Η σύγχρονη προσέγγιση της Γυναικολογικής Ογκολογίας, μιας εκ των εξειδικεύσεων της Μαιευτικής-Γυναικολογίας, έρχεται να δώσει απαντήσεις γύρω από ασθένειες όπως ο καρκίνος τραχήλου και ωοθηκών, απευθυνόμενη στις μέρες μας και στις υγιείς γυναίκες.
Τί θα λέγατε αν, υιοθετώντας ένα νέο μοντέλο πρόληψης καρκίνου του τραχήλου, οι θάνατοι από τη νόσο μειώνονταν διεθνώς κατά 300.000 μέχρι το 2030;
Ή, αν βασιζόμενοι στο οικογενειακό ιστορικό και ειδικές εξετάσεις, μπορούσαμε να αναγνωρίσουμε τις γυναίκες που φέρουν 40% πιθανότητα εμφάνισης καρκίνου ωοθηκών και να τον αποτρέψουμε;
Τί έχει αλλάξει στον καρκίνο του τραχήλου
Για πολλές δεκαετίες, η πρόληψη του καρκίνου του τραχήλου βασίστηκε στο PAP test. Στις μέρες μας, ο εμβολιασμός έναντι του ιού των ανθρωπίνων κονδυλωμάτων (HPV) και η ενσωμάτωση του HPV test στον έλεγχο των γυναικών αλλάζουν τα δεδομένα προς όφελος των γυναικών. Είναι χαρακτηριστικό πως η Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας (WHO) έθεσε το 2018 τρεις προτεραιότητες, στοχεύοντας στην εξάλειψη της νόσου ως πρόβλημα δημόσιας υγείας (Cervical Cancer Elimination Initiative):
Τον πλήρη εμβολιασμό του 90% των κοριτσιών μέχρι την ηλικία των 15 ετών.
Τον έλεγχο των γυναικών με HPV test τουλάχιστον 2 φορές μέχρι την ηλικία των 35 και 45 ετών, αντίστοιχα.
Την επιτυχή διαχείριση του 90% των προκαρκινικών αλλοιώσεων και των περιστατικών με καρκίνο του τραχήλου.
Με δεδομένο πως η Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας χαράσσει στρατηγική και για τις αναπτυσσόμενες χώρες, το παράδειγμα της Αυστραλίας ίσως είναι ακόμα πιο σημαντικό. Εφαρμόζοντας καθολικό εμβολιασμό έναντι του HPV σε αγόρια και κορίτσια, ιδανικά στην ηλικία των 12-13 ετών, και προτείνοντας HPV test κάθε 5 χρόνια στις ηλικίες 25-69 ετών, με μια τελική εξέταση μεταξύ 70-74 ετών, υπολογίζεται πως θα έχουν λιγότερα από 4 νέα περιστατικά καρκίνου του τραχήλου ανά 100.000 γυναίκες μέχρι το 2028 (Lancet Public Health 2019).
Σε αρμονία με άλλες αναπτυγμένες χώρες (π.χ ΗΠΑ), οι αρμόδιοι φορείς και της χώρας μας προτείνουν πλέον τη λήψη HPV test ανά περιοδικά χρονικά διαστήματα σε γυναίκες μεγαλύτερες των 30 ετών. Τονίζεται πως το HPV test είναι μια μοριακή εξέταση που ανιχνεύει το γενετικό υλικό αποκλειστικά των επιθετικών τύπων του ιού HPV, ενώ λαμβάνεται με τον ίδιο τρόπο και συνήθως ταυτόχρονα με το PAP test.
Τί έχει αλλάξει στον καρκίνο των ωοθηκών
Πρόσφατα αποτελέσματα από μια μελέτη με τη συμμετοχή περισσοτέρων από 200.000 υγιών γυναικών στο Ηνωμένο Βασίλειο επιβεβαίωσε πως το προληπτικό γυναικολογικό υπερηχογράφημα δεν μειώνει τη θνητότητα από καρκίνο των ωοθηκών (Lancet 2021;397:2182-93). Για μια νόσο που σε ποσοστό 75-80% διαγιγνώσκεται σε προχωρημένο στάδιο, η Γυναικολογική Ογκολογία ενισχύει την δυνατότητες πρόληψης και πρώιμης διάγνωσης δίνοντας έμφαση:
Στη διεξοδική μελέτη του οικογενειακού ιστορικού των γυναικών και αναγνώριση εκείνων που θα ωφελούνταν από γονιδιακό έλεγχο (ειδική εξέταση αίματος). Σε περίπτωση διάγνωσης κληρονομικών συνδρόμων που αυξάνουν σημαντικά την πιθανότητα εμφάνισης της νόσου (π.χ. BRCA1, BRCA2, σύνδρομο Lynch), επιβάλλεται η προφυλακτική αφαίρεση των σαλπίγγων-ωοθηκών και ενίοτε της μήτρας έγκαιρα και, συνήθως, αμέσως μετά τη γέννηση των παιδιών (π.χ. Angelina Jolie).
Στην προφυλακτική αφαίρεση των σαλπίγγων μετά την ολοκλήρωση του οικογενειακού προγραμματισμού σε γυναίκες που έχουν προγραμματίσει, ούτως ή άλλως, να υποβληθούν σε χειρουργική επέμβαση στην πύελο (π.χ. αφαίρεση ινομυώματος, υστερεκτομή, καισαρική τομή κλπ). Η σύσταση αυτή αφορά γυναίκες που έχουν το μέσο κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου των ωοθηκών και εγγυάται ελάττωσή του κατά 65% περίπου. Με τη διατήρηση των ωοθηκών, σε αυτά τα πλαίσια, αποφεύγεται η εμμηνόπαυση και, επομένως, τα συμπτώματα που τη συνοδεύουν.
Στην εκπαίδευση των γυναικών να αναγνωρίζουν άμεσα τα «ύπουλα» συμπτώματα του καρκίνου των ωοθηκών και να αναζητούν ιατρική φροντίδα πριν η νόσος προχωρήσει.
Εδώ και καιρό, η διεθνής επιστημονική κοινότητα έχει ευρύτατα αποδεχθεί πως οι Γυναικολόγοι με εξειδίκευση στην Ογκολογία εξασφαλίζουν καλύτερα αποτελέσματα, όταν οι ασθενείς με διεγνωσμένο γυναικολογικό καρκίνο τους εμπιστεύονται για τη χειρουργική τους αντιμετώπιση.
Πλέον, οι Γυναικολόγοι Ογκολόγοι αλλάζουν και την πρόληψη των αντίστοιχων νοσημάτων. Γνωρίζοντας σε βάθος το πως δημιουργείται ο καρκίνος, έχοντας στη φαρέτρα τους προηγμένες εξετάσεις και επενδύοντας στην εκπαίδευση των ασθενών για να «ακούν» έγκαιρα το σώμα τους, η εξάλειψη των γυναικολογικών καρκίνων στο μέλλον φαίνεται να είναι ένας ρεαλιστικός στόχος!
Αποτελέσματα από την μεγαλύτερη έως σήμερα σχετική μελέτη
Υψηλά επίπεδα σωματιδιακής ρύπανσης του αέρα μπορεί να σχετίζονται με αυξημένη συχνότητα εμφάνισης καρκίνου του μαστού
Ερευνητές από τα Εθνικά Ινστιτούτα Υγείας των ΗΠΑ (Εθνικό Ινστιτούτο Περιβαλλοντικών Επιστημών Υγείας – NIEHS – και Εθνικό Ινστιτούτο Καρκίνου – NCI) διαπίστωσαν ότι η διαβίωση σε μια περιοχή με υψηλά επίπεδα ρύπανσης του αέρα από σωματίδια σχετίζεται με αυξημένη συχνότητα εμφάνισης καρκίνου του μαστού.
Οι Ιατροί της Θεραπευτικής Κλινικής της Ιατρικής Σχολής του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών Θεοδώρα Ψαλτοπούλου (Καθηγήτρια Προληπτικής Ιατρικής και Επιδημιολογίας), Γιάννης Ντάνασης και Θάνος Δημόπουλος (Καθηγητής Θεραπευτικής – Ογκολογίας – Αιματολογίας, Διευθυντής Θεραπευτικής Κλινικής Νοσοκομείο Αλεξάνδρα) συνοψίζουν τα ευρήματα της πρόσφατης μελέτης των White και συνεργατών στην επιστημονική επιθεώρηση Journal of the National Cancer Institute. Πρόκειται για μια από τις μεγαλύτερες μελέτες σε αυτό τον τομέα μέχρι σήμερα, όπου εξετάζεται η σχέση μεταξύ της ατμοσφαιρικής ρύπανσης, και ειδικότερα των αιωρούμενων σωματιδίων, και της συχνότητας εμφάνισης του καρκίνου του μαστού.
Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι η μεγαλύτερη αύξηση στη συχνότητα εμφάνισης καρκίνου του μαστού ήταν μεταξύ των γυναικών που κατά μέσο όρο είχαν υψηλότερα επίπεδα μικροσωματιδίων (PM2.5) κοντά στο σπίτι τους, σε σύγκριση με εκείνες που ζούσαν σε περιοχές με χαμηλότερα επίπεδα PM2.5. Η σωματιδιακή ύλη είναι ένα μίγμα στερεών σωματιδίων και υγρών σταγονιδίων που βρίσκονται στον αέρα. Προέρχεται από πολλές πηγές, όπως η εξάτμιση των μηχανοκίνητων οχημάτων, οι διεργασίες καύσης (π.χ., πετρέλαιο, άνθρακας), η καύση ξύλου/βλάστησης και οι βιομηχανικές εκπομπές. Η ρύπανση από τα σωματίδια που μετρήθηκε σε αυτήν τη μελέτη ήταν 2.5 microns σε διάμετρο ή μικρότερη (PM2.5), που σημαίνει ότι τα σωματίδια είναι αρκετά μικρά και μπορούν να εισπνευστούν βαθιά στους πνεύμονες.
Σύμφωνα με την επικεφαλής της συγγραφικής ομάδας, Alexandra White, παρατηρήθηκε μια αύξηση της τάξης του 8% στην επίπτωση του καρκίνου του μαστού στις περιοχές με υψηλότερη έκθεση σε PM2.5. Αν και πρόκειται για μια σχετικά μέτρια αύξηση του κινδύνου, τα ευρήματα αυτά είναι σημαντικά, δεδομένου ότι η ρύπανση του αέρα είναι πανταχού παρούσα και μας επηρεάζει όλους.
