Συντάκτης: grammateia

Ο ΠΟΥ Ευρώπης διοργάνωσε Περιφερειακή Συνάντηση Υψηλού Επιπέδου στις 22-23 Μαρτίου 2023 στο Βουκουρέστι της Ρουμανίας.

Η ατζέντα αφορούσε στην σοβούσα κρίση του ανθρώπινου δυναμικού στον τομέα υγείας που απειλεί τα ευρωπαϊκά συστήματα υγείας επηρεάζοντας και τα εκατομμύρια των εργαζομένων σε αυτά.

Βασικές αιτίες είναι η γήρανση του εργατικού δυναμικού, η δυσκολίες για την προσέλκυση αλλά και συγκράτηση νέων επαγγελματιών υγείας, ενώ εξετάστηκε και η ανάγκη για υποστήριξη
σε θέματα ψυχικής υγείας.

Στόχος ήταν η κινητοποίηση των ενεργειών των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων για την υποστήριξη και την προστασία όλων των εργαζομένων στον τομέα της υγείας και κορυφώθηκε με την έγκριση της Διακήρυξης του Βουκουρεστίου για το Εργατικό Δυναμικό στον τομέα της Υγείας και της Φροντίδας, η οποία εγκρίθηκε και από τις 53 συμμετέχουσες χώρες.

Συμμετείχαν Υπουργοί Υγείας και κυβερνητικοί εκπρόσωποι χωρών, εκπρόσωποι της Κοινωνίας των Πολιτών, ακαδημαϊκοί, εμπειρογνώμονες σε θέματα πολιτικής και ανθρώπινου δυναμικού καθώς και επαγγελματίες υγείας.

Από ελληνικής πλευράς η κυρία Δάφνη Καϊτελίδου Καθηγήτρια του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (ΕΚΠΑ), Πρόεδρος του Οργανισμού Διασφάλισης της Ποιότητας στην Υγείας (Ο.ΔΙ.Π.Υ.) και εμπειρογνώμονας του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας σε θέματα Ανθρώπινου Δυναμικού.

Η διακήρυξη του Βουκουρεστίου περιγράφει σειρά συγκεκριμένων ενεργειών όπως:

– Η ενίσχυση των προσλήψεων και η βελτίωση της συγκράτησης του ανθρώπινου δυναμικού στον τομέα της υγείας, με την αξιοποίηση μέτρων που αποδεικνύεται ότι λειτουργούν σε διαφορετικά στάδια της σταδιοδρομίας του ατόμου, την εφαρμογή των αρχών του Παγκόσμιου Κώδικα Πρακτικής του ΠΟΥ για τη πρόσληψη προσωπικού στον τομέα της υγείας και την έμφαση στην προσέλκυση και συγκράτηση των επαγγελματιών υγείας σε αγροτικές, απομακρυσμένες και άλλες υπο-εξυπηρετούμενες περιοχές.

– Η βελτιστοποίηση της απόδοσης του εργατικού δυναμικού στον τομέα της υγείας και της φροντίδας με δράσεις για καλύτερες συνθήκες, προστασία της υγείας και της ψυχικής ευεξίας, την αντιμετωπίση προβλημάτων όπως το εργασιακό άγχος η εξουθένωση και η ασφάλεια στον χώρο εργασίας.

– Ο καλύτερος στρατηγικός σχεδιασμός θα λαμβάνει υπόψη τη δυναμική της αγοράς εργασίας στον τομέα της υγείας και θα προωθεί διακυβερνητικές και διατομεακές δράσεις με την ευρύτερη δυνατή συμμετοχή.

Νέα δράση από τον Οργανισμό Διασφάλισης Ποιότητας Υγείας

Να σημειωθεί εδώ ότι ο ΟΔΙΠΥ σε συνεργασία με το ΕΚΠΑ συμμετέχει ήδη σε έργο για την ενίσχυση του Ανθρώπινου Δυναμικού στον τομέα της Υγείας στη χώρα, την Ευρωπαϊκή κοινή δράση HEROES (EU Joint Action 10 – Health Workforce to meet Health challenges) στο οποίο θα συμμετέχουν εμπειρογνώμονες από τον ΠΟΥ αλλά και ερευνητές από άλλες χώρες που εφαρμόζουν επιτυχώς παρόμοια μοντέλα.

Το έργο θα διαρκέσει 36 μήνες και η εναρκτήρια συνάντηση πραγματοποιήθηκε στις 15-16 Φεβρουαρίου 2023 στη Ρώμη της Ιταλίας.

Η δράση χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση και στοχεύει στη βελτίωση των ικανοτήτων σχεδιασμού για το Ανθρώπινο Δυναμικό στον τομέα της Υγείας των ευρωπαϊκών χωρών, ώστε να διασφαλιστεί η προσβασιμότητα, η βιωσιμότητα και η ανθεκτικότητα των υπηρεσιών και των συστημάτων υγείας. στον καλύτερο σχεδιασμό για το ανθρώπινο δυναμικό στον τομέα της υγείας των Ευρωπαϊκών χωρών.

Αξίζει να αναφερθεί πως στο πλαίσιο αυτής της δράσης αλλά και των συνεργασιών που λαμβάνουν χώρα με διεθνείς φορείς, θα αναπτυχθεί, για πρώτη φορά για την Ελλάδα, εργαλείο για την πρόβλεψη των υφιστάμενων και μελλοντικών αναγκών στελέχωσης των υπηρεσιών υγείας της.

Πηγη: https://www.news4health.gr/

Το κενό στην εμβολιαστική κάλυψη σοβαρών νόσων όπως η Μηνιγγίτιδα Β, που άφησε πίσω του ο κορονοϊός, έχει θέσει σε επιφυλακή τους Έλληνες παιδιάτρους. Τα περιοριστικά μέτρα κατά της Covid 19 είναι πλέον παρελθόν, ωστόσο η Ελλάδα δεν έχει καταφέρει δυστυχώς να επανέλθει στα προ πανδημίας επίπεδα εμβολιαστικής κάλυψης.

