Συντάκτης: grammateia

6 Απριλίου 2023 – 11:30 π.μ.

Δωρεάν Βιωματικό Εργαστήριο: “Ψυχική Ανθεκτικότητα του παιδιού και της οικογένειας- Πρακτικές συμβουλές, ασκήσεις και εργαλεία για γονείς” Στο Βιωματικό Εργαστήριο που θα πραγματοποιηθεί την Πέμπτη 6 Απριλίου στις 11:30, θα συζητήσουμε σχετικά με πρακτικούς τρόπους ενίσχυσης της Ψυχικής Ανθεκτικότητας. Συγκεκριμένα, μέσα από δραστηριότητες που θα πραγματοποιηθούν στην κύρια ομάδα συσκέψεων του Zoom, αλλά και σε μικρότερες ομάδες συζήτησης, θα προτείνουμε εργαλεία και πρακτικές που μπορούμε να χρησιμοποιούμε τόσο εμείς όσο και τα παιδιά για να αντιμετωπίζουμε καλύτερα τις δυσκολίες και να είμαστε πιο ανθεκτικοί. Ενδεικτικά θέματα που θα συζητηθούν: ▶️Τρόποι με τους οποίους μπορούμε να ενισχύσουμε την ψυχική ανθεκτικότητα. ▶️ Μέθοδοι λειτουργικής ιεράρχησης προβλημάτων και θέσπισης ρεαλιστικών στόχων. ▶️Η διαχείριση των δυσκολιών μετατρέποντας τις αρνητικές σκέψεις σε ανθεκτικές. ▶️ Εργαλεία για την ενίσχυση της αυτοφροντίδας. Η διάρκεια του διαδικτυακού βιωματικού εργαστηρίου είναι 60 λεπτά. Οι θέσεις είναι περιορισμένες και θα τηρηθεί σειρά προτεραιότητας.   Κάνε εγγραφή   και έλα να συμπληρώσουμε μαζί τα κενά     Το πρόγραμμα “Νοιάζομαι για το παιδί μου” υλοποιείται από το Ινστιτούτο Prolepsis με την υποστήριξη της NN Hellas και αποσκοπεί στην προαγωγή της ψυχικής υγείας του παιδιού και της οικογένειας, μέσα από δράσεις ευαισθητοποίησης, ενημέρωσης και εκπαίδευσης. Στο πλαίσιο του προγράμματος, πραγματοποιούνται διαδραστικά εκπαιδευτικά σεμινάρια και βιωματικά εργαστήρια με τη δωρεάν συμμετοχή του κοινού, για σημαντικά ζητήματα ψυχικής υγείας που απασχολούν το παιδί, τον έφηβο και ολόκληρη την οικογένεια. Περισσότερες πληροφορίες αναφορικά με το πρόγραμμα, μπορείτε να βρείτε εδώ.

Ινστιτούτο Prolepsis Φραγκοκκλησιάς 7, 151 25, Μαρούσι T : +30 210 6255700   |   F : +30 210 6106810

Η υγεία είναι ένας κλάδος διαχρονικά συνυφασμένος με την καινοτομία, ωστόσο αυτό δεν ήταν πάντα τόσο ορατό. Η πρόσφατη πανδημία, η οποία ανέδειξε την ανάγκη για άμεσες θεραπευτικές λύσεις απέναντι σε έναν επικίνδυνο και ταχέως μεταλλασσόμενο ιό, την ανάγκη για επιτάχυνση της παραγωγής εμβολίων, φαρμάκων και μέσων πρόληψης, αλλά και την κομβική σημασία που έχει η ταχύτητα των αποφάσεων και επιλογών από τους οργανισμούς υγειονομικής περίθαλψης για την υγεία των πληθυσμών, έθεσε ξανά την καινοτομία στο επίκεντρο.

O τομέας της υγειονομικής περίθαλψης γνώρισε τον τελευταίο χρόνο νέες αλλαγές, νέα επιχειρηματικά μοντέλα, νέες συνεργασίες και πιεστικά χρονοδιαγράμματα, που απαιτούσαν από φορείς, οργανισμούς και επιχειρήσεις να επανεξετάζουν διαρκώς τον τρόπο λειτουργίας τους. Η καινοτομία έδειξε για μια ακόμα φορά ότι μπορεί να προσφέρει την υποστήριξη που χρειάζονται όλοι όσοι λαμβάνουν αποφάσεις στον κλάδο υγείας για να επιτύχουν τους στόχους τους. Σήμερα όλοι συμφωνούν ότι η καινοτομία θα διαμορφώσει εν πολλοίς το τοπίο στην υγειονομική περίθαλψη του μέλλοντος, είτε αυτό αφορά την έρευνα και ανάπτυξη νέων φαρμάκων και ιατροτεχνολογικού εξοπλισμού, είτε τη λειτουργία των νοσοκομείων, είτε την πρόληψη και διαχείριση χρονίων παθήσεων. Σύμφωνα με έρευνα της Deloitte, η λίστα των κορυφαίων 10 καινοτομιών που θα προσφέρουν τα περισσότερα στην υγειονομική περίθαλψη τα προσεχή χρόνια περιλαμβάνει τα εξής:

1. Αλληλούχιση επόμενης γενιάς (NGS)
Η πρόοδος στη γενετική αλληλούχιση θα μπορούσε να οδηγήσει στον εντοπισμό πληθυσμών σε κίνδυνο, όπου οι πρώιμες παρεμβάσεις θα μπορούσαν να εξοικονομήσουν κόστος υγειονομικής περίθαλψης. Οι διαγνωστικές εξετάσεις μπορεί επίσης να βοηθήσουν τους κλινικούς ιατρούς να στοχεύουν συγκεκριμένα φάρμακα σε ασθενείς που είναι πιθανό να ανταποκριθούν καλά σε αυτά, μειώνοντας ή εξαλείφοντας τη χρήση αναποτελεσματικών θεραπειών. Οι ερευνητές που εργάστηκαν στο Πρόγραμμα Ανθρώπινου Γονιδιώματος ολοκλήρωσαν την αλληλούχιση του πρώτου ανθρώπινου γονιδιώματος το 2001, και χρειάστηκαν 15 χρόνια και κόστος 3 δισεκατομμύρια δολάρια. Έκτοτε, οι πρόοδος στις τεχνικές αλληλουχίας έχουν οδηγήσει σε εκθετικές αυξήσεις στην έξοδο δεδομένων για κάθε εκτέλεση αλληλουχίας και το κόστος έχει μειωθεί σημαντικά: οι τρέχουσες τεχνικές NGS μπορούν να αλληλουχίσουν 45 ανθρώπινα γονιδιώματα την ημέρα με κόστος 1.000 δολάρια.