Η συγκεκριμένη μελέτη διεξήχθη χρησιμοποιώντας πληροφορίες από τη Μελέτη Διατροφής και Υγείας NIH-AARP, στην οποία συμμετείχαν περισσότεροι από 500.000 άνδρες και γυναίκες μεταξύ 1995-1996 σε έξι πολιτείες (Καλιφόρνια, Φλόριντα, Πενσυλβάνια, Νιου Τζέρσεϊ, Βόρεια Καρολίνα και Λουιζιάνα) και σε δύο μητροπολιτικές περιοχές (Ατλάντα και Ντιτρόιτ) των ΗΠΑ. Οι γυναίκες ήταν κατά μέσο όρο περίπου 62 ετών και παρακολουθήθηκαν για περίπου 20 χρόνια, κατά τη διάρκεια των οποίων εντοπίστηκαν 15.870 περιπτώσεις καρκίνου του μαστού.
Σύμφωνα με τους συγγραφείς της μελέτης, μπορεί να χρειαστούν πολλά χρόνια για να αναπτυχθεί ο καρκίνος του μαστού και, στο παρελθόν, τα επίπεδα ατμοσφαιρικής ρύπανσης έτειναν να είναι υψηλότερα. Αυτό το γεγονός που μπορεί να καταστήσει τα προηγούμενα επίπεδα έκθεσης ιδιαίτερα σημαντικά σχετικά με την ανάπτυξη του καρκίνου. Σε αντίθεση με προηγούμενες μελέτες στη βιβλιογραφία, η συγκεκριμένη μελέτη αξιολόγησε αναδρομικά και τα επίπεδα έκθεσης σε ατμοσφαιρική ρύπανση κατά τη διάρκεια των προηγούμενων 10-15 ετών πριν από την ένταξη των συμμετεχόντων στη μελέτη και την έναρξη της παρακολούθησής τους.
Επιπλέον, οι ερευνητές προχώρησαν σε υπο-αναλύσεις των δεδομένων και βρήκαν ότι τα μικροσωματίδια PM2.5 σχετίζονταν με μεγαλύτερη συχνότητα εμφάνισης καρκίνου του μαστού με θετικούς οιστρογονικούς υποδοχείς (ER+), και όχι με όγκους με αρνητικούς οιστρογονικούς υποδοχείς. Αυτό υποδεικνύει ότι τα μικροσωματίδια μπορούν να επηρεάσουν την εξέλιξη του καρκίνου του μαστού μέσω μιας υποκείμενης βιολογικής οδού ενδοκρινικής διαταραχής.
Η ιστορία μου με τον καρκίνο του μαστού ξεκινάει το 1993. Κάνοντας τυχαία μαστογραφία, ανακαλύπτω ότι, έχω ογκίδιο στο δεξιό μαστό. Εγώ δεν το ψηλάφισα, ποτέ δεν φαινόταν. Έγινε αφαίρεση του όγκου και των λεμφαδένων. Έκανα 35 ακτινοβολίες και 8 σχήματα χημειοθεραπείες. Ήμουν 39 χρονών με τρία μικρά παιδιά. Η διάγνωση έβαλε σε μεγάλη κρίση και δοκιμασία, όχι μόνο εμένα, αλλά και ολόκληρη τη δομή της οικογένειάς μου.
Δεν ήμουν πια η δυνατή μάνα, σύζυγος, κόρη, που μπορούσα να προστατεύω τους άλλους! Μετά από το θυμό και το φόβο δέχτηκα τον καρκίνο σαν ένα γεγονός δύσκολο, που ήρθε στη ζωή μου και έπρεπε να παλέψω. Ήθελα να ζήσω, να μεγαλώσω και να χαρώ τα παιδιά μου και τους ανθρώπους που αγαπώ. Μέσα από την περιπέτεια του καρκίνου, αναθεώρησα στάσεις, απόψεις, ρόλους κι ανακάλυψα ότι η ΖΩΗ είναι κυρίως δική μου ευθύνη και απόφαση. Αυτό που με βοήθησε πολύ ήταν η στήριξη του άντρα μου και των γιατρών μου.
Ο χειρουργός μου με ενημέρωσε από την πρώτη στιγμή και αυτό ήταν λυτρωτικό για μένα, ήξερα ότι είχα να παλέψω με ένα θηρίο, που έπρεπε όμως να το νικήσω. Γνώριζα την απειλή της αρρώστιας, γνώριζα την πιθανότητα της μετάστασης, είχα άγχος και φόβο για το θάνατο. Κουβάλησα στις πλάτες μου όλο το βάρος του κοινωνικού στίγματος, που λειτουργούσε σαν σφραγίδα μελλοθανάτου. Με το πέρασμα του χρόνου εξοικειώθηκα με την αρρώστια, έμαθα να ζω με αυτή και συχνά να κάνω χιούμορ στον οίκτο των άλλων και τα αρνητικά συναισθήματα. Δεν θα ξεχάσω ποτέ όταν πήγα στο ΙΚΑ να κάνω αίτηση για να πάρω άδεια. Η κοπέλα με ρώτησε «τι έχετε;» και εγώ είπα «καρκίνο του μαστού» μόνο που δεν έπεσε από τη καρέκλα. Τότε είπα: «Μη φοβάσαι, δεν κολλάει!» Η εμπειρία μου, 23 χρόνια μετά το χειρουργείο και τις θεραπείες, έχοντας την ευκαιρία μιας συστηματικής ψυχολογικής υποστήριξης, ανακάλυψα μετά από πολύ πόνο, εσωτερικές δυνάμεις, έμαθα την μεγάλη διαφορά που υπάρχει μεταξύ του ΥΠΑΡΧΩ και του ΖΩ.
Στις γυναίκες, ο καρκίνος του μαστού είναι η πιο συχνή μορφή καρκίνου, και αποτελεί το 31% όλων των μορφών καρκίνου σε συχνότητα. Κάθε χρόνο υπάρχουν στην Ελλάδα 4500 νέα κρούσματα καρκίνου. Συνιστά την κυριότερη αιτία θανάτου του γυναικείου πληθυσμού, αν και σύμφωνα με τα πορίσματα του τελευταίου συνεδρίου, τείνει να γίνει πρώτος ο καρκίνος του πνεύμονα. Το κόστος όμως αυτής της μορφής καρκίνου μετριέται, εκτός των άλλων, και σε χρόνια «υγείας» που χάνονται κάθε χρόνο. Το έμμεσο κόστος από τον χρόνο άδειας που θα πάρει η γυναίκα με καρκίνο από τη δουλειά της για τις θεραπείες της, από τις πρόωρες συνταξιοδοτήσεις και τη μείωση του ενεργού πληθυσμού λόγω της θνησιμότητας, είναι περισσότερο από το διπλάσιο του άμεσου κόστους για τη διάγνωση, τη θεραπεία και την ανακουφιστική φροντίδα. Πράγματι, ξοδεύονται εκατομμύρια για τις υπηρεσίες καρκίνου. Ωστόσο, είναι αποτελεσματικά τα όσα γίνονται;
Στην πραγματικότητα, η γυναίκα με καρκίνο αντιμετωπίζει σειρά προβλημάτων σε επίπεδο διάγνωσης, σε επίπεδο θεραπείας εξαιτίας των λιστών αναμονής για ακτινοθεραπεία, αλλά και σε επίπεδο στήριξης, αφού δεν υπάρχουν υπηρεσίες ψυχολογικής στήριξης ή κοινοτικής στήριξης εκτός από αυτές που προσφέρονται από τους Συλλόγους, ενώ ανακουφιστική κρατική φροντίδα δεν υπάρχει παρά μόνο πάλι μέσα από τις Οργανώσεις.
Τώρα πια αυτό που θέλω να μοιραστώ με όλες τις γυναίκες είναι ότι αξίζει να κάνουμε οτιδήποτε μπορεί να μας προφυλάξει από τον καρκίνο, ακόμα και αν μπορεί να πονέσουμε για λίγο. Και το δεκάλεπτο της μαστογραφίας μία φορά τον χρόνο είναι πολύ σημαντικό γιατί μπορεί να μας σώσει για την υπόλοιπη ζωή μας. Με τον ετήσιο έλεγχο, δίνουμε την ευκαιρία να ανιχνευθεί το οποιοδήποτε πρόβλημα σε πρώιμο στάδιο και να προσφέρουμε στον εαυτό μας δυνατότητα πλήρους ίασης. Η καλύτερη πρόληψη για τον καρκίνο του μαστού είναι η έγκαιρη διάγνωση. Και πρέπει όλες οι γυναίκες που ταλαιπωρούνται αυτήν τη στιγμή να έχουν στο μυαλό τους το εξής: ο καρκίνος του μαστού δεν είναι πάντα θάνατος, είναι και ζωή.
Επί πλέον έχουν γίνει τεράστια βήματα τα τελευταία χρόνια τόσο από τον Σύλλογό μας, όσο βεβαίως και από άλλους φορείς για την πρόληψη και έγκαιρη διάγνωση . Θυμάμαι χαρακτηριστικά ότι στα πρώτα ενημερωτικά περίπτερα, οι γυναίκες δεν μας άφηναν ούτε να τις πλησιάσουμε, αρνούνταν ακόμα και να πάρουν τα ενημερωτικά φυλλάδια. Η γυναίκα σήμερα είναι ευαισθητοποιημένη, έρχεται μόνη της στα γραφεία μας και ζητά ενημέρωση. Έχουμε προχωρήσει πολύ. Χρειάζεται όμως ακόμα πολλή δουλειά. Από την άλλη πλευρά όμως δυστυχώς η πρόληψη για την οποία τόσο πασχίζουμε δεν αποτελεί, όπως φαίνεται, προτεραιότητα της Πολιτείας και των φορέων παρά τις περί του αντιθέτου διαβεβαιώσεις τους, προτροπές και βαρύγδουπες δηλώσεις. Γιατί τι άλλο μπορεί να σημαίνει όταν η γυναίκα πεισμένη πια για την αξία της πρόληψης , παίρνει τηλέφωνο στα Νοσοκομεία για μαστογραφία και της δίνουν ραντεβού μετά από 4- 5 ή και 6 μήνες; Θα σας πω και αυτό. Μας παίρνουν τηλέφωνο οι γυναίκες και ζητούν να μεσολαβήσουμε για να μπορέσουν να κάνουν σε ένα εύλογο χρονικό διάστημα τις εξετάσεις τους.
