Ερευνα: Γιατί ορισμένοι άνθρωποι υψηλού κινδύνου δεν εμφανίζουν ποτέ καρκίνο

Γιατί ορισμένοι άνθρωποι εμφανίζουν καρκίνο χωρίς εμφανείς παράγοντες κινδύνου, ενώ άλλοι παραμένουν υγιείς παρά τη μακροχρόνια έκθεσή τους σε καρκινογόνους παράγοντες; Επιστήμονες στρέφουν το ενδιαφέρον τους στα αυτοαντισώματα, τα οποία ενδέχεται να προστατεύουν από τους όγκους ή, αντίθετα, να διευκολύνουν την ανάπτυξή τους.

Τα αυτοαντισώματα, πρωτεΐνες του ανοσοποιητικού συστήματος που συνήθως συνδέονται με τα αυτοάνοσα νοσήματα, ενδέχεται να διαδραματίζουν πολύ ευρύτερο ρόλο στον καρκίνο. Μπορεί να επηρεάζουν τον κίνδυνο εμφάνισης της νόσου, την ανάπτυξη των όγκων, αλλά και την ανταπόκριση των ασθενών στην ανοσοθεραπεία.

Αυτή την ερευνητική υπόθεση παρουσιάζει ομάδα επιστημόνων σε σχόλιο που δημοσιεύθηκε στις 23 Ιουλίου 2026 στο επιστημονικό περιοδικό Cell, με τίτλο «Do autoantibodies shape cancer immunosurveillance?». Το άρθρο δεν παρουσιάζει αποτελέσματα νέας κλινικής δοκιμής. Θέτει ένα ερευνητικό πλαίσιο και περιγράφει τα κρίσιμα ερωτήματα που θα εξετάσει η διεθνής ομάδα ATLAS.

Γιατί κάποιοι άνθρωποι δεν εμφανίζουν ποτέ καρκίνο

Η έρευνα για τον καρκίνο επικεντρώνεται εδώ και δεκαετίες στους γενετικούς, περιβαλλοντικούς και συμπεριφορικούς παράγοντες που αυξάνουν τον κίνδυνο της νόσου. Ωστόσο, οι επιστήμονες εξακολουθούν να μην κατανοούν πλήρως γιατί ορισμένοι άνθρωποι με σημαντική έκθεση σε γνωστούς κινδύνους δεν νοσούν ποτέ.

Αντίστοιχα, παραμένει ασαφές γιατί άνθρωποι χωρίς αναγνωρίσιμο οικογενειακό ιστορικό ή άλλον εμφανή παράγοντα κινδύνου αναπτύσσουν καρκίνο.

Ο Jean-Laurent Casanova, καθηγητής στο Center for the Genetics of Host Defense και στο Children’s Medical Center Research Institute του UT Southwestern, εκτιμά ότι ένα μέρος της απάντησης μπορεί να βρίσκεται στα αυτοαντισώματα. Ο ίδιος υπογραμμίζει ότι το ανοσοποιητικό σύστημα επηρεάζει καθοριστικά την πορεία του καρκίνου, αλλά οι επιστήμονες δεν γνωρίζουν ακόμη ποια αυτοαντισώματα μπορεί να προσφέρουν προστασία και ποια μπορεί να ευνοούν τη νόσο.

Τι είναι τα αυτοαντισώματα

Ο ανθρώπινος οργανισμός παράγει δισεκατομμύρια διαφορετικά αντισώματα. Οι πρωτεΐνες αυτές αναγνωρίζουν αντιγόνα που βρίσκονται σε βακτήρια, ιούς, μύκητες, τοξίνες ή αλλεργιογόνες ουσίες.

Όταν ένα αντίσωμα αναγνωρίζει έναν παθογόνο οργανισμό, μπορεί να τον εξουδετερώσει άμεσα ή να τον επισημάνει ώστε να τον καταστρέψουν τα κύτταρα του ανοσοποιητικού συστήματος.

