαλύπτει σχέση μεταξύ των στοματικών βακτηρίων και της έναρξης καρκίνου στο πάγκρεας, σε ποντικούς.

Η έρευνα εξέτασε τη σχέση μεταξύ στοματικού μικροβιώματος – Porphyromonas gingivalis-και της επιτάχυνσης της ανάπτυξης καρκίνου στο πάγκρεας.

Το αδενοκαρκίνωμα του παγκρεατικού πόρου έχει συνδεθεί με την παρουσία του Porphyromonas gingivalis, αναερόβιου βακτηρίου που είναι γνωστό πως συνδέεται με την περιοδοντίτιδα.

Εισάγοντας το βακτήριο σε ποντικούς με προδιάθεση στον καρκίνο παγκρέατος, η ομάδα ανακάλυψε πειστικές ενδείξεις επιταχυνόμενης ανάπτυξης καρκίνου.

Η έρευνα έδειξε ότι P. gingivalis εντοπίστηκε στο πάγκρεας υγιών ποντικών μετά από εφαρμογή του στα ούλα και παρατεταμένη έκθεση προκάλεσε αλλαγές στο πάγκρεας επηρεάζοντας τη μικροβιακή του ισορροπία.

Επιπλέον, η εφαρμογή του P. gingivalis  στο στόμα επιτάχυνε την εξέλιξη, από πρώιμες ανωμαλίες στο πάγκρεας σε καρκίνο παγκρέατος, σε ποντικούς με συγκεκριμένη γονιδιακή μετάλλαξη.

Η έρευνα επίσης έδειξε ότι αυτή η γονιδιακή μετάλλαξη βοήθησε το βακτήριο P. gingivalis να επιζεί εντός των κυττάρων και στήριξε την επιβίωση των καρκινικών κυττάρων ακόμα και όταν οι συνθήκες ήταν δύσκολες.

Η ανακάλυψη του καθηγητή Nussbaum και της ομάδας του υπογραμμίζει άμεση σχέση μεταξύ P. gingivalis και της ανάπτυξης του καρκίνου στο πάγκρεας.

Σύμφωνα  με τον καθηγητή, η έρευνα τονίζει τη σημασία του να λαμβάνεται υπόψη η στοματική υγεία στην κατανόηση του καρκίνου στο πάγκρεας.

Tα ευρήματα υποδεικνύουν ότι υπάρχει πιθανότητα η περιοδοντίτιδα να συνδέεται με τον κίνδυνο καρκίνου στο πάγκρεας, τονίζοντας πως τα βακτήρια επηρεάζουν απευθείας τη σχέση.

 

 

Πηγη: https://www.iatronet.gr/

ΧΑΠ: Μείωση ρύπανσης από σωματίδια σε εσωτερικούς χώρους περιορίζει το φορτίο της νόσου

Το 50% του συνόλου των περιπτώσεων ΧΑΠ παγκοσμίως προκαλείται από ατμοσφαιρική ρύπανση.

Ορισμένα μέτρα μπορούν να μειώσουν τις επιπτώσεις των αιωρούμενων σωματιδίων στα άτομα με ΧΑΠ. Η Daiana Stolz, επικεφαλής του Τμήματος Πνευμονολογίας του Πανεπιστημιακού Ιατρικού Κέντρου του Φράιμπουργκ, αναφέρθηκε σχετικά στο φετινό συνέδριο της Γερμανικής Εταιρείας Πνευμονολογίας και Αναπνευστικής Ιατρικής (DGP).

Τα φίλτρα εσωτερικών χώρων, ο αερισμός και το σκούπισμα των εσωτερικών χώρων και το κλείσιμο των παραθύρων κατά την οδήγηση θα μπορούσαν να μειώσουν σημαντικά τις επιπτώσεις των συγκεντρώσεων PM2.5 σε εσωτερικούς χώρους, εξήγησε η πνευμονολόγος αναφερόμενη σε κορεατική έρευνα του 2023.

Τα μέτρα εξασφάλιζαν επίσης ότι τόσο η αντίσταση των αεραγωγών μειωνόταν όσο και η ποιότητα ζωής βελτιωνόταν. Οι ερευνητές εξέτασαν σε μελέτη παρατήρησης 104 άτομα με ΧΑΠ κατά τη διάρκεια ενός έτους και μέτρησαν τις παροξύνσεις της ΧΑΠ και τις συγκεντρώσεις PM2.5 σε εσωτερικούς χώρους.