Καταλαβαίνετε, βέβαια, ότι δεν μπορούν όλες να αντέξουν το κόστος των εξετάσεων σε ιδιωτικό κέντρο, ιδιαίτερα μάλιστα το τελευταίο διάστημα με όλο αυτό το αλλαλούμ στο χώρο της υγείας , τα πράγματα είναι όλο και χειρότερα για την πρόληψη ενώ βέβαια θα έπρεπε να είναι το αντίθετο. Για το μήνα Οκτώβριο που έρχεται θα ήθελα να πω: Γυναίκες ας αγαπήσουμε το σώμα μας – Ας του δώσουμε την προσοχή , την φροντίδα, την εκτίμηση που χρειάζεται και αξίζει. Ας το προστατέψουμε από τον καρκίνο του μαστού. Όσο είναι και όσο περνά από το χέρι μας. Είναι αδικία και έγκλημα στην εποχή μας με τα σύγχρονα μέσα έγκαιρης διάγνωσης, που μας προσφέρει σήμερα η ιατρική, να πέφτουμε θύματα του καρκίνου του μαστού, εξαιτίας της ίδιας μας της αμέλειας. Γυναίκα, πάρε την ζωή σου στα χέρια σου, όσο τουλάχιστον εξαρτάται από σένα. Μην αμελείς τις εξετάσεις σου. Στην καλύτερη περίπτωση θα σου επιβεβαιώσουν την υγεία σου. Στην χειρότερη και πιο σπάνια θα εντοπίσουν κάτι, που βέβαια δεν είναι πάντα καρκίνος του μαστού, αλλά και αν είναι, εσύ θα το έχεις προλάβει. Θα το πω απλά , πάρε την ζωή σου στα χέρια σου και όλα θα είναι με το μέρος σου. Και έχεις κάθε λόγο να με πιστέψεις!!!
Έχουμε διαμορφώσει ένα ολοκληρωμένο πρόγραμμα ψυχοκοινωνικής στήριξης των ασθενών, που στόχο έχει, όχι μόνο την αντιμετώπιση της κρίσης που προκαλεί η διάγνωση του ΚΑΡΚΙΝΟΥ, αλλά και τη βελτίωση της ποιότητας ζωής. Προσπαθούμε να βγάλουμε τους ασθενείς από τα σπίτια, να τους σηκώσουμε από τους καναπέδες και να τους πείσουμε, ότι η καταβολή του σώματος, λόγω των θεραπειών, δεν είναι ικανή να καταβάλει και την ψυχή του ανθρώπου. Αυτό το αποδεικνύει ο καθημερινός αγώνας όλων εμάς, που περάσαμε από αυτή την ταλαιπωρία και οργανωθήκαμε στο Σύλλογο, προσφέροντας ψυχολογική στήριξη σε κάθε νέο ασθενή και την οικογένειά του.
Ένα από τα σημαντικότερα προγράμματα του Συλλόγου είναι το εθελοντικό. Οι εθελοντές αποτελούν την σπονδυλική στήλη και ταυτόχρονα την κινητήρια δύναμη. Ο εθελοντής δεν αντικαθιστά σε καμία περίπτωση τον ειδικό ή το συγγενικό περιβάλλον. Είναι περισσότερο μια προβολή καθρέφτης των αναγκών και των δυσκολιών, που μπορεί να συναντήσει ο καθένας μας κάτω από ειδικές συνθήκες και ζητά την ανθρώπινη βοήθεια με το ρόλο που μπορεί να του προσφέρει ένας καλά εκπαιδευμένος εθελοντής…
Η εμπειρία μας από το Σύλλογό μας δείχνει ότι η ανάγκη αυτής της ανθρώπινης προσφοράς γίνεται όλο και μεγαλύτερη μέσα στην κοινωνική μοναξιά που χαρακτηρίζει την εποχή μας. Εμείς προσπαθούμε να απελευθερώσουμε τον ελεύθερο χρόνο των μελών μας. Ο εθελοντισμός προϊόν ελεύθερης βούλησης και προσφοράς αγάπης καταπραΰνει τον πόνο, ξαλαφρώνει το βάρος, γίνεται ο ίδιος δημιουργός ζωής. Ο ασθενής θα αισθανθεί καλύτερα ακούγοντας: «Μπορώ να σε νιώσω, γιατί και εγώ πέρασα τα ίδια με σένα»….»
Δυστυχώς, η θλιβερή πραγματικότητα για τον τόπο μας, είναι ότι δεν έχουμε ένα σωστό Εθνικό Αρχείο Καρκίνου που να επιτρέπει σωστή αξιολόγηση των δράσεων. Τα βασικά στοιχεία για την ολοκληρωμένη παρακολούθηση του προβλήματος του καρκίνου σε μια χώρα, απαραίτητα για την αξιολόγηση της παροχής υπηρεσιών και της αποτελεσματικότητας αυτής, είναι οι δείκτες συχνότητας της ασθένειας συγκριτικά με τους δείκτες θνησιμότητας, αλλά και τα μετρήσιμα χρόνια υγιούς ζωής. Αυτό που γνωρίζω ως κράτος είναι ότι στη χώρα έχουμε π.χ. 500 περίπου νέα περιστατικά καρκίνου τον χρόνο, 70 περίπου θανάτους γυναικών. Είναι δυνατό μόνο με τα στοιχεία αυτά να εκτιμηθεί πού οδηγούν αυτοί οι αριθμοί; Ωστόσο παραμένει άγνωστο πόσοι ασθενείς επιβιώνουν στα 5 χρόνια, στα 10 ή στα 15, πόσοι παρουσιάζουν υποτροπές, ποια πορεία έχει η κάθε μορφή καρκίνου. Είναι επίσης άγνωστο αν αυτά που γίνονται από πλευράς χειρουργικών επεμβάσεων και θεραπείας έχουν το επιδιωκόμενο αποτέλεσμα. Το ζήτημα είναι πως δεν μπορεί να υπάρξει αξιολόγηση – παρακολούθηση υπηρεσιών χωρίς στατιστικά δεδομένα. Αυτό ακριβώς που ονομάζεται ποιοτική αξιολόγηση υπηρεσιών. Πώς όμως θα εφαρμοστεί μια Εθνική Στρατηγική για τον Καρκίνο η οποία θα καλύπτει όλο το φάσμα από την πρόληψη μέχρι την ανακουφιστική φροντίδα, όταν αγνοούμε ποιο είναι το πραγματικό μέγεθος του προβλήματος;
Χρειάζεται να συνειδητοποιήσουμε ότι η γυναίκα με καρκίνο του μαστού έχει να αντιμετωπίσει όχι μόνο την ίδια την ασθένεια αλλά παράλληλα και τις επιπτώσεις της νόσου στην εργασία, στην οικονομική ζωή, στην προσωπική της ανάπτυξη, στην εκπαίδευση, στην κοινωνική ζωή. Σε όλα αυτά η κοινωνική ασφάλιση πρέπει να είναι σύμμαχος με τρεις βασικούς πυλώνες: Να στηριχθεί η γυναίκα με καρκίνο μαστού , να μπορέσει να πραγματοποιήσει τις απαραίτητες αλλαγές στη ζωή της και να θωρακίσει τον εαυτό της προστατεύοντας τη μελλοντική της υγεία. Σε καμία περίπτωση, η υγεία και η ζωή των ασθενών δεν μπορεί να είναι δύο ταχυτήτων, ανάλογα με το εισόδημα ή την ασφαλιστική ικανότητα, ειδικά σε περίοδο οικονομικής κρίσης, κατά την οποία επαυξάνεται η ανασφάλεια και ο φόβος των ασθενών με καρκίνο.
Είναι γεγονός ότι οι διεθνείς ιατρικές οδηγίες σχετικά με την πρόσβαση των ασθενών στη θεραπεία, δεν εφαρμόζονται στα δημόσια νοσοκομεία λόγω της συνεχούς μείωσης του προσωπικού. Καταστρατηγείται κατ’ αυτόν τον τρόπο ένα βασικό δικαίωμα των ασθενών και επηρεάζεται άμεσα η θεραπευτική πορεία τους και η εξέλιξη της νόσου. Σύμφωνα με τις διεθνείς ιατρικές οδηγίες «η θεραπευτική επέμβαση αρχίζει με χειρουργείο, το οποίο θα πρέπει να προσφέρεται το αργότερο σε 30 ημέρες στο 100% των ασθενών από τη στιγμή που αποφασίστηκε η χειρουργική επέμβαση. Οι ασθενείς που ξεκίνησαν καθυστερημένα την χημειοθεραπεία –σε διάστημα πάνω από τρεις μήνες μετά το χειρουργείο– έχουν 1,8 φορές πιθανότητα να πεθάνουν από καρκίνο μαστού, σε σχέση με αυτούς που άρχισαν χημειοθεραπεία σε διάστημα λιγότερο από ένα μήνα μετά το χειρουργείο, Επιπλέον, η καθυστέρηση της ακτινοθεραπείας πάνω από 8-12 εβδομάδες μετά το χειρουργείο, αυξάνει την πιθανότητα της τοπικής υποτροπής σε ασθενείς που δεν υποβάλλονται σε χημειοθεραπεία. Πρέπει να εφοδιαστούν όλες οι ακτινοθεραπευτικές κλινικές με γραμμικούς επιταχυντές και οι κατευθυντήριες οδηγίες σωστής πρακτικής αντιμετώπισης του καρκίνου του μαστού ορίζουν ότι πρέπει να γίνεται απαραίτητα τρισδιάστατη συμμορφική ακτινοθεραπεία.» Πέραν αυτών των αδυναμιών, οι ελλείψεις σε φάρμακα και άλλα υλικά, οι εργασιακές εντάσεις, το κλίμα της αποδιοργάνωσης και απορρύθμισης που επικρατεί πολλές φορές στο δημόσιο νοσοκομείο, επιβαρύνουν πολλαπλά τις ασθενείς και μειώνουν κατακόρυφα την ποιότητα των υπηρεσιών που τους παρέχονται.
Από τα στοιχεία που έχουμε παρατηρήσει στις ομάδες στήριξης έχουμε καταλήξει στα εξής
Το μορφωτικό επίπεδο μπορεί να βοηθά στο να αντιλαμβάνονται οι γυναίκες καλύτερα όσα τους εξηγούνται, αλλά ως προς τις επιπτώσεις πχ αλλαγή εικόνας σώματος καθοριστικό ρόλο παίζει η δομή της προσωπικότητας και η ποιότητα ζωής, πριν και μετά την αρρώστια.
Οι συζυγικές σχέσεις, πολλές φορές περνούν μια κρίση, πλην όμως δεν θα κλονισθούν οι σχέσεις που είχαν ποιότητα, παρά η σχέση εκείνη που αντιμετώπιζε προβλήματα συνήθως πριν το καρκίνο.
Γενικά βλέπουμε πως όσο λιγότερο μια γυναίκα έχει αποδεχτεί την αρρώστια της τόσα περισσότερο αντιλαμβάνεται τα μηνύματα οίκτου και ενοχλείται από τους γύρω της. Μέσα από τη στήριξη της ομάδας στο Σύλλογο και της οικογένειας, εξοικειώνονται με την αρρώστια, μαθαίνουν να ζουν με αυτή και φθάνουν στο σημείο να χειρίζονται με άνεση και συχνά με χιούμορ τον οίκτο των άλλων και τα αρνητικά συναισθήματα.
