Διλήμματα Βιοηθικής: Επιτρέπεται ένα chatbox να μιλά με ασθενείς;

Για την ουσία της επιστήμης της Βιοηθικής, τον αντίκτυπο που έχει στη ζωή μας, αλλά και τα κομβικά διλήμματα στα οποία καλείται να δώσει απαντήσεις μιλά στο ygeiamou η Καθηγήτρια Βιοηθικής Εφη Βαγενά

Για το θέμα μιλά η Έφη Βαγενά, Καθηγήτρια Βιοηθικής, Ελβετικό Ομοσπονδιακό Ινστιτούτο Τεχνολογίας της Ζυρίχης (ETH Zürich)

Πώς πρέπει να γίνεται η κατανομή των εμβολίων στον κόσμο; Ή των ΜΕΘ σε ένα σύστημα υγείας όταν χρειάζονται νοσηλεία ασθενείς περισσότεροι από τις διαθέσιμες κλίνες; Πρέπει να γίνεται στείρωση και σε ποιους; Υπάρχουν όρια στις εφαρμογές της Τεχνητής Νοημοσύνης στην υγεία; Μπορεί ένα chatbox να συνομιλεί με ασθενείς; Ποιος και πώς θα θέσει κριτήρια για την ευθανασία;

Στο ερώτημα ποιο θεωρεί το μεγαλύτερο βιοηθικό δίλημμα της εποχής μας η απάντηση είναι σαφής και άμεση: «Πώς οριοθετούμε τις επιστημονικές και τεχνολογικές εξελίξεις έτσι ώστε να διασφαλίζουμε τον σεβασμό στην ανθρώπινη αξιοπρέπεια, τη δικαιοσύνη και την ισότητα. Δεν είναι καινούριο δίλημμα, αλλά η επιπλέον δυσκολία σήμερα οφείλεται, πρώτον, στην ταχύτητα της επιστημονικής και τεχνολογικής εξέλιξης που μας αφήνει λίγα χρονικά περιθώρια ανάλυσης και σοβαρής σκέψης και, δεύτερον, στο ότι είμαστε σε περίοδο πολλαπλών κρίσεων -συμπεριλαμβανομένης φυσικά και της κλιματικής- που σαφώς επηρεάζουν τις κοινωνικές ανάγκες και προτεραιότητες».

Τα διδάγματα της πανδημίας

Η Βιοηθική και οι προβληματισμοί τους οποίους αναδεικνύει εισέβαλε κατά κάποιον τρόπο στη δημόσια σφαίρα και στη ζωή μας κατά την περίοδο της πανδημίας. Τότε, για παράδειγμα, μας απασχόλησε όλους το θέμα της κατανομής περιορισμένων πόρων ή αγαθών (όπως οι κλίνες ΜΕΘ), το θέμα της υποχρεωτικότητας των εμβολιασμών.
«Στην πανδημία η θεωρητική ανάλυση και το πλαίσιο που είχε αναπτυχθεί έπρεπε να εφαρμοστούν στην πράξη. Τότε είδαμε ότι η εφαρμογή δεν είναι ούτε τόσο απλή ούτε τόσο αυτονόητη όσο ίσως μπορεί να θεωρούσαμε. Αρα ένα από τα βασικά διδάγματα της πανδημίας είναι ότι τα θεωρητικά μας μοντέλα χρειάζεται να είναι πιο εμπεριστατωμένα ώστε να βλέπουμε νωρίτερα πώς μπορεί να λειτουργήσουν και να έχουμε καλύτερη προετοιμασία. Για παράδειγμα, αν είχαμε προετοιμαστεί, θα μπορούσαμε να κατανοήσουμε καλύτερα γιατί ένα μέρος των πολιτών είχε ενδοιασμούς για τον εμβολιασμό έναντι της COVID», εξηγεί η κυρία Βαγενά τις επιπλέον δυσκολίες που κλήθηκαν να διαχειριστούν οι επιστήμονες στο πεδίο αυτό κατά την πανδημία.