Μηνιγγίτιδα Β: Η ύπουλη νόσος

Οι παιδίατροι χαρακτηρίζουν τη  Μηνιγγίτιδα Β  ως ύπουλη νόσο, και όχι άδικα, αφού τα αρχικά συμπτώματα της προσομοιάζουν αυτά ενός κοινού κρυολογήματος. Πυρετός, κεφαλαλγία, νωθρότητα. Το πιο τρομακτικό χαρακτηριστικό της ωστόσο, είναι η δυνατότητα που έχει να εξελίσσεται ραγδαία, ακόμα και μέσα σε 24 ώρες.

Η νόσος μπορεί να προσβάλλει βρέφη και παιδιά κάθε ηλικίας. Το βακτήριο που προκαλεί τη Μηνιγγίτιδα Β, μεταδίδεται με τα σταγονίδια και το σάλιο. Τα βρέφη λόγω του ανώριμου ανοσοποιητικού τους συστήματος κινδυνεύουν επιπλέον να μολυνθούν, καθώς εκτίθενται στο κοινωνικό τους περιβάλλον, ακόμα και αν αυτό είναι το στενό οικογενειακό. Κι αυτό καθώς, σύμφωνα με στατιστικά στοιχεία, περίπου ένας στους δέκα ενήλικες, μπορεί κάποια στιγμή στη ζωή του να φέρει το  βακτήριο, χωρίς να παρουσιάζει κανένα σύμπτωμα. Έτσι, ένα φιλί, ένα φτέρνισμα, ή ένας στιγμιαίος βήχας, μπορεί να γίνει το μέσο μετάδοσης αυτής της σπάνιας αλλά επικίνδυνης νόσου.

Υπολογίζεται ότι 1 στα 5 περιστατικά της Μηνιγγίτιδας Β, μπορεί να εμφανίσει σοβαρές επιπλοκές που θα καταλήξουν σε μόνιμες αναπηρίες ή βλάβες. Μικρό ποσοστό περιστατικών, έχει θανατηφόρο εξέλιξη. Σύμφωνα με τα στοιχειά του ΕΟΔΥ, στην Ελλάδα  κατά την περίοδο 2004-2021 καταγράφηκαν 66 θάνατοι από μηνιγγιτιδόκοκκο ποσοστό που αναλογεί σε θνητότητα 6%. Πιο ευάλωτα σε πιθανότητα εμφάνισης επιπλοκών τέτοιας βαρύτητας τα παιδιά κάτω των 4 ετών, με τους εφήβους να ακολουθούν σύμφωνα με διεθνείς καταγραφές. Μοναδικός τρόπος προστασίας παραμένει ο εμβολιασμός.

Ο αντίκτυπος της πανδημίας

Η άρση των μέτρων κατά της πανδημίας, έφερε μια αιφνιδιαστική – μη αναμενόμενη – αύξηση νοσηρότητας στον παιδιατρικό πληθυσμό λόγω μεταδιδόμενων νοσημάτων. Αν αυτό υπολογιστεί συνδυαστικά με το φαινόμενο πλημμελούς εμβολιαστικής κάλυψης των παιδιών κατά την διάρκεια της πανδημίας, εξηγεί την βαθιά ανησυχία που εκφράζουν οι παιδίατροι.

Η παρατεταμένη υγειονομική κρίση, επηρέασε την συνέπεια με την οποία οι γονείς προχωρούσαν στους εμβολιασμούς. Ακόμα και για νόσους που μπορούν να προληφθούν αποτελεσματικά και με ασφάλεια, όπως αυτή της Μηνιγγίτιδας Β, για την οποία η έναρξη του εμβολιασμού μπορεί να γίνει από τους 2 μήνες ζωής του παιδιού και μετά.

Η δυσλειτουργία στα συστήματα υγείας όλων των χωρών και ο φόβος για επίσκεψη σε χώρους παροχής ιατρικών υπηρεσιών εν μέσω κορονοϊού, ήταν παγκόσμιο τροχοπέδη στο σωτήριο για πολλές δεκαετίες εμβολιαστικό πρόγραμμα. Είναι μάλιστα χαρακτηριστικό, ότι σε ευρωπαϊκές χώρες, όπως η Γαλλία, η Γερμανία και το Ηνωμένο Βασίλειο, όπου οι υγειονομικές αρχές επίσης κατέγραψαν την τελευταία 3ετια μείωση των εμβολιασμών, μετά την άρση των περιοριστικών μέτρων σημειώθηκε σημαντική αύξηση κρουσμάτων Μηνιγγίτιδας Β.

Ρωτήστε τον παιδίατρο

Ευτυχώς η Μηνιγγίτιδα Β είναι μια νόσος που μπορεί να προληφθεί μέσω του εμβολιασμού. Οι παιδίατροι, διευκρινίζουν ότι δεν πρέπει να γίνεται σύγχυση με τον επίσης απαραίτητο εμβολιασμό κατά των υπόλοιπων τύπων μηνιγγίτιδας, ο οποίος δεν προστατεύει τα παιδιά από την Μηνιγγίτιδα τύπου Β.

Οι γονείς ενθαρρύνονται να συζητήσουν με τον προσωπικό τους παιδίατρο, που είναι ο πλέον κατάλληλος για να τους ενημερώσει αν το παιδί τους είναι οχυρωμένο έναντι του συγκεκριμένου τύπου Β της Μηνιγγίτιδας καθώς υπάρχουν διαφορετικά εμβόλια για κάθε τύπο.

Τη σημαντικότητα της πρόληψης της Μηνιγγίτιδας υπογραμμίζει και ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας μέσα από το όραμά του για έναν «κόσμο ελεύθερο» από Μηνιγγίτιδα μέχρι το 2030 με τον εμβολιασμό να αποτελεί το μοναδικό όπλο προς αυτή την κατεύθυνση.

Ας μην το αναβάλλουμε άλλο. Ρωτάμε σήμερα τον παιδίατρο μας για τη μηνιγγίτιδα Β.