Ως γυναίκα που έχει νοσήσει από καρκίνο μαστού, μητέρα και εθελόντρια, θέλω να μεταφέρω ένα μήνυμα αισιοδοξίας και ελπίδας. Ο καρκίνος του μαστού θεραπεύεται, αρκεί να υπάρχει σωστή ενημέρωση, πρόληψη και έγκαιρη διάγνωση. Όλες οι γυναίκες, αν τους χτυπήσει την πόρτα η ασθένεια, έχουν τη δύναμη να την αντιμετωπίσουν και να συνεχίσουν μια ευτυχισμένη και ποιοτικά καλή ζωή. Ο καρκίνος νικιέται! Αυτό το μήνυμα πρέπει να ακουστεί παντού. Είναι το μήνυμα της ζωής μας.
Η πολυαναμενόμενη ανακάλυψη του υποδοχέα 2 του ανθρώπινου επιδερμικού αυξητικού παράγοντα (human epidermal growth factor receptor 2, HER2) ως ενός εξαιρετικά ευαίσθητου θεραπευτικού στόχου αποτέλεσε ένα πολύ σημαντικό βήμα για τη θεραπεία του άκρως επιθετικού, θετικού στον υποδοχέα HER2, καρκίνου του μαστού, οδηγώντας πριν από 25 χρόνια στην έγκριση του πρώτου φαρμάκου κατά του HER2, του μονοκλωνικού αντισώματος της τραστουζουμάμπης.
Έκτοτε, η σημαντική πρόοδος που έχει επιτελεστεί μέσω των εντατικών ερευνητικών προσπαθειών και η εντυπωσιακή κλινική αποτελεσματικότητα των μονοκλωνικών αντισωμάτων, των αναστολέων της κινάσης τυροσίνης και των συζευγμάτων αντισωμάτων-φαρμάκων που στοχεύουν τον HER2, έχουν οδηγήσει στην ανάπτυξη και έγκριση καινοτόμων θεραπευτικών πλατφόρμων και ακόμα πιο στοχευμένων θεραπειών (Σχήμα 1). Ωστόσο, η ικανότητα του καρκίνου να μεταβάλλεται διαρκώς και να διαφεύγει τις υπάρχουσες θεραπείες επιβάλλει την ανάγκη για τη συνεχόμενη ανάπτυξη και εξέλιξη των αντικαρκινικών θεραπειών και την εξεύρεση νέων ευπαθειών των ανθεκτικών όγκων.
Εν εξελίξει κλινικές μελέτες διερευνούν την αποτελεσματικότητα αντισωμάτων που στοχεύουν εναλλακτικές περιοχές του HER2 ή άλλα μέλη της οικογένειας των υποδοχέων HER, με σκοπό να επιτύχουν τον πληρέστερο αποκλεισμό του HER2 και μία περαιτέρω άμβλυνση των επιπτώσεων στα κατάντη σηματοδοτικά μονοπάτια. Παράλληλα, καινοτόμα συζεύγματα αντισωμάτων-φαρμάκων φέρουν διαφορετικά φαρμακευτικά φορτία ώστε να αποφευχθεί η διασταυρούμενη αντοχή με τις διαθέσιμες θεραπείες ή νέα μόρια-συνδέτες ώστε να αντισταθμιστεί η εκτός του θεραπευτικού στόχου τοξικότητα. Επιπρόσθετα της άμεσης στόχευσης του HER2 και της αναστολής της λειτουργίας του, άλλες θεραπευτικές προσεγγίσεις προσπαθούν να επιστρατεύσουν τους μηχανισμούς του έμφυτου και του επίκτητου ανοσοποιητικού συστήματος κατά των αναπτυσσόμενων καρκινικών κυττάρων και αποτελούν μία πολλά υποσχόμενη προσέγγιση κατά του θετικού στον HER2 καρκίνου του μαστού.
Σχήμα 1. Το χρονοδιάγραμμα των ρυθμιστικών εγκρίσεων των φαρμακευτικών παραγόντων που στοχεύουν τον υποδοχέα HER2. Τα γράμματα στην παρένθεση υποδηλώνουν το θεραπευτικό πλαίσιο του εγκεκριμένου φαρμάκου: A, ως επικουρική θεραπεία (adjuvant setting) – M, ως θεραπεία μεταστατικού καρκίνου (metastatic setting) – Ν, ως νεοεπικουρική θεραπεία (neoadjuvant setting).
Σε αυτό το άρθρο, χρησιμοποιώντας ως βασική πηγή το πρόσφατα δημοσιευμένο άρθρο των S.M. Swain, M. Shastry και E. Hamilton στο διακριτό περιοδικό Nature Reviews Drug Discovery, συνοψίζονται οι θεραπείες νέας γενιάς κατά του θετικού στον HER2 καρκίνου του μαστού.
Μονοκλωνικά αντισώματα
Ο ετεροδιμερισμός των υποδοχέων HER2-HER3 είναι σημαντικός για την καθοδηγούμενη από τον HER2 σηματοδότηση και η διακοπή αυτού του ετεροδιμερισμού αποτελεί τον θεραπευτικό στόχο της περτουζουμάμπης. Τα θετικά αποτελέσματα από τις κλινικές μελέτες της περτουζουμάμπης στοιχειοθέτησαν τη θεραπευτική στρατηγική της στόχευσης του ΗΕR3, ο οποίος κατέχει έναν σημαντικό ρόλο στη διαμεσολαβούμενη από τον ΗΕR2 ογκογένεση.
Ο υποδοχέας HER3 είναι μοναδικός συγκριτικά με τα άλλα μέλη της οικογένειας των υποδοχέων HER, καθώς αυτός χαρακτηρίζεται από την απουσία μίας λειτουργικής περιοχής κινάσης και συνεπώς από την απουσία οποιασδήποτε καταλυτικής δραστικότητας. Ο υποδοχέας HER3 είναι ο προτιμώμενος έτερος παράγοντας διμερισμού για τον HER2, με τον διμερισμό τους να οδηγεί σε ογκογονική ενεργοποίηση του σηματοδοτικού μονοπατιού PI3K, το οποίο μεσολαβεί την αντίσταση στη στοχευμένη θεραπεία κατά του ΗΕR2. Αρκετά αντισώματα κατά του HER3 έχουν αξιολογηθεί κλινικά κατά την τελευταία δεκαετία, με τα περισσότερα εξ αυτών να στοχεύουν την εξωκυττάρια περιοχή του HER3 (πχ., οι παράγοντες seribantumab και patritumab) και κάποια άλλα φέροντας τροποποιήσεις ώστε να βελτιώσουν την αντισωματοεξαρτώμενη κυτταροτοξικότητα (antibody dependent cell-mediated cytotoxicity, ADCC) (πχ., οι παράγοντες lumretuzumab και TrasGex) ή να παγιδεύσουν τον HER3 σε μία αδρανή διαμόρφωση (elgemtumab).
Παρόλο που αυτοί οι φαρμακευτικοί παράγοντες έδειξαν υποσχόμενη δραστικότητα σε προκλινικά πειράματα, οι περισσότεροι δεν βρίσκονται πια υπό κλινική ανάπτυξη κατά του θετικού στον HER2 καρκίνου του μαστού, δεδομένου του υψηλού πήχη της απαιτούμενης αποτελεσματικότητας που έχουν θέσει οι καθιερωμένες θεραπείες κατά του ΗΕR2. Επί του παρόντος, το ενδιαφέρον έχει μετατοπιστεί στα καινοτόμα συζεύγματα αντισωμάτων-φαρμάκων που στοχεύουν τον HER2 ή τον HER3 και στα διειδικά αντισώματα που στοχεύουν πολλαπλούς επίτοπους του HER2 ή ταυτόχρονα επίτοπους του HER2 και του HER3, με αυτές τις θεραπείες να σχολιάζονται στις ακόλουθες ενότητες.
Συζεύγματα αντισωμάτων-φαρμάκων
Τα συζεύγματα αντισωμάτων-φαρμάκων (antibody-drug conjugates, ADCs) συνδυάζουν επιτυχώς τα αντικαρκινικά χαρακτηριστικά των κυτταροτοξικών φαρμάκων και των αντισωμάτων κατά του HER2 σε ένα φαρμακολογικό προϊόν που παρουσιάζει μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα από ότι τα μεμονωμένα συστατικά του αθροιστικά. Επιπρόσθετα της ικανότητας των ADCs να στοχεύουν μόνο τα καρκινικά κύτταρα που εκφράζουν τον αντιγονικό στόχο και να προκαλούν τη λύση τους, το φαρμακευτικό φορτίο των ADCs μπορεί να διαπερνά την κυτταρική μεμβράνη και να διαχέεται στο παρακείμενο καρκινικό μικροπεριβάλλον, επάγοντας σε αυτό το λεγόμενο «φαινόμενο του παρευρισκόμενου» (bystander effect). Αυτό το χαρακτηριστικό επιτρέπει τη δραστικότητα ενάντια σε όγκους με χαμηλή ή ετερογενή έκφραση των αντιγονικών στόχων, διευρύνοντας έτσι τη «δεξαμενή» των επιδεκτικών στη θεραπεία καρκινικών κυττάρων. Επιπρόσθετα, τα ADCs κατά του HER2 μπορούν να αποτρέψουν το ομοδιμερισμό των υποδοχέων HER2 και να καταστείλουν την επακόλουθη σηματοδότηση στα κατάντη του σηματοδοτικού μονοπατιού.
Δεδομένης της επιτυχίας των συζευγμάτων T-DM1 και T-DXd, σήμερα βρίσκονται υπό κλινική ανάπτυξη περισσότερα από 12 ADCs κατά του HER2, με σκοπό τη βελτίωση των θεραπευτικών δεικτών και της αποτελεσματικότητας. Τα υπό ανάπτυξη ADCs διαφέρουν από τα ήδη εγκεκριμένα συζεύγματα ως προς το κυτταροτοξικό φορτίο τους, την αναλογία φαρμάκου-αντισώματος, το μόριο-συνδέτη ή τον επίτοπο του HER2 που στοχεύεται. Μεγάλο ερευνητικό ενδιαφέρον έχει στραφεί στην ανάπτυξη των μορίων-συνδετών που φέρουν σε σύζευξη το αντίσωμα με τον φαρμακευτικό παράγοντα. Τα ADCs που αναπτύσσονται κλινικά επί του παρόντος παρουσιάζονται αναλυτικά στον Πίνακα 1.
Συντμήσεις: CBR, clinical benefit rate – DCR, disease control rate – DXd, deruxtecan – HR, hazard ratio – MMAE, monomethyl auristatin E – MTD, maximum tolerated dose – ORR, overall response rate – PFS, progression-free survival – TPC, treatment of physician’s choice – vs, versus.
Αναστολείς της κινάσης τυροσίνης
Η στόχευση της ενδοκυτταρικής περιοχής κινάσης του HER2 μέσω μικρομοριακών αναστολέων εξακολουθεί να διερευνάται με τους επόμενης γενιάς αναστολείς της κινάσης τυροσίνης (tyrosine kinase inhibitors).