2. Ανοσοθεραπεία
Η ανοσοθεραπεία αναφέρεται σε κατηγορίες φαρμάκων που ενισχύουν την ικανότητα του σώματος να παράγει μια ανοσολογική απόκριση. Η ανοσοθεραπεία θα μπορούσε να είναι χρήσιμη στη θεραπεία του καρκίνου, των αλλεργιών, των φλεγμονωδών καταστάσεων, των μολυσματικών ασθενειών και των νευροεκφυλιστικών ασθενειών. Έχουν παρατηρηθεί επιτυχείς εφαρμογές στην ογκολογία, όπου οι θεραπείες μπορούν να εξουδετερώσουν τον τρόπο με τον οποίο οι όγκοι καταστέλλουν το ανοσοποιητικό σύστημα και αντ’ αυτού βοηθούν το ανοσοποιητικό σύστημα να επιτεθεί αποτελεσματικά στα καρκινικά κύτταρα. Οι ερευνητές ενδιαφέρονται ιδιαίτερα για δύο κατηγορίες θεραπειών: αναστολείς σημείων ελέγχου συμπεριλαμβανομένων των αναστολέων PD-1 και PDL-1, και θετική θεραπεία με κύτταρα t, συμπεριλαμβανομένου του CAR-T.19. Οι αναστολείς σημείων ελέγχου στοχεύουν τα μόρια των σημείων ελέγχου του ανοσοποιητικού συστήματος και ουσιαστικά τα απενεργοποιούν, καθιστώντας τα καρκινικά κύτταρα πιο ορατά. Ο FDA έχει ήδη εγκρίνει τρία από αυτά τα φάρμακα.

3. Τρισδιάστατες εκτυπωμένες συσκευές
Οι κατασκευαστές και οι πάροχοι θα μπορούσαν να χρησιμοποιήσουν την τρισδιάστατη εκτύπωση για να δημιουργήσουν εξαιρετικά προσαρμοσμένα, χαμηλού κόστους προϊόντα ιατρικής τεχνολογίας που μπορούν να προσαρμοστούν στις φυσιολογικές ανάγκες των μεμονωμένων ασθενών.

Παραδείγματα ιατρικών τεχνολογιών τρισδιάστατης εκτύπωσης περιλαμβάνουν τρισδιάστατα εκτυπωμένα προσθετικά, δέρμα για θύματα εγκαυμάτων, όργανα, εμφυτεύματα (οδοντικά και ορθοπεδικά) και εκμαγεία. Σε ορισμένες εφαρμογές, η τρισδιάστατη εκτύπωση προσφέρει λύσεις εκεί όπου δεν υπήρχαν. Για παράδειγμα, νάρθηκες αεραγωγών για μωρά με τραχειοβρογχομαλάκυνση (μια σπάνια πάθηση όπου ο χόνδρος της τραχείας ή της τραχείας είναι μαλακός). Άλλες εφαρμογές, όπως τα προσθετικά με τρισδιάστατη εκτύπωση, προσφέρουν πιο προσαρμοσμένες και χαμηλότερου κόστους εναλλακτικές λύσεις. Η τρισδιάστατη εκτύπωση βοηθά επίσης τους γιατρούς να μελετήσουν ακριβή αντίγραφα των οργάνων των ασθενών πριν προχωρήσουν στο χειρουργείο. Τέλος, οι τεχνικές πρόσθετης κατασκευής επιτρέπουν στις τρισδιάστατες εκτυπωμένες ιατρικές συσκευές να εισέλθουν στην αγορά σε λογική τιμή.

4. Διαγνωστικές εξετάσεις στο σημείο περίθαλψης (Point-of-care ή POC)
Τα διαγνωστικά τύπου POC επιτρέπουν τον βολικό και έγκαιρο έλεγχο στο συγκεκριμένο σημείο της περίθαλψης, με αποτέλεσμα ταχύτερη, πιο συνεκτική και λιγότερο δαπανηρή φροντίδα του ασθενούς. Οι ασθενείς μπορούν να χρησιμοποιήσουν διαγνωστικά POC στο ιατρείο, στο ασθενοφόρο, στο σπίτι ή στο νοσοκομείο. Οι τρέχουσες ευρέως διαθέσιμες οικιακές εξετάσεις POC περιλαμβάνουν γλυκόζη αίματος, τεστ εγκυμοσύνης και HIV. Ορισμένες εταιρείες ιατρικών συσκευών και διαγνωστικών αναπτύσσουν τεστ POC για δείκτες καρκίνου, φυματίωσης και εγκεφαλικού, μεταξύ άλλων. Τα διαγνωστικά POC θα μπορούσαν να βοηθήσουν στην πρόληψη, στην έγκαιρη διάγνωση και στη διαχείριση χρόνιων παθήσεων. Οι αναλυτές αναμένουν ότι η αγορά για τα διαγνωστικά POC θα ανέλθει συνολικά σε σχεδόν 3 δισεκατομμύρια δολάρια κάθε χρόνο για τα επόμενα χρόνια.

5. Κλινικές πρώτων βοηθειών
Πρόκειται για κλινικές που μπορούν να αντιμετωπίσουν μικρά τραύματα ή ήπιες ασθένειες, κυρίως για να δώσουν τις πρώτες βοήθειες. Συνήθως στελεχώνονται από γιατρό και νοσηλευτή, είναι ιδιωτικές, αλλά κοστίζουν λιγότερο από μια κλινική. Έχουν διευρυμένο ωράριο και συνήθως στεγάζονται σε χώρους με μεγάλη διέλευση κόσμου, όπως πχ πλατείες ή εμπορικά κέντρα. Παρέχουν πιο βολική για τον ασθενή και φθηνότερη υγειονομική περίθαλψη. Η τάση είναι οι κλινικές αυτές να επεκτείνουν τις υπηρεσίες τους για να συμπεριλάβουν τομείς όπως η διαχείριση χρόνιας φροντίδας, η εκπαιδευτική και συμπεριφορική συμβουλευτική, τα κέντρα χημειοθεραπειών κ.ά. Συχνά συνδέονται με κάποια ιδιωτική κλινική, στην οποία παραπέμπουν τους ασθενείς που έχουν ανάγκη επείγουσας θεραπείας.

6. Τεχνητή νοημοσύνη (AI)
Η τεχνητή νοημοσύνη αναμένεται να μεταμορφώσει την υγειονομική περίθαλψη ολοκληρώνοντας εργασίες που εκτελούνται αυτήν τη στιγμή από ανθρώπους με μεγαλύτερη ταχύτητα και ακρίβεια και χρησιμοποιώντας λιγότερους πόρους. Στο πλαίσιο της υγειονομικής περίθαλψης, η τεχνητή νοημοσύνη περιλαμβάνει κλινικές εργασίες, όπως η διάγνωση ασθενών και ο εντοπισμός εστιών ασθενειών όσο το δυνατόν νωρίτερα, η επιτάχυνση της ανάπτυξης νέων φαρμάκων και συσκευών. Οι Frost and Sullivan προβλέπουν ότι το 90% των νοσοκομείων και των ασφαλιστικών εταιρειών των ΗΠΑ θα εφαρμόσουν συστήματα τεχνητής νοημοσύνης έως το 2025. Η τεχνητή νοημοσύνη έχει τη δυνατότητα να βελτιώσει την ακρίβεια των διαγνώσεων ασθενειών, γεγονός που θα μπορούσε να αυξήσει τα ποσοστά θεραπευτικής επιτυχίας και να μειώσει τις περιττές ιατρικές παρεμβάσεις.