Η Stolz επεσήμανε ότι σε ορισμένες περιοχές του κόσμου, το 80% των περιπτώσεων ΧΑΠ δεν οφείλεται στο κάπνισμα, για παράδειγμα στην υποσαχάρια Αφρική ή τη Νότια Ασία. Σύμφωνα με την Stolz, το 50% του συνόλου των περιπτώσεων ΧΑΠ παγκοσμίως θα μπορούσε να προκληθεί από την ατμοσφαιρική ρύπανση.

Σε ειδική δημοσίευση στο Lancet το 2022, η Stolz και οι συνεργάτες της πρότειναν μια νέα κατηγοριοποίηση της ΧΑΠ. Ο τύπος 5 είναι η περιβαλλοντική ΧΑΠ που προκαλείται από τον καπνό, τα αιωρούμενα σωματίδια και το όζον.

Σύμφωνα με την ειδικό, τα παιδιά και οι γυναίκες διατρέχουν ιδιαίτερο κίνδυνο. “Τα αίτια γι’ αυτό δεν είναι γνωστά, αλλά πιθανοί λόγοι θα μπορούσαν να είναι το χαμηλότερο σωματικό βάρος και η μικρότερη περιοχή έκθεσης”, εξήγησε η Stolz.

Η αύξηση της θερμοκρασίας μεταβάλλει επίσης τα σωματίδια PM2.5, τα οποία παγιδεύονται στους πνεύμονες. Αυτό θα μπορούσε να οδηγήσει σε επιγενετικές αλλαγές στη ρύθμιση των γονιδίων και θα μπορούσε να είναι υπεύθυνο τόσο για καλοήθεις όσο και για κακοήθεις αλλαγές στους πνεύμονες. “Δεν υπάρχει ασφαλές επίπεδο ατμοσφαιρικής ρύπανσης”, τόνισε η πνευμονολόγος.

Επιπλέον, οι αυξημένες θερμοκρασίες έχουν επίσης οξείες συνέπειες για τα άτομα με ΧΑΠ. “Για κάθε αύξηση της θερμοκρασίας κατά 5° Κελσίου, η νοσηλεία των ασθενών με ΧΑΠ αυξάνεται κατά 5-8%”, δήλωσε η Stolz.

 

 

Πηγη: https://www.iatronet.gr/

Αμερικανοί καρδιολόγοι προειδοποιούν για παραμέληση της νεφρικής νόσου

Πολλά ζωτικά συστήματα οργάνων συνδέονται μεταξύ τους. Το “καρδιαγγειακό-νεφρικό-μεταβολικό σύνδρομο”.

Οι λεγόμενες ασθένειες του πολιτισμού στον “δυτικό” κόσμο, οι οποίες σε καμία περίπτωση δεν περιορίζονται σε αυτές τις χώρες, είναι προφανώς αλληλένδετες: Καρδιαγγειακές (αθηροσκλήρωση), μεταβολικές (π.χ. διαβήτης), αλλά και νεφρικές και ηπατικές παθήσεις (π.χ. MASH). Ως εκ τούτου, μόλις τον περασμένο Οκτώβριο, η Αμερικανική Καρδιολογική Εταιρεία (AHA) ζήτησε να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στην απειλητική χρόνια νεφρική νόσο.

Μέχρι τώρα, η παχυσαρκία, η υψηλή αρτηριακή πίεση, τα υψηλά επίπεδα χοληστερόλης και η αντίσταση στην ινσουλίνη, η τελευταία “προάγγελος” πιθανού διαβήτη τύπου 2, θεωρούνταν προειδοποιητικά σημάδια.

Στο πλαίσιο αυτό, η ιατρική μιλούσε για το σύνδρομο Χ, στη συνέχεια για το μεταβολικό σύνδρομο. Ωστόσο, το αυξανόμενο παγκόσμιο πρόβλημα της παχυσαρκίας, του διαβήτη, των καρδιαγγειακών νοσημάτων και της χρόνιας προοδευτικής λιπώδους νόσου του ήπατος (MASH) που συχνά συνδέεται με αυτό πρέπει προφανώς να ιδωθεί σε ένα ακόμη ευρύτερο πλαίσιο.

Ως εκ τούτου, η Αμερικανική Καρδιολογική Εταιρεία (AHA) προχώρησε σε ένα νέο βήμα. Στο εξειδικευμένο περιοδικό της “Circulation”, ζήτησε να μην “λησμονούνται” στο μέλλον οι νεφροί στην περίπτωση του μεταβολικού συνδρόμου. Θα ήταν προτιμότερο να μιλάμε για ένα “καρδιαγγειακό-νεφρικό-μεταβολικό σύνδρομο” (CKM).