Πηγη: https://www.news4health.gr/

Η Ευαγγελία Παπαδαυίδ, Καθηγήτρια Δερματολογίας-Αφροδισιολογίας της Ιατρικής Σχολής του ΕΚΠΑ, εξηγεί στο ygeiamou.gr τι προκαλεί τις υφέσεις και εξάρσεις της ψωρίασης καθώς και τις νεότερες θεραπευτικές επιλογές που συμβάλλουν στην απόλυτη κάθαρση του δέρματος

Το δέρμα είναι το μεγαλύτερο όργανο του ανθρώπινου σώματος, διαδραματίζοντας πολλαπλούς ρόλους, όπως η προστασία μας από παθογόνους «εισβολείς», η θερμορρύθμιση, η αντίληψη των αισθήσεων αλλά και η ανοσία.  Αποτελείται από τρία κύρια στρώματα (επιδερμίδα, χόριο και υπόδερμα) και η παθολογία του μπορεί να περιορίζεται στα όρια του δέρματός ή και να υποδηλώνει/ επεκτείνεται και πέραν αυτού.

Η ψωρίαση αποτελεί μία χρόνια φλεγμονώδη πάθηση που αφορά στο 2-4% του παγκόσμιου πληθυσμού με έντονα αρνητικό αντίκτυπο στην ποιότητα ζωής των ασθενών η οποία χαρακτηρίζεται από υπέρμετρο πολλαπλασιασμό των κυττάρων του δέρματος και συστηματική φλεγμονή. Η Ευαγγελία Παπαδαυίδ, Καθηγήτρια Δερματολογίας-Αφροδισιολογίας της Ιατρικής Σχολής του Εθνικού Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (EKΠΑ), στη Β’ Κλινική Αφροδισίων και Δερματικών Νόσων του Πανεπιστημιακού Γενικού Νοσοκομείου «Αττικόν», εξηγεί συνομιλώντας στο ygeiamou.gr τι προκαλεί τη νόσο και ποιες είναι οι σύγχρονες θεραπευτικές επιλογές που οδηγούν στην απόλυτη κάθαρση του δέρματος.

ygeiamou.gr: Κυρία Παπαδαυίδ, η ψωρίαση αφορά στην Ελλάδα περίπου 200.000 άτομα. Από τι προκαλείται και ποια τα κυρίαρχα συμπτώματά της;

Ευαγγελία Παπαδαυίδ: Η ψωρίαση είναι ένα συχνό νόσημα με άγνωστη αιτιολογία. Η κληρονομικότητα παίζει κάποιο ρόλο καθώς ένας στους τρεις ασθενείς αναφέρει οικογενειακό ιστορικό, η πλειοψηφία των ασθενών όμως δεν έχει κανέναν συγγενή με τη νόσο. Αποτελεί μία ασθένεια με χαρακτηριστική κλινική εικόνα. Οι τυπικές ερυθρές πλάκες της ψωρίασης καλύπτονται από λευκό λέπι και εντοπίζονται συνήθως σε συμμετρικές θέσεις, όπως είναι οι αγκώνες και τα γόνατα, το τριχωτό της κεφαλής και ο κορμός. Πολύ συχνά οι ασθενείς με ψωρίαση φέρουν επίσης βλάβες σε ειδικές θέσεις όπως είναι τα γεννητικά όργανα, οι παλάμες και τα πέλματα.

ygeiamou.gr: Η νόσος παρουσιάζει υφέσεις και εξάρσεις. Τι προκαλεί αυτές τις διακυμάνσεις;

Ευαγγελία Παπαδαυίδ: Η ψωρίαση αποτελεί ένα συνδυασμό ενδογενούς προδιάθεσης και εξωγενών παραγόντων που προκαλούν τις γνωστές – σε ασθενείς και δερματολόγους – εξάρσεις και υφέσεις. Το στρες, οι λοιμώξεις, οι ορμονικές μεταβολές, φάρμακα αλλά και η αύξηση του σωματικού βάρους, το αλκοόλ και το κάπνισμα και οι τραυματισμοί αποτελούν παράγοντες που μπορεί να κινητοποιήσουν τη φλεγμονώδη διαδικασία και να οδηγήσουν είτε σε εμφάνιση της νόσου είτε σε μία έξαρση αυτής.

Ευαγγελία Παπαδαυίδ: Η επιλογή της θεραπείας βασίζεται στην εξατομικευμένη προσέγγιση. Η ηλικία του, το φύλο, η οικογενειακή κατάσταση, οι συνθήκες ζωής, οι συννοσηρότητες αλλά και επιμέρους παράγοντες όπως η ύπαρξη νόσου σε ειδικές θέσεις όπως τα νύχια και το τριχωτό αλλά και το σωματικό του βάρος και το ιστορικό του είναι κάποια από τα στοιχεία που πρέπει να ληφθούν υπόψιν κατά τη θεραπευτική προσέγγιση. Ο ίδιος ο ασθενής δεν είναι φυσικά αμέτοχος στη διαδικασία αυτή αλλά παίζει ενεργό ρόλο μέσω της διαδικασίας της συνναπόφασης.

ygeiamou.gr: Υπάρχουν θεραπείες που βοηθούν στην καλύτερη συμμόρφωση του ασθενή στη θεραπεία;

Ευαγγελία Παπαδαυίδ: Καταρχάς να πούμε ότι ο καλά συμμορφωμένος ασθενής είναι αυτός που είναι καλά ενημερωμένος και έχει παίξει ενεργητικό ρόλο στη διαδικασία της θεραπευτικής επιλογής. Άρα γνωρίζει τι περιμένει πότε και γιατί. Από εκεί και πέρα τα δύο πιο σημαντικά σημεία για την καλή συμμόρφωση είναι το ευέλικτο δασολογικό σχήμα και η απουσία ανεπιθύμητων ενεργειών.

ygeiamou.gr: Η μπιμεκιζουμάμπη σε τι πλεονεκτεί ως θεραπευτική επιλογή για την ψωρίαση;

Ευαγγελία Παπαδαυίδ: Η μπιμεκιζουμάμπη αποτελεί τον πιο σύγχρονο βιολογικό παράγοντα που ήρθε να προστεθεί στη θεραπευτική μας φαρέτρα στην ομάδα των στοχευμένων και πολύ αποτελεσματικών αυτών φαρμάκων. Έχει την ιδιότητα να είναι ο μοναδικός παράγοντας με ικανότητα δέσμευσης δύο φλεγμονωδών πρωτεϊνών των ιντελευκινών 17A και F, οι οποίες παίζουν κυρίαρχο ρόλο στην ψωριασική φλεγμονή. Επιτυγχάνει υψηλά ποσοστά απόλυτης δερματικής κάθαρσης σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα και με διάρκεια, όπως φαίνεται από τα μέχρι σήμερα δεδομένα. Το δοσολογικό του σχήμα είναι επίσης πολύ ευνοϊκό καθώς χορηγείται ανά οκτώ εβδομάδες και αποτελεί μία ασφαλή και αποτελεσματική θεραπεία για τους ασθενείς με μέτρια έως σοβαρή ψωρίαση κατά πλάκας.