7. Εικονική πραγματικότητα
Η εικονική πραγματικότητα μπορεί να εμπλέξει τους ασθενείς σε αισθητηριακές εμπειρίες χαμηλού κινδύνου, τεχνητά δημιουργούμενες που θα μπορούσαν να επιταχύνουν την αλλαγή συμπεριφοράς. Στην υγειονομική περίθαλψη, η εικονική πραγματικότητα έχει χρησιμοποιηθεί για την υποστήριξη της εκπαίδευσης των κλινικών ιατρών μέσω προσομοίωσης χειρουργικής επέμβασης. Η έρευνα έχει δείξει θετικές επιπτώσεις από την εικονική πραγματικότητα στη θεραπεία του εθισμού στο αλκοόλ και στην αλλαγή συμπεριφορών για τη βελτίωση της ευεξίας, όπως η διαχείριση βάρους και η διακοπή του καπνίσματος. Η εικονική πραγματικότητα μπορεί επίσης να βοηθήσει ασθενείς με κατάθλιψη. Επί του παρόντος, ακαδημαϊκοί ερευνητές συμβάλλουν στην προώθηση της χρήσης της εικονικής πραγματικότητας στην υγειονομική περίθαλψη, σε μια προσπάθεια να καταδειχθεί η κλινική αποτελεσματικότητα.

8. Tηλεϊατρική
Η τηλεϊατρική προσφέρει πρόσβαση στην περίθαλψη σε ασθενείς που βρίσκονται σε απομακρυσμένα σημεία ή δεν μπορούν να μεταβούν σε ιατρεία, μειώνει τις επισκέψεις σε νοσοκομεία και τον χρόνο ταξιδιού. Αυτό το μοντέλο φροντίδας έχει τη δυνατότητα να αυξήσει την αυτοφροντίδα. Χρησιμοποιεί ηλεκτρονικές τεχνολογίες πληροφοριών και τηλεπικοινωνιών για την υποστήριξη της κλινικής υγειονομικής περίθαλψης μεγάλων αποστάσεων και της εκπαίδευσης ασθενών και επαγγελματιών που σχετίζονται με την υγεία. Η τηλεϊατρική επιτρέπει στους παρόχους υγειονομικής περίθαλψης να συνδέονται με ασθενείς και γιατρούς σε τεράστιες αποστάσεις. Επιπλέον, μπορεί να επιτρέψει στενότερη παρακολούθηση, έγκαιρη διάγνωση και παρέμβαση και καλύτερη τήρηση των ιατρικών οδηγιών, με αποτέλεσμα τελικά χαμηλότερο κόστος περίθαλψης. Ωστόσο, για τους οργανισμούς υγειονομικής περίθαλψης που θέλουν να εφαρμόσουν ή να επεκτείνουν την τηλεϊατρική, είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι η απλή παροχή στους καταναλωτές μεγαλύτερης πρόσβασης στην περίθαλψη δεν μεταφράζεται αυτόματα σε βελτιωμένα αποτελέσματα.

9. Αξιοποίηση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης για βελτίωση της περίθαλψης
Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης προσφέρουν στους οργανισμούς υγειονομικής περίθαλψης μια δυνητικά πλούσια πηγή δεδομένων για την αποτελεσματική παρακολούθηση των εμπειριών των καταναλωτών και των τάσεων της υγείας του πληθυσμού σε πραγματικό χρόνο, πολύ πιο αποτελεσματικά από τις τρέχουσες προσεγγίσεις. Ακριβώς όπως οι έμποροι λιανικής χρησιμοποιούν δεδομένα πελατών για την προώθηση συγκεκριμένων προϊόντων, η βιομηχανία υγειονομικής περίθαλψης εξελίσσει την ικανότητά της να εφαρμόζει «εξόρυξη δεδομένων» και προγνωστικές αναλύσεις για να συμβάλει στη βελτίωση της υγείας του πληθυσμού και της εμπειρίας των ασθενών.

Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης μπορούν να είναι μια πλούσια πηγή πληροφοριών υγειονομικής περίθαλψης που θα μπορούσαν να είναι πολύτιμες για τους ασθενείς, τους ερευνητές, τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής και τους διαχειριστές νοσοκομείων. Τα κοινωνικά δίκτυα και οι διαδικτυακές κοινότητες θα μπορούσαν να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο στη διαχείριση της υγείας, λειτουργώντας ως κόμβοι όπου οι ασθενείς και οι φροντιστές μπορούν να συναντηθούν για να κάνουν ερωτήσεις, να μοιραστούν πληροφορίες και να συγκρίνουν εμπειρίες με θεραπείες και φάρμακα.

Το περιεχόμενο που δημιουργείται από ασθενείς σε αυτές τις ψηφιακές πλατφόρμες απεικονίζει τις ανάγκες, τις επιθυμίες, τα κίνητρα, τις συμπεριφορές και τις αποφάσεις των ασθενών και των φροντιστών. Αυτά τα δεδομένα μπορούν να παρέχουν μια πολύτιμη πηγή πληροφοριών για παρόχους και φαρμακευτικές εταιρείες που επιδιώκουν να κατανοήσουν τον καλύτερο τρόπο προσέγγισης, συμμετοχής και υποστήριξης ατόμων σε όλη τη διαδρομή του ασθενούς. Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης μπορούν επίσης να χρησιμοποιηθούν για την παρακολούθηση των εμπειριών των καταναλωτών με το σύστημα υγειονομικής περίθαλψης.

10. Βιοαισθητήρες & trackers
Οι βιοαισθητήρες που περιλαμβάνονται σε φορητές συσκευές και ιατρικές συσκευές που αναπτύσσονται γρήγορα επιτρέπουν στους καταναλωτές και στους κλινικούς ιατρούς να παρακολουθούν περισσότερες πτυχές της υγείας των ασθενών, επιτρέποντας την έγκαιρη παρέμβαση -ακόμα και την πρόληψη- με τρόπο πολύ λιγότερο παρεμβατικό για τη ζωή των ασθενών. Οι ανιχνευτές δραστηριότητας με δυνατότητα τεχνολογίας, οι οθόνες και οι αισθητήρες που ενσωματώνονται σε ρούχα, αξεσουάρ και εμφυτεύσιμες ιατρικές συσκευές, εξελίσσονται ώστε να μπορούν να παρακολουθούν και να καταγράφουν έναν αυξανόμενο αριθμό δεικτών υγείας. Εκτός από την παρακολούθηση της άσκησης, της διατροφής και των ζωτικών σημείων, αυτοί οι ιχνηλάτες και οι αισθητήρες θα μπορούσαν να παρακολουθούν τις αλλαγές μέσα στο σώμα του ασθενούς—επίπεδα φαρμάκων, επίπεδα αίματος/ορμόνης/πρωτεΐνης και απόδοση της συσκευής. Οι ασθενείς είναι πιο πιθανό να αποδεχτούν αυτές τις συσκευές, καθώς γίνονται μικρότερες και λιγότερο παρεμβατικές. Κάποιοι οραματίζονται ότι τα wearables θα συρρικνωθούν σε σημείο που θα «εξαφανιστούν» από την ευαισθητοποίηση των καταναλωτών. Η CCS Insights αναμένει ότι το 2020 θα πωληθούν 411 εκατομμύρια φορητές συσκευές, από γυαλιά έως ρολόγια και κοσμήματα.

 

 

Πηγη: https://hellenicmedicalreview.gr/

Η ιατρική ακριβείας στην καρδιολογία εστιάζει σε παθήσεις για τις οποίες ευθύνεται κάποιος γενετικός παράγοντας, ανοίγοντας το δρόμο για την κατανόηση των μηχανισμών που αφορούν όχι μόνο μονογονιδιακές κληρονομικές παθήσεις, αλλά επίσης πολυγονιδιακές, όπως η στεφανιαία νόσος, η κολπική μαρμαρυγή και πολλά άλλα καρδιαγγειακά νοσήματα. Ο Δρ. Άρης Αναστασάκης, Συντονιστής Εθνικού Δικτύου Ιατρικής Ακριβείας στην Καρδιολογία (ΕΔΙΑ), μιλάει στο Hellenic Medical Review για τον σημαντικό ρόλο που παίζει στην κατεύθυνση αυτή το ΕΔΙΑ.