“Αφετηρία της νέας έννοιας της νόσου είναι ο υψηλός επιπολασμός παραγόντων κινδύνου στον πληθυσμό που προάγουν ταυτόχρονα την ανάπτυξη καρδιαγγειακής νόσου, μεταβολικών διαταραχών ή/και νεφρικής νόσου.

Σύμφωνα με την AHA, ένας στους τρεις ενήλικες στις ΗΠΑ έχει τουλάχιστον τρεις παράγοντες κινδύνου. Το σύνδρομο CKM προσθέτει στην έννοια τις νεφρικές συνέπειες (επιβλαβείς επιδράσεις στους νεφρούς)”, γράφει η γερμανική ιατρική εφημερίδα. Οποιαδήποτε παρατεταμένη βλάβη στα νεφρά, για παράδειγμα, έχει επίσης δυσμενείς επιπτώσεις στην καρδιά.

Η AHA διαπιστώνει και επισημαίνει τα εξής: “Διάφορες πτυχές των καρδιαγγειακών παθήσεων επικαλύπτονται με χρόνιες νεφρικές παθήσεις. Ο διαβήτης τύπου 2 και η παχυσαρκία υποστηρίζουν αυτή τη νέα προσέγγιση”. Θα πρέπει να αναθεωρηθούν οι αλγόριθμοι και οι κατευθυντήριες γραμμές για τους επηρεαζόμενους.

“Η ομάδα εργασίας προτείνει αλγορίθμους που επιτρέπουν τόσο τον δεκαετή όσο και τον 30ετή κίνδυνο καρδιαγγειακής νόσου”, αναφέρει ανακοίνωση της Αμερικανικής Καρδιολογικής Εταιρείας.

Αυτό θα επέτρεπε τη λήψη στοχευμένων προληπτικών μέτρων δεκαετίες πριν από την εμφανές ξέσπασμα καρδιαγγειακής, μεταβολικής ή νεφρικής νόσου σε ύποπτες περιπτώσεις. “Το CKM επηρεάζει σχεδόν κάθε σημαντικό όργανο, συμπεριλαμβανομένης της καρδιάς, του εγκεφάλου, των νεφρών και του ήπατος”.

Από τη μία πλευρά, οι εμπειρογνώμονες της AHA επιθυμούν να συμπεριληφθούν στους υπολογισμούς οι μετρούμενες τιμές για τη νεφρική λειτουργία και τον έλεγχο του σακχάρου στο αίμα – από την άλλη πλευρά, θα πρέπει επίσης να ληφθούν υπόψη ψυχοκοινωνικοί και οικονομικοί παράγοντες. Οι αλγόριθμοι θα πρέπει επίσης να εφαρμόζονται από την ηλικία των 30 ετών. Δεν μπορεί να ξεκινήσει κανείς αρκετά νωρίς.

“Ο έλεγχος για νεφρικές και μεταβολικές παθήσεις θα μπορούσε να μας βοηθήσει να ξεκινήσουμε τις προληπτικές θεραπείες νωρίτερα. Αυτό θα βοηθούσε στην αποτελεσματική πρόληψη των καρδιακών παθήσεων, αλλά και στη βελτίωση της διαχείρισης των υφιστάμενων ασθενειών”, δήλωσε ο Chiadi Ndumele, διευθυντής του ερευνητικού προγράμματος για την παχυσαρκία και τον καρδιαγγειακό μεταβολισμό στο Πανεπιστήμιο Johns Hopkins στη Βαλτιμόρη (ΗΠΑ).

Η ιδέα αυτή υποστηρίζεται επίσης από τις υπάρχουσες θεραπευτικές στρατηγικές: τόσο ορισμένα φάρμακα κατά της υψηλής αρτηριακής πίεσης όσο και τα νέα φάρμακα για τη θεραπεία του διαβήτη τύπου 2 και για την απώλεια βάρους, καθώς και τα δραστικά συστατικά για τη μείωση της συγκέντρωσης χοληστερόλης στο αίμα συμπίπτουν ως προς τις επιδράσεις τους στα αιμοφόρα αγγεία, την καρδιά, τους νεφρούς και άλλα όργανα και οργανικά συστήματα.