Πηγη: https://www.ygeiamou.gr/

Πηγη: https://www.iatropedia.gr/

Πηγη: https://www.iatropedia.gr/

Που μπορεί να οδηγήσει η διαταραχή της συμπεριφοράς στον ύπνο (REM).

Τα τακτικά χτυπήματα, κλωτσιές ή κραυγές κατά τη διάρκεια του ύπνου μπορεί να υποδηλώνουν διαταραχή συμπεριφοράς στον ύπνο (REM), η οποία μπορεί να είναι προάγγελος νευρολογικών ασθενειών όπως η νόσος του Πάρκινσον ή η Άνοια. Το Γερμανικό Ίδρυμα Εγκεφάλου συστήνει την έγκαιρη επίσκεψη σε γιατρό εάν παρατηρούνται τέτοια σημάδια.

Στη Γερμανία, εκτιμάται ότι το 5% των ατόμων ηλικίας 60 ετών και άνω πάσχουν από διαταραχή συμπεριφοράς στον ύπνο (REM), η οποία συνδέεται με υπερδραστήρια ονειροπόληση.

Στη φάση του ύπνου REM, καταγράφονται ταχείες οφθαλμικές κινήσεις με κλειστά βλέφαρα, οι λεγόμενες ομώνυμες ταχείες οφθαλμικές κινήσεις (Rapid Eye Movements -REM). Τα όνειρα κατά τη διάρκεια αυτής της φάσης του ύπνου είναι συνήθως ιδιαίτερα ζωντανά, αλλά οι μύες είναι χαλαροί, οπότε ο κοιμώμενος συνήθως δεν κινείται πολύ.

Ωστόσο σε ανθρώπους με διαταραχή συμπεριφοράς στον ύπνο REM, η κατάσταση είναι διαφορετική: κραυγάζουν, κλωτσούν ή ξεσπούν ενώ ονειρεύονται.

Στη Γερμανία, υπολογίζεται ότι έως και 830.000 άτομα πάσχουν από διαταραχή συμπεριφοράς στον ύπνο REM, κυρίως άνδρες από 60 ετών και άνω.

Αυτό αναφέρει το Γερμανικό Ίδρυμα Εγκεφάλου σε σχετική του ανακοίνωση. “Τα γεμάτα δράση, μερικές φορές επιθετικά όνειρα που συμβαίνουν επανειλημμένα είναι χαρακτηριστικά αυτής της διαταραχής του ύπνου”, εξηγεί η καθηγήτρια Dr. Kathrin Reetz, αντιπρόεδρος του Γερμανικού Ιδρύματος Εγκεφάλου.

Σύμφωνα με αυτό, οι ονειροπόλοι συχνά αναφέρουν ότι φεύγουν ή δέχονται επίθεση στα όνειρά τους, εναντίον της οποίας προσπαθούν να αμυνθούν με κλωτσιές. Οι άνθρωποι που παρατηρούν τέτοια συμπεριφορά σε κάποιο άλλο άτομο που κοιμάται θα πρέπει οπωσδήποτε να του το πουν.

Και αυτό διότι η διαταραχή συμπεριφοράς στον ύπνο REM μπορεί να είναι προάγγελος της νόσου του Πάρκινσον, σύμφωνα με όσα ισχυρίζεται το Ίδρυμα εγκεφάλου. Σε περίπτωση επαναλαμβανόμενων επεισοδίων κατά τη διάρκεια του ύπνου, συνιστάται ιατρική εξέταση. Αυτή μπορεί να περιλαμβάνει επίσκεψη στο εργαστήριο ύπνου, νευρολογικές και νευροψυχολογικές εξετάσεις καθώς και απεικόνιση του εγκεφάλου.

Τα αίτια που κρύβονται πίσω από τη διαταραχή δεν είναι ακόμη πλήρως κατανοητά, ενημερώνει το Γερμανικό Ίδρυμα Εγκεφάλου στην ιστοσελίδα του.

Μέχρι και το 50% των ασθενών με νόσο του Πάρκινσον, περίπου το 80% των ασθενών με άνοια του σώματος Lewy και το 100% των ασθενών με πολυσυστηματική ατροφία, πάσχουν από αυτή τη διαταραχή. Τα συμπτώματα της διαταραχής της συμπεριφοράς του ύπνου REM προηγούνται συχνά των συμπτωμάτων των νευρολογικών ασθενειών.

Η διαταραχή μπορεί επίσης να προκληθεί από φαρμακευτική αγωγή, όπως τα αντικαταθλιπτικά. Η διαταραχή της συμπεριφοράς του ύπνου REM μπορεί να αντιμετωπιστεί συμπτωματικά, για παράδειγμα με κλοναζεπάμη και μελατονίνη. Ωστόσο, δεν υπάρχει επί του παρόντος διαθέσιμη αιτιώδης θεραπεία.

Είναι σημαντικό για τους πάσχοντες να μην βλάπτουν τον εαυτό τους ή τους άλλους κατά τη διάρκεια των “γεμάτων δράση” ονείρων.

Η δρ. Reetz συστήνει την απομάκρυνση αντικειμένων που ενέχουν κίνδυνο τραυματισμού κοντά στο κρεβάτι.

Ένα μαλακό χαλί ή χαλάκι μπροστά από το κρεβάτι θα μπορούσε να μετριάσει μια ενδεχόμενη πτώση.