Ποιοι είναι οι στόχοι του Εθνικού Δικτύου Ιατρικής Ακριβείας (ΕΔΙΑ) στην Καρδιολογία και ποιες παθήσεις αφορά;

Συνοπτικά το κύριο αντικείμενο του Δικτύου, θα μπορούσε να σχηματοποιηθεί κυρίως σε μια σειρά από δράσεις που αφορούν την πρωτογενή και δευτερογενή πρόληψη του αιφνίδιου νεανικού καρδιακού θανάτου και τη διαχείριση ασθενών με κληρονομικά νοσήματα της καρδίας και των οικογενειών τους. Παράλληλα, στοχεύουμε στον εντοπισμό ομάδων υψηλού κίνδυνου μέσω των μητρώων αιφνίδιου θανάτου και κληρονομικών παθήσεων. Διεξάγουμε μελέτες παρατήρησης και συσχέτισης των κλινικών και γενετικών δεδομένων, οικογενειών με κληρονομικά καρδιακά νοσήματα. Αναπτύσσουμε τον επιδημιολογικό χάρτη της χώρας, ως προς τα κληρονομικά νοσήματα, με στόχο να εντοπίσουμε τις λεγόμενες «φωλιές των νοσημάτων». Τέλος, έχουμε ως στόχο τον εντοπισμό των φορέων παθολογικών γονιδίων χωρίς κλινική έκφραση.

Οι στόχοι του δικτύου επιτυγχάνονται με την ακόλουθη μέθοδο: Ελέγχουμε τους ασθενείς µε κληρονομικά καρδιαγγειακά νοσήματα και τις οικογένειές τους, καθώς και τις οικογένειες µε ιστορικό αιφνιδίου θανάτου. Σ χεδιάζουμε και εφαρμόζουμε ένα κοινό μοντέλο κλινικής καταγραφής και ένα κοινό γενετικό μοντέλο ανάλυσης και αποκωδικοποίησης των κλινικογενετικών δεδοµένων. Σχεδιάζουμε και εφαρμόζουμε επίσης κοινό ιατροδικαστικό και κλινικό πρωτόκολλο διαχείρισης και καταγραφής στοιχείων των θυµάτων αιφνίδιου θανάτου και των οικογενειών τους µε σκοπό να εντοπίσουμε, µέσω ιατροδικαστικής ανάλυσης νεανικών αιφνιδίων θανάτων, περιπτώσεις συγγενών που ενδεχομένως πάσχουν από τα νοσήματα αυτά, χωρίς να το γνωρίζουν.

Πότε ξεκίνησε το Εθνικό Δίκτυο Ιατρικής Ακρίβειας στην Καρδιολογία στην Ελλάδα και ποια είναι τα βήματα που έχουν γίνει μέχρι σήμερα;

Το Εθνικό Δίκτυο Πρόληψης του νεανικού αιφνιδίου θανάτου και Ιατρικής Ακρίβειας στην καρδιολογία ξεκίνησε τον Ιούλιο του 2019 με πρωτοβουλία του Αναπληρωτή Υπουργού Ανάπτυξης & Έρευνας, Κωνσταντίνου Φωτάκη και του Καθηγητού Καρδιολογίας, Παναγιώτη Βάρδα, Προέδρου της Ευρωπαϊκής Καρδιολογικής Εταιρείας την περίοδο 2012-14 , νυν υπεύθυνου του στρατηγικού σχεδιασμού της Εταιρείας (ESC) και Προέδρου της επιτροπής Εποπτείας του Δικτύου.

Η χρηματοδότηση του δικτύου αξιολογήθηκε και συνεχίστηκε από τον νυν γενικό γραμματέα της ΓΓΕΚ κύριο Αθανάσιο Κυριαζή o οποίος είναι και αυτός που εγκρίνει τις φάσεις του προγράμματος και την συνέχιση της χρηματοδότησής του. Η συνεργασία του και η στήριξη που έδωσε στο δίκτυο ήταν κρίσιμη σε κάθε φάση του και ιδιαίτερα την περίοδο της πανδημίας.

Το επιστημονικό πρωτόκολλο και ο προϋπολογισμό (τεχνικό δελτίο) συντάχθηκε από εμένα , ως Επιστημονικός υπεύθυνος της Μονάδας Κληρονομικών Καρδιαγγεακών Παθήσεων του Ωνασείου Καρδιοχειρουργικού Κέντρου και τους συνεργάτες μου. Η Μονάδα Κληρονομικών Παθήσεων της καρδιάς και το Γενετικό – Ανοσολογικό εργαστήριο του Ωνασείου με Διευθυντή τον κύριο Ντεγιάννη συντονίζουμε το δίκτυο τόσο σε κλινικό όσο και σε γενετικό επίπεδο.

Στο Δίκτυο συμμετέχουν οι καρδιολογικές κλινικές από τα εξής νοσοκομεία: Ωνάσειο , ΑΧΕΠΑ, ΠΑΓΝΗ, Πανεπιστημιακή Ιπποκρατείου, Ιπποκράτειο Θεσσαλονίκης, και Ευαγγελισμός. Επίσης, αναπτύσσεται η συμμετοχή των κλινικών σε Αττικόν, Πάτρα, Ιωάννινα (Α και Β), Λάρισα και Αλεξανδρούπολη. Επίσης, συμμετέχουν οι Ιατροδικαστικές κλινικές ΕΚΠΑ και ΑΠΘ, οι οργανισμοί γενετικών αναλύσεων Ωνασείου, ΙΤΕ-ΙΜΒΒ, ΕΚΕΤΑ-ΙΝΕΒ, και ΙΙΒΕΑΑ, καθώς και από οργανισμούς πληροφορικής το ΙΤΕ-ΙΠ. Η επιστημονική επιτροπή του δικτύου, εκτός από τον συντονιστή, περιλαμβάνει όλους τους επικεφαλής των 18 μονάδων που συνθέτουν πανελλαδικά το δίκτυο.

Το Δίκτυο ήδη έχει παρουσιάσει σημαντικά αποτελέσματα κατά την περίοδο 2019-2022, τα κυριότερα από τα οποία είναι:

Δημιουργήθηκαν νέες υποδομές πληροφορικής για τη διαχείριση των δεδομένων και την εναπόθεση τους στην ΕΔΥΤΕ (Υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης) και τη δυνατότητα σύνδεσής τους με την ΗΔΙΚΑ.

Αναπτύχθηκε ένα ολόκληρο Οικοσύστημα Πληροφορικής στο πλαίσιο του Δικτύου, σκοπός του οποίου είναι η παροχή ολοκληρωμένων ψηφιακών υπηρεσιών σε Κλινικές και Εργαστήρια

Ανάλυσης για δράσεις Ιατρικής Ακριβείας. Το Οικοσύστημα αυτό χρησιμοποιείται από κλινικούς γιατρούς και εργαστήρια ανάλυσης για την καταγραφή κλινικής και γενετικής πληροφορίας ασθενών αντίστοιχα, τροφοδοτώντας μια Τράπεζα Κλινικογενετικών Πληροφοριών από την οποία μπορεί να εξαχθεί ο επιδημιολογικός χάρτης της χώρας για κληρονομικά καρδιαγγειακά νοσήματα, αναδεικνύοντας με αυτόν τον τρόπο «φωλιές» νοσημάτων και μεταλλάξεων.