Ωστόσο, η πανδημία εξέπεμψε και ένα ακόμη ηχηρό μήνυμα φέρνοντας τα ηθικά διλήμματα της δημόσιας υγείας στο προσκήνιο. «Κυρίως το πώς διαπραγματευόμαστε το κοινό όφελος όταν υπάρχει προσωπικό κόστος. Είναι ένα θέμα με το οποίο χρειάζεται η κοινωνία να ασχοληθεί προτού υπάρξει έκτακτη ανάγκη. Τα θέματα αυτά χρειάζονται χρόνο επεξεργασίας, θεσμούς, κατανόηση και συμμετοχή των πολιτών», επισημαίνει.

Η λήξη συναγερμού για την πανδημία κορωνοϊού σήμανε ουσιαστικά συναγερμό εκ νέου για τους επιστήμονες της Βιοηθικής για το πώς θα αξιοποιηθούν τα διδάγματα της δύσκολης εκείνης περιόδου. «Πρέπει να βρεθούν τρόποι που προάγουν την έγκαιρη συμμετοχή των πολιτών σε θέματα και διλήμματα της δημόσιας υγείας. Η συμμετοχή αυτή πρέπει να μπορεί να συμβάλει στη δημιουργία αξιόπιστων συστημάτων υγείας τα οποία εμπιστεύονται οι πολίτες», τονίζει η καθηγήτρια Βιοηθικής.

Η Τεχνητή Νοημοσύνη

Η εφαρμογή της Artificial Intelligence – Τεχνητής Νοημοσύνης αλλάζει δραστικά το πεδίο της υγείας ανοίγοντας παράλληλα ηθικά ζητήματα με επίκεντρο τον ασθενή και τον επαγγελματία υγείας. Ακολουθούν, όμως, αυτές τις αλλαγές οι αρμόδιοι ρυθμιστικοί φορείς θέτοντας το πλαίσιο που χρειάζεται η εφαρμογή της Τεχνητής Νοημοσύνης; «Τόσο οι δυνατότητες της Τεχνητής Νοημοσύνης όσο και οι κίνδυνοι που φέρουν κάποιες εφαρμογές της στην υγεία απασχολούν ερευνητές, ακαδημαϊκούς, διεθνείς οργανισμούς και την πολιτεία. Ο ρυθμός εξέλιξης είναι τέτοιος που όλοι οι φορείς πραγματικά αγωνίζονται πρώτα για να τις κατανοήσουν και στη συνέχεια για να θέσουν πλαίσια. Ετσι συχνά βλέπουμε να υπάρχουν εφαρμογές που χρησιμοποιούνται εκτός πλαισίων», περιγράφει η ειδικός την κατάσταση που επικρατεί στο ευαίσθητο αυτό πεδίο.

Αναφέρει, για παράδειγμα, το ChatGPT «που έφερε την Τεχνητή Νοημοσύνη κοντά στον κόσμο, χρησιμοποιήθηκε γρήγορα από γιατρούς και ασθενείς ενώ οι ρυθμιστικοί φορείς ακόμη προσπαθούν να ορίσουν τις συνθήκες για την ασφαλή και αποτελεσματική χρήση τέτοιου τύπου τεχνολογίας. Γενικά είναι έντονη η δραστηριότητα για τη δημιουργία νομικών πλαισίων στην Ευρώπη με την πρόσφατη οριστικοποίηση της νομοθεσίας για την Τεχνητή Νοημοσύνη (ΑΙ Act)».

Στη δική της πορεία προτεραιότητα έχει πλέον, εκτός από την έρευνα και τη διδασκαλία, η μετουσίωση της Βιοηθικής από τη θεωρία στην πράξη. «Η βιοηθική ανάλυση μπορεί να υποστηρίξει τον ευρύτερο κοινωνικό διάλογο και να ληφθεί υπόψιν από τους φορείς που αναπτύσσουν πλαίσια και πολιτικές για τις επιστημονικές και τεχνολογικές εξελίξεις στον χώρο της υγείας. Εχω αφιερώσει αρκετό χρόνο στην επικοινωνία με το ευρύτερο κοινό αλλά και στη συμμετοχή μου σε επιτροπές και συμβουλευτικές ομάδες, και στο μέλλον θα ήθελα να εστιάσω περισσότερο σε αυτά. Η ανάλυση της Βιοηθικής είναι απαραίτητη και πρέπει επίσης να μεταφραστεί από τη θεωρία στην πράξη. Ευελπιστώ να συμβάλω σε αυτή τη μετάφραση».

Πηγη: https://www.ygeiamou.gr/