“Τα άτομα με σοβαρή διαταραχή συμπεριφοράς στον ύπνο REM μπορεί να θέλουν να κοιμηθούν μόνα τους ή τουλάχιστον να βάλουν ένα μεγαλύτερο μαξιλάρι ανάμεσα στον εαυτό τους και την άλλη πλευρά του κρεβατιού”, καταλήγει στην ανακοίνωσή του το Ινστιτούτο.

Πηγη: https://www.iatronet.gr/

Ο καθηγητής Εξελικτικής Βιολογίας του ΑΠΘ, Θ. Αμπατζόπουλος, μιλά για το παρόν και το μέλλον μιας ραγδαία εξελισσόμενης επιστήμης, με αφορμή τα 50 χρόνια του Τμήματος.

Η εξατομικευμένη προσέγγιση του καρκίνου και άλλων ασθενειών είναι ένα από τα μεγάλα στοιχήματα της επιστήμης στα επόμενα χρόνια και η βιολογία βρίσκεται σε πρώτο πλάνο, μέσω της βιοπληροφορικής ανάλυσης ολόκληρου του γονιδιώματος. “Θα ήθελα πριν πεθάνω να δω την εξατομικευμένη προσέγγιση ασθενειών, σε ένα πλαίσιο προβλεψιμότητας ότι μπορεί κάποιος να αναπτύξει μια ασθένεια”, λέει στο iatronet.gr ο καθηγητής Εξελικτικής Βιολογίας, Θεόδωρος Αμπατζόπουλος , ο οποίος έχει συνδέσει την επιστημονική του διαδρομή με τα 50 χρόνια ιστορίας του βιολογικού του ΑΠΘ ως αυτόνομου Τμήματος, που γιορτάζονται φέτος.

Με αφορμή την επετειακή εκδήλωση της Τετάρτης, 5 Απριλίου, περιγράφει τους βασικούς σταθμούς αυτής της διαδρομής σε μια πραγματική “έκρηξη” που συντελέστηκε στην επιστήμη του. Μιλάει για τη συμβολή της Βιολογίας στην αντιμετώπιση της πανδημίας και την ανάπτυξη εμβολίων, για τους αρνητές της επιστήμης και για το πολύ λαμπρό μέλλον που διαγράφεται τα επόμενα χρόνια. Παράλληλα, διατυπώνει το παράπονό του για το ότι οι βιολόγοι δεν έχουν σήμερα κατοχυρωμένα επαγγελματικά δικαιώματα στην Ελλάδα, σε αντίθεση με τις υπόλοιπες χώρες του δυτικού κόσμου.

Σταθμοί στη διαδρομή μισού αιώνα

Το Τμήμα Βιολογίας του ΑΠΘ προέκυψε το 1973 από τη διχοτόμηση του Τμήματος Φυσιογνωσίας σε Βιολογικό και Γεωλογικό. Ο κ. Αμπατζόπουλος εισήλθε σε αυτό ως φοιτητής το 1975, στην τρίτη χρονιά λειτουργίας του ως αυτόνομου Τμήματος και παραμένει μέχρι σήμερα, διδάσκοντας τα τελευταία 42 χρόνια. Ως βασικό σταθμό αυτής της διαδρομής θεωρεί τον ερχομό από την Αμερική του αείμνηστου καθηγητή Κωνσταντίνου Καστρίτση, που εισήγαγε την εξελικτική βιολογία, η οποία αποτέλεσε τον συνδετικό κρίκο μεταξύ διαφορετικών μαθημάτων.

Έκτοτε το Τμήμα παρακολούθησε και μετέδωσε σε πάνω από 6.500 φοιτητές την εκρηκτική παραγωγή γνώσης σε παγκόσμιο επίπεδο, με “όχημα” κυρίως την αποκωδικοποίηση του γονιδιώματος του DNΑ και των συνεχών εξελίξεων σε αυτό το πεδίο.

Μπλε και πράσινοι κόκκοι

Ο καθηγητής θυμάται ότι ως φοιτητής δυσκολευόταν να εξηγήσει στους άλλους τι ακριβώς σπούδαζε. “Έλεγα Βιολογία και οι περισσότεροι άκουγαν Θεολογία. Δεν ήξεραν ούτε τη λέξη ως ήχο. Κάποιοι άλλοι που είχαν ακούσει, ρωτούσαν αν είμαστε αυτοί που ασχολούνται με το…βιολογικό πλύσιμο, τους μπλε και πράσινους κόκκους. Αυτό ήξερε η κοινωνία τότε”, αναφέρει χαρακτηριστικά, προσθέτοντας πως σήμερα η εικόνα είναι εντελώς διαφορετική με την ασύλληπτη εξέλιξη της μοριακής βιολογίας.

“Σήμερα, δεν νοείται ιατροδικαστική χωρίς να έχουμε μοριακούς δείκτες, μοριακές αναλύσεις DNA. Όπως δεν νοείται αντιμετώπιση πάρα πολλών ασθενειών που έχουν γενετικό, κληρονομικό χαρακτήρα. Η βιολογία έχει μπει παντού”, τονίζει, για να συμπληρώσει, ωστόσο, ότι “στην Ελλάδα είναι ακόμη αρκετά υποτονισμένη σε σχέση με όλες τις ευρωπαϊκές χώρες και την Αμερική, όπου η Ιατρική εντάσσεται στις βιολογικές επιστήμες”.

Η συμβολή στην πανδημία και οι “παρεξηγήσεις”

Η πανδημία κορωνοϊού ανέδειξε περαιτέρω τον καθοριστικό ρόλο της βιολογίας, τόσο στην αναγνώριση και ταυτοποίηση του ιού και των παραλλαγών του, όσο και στην ανάπτυξη εμβολίων και φαρμάκων.

“Η αλήθεια είναι ότι δεν υπάρχει εμβόλιο που να μην εντάσσεται γενικά στην πειραματική βιολογία. Και δεν υπάρχει ταυτοποίηση οργανισμών, είτε είναι ιοί, είτε μικρόβια ή οτιδήποτε άλλο, χωρίς τη βιολογία. Η πανδημία τόνισε την αναγκαιότητα της βιολογικής προσέγγισης”, σημειώνει ο καθηγητής, παρατηρώντας, πάντως, και ότι κάποιοι παρεξήγησαν αυτόν τον ρόλο.