Τα αυτοαντισώματα λειτουργούν διαφορετικά. Αντί να στοχεύουν έναν εξωτερικό κίνδυνο, συνδέονται με φυσιολογικά μόρια του ίδιου του οργανισμού. Σε ορισμένες περιπτώσεις, αυτή η λανθασμένη αναγνώριση προκαλεί επίθεση σε υγιή κύτταρα και ιστούς και συμβάλλει στην εκδήλωση αυτοάνοσων παθήσεων.

Ωστόσο, οι ερευνητές εξετάζουν πλέον ένα πιο σύνθετο ενδεχόμενο: ορισμένα αυτοαντισώματα μπορεί να εμποδίζουν την αντικαρκινική άμυνα, ενώ άλλα ενδέχεται να βοηθούν το ανοσοποιητικό σύστημα να αναγνωρίσει και να εξουδετερώσει καρκινικά κύτταρα πριν αυτά εξελιχθούν σε κλινικά ανιχνεύσιμο όγκο.

Η σύνδεση με τις κυτταροκίνες και τις λοιμώξεις

Η ομάδα του Casanova έχει αφιερώσει μεγάλο μέρος της ερευνητικής της δραστηριότητας στις συγγενείς διαταραχές της ανοσίας. Πρόκειται για γενετικές βλάβες που αποδυναμώνουν συγκεκριμένους μηχανισμούς άμυνας και καθιστούν ορισμένους ανθρώπους ιδιαίτερα ευάλωτους σε συγκεκριμένες λοιμώξεις.

Σε διάστημα μεγαλύτερο των τριών δεκαετιών, ο Casanova και οι συνεργάτες του έχουν εντοπίσει περισσότερα από 80 γονίδια των οποίων οι μεταλλάξεις περιορίζουν την ικανότητα του οργανισμού να αντιμετωπίζει λοιμώξεις, όπως η γρίπη, ο ιός του Δυτικού Νείλου και η COVID-19.

Οι έρευνες αυτές οδήγησαν στην αναγνώριση αυτοαντισωμάτων που στοχεύουν κυτταροκίνες. Οι κυτταροκίνες αποτελούν μόρια επικοινωνίας του ανοσοποιητικού συστήματος και συντονίζουν την άμυνα απέναντι στους παθογόνους οργανισμούς.

Όταν τα αυτοαντισώματα δεσμεύουν αυτές τις πρωτεΐνες, μπορούν να εξουδετερώσουν κρίσιμα ανοσολογικά σήματα. Έτσι, το αποτέλεσμα μπορεί να μοιάζει με εκείνο μιας κληρονομικής ανοσοανεπάρκειας, ακόμη και όταν ο ασθενής δεν φέρει την αντίστοιχη γονιδιακή μετάλλαξη.

Οι επιστήμονες έχουν μέχρι σήμερα αναγνωρίσει αυτοαντισώματα εναντίον περίπου δώδεκα από τις περίπου 50 γνωστές κυτταροκίνες. Τα συγκεκριμένα αυτοαντισώματα έχουν συνδεθεί με αυξημένη ευπάθεια σε λοιμώξεις και, πιο πρόσφατα, με ορισμένες φλεγμονώδεις καταστάσεις.

Η πιθανή επίδραση στην ανάπτυξη του καρκίνου

Η ανοσολογία έχει ήδη αλλάξει ριζικά την ογκολογία. Οι αναστολείς των ανοσολογικών σημείων ελέγχου απομακρύνουν ορισμένα από τα «φρένα» του ανοσοποιητικού συστήματος, ώστε τα Τ-λεμφοκύτταρα να επιτεθούν στα καρκινικά κύτταρα.

Παράλληλα, οι θεραπείες CAR-T τροποποιούν γενετικά κύτταρα του ασθενούς, ώστε να αναγνωρίζουν συγκεκριμένους στόχους επάνω στα καρκινικά κύτταρα.

