Τα τελευταία χρόνια έχει συντελεστεί μεγάλη πρόοδος στον τομέα της νόσου Αλτσχάιμερ, που λαμβάνει διαστάσεις παγκόσμιας μάστιγας, με την πρόοδο να εστιάζει κυρίως στην πρώιμη ανίχνευση της έναρξης της νόσου με απλά τεστ αίματος (αντί για ανάλυση εγκεφαλονωτιαίου υγρού) και στην πρώιμη παρέμβαση με τις νέες θεραπείες (τα ακριβού κόστους μονοκλωνικά αντισώματα).
Σε κάθε εκφυλιστικό νόσημα, αυτό που προσφέρει μεγάλες δυνατότητες για περαιτέρω φαρμακευτική και ιατρική εξέλιξη είναι η βαθιά κατανόηση της παθογένειας που οδηγεί στην εμφάνιση των συμπτωμάτων. Σε αυτόν τον τομέα νέο φως στους μηχανισμούς της βλάβης ρίχνει μία νέα βρετανική μελέτη, που έγινε όχι σε ανθρώπους, αλλά σε πειραματόζωα. Η δυσλειτουργία της μνήμης στη νόσο Αλτσχάιμερ ενδέχεται να συνδέεται με την εξασθένηση του τρόπου με τον οποίο ο εγκέφαλος αναπαράγει τις πρόσφατες εμπειρίες μας ενώ ξεκουραζόμαστε, σύμφωνα με νέα μελέτη που πραγματοποιήθηκε σε ινδικά χοιρίδια από ερευνητική ομάδα του University College London (UCL). Στο στόχαστρο των ερευνητών βρέθηκε η διαδικασία της «επανάληψης μνήμης», μέσω της οποίας οι μνήμες ενσωματώνονται στον εγκέφαλό μας και γίνονται αναμνήσεις.
Η έρευνα διεξήχθη από ερευνητές στις Σχολές Βιοεπιστημών και Επιστημών Εγκεφάλου του UCL και χρηματοδοτήθηκε από τους Οργανισμούς «Cambridge Trust», «Wellcome Trust» και «Freemasons’ Charity». Το τελευταίο αποτελεί έναν από τους μεγαλύτερους φιλανθρωπικούς οργανισμούς παροχής επιχορηγήσεων (grant-making charities) στο Ηνωμένο Βασίλειο.
Τι λένε οι ειδικοί
Οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι τα ευρήματά τους, που δημοσιεύθηκαν στο επιστημονικό περιοδικό Current Biology, θα μπορούσαν να βοηθήσουν τους επιστήμονες να αναπτύξουν φαρμακευτικές θεραπείες που στοχεύουν σε αυτή την εξασθενημένη εγκεφαλική λειτουργία ή να βοηθήσουν στο σχεδιασμό νέων τεστ για την έγκαιρη διάγνωση, η οποία αποτελεί μεγάλο στοίχημα, καθώς μέχρι τώρα όλες οι φαρμακευτικές παρεμβάσεις λειτουργούν μόνο αν η νόσος βρίσκεται ακόμα σε πρώιμο στάδιο.
Η συν-επικεφαλής συγγραφέας Δρ Σάρα Σίπλεϊ (Sarah Shipley) από το τμήμα Κυτταρικής & Βιολογικής Ανάπτυξης του UCL επεσήμανε: «Η νόσος Αλτσχάιμερ προκαλείται από τη συσσώρευση επιβλαβών πρωτεϊνών και πλακών στον εγκέφαλο, που οδηγούν σε συμπτώματα όπως απώλεια μνήμης και μειωμένη κριτική σκέψη και κατανόηση, αλλά δεν είναι πλήρως κατανοητό πώς ακριβώς αυτές οι πλάκες διαταράσσουν τις φυσιολογικές εγκεφαλικές διεργασίες. Θέλαμε να κατανοήσουμε πώς αλλάζει η λειτουργία των εγκεφαλικών κυττάρων καθώς εξελίσσεται η ασθένεια, για να εντοπίσουμε τι προκαλεί αυτά τα συμπτώματα. Όταν ξεκουραζόμαστε, ο εγκέφαλός μας αναπαράγει συνήθως πρόσφατες εμπειρίες -και αυτό θεωρείται το «κλειδί» για τον τρόπο με τον οποίο σχηματίζονται και διατηρούνται οι αναμνήσεις. Στο πλαίσιο της έρευνας διαπιστώσαμε ότι αυτή η διαδικασία επανάληψης διαταράσσεται σε ποντίκια που έχουν τροποποιηθεί ώστε να αναπτύσσουν τις αμυλοειδείς πλάκες που χαρακτηρίζουν τη νόσο Αλτσχάιμερ και αυτή η διαταραχή σχετίζεται με το πόσο κακές είναι οι επιδόσεις των ζώων σε τεστ μνήμης».