“Έχουμε ακούσει πολλά. Κάποιοι μας θεωρούσαν αγνωστικιστές ή άθεους ή …διαβολοφιλόσοφους. Κάποιοι άλλοι, αρνητές της επιστήμης, μας κατηγόρησαν ότι βάζουμε μικρογονίδια στα εμβόλια, που θα μπορούσαν να αλλάξουν τη συμπεριφορά μας και άλλα ζητήματα», αναφέρει και προσθέτει: «Ορισμένοι άνθρωποι δεν είναι έτοιμοι να πιστέψουν τίποτα και επικαλούνται θέματα που παραπέμπουν σε άλλα πεδία, όπως αυτό της ευγονικής και της βελτίωσης των οργανισμών μέσω της γενετικής μηχανικής. Αυτά πολύ συχνά παρεξηγούνται. Όχι βέβαια ότι δεν έχουν γίνει και λάθη σε τομείς όπως τα γενετικά τροποποιημένα τρόφιμα”.

Εξατομικευμένη ιατρική και πρόβλεψη ασθενειών

Η επιστημονική έρευνα κινείται το ίδιο δυναμικά και στα επόμενα χρόνια αναμένεται να δώσει απαντήσεις σε μεγάλες προκλήσεις, όπως αυτή της εξατομικευμένης ιατρικής. “Θα ήθελα πολύ πριν πεθάνω να δω να φτάσουμε με τη μελέτη ολόκληρου του γονιδιώματος του ανθρώπου στο να κάνουμε εξατομικευμένη προσέγγιση για τον καρκίνο και για πάρα πολλές άλλες ασθένειες”, επισημαίνει ο κ.Αμπατζόπουλος και προσθέτει: “Κατά κάποιον τρόπο, να μπορέσουμε να προβλέψουμε ότι κάποιος, επειδή για παράδειγμα φιλοξενεί κάποια πρωτο-ογκογονίδια, έχει πολύ μεγαλύτερες πιθανότητες να εμφανίσει κάποια μορφή νεοπλασίας στο μέλλον και η διαχείριση να γίνεται εξατομικευμένα. Όχι όπως σήμερα που βγάζουμε ένα φάρμακο και το δίνουμε σε όλους”.

Αφού παρατηρεί πως δεν είμαστε πολύ μακριά από μια τέτοια εξέλιξη, σημειώνει πως αυτή θα προκύψει από την έρευνα της Βιοπληροφορικής, η οποία “παντρεύει” τη Βιολογία με την Πληροφορική. “Αυτή η επιστήμη έχει πάρα πολλά πράγματα να κάνει στο μέλλον. Μέσα από τη μελέτη του γενετικού κώδικα έχει την δυνατότητα να μελετά ειδικές ρυθμιστικές και εναρκτήριες περιοχές γονιδίων. Θα μπορούσαμε να διατυπώσουμε κάποια προβλεψιμότητα. Έχει άπειρο μέλλον μπροστά της”, τονίζει.

Το παράπονο των βιολόγων

Διατυπώνοντας το βασικό παράπονο του επιστημονικού του κλάδου, ο καθηγητής αναφέρει πως παρά τις τεράστιες εφαρμογές σε ένα πλήθος επιστημών, η Βιολογία δεν έχει μέχρι σήμερα νομικά κατοχυρωμένα επαγγελματικά δικαιώματα στην Ελλάδα.

“Με λυπεί ιδιαίτερα εμένα που διδάσκω 42 χρόνια στο Τμήμα και έχουμε βγάλει 6.500 επιστήμονες που στελεχώνουν τα καλύτερα πανεπιστήμια σε Ελλάδα και εξωτερικό”, αναφέρει και εξηγεί: “Ο βιολόγος είναι αναγκασμένος να κάνει όλες τις αναλύσεις, αλλά να μην έχει τη δυνατότητα ούτε καν να τις υπογράψει γιατί αυτό πρέπει να το κάνει ένας γιατρός. Αυτό δεν συμβαίνει σε καμία άλλη ευρωπαϊκή χώρα”.

Επετειακή εκδήλωση

Στο πλαίσιο του εορτασμού των 50 χρόνων, το Τμήμα Βιολογίας του ΑΠΘ διοργανώνει ημερίδα το απόγευμα της Τετάρτης με θέμα “Μισός Αιώνας Εξελικτικής Βιολογίας”.

Θα παρουσιαστούν θεωρητικές προσεγγίσεις και ερωτήματα από διαφορετικούς επιστημονικούς χώρους (Τμήματα Πληροφορικής, Νομικής και Δασολογίας και Φυσικού Περιβάλλοντος), στα οποία η επίδραση της εξελικτικής σκέψης έχει κεντρικό ρόλο.

Πηγη: https://www.iatronet.gr/

Η νέα μέθοδος της διαδερμικής εμφύτευσης τριγλώχινας βαλβίδας πραγματοποιείται χωρίς χειρουργείο και τομές, αλλά με καθετήρα από τη φλέβα του μηρού.

Με απόλυτη επιτυχία στέφθηκε, στο ΥΓΕΙΑ, η πρώτη στην Ελλάδα διαδερμική εμφύτευση τριγλώχινας βαλβίδας σε ασθενή με βαριά συμπτωματική ανεπάρκεια της γηγενούς βαλβίδας που ήταν ακατάλληλη για οποιαδήποτε άλλη χειρουργική ή επεμβατική θεραπεία. Η επέμβαση διενεργήθηκε από τους ιατρούς του Τμήματος Διαδερμικών Βαλβίδων του ΥΓΕΙΑ, που τελεί υπό τη Διεύθυνση του κ. Κωνσταντίνου Σπάργια.