 

 

Πηγη: https://www.iatronet.gr/

Αυτοάνοσα νοσήματα: Το 20% των Ευρωπαίων πάσχει από κάποιο – Γιατί «προτιμούν» κυρίως τις γυναίκες

Σήμερα 300.000 Ελληνίδες έχουν διαγνωστεί και ζουν με αυτοάνοσες παθήσεις – Αυξητική τάση παρατηρείται και στους άνδρες

Ένα μεγάλο μέρος του πληθυσμού των ανεπτυγμένων χωρων πάσχει από αυτοάνοσα νοσήματα, σύμφωνα με έρευνες των τελευταίων ετών. Ο καθηγητής παθολογίας και αυτοάνοσων νοσημάτων, Δημήτριος Μπόγδανος, εξηγεί τι είναι, πώς προκαλούνται, ποιους «προτιμούν» και πώς πρέπει να δράσει κανείς που εμφανίζει συμπτώματα.

Σύμφωνα με τις έρευνες, 1 στους 5 ανθρώπους πάσχει από κάποιο αυτοάνοσο νόσημα στην Ευρώπη και 4 στα 5 άτομα είναι γυναίκες.

Τι είναι και πώς προκαλούνται τα αυτοάνοσα

Τα αυτοάνοσα είναι χρόνια φλεγμονώδη νοσήματα. Το ανοσοποιητικό σύστημα χάνει την ικανότητα να αναγνωρίζει τα δικά του κύτταρα και επιτίθεται στα ίδια τα όργανα που πρέπει να προστατεύσει.

Υπολογίζεται ότι το 20% του πληθυσμού στις ανεπτυγμένες χώρες πάσχει από κάποιο αυτοάνοσο νόσημα, με το 78% των ατόμων να είναι γυναίκες.

1 στα 3 άτομα με αυτοάνοσο, εμφανίζει περισσότερα

Τα αυτοάνοσα νοσήματα είναι η πρώτη αιτία χρόνιας νόσου στις ανεπτυγμένες χώρες, ξεπερνώντας τα καρδιαγγειακά νοσήματα και τον καρκίνο μαζί, ενώ τα τελευταία 50 χρόνια τα κρούσματα έχουν τριπλασιαστεί.

Σημειώνεται πως 1 στα 3 άτομα με αυτοάνοσο πάσχει από πολλαπλά αυτοάνοσα νοσήματα. Μέχρι σήμερα έχουν περιγράφει πάνω από 150 διαφορετικά αυτοάνοσα, με κοινό σημείο μεταξύ τους τη δυσλειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος.

Ποια είναι τα πιο γνωστά και συνήθη

Tα πιο γνωστά αυτοάνοσα είναι η σκλήρυνση κατά πλάκας, ο λύκος, η ψωρίαση, η λεύκη και η ρευματοειδής αρθρίτιδα.

«Τα νοσήματα αυτά δεν είναι κληρονομικά όμως επηρεάζουν πολύ οι προγεννητικοί παράγοντες».

Σύμφωνα με τον γιατρό, το πιο διαδεδομένο αυτοάνοσο στην Ελλάδα είναι η θυρεοειδίτιδα Χασιμότο.

«300.000 Ελληνίδες πάσχουν και τα τελευταία χρόνια βλέπουμε και πάρα πολλούς άνδρες. Όταν έχουμε ένα σύμπτωμα που δεν έχει εξήγηση πρέπει να πηγαίνουμε στον γιατρό. Το θέμα της διατροφής και της ψυχολογίας είναι πολύ σημαντικό».

 

 

Πηγη: https://www.in.gr/

Προετοιμασία στην Ε.Ε. για τον άγνωστο ιό της «νόσου Χ»

Στο «μικροσκόπιο» των λοιμωξιολόγων της Ευρώπης με έξι εργαστήρια αναφοράς, μπαίνει κάθε γνωστό και άγνωστο παθογόνο βακτήριο και ιός, για να προλάβουμε την επόμενη πανδημία

Ενόσω η παγκόσμια κοινότητα των λοιμωξιολόγων συνεχίζει να περιμένει την άγνωστη λοίμωξη που θα φέρει την επόμενη πανδημία, τη «νόσο Χ», η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιχειρεί την προστασία του ευρωπαϊκού πληθυσμού από έξι κατηγορίες γνωστών και άγνωστων ασθενειών που αναμένεται να αναδυθούν τουλάχιστον για τα επόμενα επτά χρόνια.