Το Οικοσύστημα Πληροφορικής ακολουθεί μια ασθενοκεντρική προσέγγιση στην οποία χρησιμοποιείται ο Αριθμός Μητρώου Κοινωνικής Ασφάλισης (ΑΜΚΑ) για την καταγραφή ενός ασθενή. Η σχεδίαση αυτή επιτρέπει την παρουσίαση μιας ολοκληρωμένης εικόνας του ασθενή όσον αφορά το κλινικό και γενετικό προφίλ του, αλλά και συννοσηροτήτων του.

Το Οικοσύστημα Πληροφορικής το οποίο έχει αναπτυχθεί, υποστηρίζει μια ροή πληροφορίας η οποία είναι εξ’ ολοκλήρου ψηφιακή και έχει εγκατασταθεί στις υποδομές της ΕΔΥΤΕ Α.Ε. (Εθνικό Δίκτυο Υποδομών Τεχνολογίας και Έρευνας). Η εφαρμογή του επιδηµιολογικού χάρτη θα χρησιµοποιήσει τα δεδοµένα από τα παραπάνω Μητρώα και Αποθετήριο ώστε να δηµιουργηθεί ο χάρτης της χώρας στον οποίο θα παρουσιάζονται οι κλινικογενετικές συσχετίσεις.

Όσον αφορά τα κλινικά αποτελέσματα, γίνεται έλεγχος οικογενειών και εντοπισμός ομάδων υψηλού κίνδυνου, που το σύστημα υγείας δεν θα μπορούσε να εντοπίσει διαφορετικά.

Σε πρόσφατη συνέντευξη τύπου αναφέρατε ότι τα νησιά μας, είναι φυσικά «πάρκα» σπάνιων κληρονομικών παθήσεων της καρδιάς. Θα μπορούσατε να μας αναλύσετε λίγο παραπάνω τι σημαίνει αυτό;

Η Ελλάδα είναι όντως ένα «φυσικό πάρκο» σπάνιων και κληρονομικών νοσημάτων, λόγω του συμπλέγματος των νησιών της και των ορεινών όγκων της που ιστορικά οδηγούσαν σε κλειστές κοινωνίες και δημιουργούσαν τις προϋποθέσεις για την εμφάνιση κληρονομικών καρδιαγγειακών παθήσεων. Η δημιουργία του επιδημιολογικού κλινικογενετικού χάρτη της χώρας ανοίγει τον δρόμο για στοχευμένες παρεμβάσεις σε περιοχές όπου φωλιάζουν τέτοιου είδους νοσήματα». Έτσι έχουμε δυνατότητα στοχευµένης ιατρικής παρέκβασης στις εξής περιοχές:

• Νάξος / νόσος Νάξος,
• Μήλος / νόσος Νάξος,
• Μύκονος / νόσος Νάξος,
• Φούρνοι Ικαρίας / νόσος Cohen
• Ικαρία / Friedreich’s Ataxia,
• Κάλυµνος / νόσος Wilson,
• Κρήτη / προπιονική οξυουρία,
• Κρήτη / υπερτροφική µυοκαρδιοπάθεια,
• Κρήτη / ATTR – αµυλοείδωση,
• Χίος / νόσος Kennedy,
• Μάνη / Μυοτονική δυστροφία τύπου 1

Βρισκόμαστε στη φάση που το δίκτυο έχει συλλέξει και συνεχίζει να συλλέγει για πρώτη φορά στην Ελλάδα πληροφορίες των ειδικών αυτών ομάδων των ασθενών με κληρονομικά καρδιαγγειακά νοσήματα, που πέρα από την κλινική χρήση και αξία τους, αποτελούν τη βάση για την περαιτέρω έρευνα στο επιστημονικό αυτό πεδίο.

Οι μέχρι τώρα γενετικοί έλεγχοι και κλινικοί έχουν εντοπίσει µέλη οικογενειών που δεν ήξεραν ότι είχαν τη νόσο, καθώς και φορείς παθολογικών γονιδίων που θα εκδηλώσουν την νόσο αργότερα και θα την µμεταδώσουν, επίσης, στην επόμενη γενιά. Είμαστε, επομένως, σε θέση να αντιμετωπίσουμε αφενός νωρίς το πρόβλημα αφετέρου να µην επιτρέψουμε η νόσος να μεταφερθεί στις επόμενες γενιές. Από τον έως τώρα έλεγχο των οικογενειών µε κληρονομικό νόσημά ή νεανικό αιφνίδιο θάνατο σε κλινικό και γενετικό επίπεδο, έχουν βρεθεί στο 49% των οικογενειών µέλη που δεν γνώριζαν ότι είχαν ΥΠΟ κλινική νόσο ή απλώς γενετική ευαισθησία.

Ποια είναι τα σχέδια του δικτύου για την επόμενη τριετία;

Τα σχέδια για την επόμενη τριετία είναι η συνέχισή του έργου του δικτύου με έμφαση στην ερευνητική αξιοποίηση των επιστημονικών πληροφοριών που έχουν συγκεντρωθεί που είναι στενά συνυφασμένο με την κλινική του δράση για εντόπιση κλινικογενετικών συσχετίσεων υψηλού κινδύνου μέσα στις οικογένειες που ελέγχονται.

Όσον αφορά στη συνέχιση των Δράσεων της Α’ Φάσης (2019-2022) σχεδιάζουμε τα εξής:

• Παρακολούθηση περισσοτέρων ασθενών και συγγενών μέσω της ανάπτυξης των μητρώων ασθενών και αιφνίδιου θανάτου,
• Διερεύνηση περισσοτέρων συγγενών & εντοπισμός νέων περιπτώσεων ΥΠΟ κλινικής νόσου και φορέων,
• Εμπλουτισμό του «Κλινικό-γενετικού Χάρτη»,
• Καταγραφή και Ανάλυση των οικογενειών με αιφνίδιο θάνατο και των ασθενών με κληρονομικό κ/α νόσημα από το σύνολο της χώρας.

Παράλληλα, σχεδιάζουμε και νέες δράσεις, όπως:

• Καρδιογράφημα αθλητών – αξιοποίηση από το Δίκτυο μιας πληροφορίας που χάνεται ( ψηφιοποίηση κάρτας του αθλητή),
• Σπάσιμο της αλυσίδας της κληρονομικότητας μέσω προ- εμφυτευτικής διάγνωσης στις οικογένειες με διάγνωση αιτιολογικής για τη νόσο μετάλλαξης,
• Αξιοποίηση τεχνητής νοημοσύνης για την υποβοήθηση του εντοπισμού και την αξιοποίηση των genotype positive- phenotype negative (μελέτες νέων φαρμάκων ), της Βασικής έρευνας όσον αφορά στη μελέτη των μοριακών μηχανισμών με στόχευση στα νέα φάρμακα σε συνεργασία με ερευνητικά κέντρα του εξωτερικού (UCL).