Αυτοί οι φαρμακευτικοί παράγοντες αποτελούν ελκυστικά θεραπευτικά μόρια χάρη στη μοναδική τους ικανότητα να διαπερνούν τον αιματοεγκεφαλικό φραγμό και τον φραγμό μεταξύ του αίματος και του όγκου, αν και κάποια από αυτά θέτουν προκλήσεις εξαιτίας της αδιάκριτης δραστικότητας τους και των παρενεργειών που σχετίζονται με την αναστολή του υποδοχέα του επιδερμικού αυξητικού παράγοντα (epidermal growth factor receptor, EGFR), πιο συγκεκριμένα του εξανθήματος και της διάρροιας.
Υπό κλινική διερεύνηση καινοτόμοι αναστολείς της κινάσης τυροσίνης φαίνεται να ξεπερνούν αυτά τα ζητήματα, όπως ο παράγοντας DZD1516, ο οποίος ήταν καλά ανεκτός και δεν σχετίστηκε με την εμφάνιση διάρροιας σε κλινική μελέτη φάσης Ι, και ο παράγοντας BDTX-189, o οποίος έχει σχεδιαστεί έτσι ώστε να μην επιδρά στον φυσικού τύπου υποδοχέα EGFR και να μειωθεί η τοξικότητα.
Γενικώς, φαίνεται ότι το ενδιαφέρον των ερευνητικών προσπαθειών έχει μετατοπιστεί από τους όγκους που είναι θετικοί στον HER2 στους συμπαγείς όγκους που φέρουν σημειακές μεταλλάξεις ή αλλοιώσεις στο γονίδιο HER2, δεδομένου ότι αυτές οι γονιδιακές ανωμαλίες εμφανίζονται στο 1-2% των καρκίνων του μαστού και μέχρι 5-10% στους άλλους καρκίνους (πχ., στομάχου και ουροδόχου κύστης). Επιλεγμένες θεραπείες νέων αναστολέων της κινάσης τυροσίνης που βρίσκονται υπό κλινική ανάπτυξη παρατίθενται στον Πίνακα 2.
Πίνακας 2. Επιλεγμένες, υπό κλινική ανάπτυξη θεραπείες αναστολέων της κινάσης τυροσίνης στοχευμένων κατά του HER2.
Διειδικά αντισώματα
Οι εξελίξεις στη βιολογική έρευνα και τη μηχανική των αντισωμάτων οδήγησαν στην ανάπτυξη των διειδικών αντισωμάτων τα οποία περιέχουν δύο διαφορετικές περιοχές πρόσδεσης που στοχεύουν είτε δύο διαφορετικά αντιγόνα ή δύο διαφορετικούς επίτοπους του ίδιου αντιγόνου. Τα διειδικά αντισώματα επιτρέπουν σημαντική ετερογένεια ως προς τη δραστικότητά τους, καθώς μπορούν να στοχεύουν ένα αντιγόνο με τη μία περιοχή πρόσδεσης και με την άλλη έναν ανοσολογικό στόχο που θα μπορούσε να επιφέρει ένα συνεργιστικό αποτέλεσμα. Μερικά χαρακτηριστικά παραδείγματα διειδικών αντισωμάτων που βρίσκονται επί του παρόντος σε κλινική ανάπτυξη είναι τα ακόλουθα:
Zanidatamab (ZW25), το οποίο είναι ένα εξανθρωπισμένο αντίσωμα IgG1 που στοχεύει την εξωκυττάρια περιοχή ECD IV και την εξωκυττάρια περιοχή διμερισμού ECD ΙΙ του HER2, τις ίδιες περιοχές που στοχεύουν δηλαδή η τραστουζουμάμπη και η περτουζουμάμπη, αντίστοιχα. Σε αντίθεση με την τραστουζουμάμπη, η οποία μπορεί να προσδέσει μόνο έναν υποδοχέα HER2, το διειδικό αντίσωμα zanidatamab προάγει την ομαδοποίηση των υποδοχέων HER2, καθώς κάθε υποδοχέας μπορεί να στοχευτεί από δύο αντισώματα. Ως εκ τούτου, η θεραπεία με zanidatamab οδηγεί σε ενισχυμένη εσωτερίκευση και μειορύθμιση του ΗER2 και σε ισχυρή κυτταροτοξικότητα. Υπό εξέλιξη βρίσκονται κλινικές δοκιμές του zanidatamab σε συνδυασμό με παλμποσικλίμπη και φουλβεστράντη (δοκιμή NCT04224272) και με ALX148 (δοκιμή NCT05027139).
Zenocutuzumab (MCLA-128), το οποίο είναι ένα εξανθρωπισμένο αντίσωμα IgG1 που δρα μέσω δύο ανεξάρτητων μηχανισμών, αναστέλλοντας από τη μία τη σηματοδότηση HER2-HER3 και εξαλείφοντας τα καρκινικά κύτταρα μέσω κυτταροτοξικής δράσης (κυτταροτοξικότητα εξαρτώμενη από τα αντισώματα). Το zenocutuzumab δρα μέσω ενός μηχανισμού «πρόσδεσης και αναστολής», κατά τον οποίο το ένα άκρο του αντισώματος προσδένει την περιοχή Ι του HER2, οδηγώντας στη βέλτιστη χωροθέτηση του άλλου άκρου έτσι ώστε να αναστέλλεται ο διμερισμός με τον HER3 και η επακόλουθη σηματοδότηση. Ήδη μία κλινική μελέτη έδειξε κλινικό όφελος με τη χρήση του zenocutuzumab σε συνδυασμό με τραστουζουμάμπη και βινορελμπίνη σε ασθενείς με μεταστατικό καρκίνο του μαστού θετικό σε HER2, οι οποίοι είχαν παρουσιάσει εξέλιξη της νόσου ενόσω λάμβαναν θεραπεία κατά του HER2.
KN026, το οποίο είναι ένα αντίσωμα που στοχεύει δύο διαφορετικούς επίτοπους στον ΗΕR2 (περιοχές ΙΙ και IV), οδηγώντας σε διπλό αποκλεισμό του σήματος ΗΕR2, υποθετικώς μέσω της προαγωγής της συσσωμάτωσης του HER2 στην κυτταρική επιφάνεια και της ακόλουθης ενδοκυττάρωσής του. Μία κλινική δοκιμή φάσης Ι του ΚΝ026 σε ασθενείς με μεταστατικό καρκίνο του μαστού θετικό σε HER2 που είχαν ήδη λάβει βαριά θεραπεία, έδειξε ποσοστό αντικειμενικής ανταπόκρισης της τάξης του 28% και διάμεση επιβίωση χωρίς εξέλιξη της νόσου των 6,8 μηνών. Ερευνητικά αποτελέσματα στον τομέα της μεταγραφικής ιατρικής πρότειναν ότι ασθενείς με ταυτόχρονη ενισχυμένη έκφραση των γονιδίων CDK12 και HER2 αποκρίνονται καλύτερα στη θεραπεία με KN026 συγκριτικά με ασθενείς που δεν παρουσίαζαν ταυτόχρονη ενίσχυση των CDK12 και HER2. Βάσει αυτών των αποτελεσμάτων, επιπρόσθετες κλινικές δοκιμές του KN026 σε ασθενείς με καρκίνο του μαστού θετικό σε HER2 είναι υπό εξέλιξη ή σχεδιασμό (κλινικές δοκιμές NCT04521179, NCT04881929 και NCT04778982).
Στοχευμένοι πρωτεϊνικοί αποικοδομητές
Η στοχευμένη πρωτεϊνική αποικοδόμηση διερευνάται ως μία εναλλακτική στρατηγική κατά του καρκίνου, κατά την οποία το ενδογενές σύστημα πρωτεϊνικής αποικοδόμησης επιστρατεύεται για θεραπευτικούς σκοπούς. Πρόσφατα έχουν αναπτυχθεί κάποια καινοτόμα θεραπευτικά χιμαιρικά μόρια που επάγουν επιλεκτικά πρωτεόλυση, τα PROTACs (proteolysis-targeting chimeras). Αυτά είναι έτερο-διλειτουργικά μόρια αποτελούμενα από δύο συνδέτες ενωμένους με έναν σύνδεσμο: ο ένας συνδέτης προσδένεται στην πρωτεΐνη-στόχο και ο δεύτερος συνδέτης προσδένεται σε μια Ε3 λιγάση ουβικιτίνης, επάγοντας έτσι την ουβικιτίνωση της πρωτεΐνης-στόχου και την αποικοδόμηση της από το σύστημα ουβικιτίνης-πρωτεασώματος.
Αν και τα πρώτα PROTACs (ARV-471 και ARV-110) επέδειξαν κλινική αποτελεσματικότητα, η δράση τους δεν ήταν ιστικά εξειδικευμένη. Στην προσπάθεια να υπερκεραστεί αυτή η απουσία ιστο-ειδικότητας, αναπτύχθηκε ένα σύζευγμα αντισώματος-PROTAC που στοχεύει εξειδικευμένα τα κύτταρα που εκφράζουν τον ΗΕR2, το σύζευγμα τραστουζουμάμπης-BRD4. Μελέτες σε κύτταρα έδειξαν ότι το σύζευγμα τραστουζουμάμπης-BRD4 στοχεύει επιλεκτικά την πρωτεΐνη BRD4 μόνο σε κυτταρικές σειρές που υπερεκφράζουν τον HER2 κι όχι σε αυτές που δεν τον εκφράζουν.
Μία αναδυόμενη τεχνολογία στοχεύει στην επιλεκτική αποικοδόμηση των κυττάρων που υπερεκφράζουν τον HER2 μέσω της σύζευξης στοχευμένων πρωτεϊνικών αποικοδομητών με ένα εξειδικευμένο αντίσωμα για τον HER2, μέσω δηλαδή ενός συζεύγματος αντισώματος-αποικοδομητή (antibody neodegrader conjugate). Η σύζευξη του πρωτεϊνικού αποικοδομητή με το αντίσωμα που στοχεύει τον HER2 κατευθύνει τον αποικοδομητή εξειδικευμένα στο κυτοσόλιο (ενδοκυτταρικό υγρό) των κυττάρων-στόχων. Ένα τέτοιο σύζευγμα είναι το ORM-5029, το οποίο έχει σχεδιαστεί ώστε να αποικοδομεί την πρωτεΐνη GSPT1 μέσω του πρωτεϊνικού αποικοδομητή SMol006 επιλεκτικά μόνο στα κύτταρα που εκφράζουν τον HER2, τα οποία στοχεύονται μέσω του αντισώματος της περτουζουμάμπης. Το ORM-5029 πρόσφατα (έτος 2022) δείχθηκε να έχει δραστικότητα σε κυτταρικές σειρές (in vitro) και σε ζωντανούς οργανισμούς (in vivo) συγκρίσιμη με άλλους αποικοδομητές GSPT1 και εγκεκριμένα συζεύγματα αντισωμάτων-φαρμάκων.