Στην κατεύθυνση αυτή, δημιουργούνται έξι εργαστήρια αναφοράς για τη δημόσια υγεία εντός του εδάφους της Ευρωπαϊκής Ένωσης, τα οποία για την επόμενη επταετία θα χρηματοδοτούνται στο πλαίσιο του προγράμματος EU4Health.

Μετά τη γνώση που έχουμε αποκομίσει από την πανδημία και την αδυναμία των πληθυσμών να σταματήσουν την επέκταση της νόσου, τα εργαστήρια αυτά, θα επιχειρήσουν να δώσουν λύση σε σοβαρές διασυνοριακές απειλές υγείας.

Στα εργαστήρια αυτά, οι πρώτοι των πρώτων, θα συγκεντρώνουν την εξειδικευμένη επιστημονική τους γνώση και δημιουργώντας δίκτυα, θα μεταδίδουν τη γνώση αυτή στα κράτη μέλη ολόκληρης της Ευρωπαϊκής Ένωσης, για να βελτιωθεί η ετοιμότητα, ο έγκαιρος εντοπισμός και η προετοιμασία της ανταπόκρισης της Ευρώπης σε λοιμώξεις υψηλού κινδύνου. Από τη χώρα μας, μετέχει το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης στο δεύτερο εργαστήριο.

Τα εργαστήρια αναφοράς καλύπτουν τους ακόλουθους τομείς:

  • Λοιμώξεις από βακτήρια ανθεκτικά στα αντιβιοτικά
  • Παθογόνους ιούς που μεταδίδονται μέσω εντόμων και ζώων
  • Αναδυόμενους παθογόνους ιούς που προέρχονται από τρωκτικά και ζωονόσους
  • Νέα αναδυόμενα βακτήρια υψηλού κινδύνου που προέρχονται από ζωονόσους
  • Λεγεωνέλλα
  • Διφθερίτιδα και κοκκύτη.

Το τρίτο εργαστήριο ασχολείται με ιούς που προκαλούν αιμορραγικό πυρετό, αλλά και τη «νόσο Χ»

Τα έξι ευρωπαϊκά εργαστήρια αναφοράς, καθοδηγούμενα από το Ευρωπαϊκό Κέντρο Λοιμώξεων ECDC θα υποστηρίζουν τα εθνικά εργαστήρια δημόσιας υγείας διασφαλίζοντας τη συγκρισιμότητα των δεδομένων και την ενίσχυση της ικανότητας σε εργαστηριακές μεθόδους σε επίπεδο ΕΕ. Αυτό περιλαμβάνει προσπάθειες συντονισμού στη τη διάγνωση και τη χρήση διαγνωστικών τεστ, ώστε να υπάρχει δυνατότητα επιτήρησης, την ειδοποίησης και αναφοράς των ασθενειών.

Αναλυτικότερα, με την απόφαση της Κομισιόν προβλέπεται τα εργαστήρια αυτά να παρέχουν εξωτερικές αξιολογήσεις ποιότητας, όπως τεστ φαινοτυπικής ή γονιδιωματικής επάρκειας, ανά τομέα του κάθε εργαστηρίου σε μέλη του δικτύου ή των δικτύων που υποστηρίζονται από το εργαστήριο αυτό, ανάλογα με τις ανάγκες που ορίζονται από αυτά τα δίκτυα. Παράλληλα, θα διεξάγουν έρευνες, θα παρέχουν επιστημονικές συμβουλές και τεχνική υποστήριξη ανά τομέα στα μέλη των δικτύων που θα δημιουργηθούν, ενώ θα παρέχουν επιστημονική και τεχνική βοήθεια στην Επιτροπή σχετικά με τον ειδικό τομέα δημόσιας υγείας του κάθε εργαστηρίου.

Σε συντονισμό με το ECDC θα προβλέπεται η παροχή:

  • αξιολογήσεων της εργαστηριακής ικανότητας, ανάπτυξη σχεδίων για την ενίσχυση της ικανότητας ή και υποστήριξη της ανάπτυξης ικανοτήτων στον τομέα του κάθε εργαστηρίου,
  • πληροφοριών για σχετικές εθνικές, ενωσιακές και διεθνείς ερευνητικές δραστηριότητες
  • υποστήριξης σε εθνική επιτήρηση ή και σε εθνικές και διασυνοριακές έρευνες εστιών
  • εκπαίδευσης, μέσω εργαστηρίων, διαδικτυακών σεμιναρίων, ασκήσεων προσομοίωσης ή/και πιλοτικών ασκήσεων επιτήρησης και
  •  ο συντονισμός συνεργατικών ερευνητικών μελετών ανά τομέα.