Η νέα μέθοδος της διαδερμικής εμφύτευσης τριγλώχινας βαλβίδας πραγματοποιείται χωρίς χειρουργείο και τομές, αλλά με καθετήρα από τη φλέβα του μηρού, προσφέροντας μία εναλλακτική θεραπεία ελαχίστου κινδύνου σε επιλεγμένους ασθενείς, με όφελος τόσο στην κλινική τους κατάσταση, όσο και στην ποιότητα ζωής τους. Αξίζει να σημειωθεί πως η ανεπάρκεια της τριγλώχινας βαλβίδας είναι η δεύτερη συχνότερη βαλβιδοπάθεια στον αναπτυγμένο κόσμο, και οι ασθενείς αυτοί σπάνια υποβάλλονται σε χειρουργική επέμβαση επιδιόρθωσης ή αντικατάστασης, διότι το ρίσκο της επέμβασης είναι μεγάλο και τα αποτελέσματα επισφαλή.

Ο κ. Κωνσταντίνος Σπάργιας, Επεμβατικός Καρδιολόγος, Διευθυντής του Τμήματος Διαδερμικών Βαλβίδων ΥΓΕΙΑ, τονίζει: «Η μέθοδος της ετεροτοπικής εμφύτευσης τριγλώχινας βαλβίδας (TricValve, Orbus Neich P&F) έλαβε την έγκριση της Ευρωπαϊκής Ένωσης το 2021 και έκτοτε έχει εφαρμοστεί σε περίπου 1.000 ασθενείς παγκοσμίως. Οι μελέτες της έχουν καταδείξει σημαντική υποχώρηση των συμπτωμάτων και βελτίωση της ποιότητας ζωής των ασθενών που συνοδεύτηκαν από βελτιώσεις σε πολλές παραμέτρους καρδιακής λειτουργίας και απόδοσης. Η μέθοδος αυτή έρχεται να προσφέρει μία σχετικά απλή και ακίνδυνη θεραπευτική λύση σε ασθενείς που η χειρουργική επέμβαση κρίνεται υψηλού κινδύνου και η διαδερμική μέθοδος επιδιόρθωσης με κλιπς ως αναποτελεσματική».

Πηγη: https://www.iatronet.gr/

Συμβιώνουμε με 100 τρισεκατομμύρια μικροοργανισμούς και νοσούμε όταν αυτή η συμβίωση διαταράσσεται. Οι δυνατότητες παρέμβασης με προβιοτικά και τα μελλοντικά φάρμακα.

Δεν είναι καθόλου υπερβολή να πούμε ότι ο άνθρωπος είναι φιλοξενούμενος στο σύμπαν των μικροβίων”. Με αυτή τη φράση η καθηγήτρια Μικροβιολογίας στο ΑΠΘ, Γεωργία Γκιούλα, έδωσε το στίγμα του μεγέθους του ανθρώπινου μικροβιώματος, που αποτελείται από 100 τρισεκατομμύρια μικροοργανισμούς. Η συμβίωσή μας με αυτό περιγράφεται διεθνώς με την ελληνική λέξη ευβίωση (eubiosis). Όταν αυτή η σχέση διαταράσσεται, περνάμε στη δυσβίωση (dusbiosis), που πολλές φορές οδηγεί σε διάφορα νοσήματα, μεταξύ αυτών και ο καρκίνος.

Μιλώντας στο 2ο Πανελλήνιο Συνέδριο Θεραπευτικής του Καρκίνου, που διεξάγεται στη Θεσσαλονίκη, η κ. Γκιούλα περιέγραψε το “σύμπαν” του μικροβιώματος και την σχέση του με την ογκολογία. Αναφέρθηκε στις δυνατότητες παρέμβασης στο μικροβίωμα μέσω της χορήγησης προβιοτικών, ενώ διατύπωσε την εκτίμηση ότι σύντομα θα υπάρξουν και φαρμακευτικές παρεμβάσεις.

Ανθρώπινο μικροβίωμα

Το ανθρώπινο μικροβίωμα είναι το σύνολο των μικροοργανισμών – βακτήρια, ιοί, μύκητες, αρχαία – μαζί με τη γενετική πληροφορία που αυτά φέρουν, καθώς και το περιβάλλον με το οποίο αλληλεπιδρούν. Το 90% των κυττάρων στο σώμα μας είναι βακτηριακά και η συντριπτική πλειοψηφία τους ανευρίσκεται στο παχύ έντερο.

Στη διεθνή βιβλιογραφία το μικροβίωμα αναφέρεται ως ένα επιπλέον όργανο που φέρουμε, το οποίο ζυγίζει από 400 ως 1.200 γραμμάρια και το γενετικό του υλικό είναι εκατονταπλάσιο του συνόλου των ανθρώπινων γονιδίων. «Μιλάμε δηλαδή για μια πολυμικροβιακή κοινότητα με την οποία συμβιώνουμε καθημερινά, ελάχιστα κατανοημένη μέχρι σήμερα», σημείωσε η καθηγήτρια, προσθέτοντας πως ένα ποσοστό που μπορεί να φτάνει και το 60% αυτών των βακτηρίων δεν μπορεί να καλλιεργηθεί, άρα δεν είναι ορατό και μέχρι τώρα δεν γνωρίζαμε την παρουσία του. Η αναγνώριση έγινε δεκτή με την εξέλιξη των τεχνικών μοριακής βιολογίας και κυρίως τις τεχνικές αλληλούχισης νέας γενιάς, που το Εργαστήριο Μικροβιολογίας του ΑΠΘ διαθέτει εδώ και πάνω από 10 χρόνια.

“Mom matters”

Η μητέρα είναι ο κύριος παράγοντας που θα καθορίσει με ποια βακτήρια θα συμβιώσει το παιδί στη διάρκεια της ζωής του. Ο αποικισμός ξεκινάει από την ενδομήτρια ζωή – το λεγόμενο μητρικό αποτύπωμα – ενώ ένα περιβάλλον του ενδομητρίου που θεωρήσαμε μέχρι πολύ πρόσφατα στείρο μικροβίων, αποδείχτηκε ότι έχει χλωρίδα και βακτήρια, που ξεκινούν τον αποικισμό και τη διαμόρφωση του βασικού πυρήνα του μικροβιώματος.