Παρά την πρόοδο, δεν ανταποκρίνονται όλοι οι ασθενείς στην ανοσοθεραπεία. Ορισμένοι εμφανίζουν σημαντικό και μακροχρόνιο όφελος, άλλοι δεν ανταποκρίνονται, ενώ σε κάποιους προκαλούνται σοβαρές ανοσολογικές ανεπιθύμητες ενέργειες.

Οι συντάκτες του σχολίου στο Cell εξετάζουν το ενδεχόμενο τα αυτοαντισώματα να αποτελούν έναν από τους παράγοντες που εξηγούν αυτές τις διαφορές. Θα μπορούσαν, για παράδειγμα, να μπλοκάρουν ανοσολογικά σήματα τα οποία χρειάζεται ο οργανισμός για να ελέγξει έναν όγκο. Αντίθετα, άλλα αυτοαντισώματα μπορεί να αναγνωρίζουν μόρια που σχετίζονται με τον καρκίνο και να ενισχύουν την ανοσοεπιτήρηση.

Προς το παρόν, αυτή η σχέση παραμένει υπό διερεύνηση. Οι επιστήμονες δεν διαθέτουν ακόμη κατάλογο αυτοαντισωμάτων που να προβλέπει με αξιοπιστία ποιος θα εμφανίσει καρκίνο ή ποιος θα ανταποκριθεί σε μια ανοσοθεραπεία.

Το διεθνές πρόγραμμα ATLAS

Για να εξετάσει συστηματικά αυτή την υπόθεση, η ομάδα ATLAS θα δημιουργήσει έναν ευρύ «άτλαντα» αυτοαντισωμάτων και θα μελετήσει τον τρόπο με τον οποίο αυτά συνδέονται με την εμφάνιση, την αποφυγή και την εξέλιξη του καρκίνου.

Το όνομα ATLAS προέρχεται από τις λέξεις Antibody Tracking for Long-term Avoidance and Surveillance. Την ομάδα συντονίζει ο Paul Bastard από το Imagine Institute και το Νοσοκομείο Necker-Enfants Malades στο Παρίσι.

Το πρόγραμμα συγκαταλέγεται στις πέντε ομάδες που έλαβαν το 2026 χρηματοδότηση έως 25 εκατ. δολάρια η καθεμία από την πρωτοβουλία Cancer Grand Challenges. Η πρωτοβουλία ιδρύθηκε από το Cancer Research UK και το αμερικανικό National Cancer Institute, ενώ το πρόγραμμα ATLAS χρηματοδοτείται μέσω του Cancer Grand Challenges από το Cancer Research UK και το Torrey Coast Foundation.

Ποιοι θα συμμετάσχουν στην έρευνα

Η ομάδα σχεδιάζει να μελετήσει μεγάλα και διαφορετικά σύνολα εθελοντών. Οι ερευνητές θα αναλύσουν δείγματα από ανθρώπους με γενετικά σύνδρομα που αυξάνουν τον κίνδυνο καρκίνου, αλλά δεν εμφάνισαν τη νόσο.

Θα εξετάσουν επίσης ανθρώπους με μακροχρόνια έκθεση σε καρκινογόνους παράγοντες, όπως βαρείς καπνιστές, οι οποίοι παρέμειναν χωρίς καρκίνο. Στην έρευνα θα συμμετάσχουν ακόμη ηλικιωμένοι και αιωνόβιοι, μονοζυγωτικά και διζυγωτικά δίδυμα, καθώς και ζεύγη διδύμων στα οποία μόνο το ένα άτομο έχει εμφανίσει καρκίνο.