Τα εργαστήρια

  1. Το πρώτο εργαστήριο, στην Κοπεγχάγη της Δανίας, αφορά τη μικροβιακή αντοχή με έδρα το Ινστιτούτο Statens Serum, σε συνεργασία  με το Πολυτεχνείο της Δανίας, το τμήμα Κλινικής Μικροβιολογίας του Πανεπιστημίου της Κοπενγχάγης στην περιφέρεια Kronoberg και το Κέντρο Μικροβιολογίας στο Κεντρικό Νοσοκομείο του Βέξιε της Σουηδίας. Το εργαστήριο αυτό θα παρέχει υποστήριξη σε εθνικά εργαστήρια αναφοράς για την ορθή πρακτική και την ποιότητα στην προστασία της δημόσιας υγείας σε ότι αφορά τη μικροβιακή αντοχή εκτός των θεμάτων μικροβιακής αντοχής από σαλμονέλα, καμπυλοβακτηρίδιο και γονόρροια.
  2. Το δεύτερο εργαστήριο αναφοράς αφορά ιούς που μεταδίδονται μέσω φορέων (έντομα, ζώα) και έχει έδρα το Ινστιτούτο Rijks στο Bilthoven της Ολλανδίας. Σε αυτό το εργαστήριο μετέχουν επίσης το Εθνικό Ινστιτούτο Υγείας και Ιατρικής Έρευνας της Γαλλίας στο Παρίσι, το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, το Πανεπιστήμιο της Πάδοβα Ιταλίας και το Πανεπιστήμιο της Λιουμπλιάνα της Σλοβενίας. Το εργαστήριο αυτό θα ασχολείται με ιογενείς ασθένειες που μεταδίδονται με φορείς που προκαλούνται από φλαβοϊούς (όπως ο ιός δάγγειου πυρετού, ο ιός της ιαπωνικής εγκεφαλίτιδας, ο ιός της εγκεφαλίτιδας που μεταδίδεται από κρότωνες, ο ιός του Δυτικού Νείλου, ο ιός του κίτρινου πυρετού, ο ιός Ζίκα), οι αλφαϊοί (όπως ο ιός chikungunya, ο ιός Sindbis), οι ιοί bunya (όπως ο ιός του αιμορραγικού πυρετού Κριμαίας-Κονγκό, ο ιός του πυρετού Rift Valley, ο ιός Toscana) και οι αρμποϊοί σε άλλες οικογένειες ιών.
  3. Το τρίτο εργαστήριο αναφοράς πρόκειται για κοινοπραξία με επικεφαλής την Υπηρεσία Δημόσιας Υγείας στο Ινστιτούτο Καρολίνσκα της Σουηδίας, σε συνεργασία με το Εθνικό Ινστιτούτο Λοιμώξεων «Lazzaro Spallanzani» της Ιταλίας στη Ρώμη, το Ινστιτούτο Παστέρ της Γαλλίας στο Παρίσι και το Εθνικό Κέντρο Δημόσιας Υγείας της Ουγγαρίας στη Βουδαπέστη. Αρμοδιότητες του γραφείου αυτού είναι οι αναδυόμενοι ιοί από τρωκτικά και ζωονόσους. Περιλαμβάνει τους φιλοϊούς που προκαλούν αιμορραγικούς πυρετούς, όπως είναι ο ιός έμπολα και ο ιός Μάρμπουργκ, χανταϊούς που προκαλούν νεφρικό και πνευμονικό σύνδρομο σε περίπτωση επαφής με κόπρανα και ούρα ποντικών ακόμη και από σκόνη, ιούς Χενίπα της οικογένειας των παραμυξοϊών, όπως ο ιός Νίπα και Κουμάσι, που προκαλούν λοίμωξη η οποία μοιάζει με γρίπη, όπως προέρχεται από λοίμωξη που προκαλείται στο επιθήλιο των αγγείων, ιοί της οικογένειας του ιού της λύσσας, ιοί της οικογένειας του ιού της ευλογιάς, καθώς και την ιογενή «νόσο X».
  4. Το τέταρτο εργαστήριο αφορά τα αναδυόμενα υψηλού κινδύνου βακτήρια που προέρχονται από ζωονόσους. Πρόκειται για κοινοπραξία με επικεφαλής το Ινστιτούτο Robert Koch του Βερολίνου, το Ινστιτούτο Μικροβιολογίας του γερμανικού στρατού στο Μόναχο, την Υπηρεσία Δημόσιας Υγείας της Σουηδίας και το Εθνικό Ινστιτούτο Υγείας της Πορτογαλίας «δρ Ricardo Jorge» στη Λισαβόνα. Αρμοδιότητες του εργαστηρίου είναι τα βακτήρια υψηλού κινδύνου και οι αναδυόμενες ζωονόσοι και περιλαμβάνει υψηλού κινδύνου, αναδυόμενες και ζωονοσογόνες βακτηριακές ασθένειες (όπως άνθρακας, βρουκέλλωση, αδένες, λεπτοσπείρωση, βορρελίωση Lyme, μελιόδωση, πανώλη, πυρετός Q, ρικετσίωση και τουλαραιμία).
  5. Το πέμπτο εργαστήριο αφορά λεγεωνέλλα, που προκαλεί τη νόσο των Λεγεωναρίων. Πρόκειται για κοινοπραξία, με επικεφαλής το Πανεπιστημιακό νοσοκομείο της Λυών της Γαλλίας, στην οποία μετέχουν επίσης το Εθνικό Ινστιτούτο Υγείας της Ιταλίας στη Ρώμη, το Πολυτεχνείο της Δρέσδης στη Γερμανία και το Εθνικό Ινστιτούτο Υγείας «δρ Ricardo Jorge»  της Πορτογαλίας, στη Λισαβόνα.
  6. Το έκτο εργαστήριο αναφοράς για τη διφθερίτιδα και τον κοκκύτη αποτελεί κοινοπραξία με επικεφαλής το Πανεπιστήμιο του Τουρκού της Φινλανδίας, με τη συμμετοχή του Ινστιτούτου Παστέρ της Γαλλίας, το Πανεπιστήμιο Vrije των Βρυξελλών και το ερευνητικό Ινστιτούτο Sciensano  που αποτελεί το Εθνικό Ινστιτούτο του Βελγίου και το Κρατικό Γραφείο Υγείας και Ασφάλειας Τροφίμων της Βαυαρίας, στο Erlangen της Γερμανίας.