Φυσικά η βιωσιμότητα του δικτύου για την περαιτέρω ανάπτυξη της έρευνας στο πεδίο της αντιμετώπισης του αιφνίδιου θανάτου , των κλινικό γενετικών συσχετίσεων και της βασικής έρευνας με στόχο την μελέτη φαρμάκων για τα νοσήματα αυτά σε συνεργασία με Διεθνή Κέντρα όπως το Πανεπιστήμιο του Λονδίνου (UCL), θα χρειαστεί περαιτέρω χρηματοδότηση. Η εξασφάλισή της συνέχειας του έργου θα δώσει την δυνατότητα να αξιοποιηθεί στο ερευνητικό επίπεδο η μεγάλη συλλογή πληροφοριών από όλη την χώρα. Η δεύτερη αυτή φάση θα χαρακτηρίζεται έντονα από κλινικό και ερευνητικό προϊόν που είναι έτοιμο πλέον να παραχθεί.

Ειδικότερα, θα αφορά κυρίως έρευνα παρατήρησης και κλινικογενετικών συσχετίσεων καθώς και βασική έρευνα στο επίπεδο της λειτουργικής μελέτης πρωτεϊνών που έχουν βασικό ρόλο στην παθογένεια και ανοίγουν το δρόμο για τα νέα φάρμακα.

Οπωσδήποτε, η κλινική σημασία των ευρημάτων του Δικτύου, αλλά και η διάρθρωση του, πέραν της ερευνητικής, καθιστούν το Δίκτυο αιχμή των εφαρμογών της Ιατρικής Ακρίβειας στην Καρδιολογία στη χώρα.

Με ποιες κλινικές ή άλλες δράσεις και τεχνολογίες γίνεται η καταγραφή και ο εντοπισμός κληρονομικών καρδιαγγειακών παθήσεων;

Οι κλινικές δράσεις περιλαμβάνουν την παρακολούθηση ήδη καταγεγραμμένων ασθενών, νέων ασθενών και συγγενών αυτών. Οι ιατροδικαστικές δράσεις αναλύουν τις περιπτώσεις νεανικών αιφνιδίων θανάτων, περιλαμβάνοντας και την ανάλυση των συγγενών αυτών, αν αυτό κριθεί απαραίτητο. Τέλος, οι γενετικές δράσεις ασθενών και συγγενών τους

• Σε αρκετές από τις οικογένειες με οικογενειακό ιστορικό μυοκαρδιοπάθειας δεν είναι δυνατόν να ανευρεθεί παθoγόνος παραλλαγή σε κάποια από τα γνωστά γονίδια. Για τη περαιτέρω μελέτη των ασθενών αυτών προτείνουμε επέκταση της μελέτης της οικογένειας με τη χρήση:
• Whole Genome Sequencing (WGS). Η χρήση του WGS έχει αφενός αποδειχθεί ότι αυξάνει το ποσοστό της διάγνωσης των ασθενών αφετέρου θα δώσει τη δυνατότητα ταυτοποίησης νέων γονιδίων υπεύθυνων για μυοκαρδιοπάθειες.

Μεθόδων που ταυτοποιούν μικρές δομικές παραλλαγές του γονιδιώματος όπως Optical Genome Mapping (OGM) ή αλληλούχηση τρίτης γενιάς.

• RNA sequencing από δείγματα του καρδιακού μυός. Τα δείγματα θα προέρθουν είτε από τη διαγνωστική βιοψία είτε από βιοπτικό υλικό της πάσχουσας καρδιάς μετά τη μεταμόσχευση του ασθενούς
• Επιπλέον τεχνολογίες όπως Whole Genome Bisulfite Sequencing (WGBS) ή αντίστοιχη τεχνική σε δείγματα του πάσχοντος ιστού ώστε να ταυτοποιηθούν επιγενετικές τροποποιήσεις, μπορεί να χρησιμοποιηθούν ανάλογα με της ανάγκες μελέτης της κάθε οικογένειας.

Για τη συστηματικότερη μελέτη των οικογενειών θα επεκταθεί η βιοτράπεζα που υπάρχει αυτή τη στιγμή στο Ωνάσειο Καρδιοχειρουργικό Κέντρο με στόχο τη σωστή συντήρηση βιολογικού υλικού από τους ασθενείς ώστε να χρησιμοποιηθεί σε μελλοντικές μελέτες και δυνητικά θα περιλαμβάνει:

1. DNA από το αίμα του ασθενούς,
2. DNA από όλους τους πρώτους βαθμού συγγενείς όλων των πασχόντων μελών της οικογένειας,
3. DNA από τον καρδιακό μυ,
4. RNA από διαφορετικές περιοχές του καρδιακού μυός (πάσχουσες και υγιείς),
5. Κύτταρα του καρδιακού μυός από υγιείς και πάσχουσες περιοχές που θα κρυοσυντηρηθούν.

Το Δίκτυο Ιατρικής Ακριβείας στην Καρδιολογία και στην πρόληψη του νεανικού αιφνιδίου θανάτου αποτελεί κάτι από το αύριο στο σήμερα, μας συντονίζει με το Ευρωπαϊκό μας γίγνεσθαι και αξίζει να συνεχιστεί, προβάλλοντας τα σχετικά μας πλεονεκτήματα στην έρευνα και στην καινοτομία.

 

 

 

 

 

Πηγη: https://hellenicmedicalreview.gr/

Ορθοπαιδικη Κλινική Π.Θ._επιστημονική εκδήλωση “TENNIS MEDICINE”_24.4.2023_Λάρισα_Ιατρική Σχολή_αμφιθέατρο ΙΠΠΟΚΡΑΤΗΣ

Προκαταρκτικό Πρόγραμμα Ημερίδας Tennis Medicine

Tennis Poster

Σας προσκαλούμε στην επιστημονική εκδήλωση με τίτλο «TENNIS MEDICINE», η οποία θα πραγματοποιηθεί στο μεγάλο αμφιθέατρο «Ιπποκράτης» της Ιατρικής Σχολής, στη Βιόπολη της Λάρισας, στις 24 Απριλίου 2023 και ώρα 16.00. Προσκεκλημένοι ομιλητές της εκδήλωσης είναι ο Dr Philip Bell, εξειδικευμένος αθλητίατρος και επικεφαλής της ιατρικής ομάδας του τουρνουά Wimbledon (2000-2021), ο κ. Απόστολος Μιχαλάκας, φυσικοθεραπευτής της Εθνικής Ομάδας Αντισφαίρισης και ο κ. Δημήτριος Μίζιος, ομοσπονδιακός προπονητής τένις.

Οι διαλέξεις της επιστημονικής εκδήλωσης παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τους γιατρούς της Ορθοπαιδικής, της Γενικής Ιατρικής, τους Φυσικοθεραπευτές, τους Προπονητές τένις, για όλους τους επαγγελματίες υγείας που ασχολούνται με τη φροντίδα των αθλούμενων, αλλά και γενικότερα για όσους αγαπούν το τένις.

O Dr Philip Bell, εκτός από επικεφαλής της ιατρικής ομάδας του Wimbledon, έχει διατελέσει ιατρός στους Ολυμπιακούς Αγώνες του Λονδίνου (2012), στην Εθνική Ομάδα Cricket της Αγγλίας (1995-2001), στην ποδοσφαιρική ομάδα Derby County και στο Convent Garden Royal Ballet School. Υπήρξε εκλεγμένο μέλος του συμβουλίου FSEM (Faculty of Sport and Exercise Medicine), της επιστημονικής εταιρείας BASEM (British Association of Sport and Exercise Medicine) και του ινστιτούτου BIMM (British Institute of Musculoskeletal Medicine).

O κ. Απόστολος Μιχαλάκας είναι φυσικοθεραπευτής, ο οποίος δραστηριοποιείται στη Θεσσαλονίκη. Έχει μεγάλη εμπειρία με αθλητές υψηλού επιπέδου, έχοντας καλύψει πολυάριθμα τουρνουά της ITF (International Tennis Federation) και της Tennis Europe.