Αναστολείς σημείων ελέγχου του ανοσοποιητικού συστήματος
Οι αναστολείς σημείων ελέγχου του ανοσοποιητικού συστήματος (immune checkpoint inhibitors, ICIs) έχουν μετασχηματίσει το θεραπευτικό πεδίο των συμπαγών όγκων (πχ., μελάνωμα, καρκίνος πνεύμονα) μέσω της επιστράτευσης του ανοσοποιητικού συστήματος κατά των καρκινικών κυττάρων, οδηγώντας σε ανθεκτικές υποχωρήσεις των όγκων και παρατεταμένη επιβίωση. Ωστόσο, η θεραπευτική αποτελεσματικότητα αυτών των παραγόντων είναι περιορισμένη κατά του καρκίνου του μαστού συγκριτικά με άλλους ιστολογικούς τύπους καρκίνου.
Γενικά, δεν υπάρχουν κλινικές μελέτες στον μεταστατικό καρκίνο του μαστού που να έχουν δείξει κλινικό όφελος με τους ICIs εκτός από τον τριπλά αρνητικό καρκίνο του μαστού που είναι θετικός στον PDL1. Δυστυχώς, η αποτελεσματικότητα των ICIs στον θετικό στον HER2 καρκίνο του μαστού είναι μέτρια παρά τα υψηλά επίπεδα της έκφρασης του PDL1. Συνδυασμοί ICIs με θεραπευτικούς παράγοντες που στοχεύουν τον HER2 έχουν επιδείξει αντικαρκινική δραστικότητα σε προκαταρκτικό επίπεδο μελετών φάσης I, όπως ο συνδυασμός του T-DXd με την πεμπρολιζουμάμπη (κλινική δοκιμή NCT04042701). Μία άλλη τρέχουσα μελέτη φάσης ΙΙΙ εξετάζει την αποτελεσματικότητα του θεραπευτικού συνδυασμού του παράγοντα T-DM1 με ατεζολιζουμάμπη ή εικονικό φάρμακο σε ασθενείς με μεταστατικό καρκίνο θετικό στον PDL1 και στον HER2 που έχουν ήδη λάβει προηγούμενη θεραπεία με τραστουζουμάμπη και ταξάνη (δοκιμή NCT04740918).
Η υποβόσκουσα περιπλοκότητα των αλληλεπιδράσεων του καρκίνου με το ανοσοποιητικό σύστημα αποτελεί πιθανά περιοριστικό παράγοντα της αποτελεσματικότητας της στόχευσης ενός μεμονωμένου σημείου ελέγχου του ανοσοποιητικού συστήματος. Ως εκ τούτου, συνδυαστικές θεραπείες που ταυτόχρονα παρεμποδίζουν πολλαπλά σημεία ελέγχου ή θεραπείες που επάγουν μακρά ανοσολογική μνήμη μπορεί να αποδειχτούν περισσότερο αποτελεσματικές και να αντιμετωπίσουν την ανάπτυξη αντίστασης στη θεραπεία.
Διειδικά μόρια που εμπλέκουν τα κύτταρα του ανοσοποιητικού συστήματος
Η φτωχή δραστικότητα της ανοσοθεραπείας κατά του καρκίνου του μαστού αποδίδεται στην ανοσοκατασταλτικότητα του καρκινικού μικροπεριβάλλοντος κατόπιν χημειοθεραπείας, κάτι που οφείλεται πιθανά στην απώλεια των μορίων MHC (major histocompatibility complex) τάξης Ι στους μεταστατικούς όγκους, οδηγώντας σε μειωμένη ή καθυστερημένη ανάκαμψη του κλωνικού ρεπερτορίου των Τ-λεμφοκυττάρων που στοχεύουν τα ειδικά για τον καρκίνο του μαστού αντιγόνα. Νέες μορφές διειδικών αντισωμάτων μπορούν να ξεπεράσουν αυτό το εμπόδιο μέσω της ταυτόχρονης πρόσδεσης ενός ειδικού για τον όγκο αντιγόνου και ενός κυττάρου του ανοσοποιητικού συστήματος, προκαλώντας έτσι τον θάνατο του καρκινικού κυττάρου. O υποδοχέας HER2 είναι ένας κοινός καρκινικός αντιγονικός στόχος αυτών των καινοτόμων μορφών διειδικών αντισωμάτων.
Μία κατηγορία νέων διειδικών αντισωμάτων, τα BiTEs (bispecific T cell engagers) ανακατευθύνουν τα Τ λεμφοκύτταρα κατά των καρκινικών κυττάρων που εκφράζουν τον HER2, χρησιμοποιώντας ένα διειδικό αντίσωμα που στοχεύει τους υποδοχείς CD3 και HER2 (Σχήμα 2). Το πλεονέκτημα της προσέγγισης με τα BiTEs έγκειται στο γεγονός ότι η ενεργοποίηση των Τ λεμφοκυττάρων είναι ανεξάρτητη της αντιγονικής ειδικότητας και ένα μεγάλο κλάσμα των Τ λεμφοκυττάρων ενεργοποιείται κατά των καρκινικών κυττάρων. Καινοτομίες στην ανάπτυξη των BiTEs οδήγησαν στην τεχνολογία ‘knobs-in-hole’, η οποία περιλαμβάνει την αντικατάσταση ενός μικρότερου αμινοξέος από ένα μεγαλύτερο (T336Y) στην αμινοτελική περιοχή (-CH3) της μιας αλυσίδας του αντισώματος ώστε να διαμορφωθεί μία διάταξη «προεξοχής» (knob), και ταυτόχρονα την αντικατάσταση ενός μεγαλύτερου αμινοξέος από ένα μικρότερο στην άλλη αλυσίδα του αντισώματος (Y407T) ώστε να διαμορφωθεί μία διάταξη «εσοχής» (hole).
Σχήμα 2. Δομή (α) και μηχανισμός δράσης (β) ενός διειδικού αντισώματος BiTE κατά των HER2-CD3. Αρχικά, το διειδικό αντίσωμα προσδένεται στον υποδοχέα HER2 σε ένα καρκινικό κύτταρο και στον υποδοχέα CD3 σε ένα Τ λεμφοκύτταρο, και στη συνέχεια, η ενεργοποίηση του Τ λεμφοκυττάρου επάγει την απελευθέρωση κυτταροκινών (TNF και IFN-γ), προκαλώντας τελικά τη λύση του καρκινικού κυττάρου.
Αυτή η τεχνολογία επιτρέπει τον ετεροδιμερισμό των περιοχών Fc και έχει ως αποτέλεσμα ένα διειδικό αντίσωμα που είναι πιο σταθερό, με καλύτερη φαρμακοκινητική και που μπορεί να παρασκευαστεί σε υψηλή ποιότητα και με μεγάλη αναπαραγωγιμότητα. Παραδείγματα τέτοιων μορίων BiTEs που βρίσκονται υπό κλινική ανάπτυξη είναι οι παράγοντες M-802 (δοκιμή NCT04501770, Πίνακας 3) και runimotamab (BTRC4017A, δοκιμή NCT03448042).
Συνθετικά σώματα τοξινών
Τα συνθετικά σώματα τοξινών (engineered toxin bodies) είναι καινοτόμες ανοσοτοξίνες που συνδυάζουν την ειδικότητα των αντισωμάτων με τον ισχυρό μηχανισμό της κυτταρικής καταστροφής των βακτηριακών τοξινών. Ένα παράδειγμα τέτοιου θεραπευτικού παράγοντα είναι το μόριο MT-5111 (Πίνακας 3), το οποίο αποτελείται από μία ανοσοτοξίνη που έχει συντηχθεί σε ένα αντίσωμα κατά του HER2. Το MT-5111 έχει καινοτόμο μηχανισμό δράσης που επάγει τον άμεσο κυτταρικό θάνατο μέσω ενζυματικής και μόνιμης καταστροφής των ευκαρυωτικών ριβοσωμάτων, κατά αυτόν τον τρόπο υπερκεράζοντας δυνητικά τους μηχανισμούς αντίστασης στη θεραπεία με αναστολείς της κινάσης τυροσίνης, συζεύγματα αντισωμάτων-φαρμάκων και άλλα θεραπευτικά μόρια που εμπεριέχουν αντισώματα. Επιπρόσθετα, το MT-5111 προσδένεται σε έναν επίτοπο του υποδοχέα HER2 που είναι χαρακτηριστικός για το MT-5111 και διαφορετικός από αυτούς της τραστουζουμάμπης και της περτουζουμάμπης, επιτρέποντας έτσι τον συνδυασμό με άλλους θεραπευτικούς παράγοντες που στοχεύουν τον HER2. Προκαταρκτικά δεδομένα από μία κλινική δοκιμή φάσης Ι του ΜΤ-5111 σε ασθενείς με συμπαγείς όγκους που εκφράζουν τον HER2 έδειξαν σταθερή νόσο ως την καλύτερη ανταπόκριση και καμία δοσοπεριοριστική τοξικότητα, ενώ όλες οι δόσεις του φαρμάκου ήταν ανεκτές. Μία επέκταση της συγκεκριμένης κλινικής δοκιμής σε ασθενείς με μεταστατικό καρκίνο του μαστού βρίσκεται υπό εξέλιξη.
Θεραπείες με κύτταρα που φέρουν χιμαιρικό υποδοχέα αντιγόνου
Οι χιμαιρικοί υποδοχείς αντιγόνων (chimeric antigen receptors, CARs) είναι συνθετικά μόρια που συνδυάζουν την ειδικότητα των αντισωμάτων με τη σηματοδότηση των Τ λεμφοκυττάρων, αντιπροσωπεύοντας μία νέα βασική κατηγορία κυτταρικών ανοσοθεραπειών. Παρόλο που οι εγκεκριμένες από τον FDA (American Food and Drug Administration) θεραπείες με Τ λεμφοκύτταρα που φέρουν CARs (CAR-T) είναι διαθέσιμες για αιματολογικές κακοήθειες, η εφαρμογή τους σε συμπαγείς όγκους έχει αποτραπεί από την ανάγκη για ενεργή διακίνηση και διείσδυση των Τ λεμφοκυττάρων στο καρκινικό μικροπεριβάλλον. Ως εκ τούτου, εναλλακτικά κύτταρα του ανοσοποιητικού συστήματος όπως τα ανθρώπινα μακροφάγα (M), έχουν γενετικά κατασκευαστεί ώστε να φέρουν CARs (CAR-M) με σκοπό να ανακατευθυνθεί η φαγοκυτταρική τους δραστηριότητα κατά των συμπαγών όγκων.