Τα κύτταρα θέσης και η λειτουργία τους ως εγκεφαλικό GPS
Η διαδικασία επανάληψης της μνήμης, η οποία λαμβάνει χώρα στον ιππόκαμπο του εγκεφάλου, περιλαμβάνει την ενεργοποίηση ορισμένων κυττάρων, που λέγονται κύτταρα θέσης (place cells) κατά τη διάρκεια της ηρεμίας. Τα κύτταρα θέσης, που ανακαλύφθηκαν από τον βραβευμένο με Νόμπελ νευροεπιστήμονα καθηγητή Τζον Ο’ Κίφι (John O’Keefe) του UCL, είναι εξειδικευμένοι νευρώνες (εγκεφαλικά κύτταρα) που βρίσκονται στον ιππόκαμπο και λειτουργούν ως ένα εσωτερικό, βιολογικό σύστημα GPS. Αυτά τα κύτταρα ενεργοποιούνται (πυροδοτούνται), μόνο όταν ένα άτομο ή ένα ζώο βρίσκεται σε μία γνώριμη τοποθεσία.
Όταν επισκεπτόμαστε μία τοποθεσία, τα συγκεκριμένα κύτταρα θέσης ενεργοποιούνται καθώς κινούμαστε, σε μια ακολουθία. Αργότερα, όταν ξεκουραζόμαστε, αυτά τα κύτταρα επανενεργοποιούνται με την ίδια ακολουθία, (επανάληψη μνήμης), βοηθώντας τις αναμνήσεις να ενσωματωθούν στη μνήμη.
Για τη μελέτη, οι ερευνητές εξέτασαν την απόδοση των ποντικιών σε μια απλή δοκιμασία λαβυρίνθου, ενώ παράλληλα παρακολουθούσαν την εγκεφαλική τους δραστηριότητα με σετ ηλεκτροδίων που μπορούσαν να παρακολουθούν ταυτόχρονα περίπου 100 μεμονωμένα κύτταρα θέσης.
Σε ποντίκια με αμυλοειδική παθολογία, η διαδικασία επανάληψης άλλαξε ριζικά. Τα φυσιολογικά, συντονισμένα πρότυπα δραστηριότητας των κυττάρων θέσης που θα έπρεπε να ενισχύουν τις μνήμες ήταν «ανακατεμένα». Οι ερευνητές διαπίστωσαν επίσης ότι τα κύτταρα θέσης στα προσβεβλημένα με αμυλοειδική παθολογία ποντίκια έγιναν λιγότερο σταθερά με την πάροδο του χρόνου, με τους μεμονωμένους νευρώνες να μην κωδικοποιούν πλέον αξιόπιστα τις ίδιες θέσεις, ιδιαίτερα μετά από περιόδους ανάπαυσης .
Αυτή η διαταραχή είχε συνέπειες στις δοκιμασίες μνήμης, με τα προσβεβλημένα ποντίκια να έχουν χειρότερες επιδόσεις στον λαβύρινθο: Ξεχνούσαν πού είχαν ήδη βρεθεί και επανερχόταν σε διαδρόμους που δεν οδηγούσαν πουθενά.
Η διαδικασία «επανάληψης μνήμης» υπάρχει και στη νόσο Αλτσχάιμερ αλλά είναι «αλλοιωμένη»
Ο συν-επικεφαλής συγγραφέας, καθηγητής Κάσγουελ Μπάρι (Caswell Barry) από το τμήμα Κυτταρικής και Βιολογικής Ανάπτυξης του UCL, πρόσθεσε: «Αναλύσαμε τον τρόπο με τον οποίο ο εγκέφαλος ενοποιεί τις αναμνήσεις, στο επίπεδο των μεμονωμένων νευρώνων. Αυτό που είναι εντυπωσιακό είναι ότι τα γεγονότα επανάληψης εξακολουθούν να συμβαίνουν και στα ποντίκια με παθολογία – αλλά έχουν χάσει την κανονική τους δομή. Δεν είναι ότι ο εγκέφαλος σταματά να προσπαθεί να ενοποιήσει τις αναμνήσεις, αλλά ότι η διαδικασία έχει πλέον ‘στραβώσει’. Ελπίζουμε ότι τα ευρήματά μας θα βοηθήσουν στην ανάπτυξη νέων τεστ για την έγκαιρη ανίχνευση της νόσου Αλτσχάιμερ, πριν από την εμφάνιση εκτεταμένης βλάβης, ή να οδηγήσουν σε νέες θεραπείες που στοχεύουν σε αυτή τη διαδικασία επανάληψης. Διερευνούμε τώρα εάν μπορούμε να χειριστούμε την επανάληψη μέσω του νευροδιαβιβαστή ακετυλοχολίνη, ο οποίος ήδη στοχεύεται από φάρμακα που χρησιμοποιούνται για τη θεραπεία των συμπτωμάτων της νόσου Αλτσχάιμερ. Κατανοώντας καλύτερα τον μηχανισμό, ελπίζουμε να κάνουμε τέτοιες θεραπείες πιο αποτελεσματικές».
Πηγη: https://www.insider.gr/