Ο κ. Δημήτριος Μίζιος είναι απόφοιτος ΤΕΦΑΑ με ειδικότητα στην αντισφαίριση. Εργάζεται ως προπονητής αντισφαίρισης από το 1996.

Οι διαλέξεις της ημερίδας θα πραγματοποιηθούν στα αγγλικά από τον Dr Philip Bell και στα ελληνικά με αγγλικές διαφάνειες από τους υπόλοιπους ομιλητές.

Η  είσοδος είναι ελεύθερη

Επισυνάπτεται η αφίσα και το προκαταρκτικό πρόγραμμα της εκδήλωσης.

 

Με εκτίμηση,

Θ. Καραχάλιος

Καθηγητής-Διευθυντής

Ορθοπαιδική Κλινική

Πανεπιστημίου Θεσσαλίας

Μοριακή σύριγγα μεταφέρει πρωτεΐνες στα ανθρώπινα κύτταρα
Τεχνική δανεισμένη από τη φύση και βελτιωμένη με τη χρήση τεχνητής νοημοσύνης, θα μπορούσε να δώσει ώθηση στην ανάπτυξη καλύτερων συστημάτων χορήγησης φαρμάκων. Οι ερευνητές ανακάλυψαν μια μοριακή «σύριγγα» που χρησιμοποιούν ορισμένοι ιοί και βακτήρια για να μολύνουν τους ξενιστές τους και την έθεσαν σε λειτουργία παρέχοντας δυνητικά θεραπευτικές πρωτεΐνες σε ανθρώπινα κύτταρα που αναπτύσσονται στο εργαστήριο. «Είναι εκπληκτικό», αναφέρει ο Feng Jiang, μικροβιολόγος στο Ινστιτούτο Βιολογίας Παθογόνων της Κινεζικής Ακαδημίας Ιατρικών Επιστημών στο Πεκίνο. «Είναι μια τεράστια ανακάλυψη». Η τεχνική, που δημοσιεύτηκε στο Nature στις 29 Μαρτίου, θα μπορούσε να προσφέρει έναν νέο τρόπο για τη χορήγηση φαρμάκων με βάση τις πρωτεΐνες, αλλά θα χρειαστούν περισσότερες δοκιμές προτού μπορέσει να χρησιμοποιηθεί σε ανθρώπους. Με περαιτέρω βελτιστοποίηση, θα μπορούσε επίσης να είναι χρήσιμη για την παροχή των στοιχείων που απαιτούνται για την επεξεργασία του γονιδιώματος CRISPR-Cas9. Ενώ ο Feng Zhang, μοριακός βιολόγος στο Broad Institute of MIT και Harvard στο Cambridge της Μασαχουσέτης, και πρωτοπόρος της τεχνικής CRISPR-Cas9 Zhang και οι συνεργάτες του αναζητούσαν τρόπους μεταφοράς πρωτεϊνών στα ανθρώπινα κύτταρα, μια ομάδα μικροβιολόγων μάθαιναν περισσότερα για μια ασυνήθιστη ομάδα βακτηρίων που χρησιμοποιούν μοριακές αιχμές για να τρυπήσουν τις μεμβράνες των κυττάρων-ξενιστών. Στη συνέχεια, τα βακτήρια μεταφέρουν πρωτεΐνες μέσω της διάτρησης και στο κύτταρο, εκμεταλλευόμενα τη φυσιολογία του ξενιστή προς όφελός τους. Πέρυσι, ο Jiang και οι συνεργάτες του ανέφεραν ότι μπορούσαν να χειριστούν αυτό το σύστημα που μοιάζει με σύριγγα στο βακτήριο Photorhabdus asymbiotica, φορτώνοντας πρωτεΐνες της επιλογής τους από θηλαστικά, φυτά και μύκητες στη σύριγγα. Κανονικά, το βακτήριο ζει μέσα σε νηματοειδείς οργανισμούς και χρησιμοποιεί τη σύριγγα για να μεταφέρει μια τοξίνη στα κύτταρα των εντόμων που έχουν μολυνθεί από τους νηματοειδείς οργανισμούς . Η τοξίνη σκοτώνει το έντομο και οι νηματοειδείς οργανισμοί τρώνε τα υπολείμματα. «Το βακτήριο μπορεί να θεωρηθεί ως μισθωμένο όπλο για να σκοτώσει αυτό το έντομο», λέει ο συν-συγγραφέας Joseph Kreitz, μοριακός βιολόγος στο Ινστιτούτο Τεχνολογίας της Μασαχουσέτης στο Κέμπριτζ. Οι ερευνητές βρήκαν τρόπους για να κατασκευάσουν τη μοριακή σύριγγα P. asymbiotica έτσι ώστε να αναγνωρίζει ανθρώπινα κύτταρα. Επικεντρώθηκαν σε μια περιοχή της σύριγγας που ονομάζεται ίνα ουράς, η οποία συνήθως συνδέεται με μια πρωτεΐνη που βρίσκεται στα κύτταρα των εντόμων. Χρησιμοποιώντας το πρόγραμμα τεχνητής νοημοσύνης AlphaFold, το οποίο προβλέπει τις πρωτεϊνικές δομές, η ομάδα σχεδίασε τρόπους για να τροποποιήσει την ίνα της ουράς έτσι ώστε να αναγνωρίζει κύτταρα ποντικού και ανθρώπου. «Μόλις είχαμε την εικόνα, ήταν πολύ εύκολο να την τροποποιήσουμε για τις χρήσεις μας», λέει ο Kreitz. Στη συνέχεια φόρτωσαν τις σύριγγες με διάφορες πρωτεΐνες, συμπεριλαμβανομένου του Cas9 και τοξινών που θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για να σκοτώσουν τα καρκινικά κύτταρα, και τις χορήγησαν σε ανθρώπινα κύτταρα που αναπτύχθηκαν στο εργαστήριο και στον εγκέφαλο ποντικών.

 

 

Πηγη:HealthDaily

Το υπουργείο Υγείας κατέθεσε σχετική διάταξη στο νομοσχέδιο για τους Φαρμακευτικούς Συλλόγους.

Το υπουργείο Υγείας συστήνει αυτοτελή τμήματα κλινικών μελετών στα δημόσια νοσοκομεία δυναμικότητας μεγαλύτερης των διακοσίων (200) κλινών.

Αυτό προβλέπεται σε διάταξη που κατατέθηκε χθες το βράδυ σε νομοσχέδιο του υπουργείου Υγείας για τους Φαρμακευτικούς Συλλόγους.

Αναλυτικότερα η διάταξη του νομοσχεδίου αναφέρει ότι δύναται να συστήνεται Αυτοτελές Τμήμα Κλινικών Μελετών, με απόφαση του Διοικητή του νοσοκομείου, μετά από πρόταση του Διοικητικού Συμβουλίου του οικείου νοσοκομείου και εισήγηση της Διοίκησης της οικείας Υγειονομικής Περιφέρειας, υπό την προϋπόθεση ότι κατά την τελευταία διετία έχουν κατατεθεί τουλάχιστον τριάντα (30) αιτήσεις διεξαγωγής νέων κλινικών μελετών ή τροποποίησης παλαιών κλινικών μελετών.
Πώς θα λειτουργεί

Το Αυτοτελές Τμήμα Κλινικών Μελετών υπάγεται απευθείας στον Διοικητή του νοσοκομείου και είναι αρμόδιο για τη διασφάλιση της συνεργασίας και του συντονισμού των αρμόδιων τμημάτων των υπηρεσιών του νοσοκομείου με σκοπό την ομαλή διεξαγωγή της βιοϊατρικής έρευνας και την παρακολούθηση, σε συνεργασία με την ιατρική υπηρεσία, του αρχείου των εγκεκριμένων κλινικών μελετών και ερευνητικών πρωτοκόλλων.