Μία μεμονωμένη έγχυση με CAR-Ms ήταν ικανή να μειώσει το μέγεθος των όγκων και να επιμηκύνει τη συνολική επιβίωση σε μοντέλα ποντικών με συμπαγείς όγκους. Επιπρόσθετα, η θεραπεία με CAR-M ενίσχυσε την αντικαρκινική ανταπόκριση μέσω της μετατροπής παρευρισκόμενων ανοσοκατασταλτικών μακροφάγων Μ2 σε προφλεγμονώδη μακροφάγα Μ1, της αύξησης των αντιγονοπαρουσιαστικών κυττάρων και του επαναπρογραμματισμού του καρκινικού μικροπεριβάλλοντος μέσω της ενεργοποίησης ανώριμων δενδριτικών κυττάρων και της στρατολόγησης ενεργοποιημένων κυτταροτοξικών (CD8+) Τ λεμφοκυττάρων στους όγκους.
Ένας άλλος παράγοντας, ο CT-0508, είναι ένα κυτταρικό προϊόν που αποτελείται από αυτόλογα μακροφάγα που έχουν προέλθει από μονοκύτταρα του περιφερικού αίματος ασθενών, τα οποία έχουν μετασχηματιστεί γενετικά με φορέα αδενοϊού που περιέχει ένα CAR-M κατά του HER2 «κλειδωμένο» σε φαινότυπο προφλεγμονώδους μακροφάγου Μ1. Αυτός ο θεραπευτικός παράγοντας διερευνάται υπό του παρόντος σε μία κλινική δοκιμή φάσης Ι σε ασθενείς με συμπαγείς όγκους που υπερεκφράζουν τον HER2, με τα πρώτα δεδομένα να καταδεικνύουν καλή ανεκτικότητα των ασθενών στο φάρμακο. Μέσω αναλύσεων συσχέτισης παρατηρήθηκαν ενδείξεις ευρέως επαναπρογραμματισμού του αντικαρκινικού περιβάλλοντος, όπως επίσης επέκτασης και ενεργοποίησης των Τ λεμφοκυττάρων εντός των όγκων.
Οι θεραπείες με φυσικά φονικά (natural killer, NK) κύτταρα που φέρουν CAR (CAR-NK) είναι ανώτερες συγκριτικά με αυτές με CAR-T, καθώς αφενός φαίνεται να είναι ασφαλέστερες και δεν επάγουν το σύνδρομο απελευθέρωσης κυτταροκινών (cytokine release syndrome), αφετέρου εμπλέκουν περισσότερους μηχανισμούς κυτταροτοξικότητας κατά των καρκινικών κυττάρων. Επιπλέον, επιτρέπουν τη σύνθεση της θεραπείας δίχως την ανάγκη λήψης και χρήσης αυτόλογων κυττάρων του ανοσοποιητικού συστήματος από ασθενείς, καθώς μπορούν να παραχθούν από κύτταρα περιφερικού αίματος, από πηγές βλαστικών κυττάρων ή κυτταρικές σειρές NK-92. Στις θεραπείες CAR-NK, οι φερόμενοι υποδοχείς αναγνωρίζουν αντιγόνα που σχετίζονται με τον όγκο, και έτσι η δράση των φυσικών φονικών κυττάρων ανακατευθύνεται κατά συγκεκριμένων όγκων. O θεραπευτικός παράγοντας CAT-179 αποτελεί μία υπό ανάπτυξη θεραπεία με CAR-NK, φέροντας έναν χιμαιρικό υποδοχέα κατά του HER2, μία κυτταροκίνη IL-15 που επιτρέπει την ενισχυμένη και παρατεταμένη δραστηριότητα των φυσικών φονικών κυττάρων και έναν μοριακό διακόπτη του καρκινικού μικροπεριβάλλοντος που εξουδετερώνει την ανοσοκατασταλτική σηματοδότηση μέσω του TGFβ στο καρκινικό μικροπεριβάλλον.
Αντικαρκινικά εμβόλια κατά του HER2
Τα αντικαρκινικά εμβόλια έχουν σχεδιαστεί για να ενεργοποιούν το ανοσοποιητικό σύστημα ώστε να ανιχνεύει και να καταστρέφει τα καρκινικά κύτταρα μέσω της διέγερσης της απόκρισης των CD8+ και CD4+ Τ λεμφοκυττάρων κατά συγκεκριμένων καρκινικών αντιγόνων. Αρκετές τεχνολογικές πλατφόρμες έχουν χρησιμοποιηθεί για την ανάπτυξη αντικαρκινικών εμβολίων, συμπεριλαμβανομένων και αυτών κατά του HER2. Αυτές οι τεχνολογίες ποικίλλουν από εμβόλια απλών πεπτιδίων έως τα πιο περίπλοκα εμβόλια αυτόλογων ή αλλογενών κυττάρων και συνοψίζονται στον Πίνακα 4. Γενικά, τα εμβόλια κατά του καρκίνου βάσει της τεχνολογίας τους διακρίνονται στα ακόλουθα:
Εμβόλια πεπτιδίων, τα οποία χρησιμοποιούν πεπτίδια μερικών αμινοξέων και αποτελούν την πιο κοινώς χρησιμοποιούμενη τεχνολογία, όντας οικονομικότερα και έχοντας πιο εύκολη παραγωγή και χορήγηση και λιγότερες παρενέργειες συγκριτικά με τις άλλες εμβολιαστικές τεχνολογίες.
Εμβόλια πρωτεϊνών, τα οποία περιέχουν επίτοπους αντιγόνων ιστοσυμβατότητας HLΑ ταυτόχρονα τάξης Ι και τάξης ΙΙ και έτσι δεν υπόκεινται στους περιορισμούς του συστήματος MHC. Τα εμβόλια πρωτεϊνών ενεργοποιούν σε μεγαλύτερο βαθμό τα Τ λεμφοκύτταρα, οδηγώντας σε βελτιωμένη ανοσολογική απόκριση.
Κυτταρικά εμβόλια, τα οποία διακρίνονται σε αυτόλογα και αλλογενή, προερχόμενα αντίστοιχα από καρκινικά κύτταρα ασθενών και καρκινικές κυτταρικές σειρές. Τα εμβόλια αλλογενών κυττάρων προσφέρουν μία εναλλακτική επιλογή, καθώς μπορούν να ληφθούν από καθιερωμένες καρκινικές κυτταρικές σειρές που εκφράζουν συγκεκριμένα καρκινικά αντιγόνα.
Εμβόλια δενδριτικών κυττάρων, τα οποία επιτρέπουν την επεξεργασία των αντιγόνων από το ανοσοποιητικό σύστημα των ασθενών, επάγοντας ανοσολογικές αποκρίσεις έναντι πολλαπλών επίτοπων.
Εμβόλια ανασυνδυασμένου DNA ή ιικών φορέων, τα οποία αποτελούν μία εύκολη και πρακτική εμβολιαστική προσέγγιση δεδομένης της απλότητας, ασφάλειας και οικονομικότητάς τους. (Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τις τεχνολογίες των εμβολίων κατά του καρκίνου, μπορείτε να ανατρέξετε στο άρθρο «Νεότερες εξελίξεις: θεραπευτικά εμβόλια κατά του καρκίνου» του τεύχους Σεπτεμβρίου-Οκτωβρίου 2022)
Ένα βασικό στοιχείο που επηρεάζει την αποτελεσματικότητα των εμβολίων κατά του καρκίνου είναι το περιβάλλον της θεραπείας και τα επιμέρους χαρακτηριστικά του. Είναι ευρέως αποδεκτό ότι το φορτίο της ασθένειας και το ανοσοκατασταλτικό καρκινικό μικροπεριβάλλον στη μεταστατική νόσο μπορούν να περιορίσουν τη δραστικότητα των Τ λεμφοκυττάρων. Τα εμβόλια κατά του καρκίνου μπορεί να είναι πιο αποτελεσματικά σε περιβάλλον ασθένειας χαμηλού φορτίου, όπως στον πρώιμο καρκίνο του μαστού μετεγχειρητικά και στο προκακοήθες μη διηθητικό (in situ) πορογενές καρκίνωμα. Συνδυασμοί των αντικαρκινικών εμβολίων με ICIs, χημειοθεραπεία και/ή στοχευμένους θεραπευτικούς παράγοντες ενδέχεται να ενισχύσουν την αποτελεσματικότητα των αντικαρκινικών εμβολίων στο νεοεπικουρικό θεραπευτικό περιβάλλον και πιθανώς να διευκολύνουν την υπερκέραση του κατασταλτικού καρκινικού μικροπεριβάλλοντος στην προχωρημένη νόσο.
Μελλοντικές κατευθύνσεις της έρευνας κατά του καρκίνου του μαστού
Το αξιοσημείωτο ταξίδι της ανακάλυψης του υποδοχέα HER2 ως ογκογονιδίου, βιοδείκτη και θεραπευτικού στόχου για τη θεραπεία του επιθετικού καρκίνου του μαστού έχει οδηγήσει σε μία πρωτοφανή βελτίωση της επιβίωσης των ασθενών. Αυτή η επιτυχία οφείλεται στην εξαιρετική ανταπόκριση του υποδοχέα HER2 στη στοχευμένη θεραπεία, η οποία διατηρείται ακόμη και μετά από πολλαπλές γραμμές θεραπείας. Το τεράστιο ενδιαφέρον στην περαιτέρω ανακάλυψη και ανάπτυξη φαρμακευτικών παραγόντων για τους θετικούς στον HER2 καρκίνους του μαστού αντικατοπτρίζεται από τον πολύ μεγάλο αριθμό κλινικών δοκιμών που βρίσκονται σε εξέλιξη (1.922 σχετικές κλινικές δοκιμές ήταν εγγεγραμμένες στον ιστότοπο ‘ClinicalTrials.gov’ κατά τη δημοσίευση της πρωτότυπης πηγής [Νοέμβριος 2022] και 1.547 κατά τη συγγραφή του παρόντος άρθρου [Αύγουστος 2023]).
Αρκετά σηματοδοτικά μονοπάτια έχουν ήδη στοχευθεί με επιτυχία, ενώ υπάρχουν αρκετοί μηχανισμοί αντίστασης που μπορούν να διερευνηθούν για τη θεραπεία του θετικού στον HER2 μεταστατικού καρκίνου του μαστού. Τα πεδία έρευνας είναι πολλά και συναρπαστικά, με ένα παράδειγμα να αποτελεί η αξιοποίηση του μικροβιώματος και η συνεχιζόμενη προσπάθεια διερεύνησης του ρόλου του εντέρου στην ανοσοθεραπεία. Επιπρόσθετα, έχουν ανακαλυφθεί αρκετά εργαλεία που ενισχύουν την ανακάλυψη φαρμάκων, όπως η τεχνητή νοημοσύνη, η γενετική τεχνική CRISPR-Cas9, η αλληλούχιση του DNA ή/και mRNA ενός μόνο κυττάρου, η τρανσκριπτομική και πρωτεομική χωρικότητα και η θεραποδιαγνωστική, με αυτή τη λίστα να διευρύνεται διαρκώς. Πρόσφατες φαρμακευτικές συνθέσεις όπως τα συζεύγματα αντισωμάτων-φαρμάκων και τα διειδικά αντισώματα/μόρια θα συνεχίσουν να βελτιώνουν την ικανότητα της ασφαλούς στόχευσης των θετικών στον HER2 καρκινικών κυττάρων ενώ θα περιορίζονται οι ανεπιθύμητες ενέργειες των ασθενών. Χτίζοντας πάνω στα προηγούμενα επιτεύγματα στον τομέα της στοχευμένης κατά του HER2 θεραπείας, η διερεύνηση αυτών των νέων τεχνικών και μεθόδων αναμένεται να οδηγήσει τελικά σε συνεχείς προόδους του θεραπευτικού πεδίου κατά του καρκίνου του μαστού.