 

 

Πηγη: https://www.in.gr/

Προσωπικός Γιατρός: Απέρριψε το ΣτΕ προσφυγή Ιατρικών Συλλόγων

Έκρινε ως αβάσιμες τις αιτιάσεις των προσφευγόντων

Το Δ΄ Τμήμα του Συμβουλίου της Επικρατείας, έκρινε ότι ο θεσμός του προσωπικού γιατρού, έχει καλώς από νομοθετικής πλευράς και απέρριψε ως αβάσιμες τις προσφυγές Ιατρικών Συλλόγων.

Τι είναι ο θεσμός του προσωπικού γιατρού

Με τον νόμο Ν.4931/2022 (ΦΕΚ Ά 94) ο Προσωπικός Γιατρός αποτελεί την πρώτη επαφή του πολίτη με το σύστημα υγείας. Είναι υπεύθυνος για την πρόληψη, την εξέταση, την ενημέρωση του ατομικού ηλεκτρονικού φακέλου υγείας, τη συνταγογράφηση φαρμάκων και την παραπομπή για εξετάσεις σε ειδικούς γιατρούς.

Κάθε πολίτης που έχει συμπληρώσει το 16ο έτος της ηλικίας του, εγγράφεται υποχρεωτικά σε προσωπικό ιατρό, ο οποίος, είτε υπηρετεί σε δημόσια μονάδα πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας (Κέντρα Υγείας, Τοπικές Ομάδες Υγείας (ΤΟΜΥ), κ.ά.), είτε είναι ιδιώτης συμβεβλημένος με τον ΕΟΠΥΥ. Η επιλογή του προσωπικού ιατρού είναι ελεύθερη.

ΣτΕ: “Αβάσιμες οι αιτιάσεις των προσφευγόντων”

Ειδικότερα, σύμφωνα με το ethnos.gr, στο ΣτΕ είχαν προσφύγει το πανελλήνιο επαγγελματικό σωματείο Ένωση Ιατρών ΕΟΠΥΥ, ο Πανελλήνιος Ιατρικός Σύλλογος και 34 γιατροί και ζητούσαν να ακυρωθούν όλες οι κοινές υπουργικές αποφάσεις του 2022 που αφορούσαν το θεσμό του προσωπικού ιατρού, όπως και τα κίνητρα εγγραφής των πολιτών σε προσωπικό ιατρό, ο καθορισμός εγγραφής πολιτών σε προσωπικό ιατρό μέσω ιδιωτικών φαρμακείων, κ.λπ.