Παράλληλα, η ATLAS θα μελετήσει ασθενείς πριν, κατά τη διάρκεια και μετά τη χορήγηση ανοσοθεραπείας. Με αυτόν τον τρόπο, οι επιστήμονες θα εξετάσουν εάν συγκεκριμένα αυτοαντισώματα προϋπάρχουν, εμφανίζονται ή μεταβάλλονται κατά τη θεραπεία και εάν συνδέονται με την αποτελεσματικότητα ή τις ανεπιθύμητες ενέργειες.

Η ερευνητική ομάδα θα χρησιμοποιήσει τεχνολογίες μεγάλης κλίμακας για να χαρτογραφήσει τα αντισώματα και να αναγνωρίσει τους μοριακούς στόχους τους. Στη συνέχεια, θα εξετάσει πειραματικά εάν τα υποψήφια αντισώματα επηρεάζουν τις ανοσολογικές αποκρίσεις και τα μονοπάτια που σχετίζονται με τον καρκίνο.

Από την έρευνα στους βιοδείκτες και τις θεραπείες

Εάν η υπόθεση επιβεβαιωθεί, τα αυτοαντισώματα θα μπορούσαν να αποκτήσουν τρεις διαφορετικούς ρόλους στην ογκολογία.

Ορισμένα μπορεί να λειτουργούν ως βιοδείκτες και να βοηθούν στην εκτίμηση του κινδύνου καρκίνου. Άλλα θα μπορούσαν να προβλέπουν ποιοι ασθενείς έχουν μεγαλύτερη πιθανότητα να ανταποκριθούν στην ανοσοθεραπεία ή να εμφανίσουν τοξικότητα. Τέλος, η αναγνώριση των μηχανισμών τους μπορεί να οδηγήσει σε νέους θεραπευτικούς στόχους.

Για παράδειγμα, οι ερευνητές θα μπορούσαν να αναπτύξουν παρεμβάσεις που εξουδετερώνουν ένα επιβλαβές αυτοαντίσωμα ή να αξιοποιήσουν ένα προστατευτικό αντίσωμα ως βάση για νέα φαρμακευτική προσέγγιση.

Ωστόσο, οι εφαρμογές αυτές παραμένουν μακροπρόθεσμοι στόχοι. Η ομάδα πρέπει πρώτα να αποδείξει ότι τα αυτοαντισώματα δεν αποτελούν απλώς συνοδευτικό εύρημα, αλλά επηρεάζουν άμεσα την ανοσοεπιτήρηση, τη βιολογία των όγκων και την ανταπόκριση στη θεραπεία.

Τι γνωρίζουμε και τι μένει να αποδειχθεί

Το σχόλιο στο Cell αναδεικνύει μια σημαντική και πολλά υποσχόμενη ερευνητική κατεύθυνση, αλλά δεν αποδεικνύει ότι τα αυτοαντισώματα προκαλούν ή προλαμβάνουν τον καρκίνο.

Δεν υπάρχει ακόμη εξέταση αυτοαντισωμάτων που να μπορεί να χρησιμοποιηθεί στον γενικό πληθυσμό για την πρόβλεψη του καρκινικού κινδύνου. Επίσης, οι ασθενείς δεν πρέπει να λαμβάνουν θεραπευτικές αποφάσεις βάσει μη επικυρωμένων εργαστηριακών ευρημάτων.

Το κρίσιμο επόμενο βήμα είναι να εντοπίσουν οι επιστήμονες ποια αυτοαντισώματα έχουν πραγματική βιολογική δράση, σε ποιους τύπους καρκίνου εμφανίζονται και εάν μπορούν να προβλέψουν ή να μεταβάλουν την πορεία της νόσου.

Η απάντηση σε αυτά τα ερωτήματα μπορεί να φωτίσει ένα από τα μεγαλύτερα αινίγματα της ογκολογίας: γιατί ο ίδιος κίνδυνος οδηγεί σε καρκίνο σε έναν άνθρωπο, αλλά όχι σε έναν άλλον.

 

 

Πηγη: https://healthpharma.gr