Αφορά περισσότερο τις γυναίκες άνω των 45 με ακανόνιστη αιμοραγία. Το 90% των χειρουργικών διαγνωστικών διαδικασιών καθίσταται περιττό.
Στο μέλλον, η διάγνωση του καρκίνου της μήτρας θα είναι όλο και περισσότερο δυνατή χωρίς χειρουργική επέμβαση. Μια νέα μελέτη επιβεβαίωσε την αποτελεσματικότητα του λεγόμενου τεστ “WID-qEC”, το οποίο αναπτύχθηκε υπό την ηγεσία του ερευνητή από το Τιρόλο, Martin Widschwendter.
Σύμφωνα με τη μελέτη, το 90% των χειρουργικών διαγνωστικών διαδικασιών, όπως οι υστεροσκοπήσεις και οι απόξεση τραχήλου της μήτρας, θα μπορούσαν να αποφευχθούν σε γυναίκες με μη φυσιολογική κολπική αιμορραγία κατά τη διάρκεια ή μετά την εμμηνόπαυση.
Η μελέτη, η οποία δημοσιεύθηκε σήμερα στο περιοδικό “The Lancet Oncology”, εξέτασε 400 γυναίκες ηλικίας 45 ετών και άνω που επισκέφθηκαν μια εξειδικευμένη κλινική στο Λονδίνο λόγω μη φυσιολογικής αιμορραγίας, σύμπτωμα καρκίνου της μήτρας.
Μια σειρά από απεικονιστικές διαδικασίες (κυρίως υπέρηχοι) χρησιμοποιήθηκαν ως τυπικές διαδικασίες και, εάν κρινόταν απαραίτητο, πραγματοποιήθηκε διαγνωστική χειρουργική επέμβαση, όπως υστεροσκόπηση και απόξεση, σύμφωνα με την κλινική του Tυρόλο. Ο ίδιος αριθμός περιπτώσεων καρκίνου (91%) εντοπίστηκε σωστά τόσο με την τυπική διαδικασία όσο και με τη νέα εξέταση, η οποία περιλαμβάνει τη λήψη επιχρίσματος.
Σε σύγκριση με την τυπική διαδικασία (υπερηχογράφημα), ωστόσο, το τεστ εξοικονόμησε το 90% των χειρουργικών διαγνωστικών διαδικασιών.
Αυτό απλοποιεί σημαντικά τη διαγνωστική διαδικασία. “Το τεστ WID-qEC μειώνει σημαντικά τον αριθμό των γυναικών που χρειάζονται χειρουργική εξέταση και βοηθά στον εντοπισμό εκείνων που χρειάζονται περισσότερο μια γρήγορη ιστολογική εκτίμηση και στη συνέχεια μια γρήγορη και αντίστοιχα λιγότερο επιβαρυμένη θεραπεία”, δήλωσε ο Widschwendter, επικεφαλής του ερευνητικού ινστιτούτου EUTOPS στο Πανεπιστήμιο του Ίνσμπρουκ.
Ο καρκίνος της μήτρας (που προέρχεται από το βλεννογόνο της μήτρας) είναι ο τέταρτος πιο συχνός καρκίνος στις γυναίκες, υπερδιπλάσιος από τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας, και ο αριθμός των περιπτώσεων αυξάνεται με ταχείς ρυθμούς, ενημέρωσε η κλινική του Τυρόλο.
Ωστόσο, εάν διαγνωστεί έγκαιρα, ο καρκίνος της μήτρας είναι εύκολα αντιμετωπίσιμος και οι πιθανότητες ανάρρωσης είναι υψηλές. Ωστόσο, ακόμη και μικρές καθυστερήσεις στη διάγνωση θα μείωναν σημαντικά το ποσοστό επιβίωσης.
Το πειραματικό εμφύτευμα τοποθετήθηκε πριν από 2 χρόνια σε έναν ασθενή με καθημερινές, πολλαπλές πτώσεις.
Ένας άνδρας με προχωρημένη νόσο Πάρκινσον κατόρθωσε να περπατήσει ξανά, χάρη σε ένα ειδικό εμφύτευμα που τοποθετήθηκε στη σπονδυλική στήλη του για να διεγείρει τα νεύρα των ποδιών του.
Ο 63χρονος Marc Gauthier, από το Μπορντώ της Γαλλίας, είναι ο πρώτος άνθρωπος στον κόσμο στον οποίο τοποθετήθηκε η συσκευή.
Όπως δήλωσε στους δημοσιογράφους, η συσκευή που έδωσε δεύτερη ευκαιρία στη ζωή. Πλέον μπορεί να βαδίζει πολλά χιλιόμετρα, ενώ πριν την τοποθέτησή της έμενε κλεισμένος στο σπίτι και είχε καθημερινά αρκετές πτώσεις.
Οι γιατροί του περιγράφουν την εξέλιξη αυτή στην ιατρική επιθεώρηση Nature Medicine. Όπως εξηγούν, πολλοί ασθενείς με προχωρημένη νόσο Πάρκινσον παρουσιάζουν πτώσεις, οι οποίες συχνά οφείλονται στο freezing.
Με τον όρο αυτό περιγράφεται η αιφνίδια, αθέλητη διακοπή της κίνησης την ώρα που ο ασθενής βαδίζει, με συνέπεια να χάνει την ισορροπία του και να πέφτει.
Πριν από την τοποθέτησή της, το να κάνει ο κ. Gauthier μερικά βήματα χωρίς να πέσει, αποτελούσε αληθινό άθλο. Τώρα, όμως, μόλις την ενεργοποιήσει, η βάδισή του μοιάζει σχεδόν φυσιολογική.
«Το να μπω έστω στο ασανσέρ ήταν ακατόρθωτο. Τώρα όμως δεν έχω πρόβλημα. Ανάβω τον διεγέρτη μου το πρωί και τον σβήνω το βράδυ. Αυτό μου επιτρέπει να βαδίζω καλύτερα και να είμαι σταθεροποιημένος», είπε. «Τώρα πια δεν φοβάμαι να κατέβω τις σκάλες. Κάθε Κυριακή πάω βόλτα, διασχίζοντας χωρίς διακοπή σχεδόν 6 χιλιόμετρα. Είναι εκπληκτικό».
Ο κ. Gauthier πρόσθεσε πως νιώθει ένα ελαφρύ «μυρμήγκιασμα» όσο η συσκευή είναι ενεργοποιημένη, αλλά δεν τον ενοχλεί.
Στην οσφυϊκή μοίρα
Ο νέος ερευνητικός (πειραματικός) διεγέρτης για ασθενείς με προχωρημένο νόσο Πάρκινσον τοποθετείται στην οσφυϊκή μοίρα της σπονδυλικής στήλης. Είναι μία μικρή συσκευή που στέλνει ηλεκτρικά μηνύματα στους μυς των ποδιών.
Τον έλεγχο των κινήσεών του εξακολουθεί να έχει ο ασθενής. Απλώς η συσκευή συμβάλλει στο να υπάρχει μια συνεχόμενη, ομαλή κίνηση, κατά τη βούλησή του.
Ο διεγέρτης συνδέεται με μια μικροσκοπική γεννήτρια με δική της παροχή ρεύματος, που εμφυτεύεται υποδορίως (κάτω από το δέρμα) στην κοιλιά του ασθενούς.
Μετά την εμφύτευση, ο κ. Gauthier υπεβλήθη επί εβδομάδες σε πρόγραμμα αποκατάστασης, κατά το οποίο έφερε αισθητήρες στα πόδια και στα παπούτσια του. Οι αισθητήρες έστελναν πληροφορίες στον διεγέρτη για να ρυθμιστεί με βάση τις δικές του κινήσεις.
Η τεχνολογία για τους ασθενείς με Πάρκινσον είναι παρόμοια με αυτήν που δοκιμάζεται εδώ και χρόνια σε ασθενείς με παραπληγία από τραύμα στο νωτιαίο μυελό, εξήγησε η Dr. Jocelyne Bloch, καθηγήτρια Νευροχειρουργικής στο Πανεπιστήμιο της Λωζάνης.
«Είναι εντυπωσιακός ο τρόπος με τον οποίο η στοχευμένη διέγερση του νωτιαίου μυελού μπορεί να διορθώσει κινητικές νόσους, όπως η Πάρκινσον», πρόσθεσε.
Διέγερση του εγκεφάλου
Η όλη έρευνα αποτελεί συνεργασία του Ελβετικού Ομοσπονδιακού Ινστιτούτου Τεχνολογίας (EPFL) με τα πανεπιστήμια της Λωζάνης και του Μπορντώ. Επόμενο βήμα είναι να δοκιμαστεί ο διεγέρτης και σε άλλους ασθενείς με νόσο Πάρκινσον.
«Προς το παρόν τον έχουμε τοποθετήσει μόνο σε αυτόν τον ασθενή. Επομένως δεν γνωρίζουμε εάν θα υπάρχει ανάλογη ανταπόκριση σε όλους τους πάσχοντες», είπε ο Dr. Grégoire Courtine, καθηγητής Ιατρικής στο EPFL, ειδικός στην επιδιόρθωση του νωτιαίου μυελού.
Οι επιστήμονες ετοιμάζονται να δοκιμάσουν τη συσκευή σε ακόμα έξι πάσχοντες από νόσο Πάρκινσον. Την έρευνά τους χρηματοδοτεί το Ίδρυμα Michael J Fox.
Στους ασθενείς με νόσο Πάρκινσον συχνά τοποθετείται διεγέρτης στον εγκέφαλο, για να βελτιώσει τα συμπτώματά τους. Ωστόσο ο κ. Gauthier δεν ήταν κατάλληλος υποψήφιος γι’ αυτή τη θεραπεία.
Ωστόσο κανένας διεγέρτης δεν οδηγεί στην ίαση. Η νόσος Πάρκινσον είναι μία προοδευτικά εξελισσόμενη ασθένεια, που επιδεινώνεται με την πάροδο του χρόνου, λένε οι ειδικοί.