“Μέχρι το τρίτο έτος της ζωής μας έχει διαμορφωθεί ο βασικός πυρήνας του μικροβιώματος”, επεσήμανε η κ. Γκιούλα, συμπληρώνοντας πως αυτός διαμορφώνεται μεταξύ άλλων από τον τρόπο τοκετού, τον θηλασμό, τη διατροφή, το περιβάλλον στο οποίο ζει το παιδί και κυρίως τις λοιμώξεις και τη λήψη αντιβιοτικών στα πρώτα τρία χρόνια της ζωής του. Όπως διευκρίνισε, πάντως, και τα μετέπειτα χρόνια μπορούν να υπάρξουν αλλαγές για διάφορους λόγους (αντιβιοτικά, λοιμώξεις, νοσήματα) που θα μπορούσαν μέχρι ένα ποσοστό να αλλάξουν τη σύνθεση του μικροβιώματος.

Μικροβίωμα και ογκολογία

Ο “διάλογος” ανάμεσα στα βακτήρια του μικροβιώματος και στο ανοσιακό μας σύστημα καθορίζει τον τρόπο με τον οποίο το ανοσιακό σύστημα θα “εκπαιδευτεί” από τα βακτήρια για να μπορεί να αναγνωρίσει τα παθογόνα, προκειμένου να τα αντιμετωπίσει. Αυτό έχει μεγάλη σημασία και στην ογκολογία, όπως παρατήρησε η μικροβιολόγος.

Πρωταγωνιστής του μικροβιώματος είναι το παχύ έντερο. Η αναλογία συγκεκριμένων ειδών βακτηρίων παίζει καθοριστικό ρόλο στην εμφάνιση διάφορων νοσημάτων, σε λοιμώξεις, στον εμβολιασμό και στην παχυσαρκία. Ένας άλλος δείκτης καθοριστικός για την ευβίωση της περιοχής είναι η ποικιλομορφία του εντερικού μικροβιώματος.

Η σχέση του μικροβιώματος με την ογκολογία, όπως εξήγησε η κ.Γκιούλα, ξεκινάει κυρίως από τη σύνδεσή του με το ανοσοποιητικό σύστημα. Εργασία του 2022 ανέδειξε το πώς το μικροβίωμα μπορεί να συνεισφέρει στην καρκινογένεση, να επηρεάσει την ανοσοεπιτήρηση του όγκου και την ανοσοθεραπεία “Η κατανόηση των σχέσεων και των αλληλεπιδράσεων ανάμεσα στα βακτήρια του μικροβιώματος και τον ξενιστή επηρεάζει την υγεία και τη νόσο και φαίνεται ότι τα επόμενα χρόνια θα επιφέρει ίσως και την ανάπτυξη νέων θεραπευτικών στρατηγικών που θα έχουν στόχο όπως λέει το paper το μικροβίωμα”, ανέφερε.

Άλλη μελέτη, πολύ πρόσφατη, συνδέει την ανάπτυξη και εξέλιξη του καρκίνου του παχέος εντέρου με ένα συγκεκριμένο βακτήριο, το fusobacterium nucleatum. Αυτό κανονικά δεν θα έπρεπε να βρίσκεται εκεί (είναι gramm- αναερόβιο βακτήριο της στοματικής κοιλότητας), και η παρουσία του είναι δυστυχώς πολύ σημαντική στην καρκινογένεση μέσω συγκεκριμένου μηχανισμού. Πολλές ακόμη μελέτες στη βιβλιογραφία αναφέρουν πληθώρα βακτηρίων που φαίνεται ότι συμμετέχουν στην εξέλιξη διάφορων τύπων καρκίνου, ενώ άλλες αναδεικνύουν τη σχέση του μικροβιώματος με αιματολογικές κακοήθειες.

Έχει ήδη ολοκληρωθεί η μελέτη του Εργαστηρίου Μικροβιολογίας του ΑΠΘ, σε συνεργασία με τη Μονάδα Μεταμόσχευσης Μυελού των Οστών στο νοσοκομείο “Γ. Παπανικολάου”, η οποία ανέδειξε ότι η μεγάλη ποικιλλομορφία βακτηρίων στην περίοδο πριν τη μεταμόσχευση αλλογενών αιμοποιητικών κυττάρων συσχετίζεται με χαμηλότερα ποσοστά θανάτων στους ασθενείς αυτούς.

Τρόποι παρέμβασης

Το ερώτημα είναι αν και σε ποιο βαθμό μπορούμε να παρέμβουμε, τροποποιώντας το μικροβίωμα, που όπως ειπώθηκε έχει διαμορφωθεί ως προς το βασικό του πυρήνα μέχρι το τρίτο έτος της ηλικίας μας.

Διευκρινίζοντας πως πρέπει να σταθούμε πολύ κριτικά στο θέμα, η κ. Γκούλα σημείωσε πως θεωρητικά μπορεί να γίνει τροποποίηση δίαιτας και επηρεασμός του μικροβιώματος με την χορήγηση προβιοτικών σε συνδυασμό με πρεβιοτικά.

“Για κάποια είδη όπως ο καρκίνος του παχέος εντέρου και το μελάνωμα υπάρχουν συστάσεις για χορήγηση συγκεκριμένων προβιοτικών. Το ερώτημα όμως είναι ποια συγκεκριμένα βακτήρια θα πρέπει να χορηγήσουμε, σε ποιον ασθενή, για πόσο και σε τι ποσό. Γιατί μιλάμε για ζωντανούς μικροοργανισμούς και υπάρχει περίπτωση να έχουμε αντίθετο αποτέλεσμα από αυτό το οποίο επιθυμούμε”, τόνισε για να προσθέσει: “Τελικά, ο στόχος είναι να βρούμε βακτήρια – βιοδείκτες που θα μας πουν ότι ο ασθενής μάλλον θα εξελιχθεί δυσμενώς ή όχι και από την άλλη να πούμε ακριβώς τι πρέπει να κάνουμε, γιατί πλέον μιλάμε για την υψηλότατη βαθμίδα της εξατομικευμένης ιατρικής και της ιατρικής ακριβείας”.

Καταλήγοντας, η καθηγήτρια εκτίμησε πως η εξελίξεις στον συγκεκριμένο τομέα τρέχουν τόσο γρήγορα που σύντομα θα υπάρχουν εξελίξεις που δεν θα αφορούν τα προβιοτικά, αλλά φάρμακα που θα περάσουν από κλινικές μελέτες και έγκριση.

Πηγη: https://www.iatronet.gr/