Το ΣτΕ με πρόεδρο την αντιπρόεδρο Σπυριδούλα Χρυσικοπούλου, με μια σειρά αποφάσεων του (392-395/2024) απέρριψε ως αβάσιμες όλες τις αιτήσεις ακύρωσης των Ιατρικών Συλλόγων, κ.λπ., κρίνοντας, μεταξύ των άλλων, ότι οι προσβαλλόμενες κοινές υπουργικές αποφάσεις δεν συνιστούν μη προβλεπόμενη από το νόμο υπεξουσιοδότηση, όπως αβασίμως υποστηρίζουν οι προσφεύγοντες Ιατρικοί Σύλλογοι, κ.λπ., καθώς το περιεχόμενο των κοινών υπουργικών αποφάσεων, ουσιαστικά είναι επανάληψη και διευκρινήσεις του σχετικού νόμου.

 

 

Πηγη: https://www.dikastiko.gr

Πώς θα εργάζονται οι ιδιώτες γιατροί στο ΕΣΥ – Όλες οι τελευταίες πληροφορίες

Το επόμενο διάστημα αναμένεται οι ιδιώτες γιατροί να έχουν τη δυνατότητα να εργάζονται στο ΕΣΥ. Μετά τα απογευματινά χειρουργεία, τα οποία διαφημίστηκαν ως μεγάλη μεταρρύθμιση για το Εθνικό Σύστημα Υγείας, το νομοσχέδιο του υπουργείου Υγείας που κατατέθηκε στη Βουλή και αναμένεται να ψηφιστεί τις επόμενες εβδομάδες, ανοίγει πλέον το δρόμο για ιδιωτικό έργο των γιατρών του ΕΣΥ.

Έτσι, επισήμως οι νοσοκομειακοί γιατροί θα μπορούν να διατηρούν ιδιωτικό ιατρείο, να εργάζονται σε ιδιωτικές κλινικές, αλλά ακόμη και να είναι σύμβουλοι σε ιδιωτικές επιχειρήσεις, που σχετίζονται με τον τομέα της υγείας. Γεγονός βέβαια που προκαλεί προβληματισμό για τα συγκρουόμενα συμφέροντα που μπορεί να προκύψουν.

Ταυτόχρονα με το άνοιγμα του ΕΣΥ και το νέο νομοσχέδιο του Άδωνι Γεωργιάδη, προβλέπεται και η αντίστροφη ρύθμιση, δηλαδή να μπορούν ιδιώτες γιατροί να εργάζονται μέσα στο δημόσιο σύστημα.

Πώς θα εργαστούν οι ιδιώτες γιατροί στο ΕΣΥ

Υπό το πρίσμα αυτό τους επόμενους μήνες αναμένεται να γνωστοποιηθούν οι ρυθμίσεις που θα επιτρέψουν σε ελευθεροεπαγγελματίες γιατρούς να χειρουργούν τους δικούς τους ασθενείς μέσα στα δημόσια νοσοκομεία.

Σύμφωνα με έγκυρες πληροφορίες θα μπορούν να νοικιάζουν χειρουργικά τραπέζια καταβάλλοντας το αντίστοιχο αντίτιμο στο νοσοκομείο.

Οι ίδιες πηγές αναφέρουν πως η συγκεκριμένη ρύθμιση έχει «αγκάθια» κυρίως σχετικά με τα ποσά που θα πρέπει να καταβάλλουν οι ιδιώτες, αλλά και σχετικά με το πως θα μπαίνουν με τη δική τους ομάδα μέσα στα δημόσια νοσηλευτικά ιδρύματα.

Παράλληλα στο πλαίσιο του ανοίγματος του συστήματος, αναμένεται να ξεκινήσουν συνεργασίες των διαφόρων κλινικών με ιδιώτες γιατρούς, οι οποίοι θα αμείβονται ξεχωριστά ώστε να παράσχουν συγκεκριμένες υπηρεσίες.

Ήδη πάντως ιδιώτες γιατροί ιδιαίτερα σε απομακρυσμένες περιοχές εργάζονται με μπλοκάκι και πραγματοποιούν ιατρικές πράξεις και εξετάσεις.

 

 

Πηγη: https://www.healthreport.gr