Στα νοσοκομεία, στα οποία συστήνεται Αυτοτελές Τμήμα Κλινικών Μελετών κατ’ εφαρμογή του παρόντος νομοσχεδίου, το Αυτοτελές Τμήμα Ποιότητας, Έρευνας και Συνεχιζόμενης Εκπαίδευσης, εφόσον υφίσταται, παύει να ασκεί τις αρμοδιότητες

α) της κατάρτισης σε ετήσια βάση, προγράμματος ερευνητικών προγραμμάτων και πρωτοκόλλων που σχετίζονται με κλινικές μελέτες και βιοϊατρική έρευνα, καθώς και της παρακολούθησης της υλοποίησής τους,

β) της ευθύνης υλοποίησης και παρακολούθησης προγραμμάτων έρευνας και εκπαίδευσης που επιχορηγούνται από ελληνικές ή διεθνείς πηγές και σχετίζονται με κλινικές μελέτες, καθώς και γ) της ευθύνης παρακολούθησης, σε συνεργασία με την Ιατρική Υπηρεσία, του αρχείου των εγκεκριμένων κλινικών δοκιμών και ερευνητικών πρωτοκόλλων.

 

 

Πηγη: https://www.healthreport.gr/

Σε εφαρμογή τίθεται το νέο μοντέλο προμήθειας φαρμάκων των νοσοκομείων, από τη Δευτέρα, 3 Απριλίου, με την Εθνική Κεντρική Αρχή Προμηθειών Υγείας (ΕΚΑΠΥ) να καθίσταται κεντρικός αγοραστής για το σύνολο των νοσοκομείων του ΕΣΥ.

Με το νέο σύστημα τα σκευάσματα τα οποία έχουν ήδη περάσει από διαδικασία διαπραγμάτευσης, δηλαδή όπου οι φαρμακευτικές εταιρείες έχουν ήδη υπογράψει συμφωνίες με την Επιτροπή Διαπραγμάτευσης Τιμών φαρμάκων, θα αγοράζονται μόνο από την ΕΚΑΠΥ και όχι από το κάθε νοσοκομείο ξεχωριστά, όπως γίνεται μέχρι σήμερα.

Όσον αφορά στα σκευάσματα για τα οποία συνάπτονται συμβάσεις με τις εταιρείες μετά από διαγωνισμούς, η ΕΚΑΠΥ θα υπογράφει μία εκτελεστική σύμβαση για τους διαγωνισμούς, δηλαδή θα έχει τον έλεγχο της εκτέλεσης των ποσοτήτων που έχει δεσμευτεί ότι θα αγοράσει το κράτος για τα νοσοκομεία.

Οι παραγγελίες των νοσοκομείων θα τίθενται ηλεκτρονικά, μέσω της ηλεκτρονικής πλατφόρμας, στην οποία θα έχουν πρόσβαση τόσο τα νοσοκομεία όσο και οι φαρμακευτικές εταιρείες

Η ΕΚΑΠΥ, αναλαμβάνει την έκδοση και τον καταλογισμό των υποχρεωτικών επιστροφών (clawback) και εκπτώσεων (rebate). Μάλιστα, όπως ανέφερε ο αντιπρόεδρός της, Κωνσταντίνος Γαλανάκης, σε ημερίδα της Ελληνικής Εταιρείας Market Access, την Τετάρτη (29/3), ο φορέας θα εκδώσει και τις επιστροφές του 2022.

Περιορίζεται η γραφειοκρατεία

Με την εφαρμογή του νέου μοντέλου, θα περιοριστεί η γραφειοκρατία, ενώ το υπουργείο Υγείας θα είναι σε θέση να έχει σαφή εικόνα ανά πάσα στιγμή για την πορεία των παραγγελιών φαρμάκων σε όλα τα νοσοκομεία της χώρας, ώστε να επιτευχθεί ορθολογική διαχείριση των πόρων.

Σήμερα τα 110 δημόσια νοσοκομεία της χώρας προμηθεύονται τα φάρμακα από 90 φαρμακευτικές εταιρείες με απευθείας παραγγελίες ή μέσω των διαγωνιστικών διαδικασιών που «τρέχει» η ΕΚΑΠΥ για τα γενόσημα. Η τιμολόγηση των προϊόντων γίνεται από την εκάστοτε εταιρεία ανά νοσοκομείο, ενώ η έκδοση του clawback καθυστερεί, λόγω του πλήθους των παραστατικών και της κατακερματισμένης διαδικασίας. Η καθυστέρηση των πληρωμών διαμορφώνεται μεσοσταθμικά στους 10-12 μήνες από την παράδοση, με αποτέλεσμα τη συνεχή παραγωγή ληξιπρόθεσμων οφειλών.

Σημειώνεται ότι οι ληξιπρόθεσμες οφειλές των νοσοκομείων διογκώνονται, την ώρα που τα «φέσια» του Δημοσίου αποτελούν φλέγον θέμα, στο πλαίσιο της ενισχυμένης επιτήρησης. Είναι ενδεικτικό ότι, σύμφωνα με το μηνιαίο δελτίο στοιχείων γενικής κυβέρνησης, που δημοσιεύθηκε στις 3 Μαρτίου, τον Ιανουάριο του 2023 τα ληξιπρόθεσμα των νοσοκομείων ανήλθαν στα 1.075 εκατ. ευρώ από 739 εκατ. ευρώ τον Ιανουάριο του 2022 (αύξηση 45%), ενώ συγκρίνοντας τον Δεκέμβριο του 2022 (909 εκατ.) με τον Δεκέμβριο του 2021 (606 εκατ.) παρατηρείται αύξηση 50%.

Τα οφέλη από το νέο σύστημα

Με κεντρικό αγοραστή την ΕΚΑΠΥ, ο προϋπολογισμός για νοσοκομειακά φάρμακα μεταφέρεται από τα νοσοκομεία στο «ταμείο» της Αρχής, η οποία αναλαμβάνει και την τιμολόγηση, απαλλάσσοντας τις εταιρείες από μία δαιδαλώδη διαδικασία. Όπως τόνισε ο κ. Γαλανάκης, σήμερα εκδίδονται συνολικά 45.000 τιμολόγια κάθε μήνα, από τις εταιρείες προς το κράτος, με αποτέλεσμα να υπάρχουν καθυστερήσεις στην αποζημίωση, οι οποίες επιφέρουν με τη σειρά τους καθυστερήσεις στην εκκαθαρίσεις των συναλλαγών. Μέχρι τον Ιούνιο, ο αριθμός των τιμολογίων εκτιμάται ότι θα υποχωρήσει στα 5.500.

Σύμφωνα με τον αντιπρόεδρο της ΕΚΑΠΥ, τα οφέλη από τη νέα διαδικασία συνοψίζονται στα εξής:

• Το νοσοκομείο θα γνωρίζει με ακρίβειά το χρόνο και τις ποσότητες παράδοσης. θα έχει το σύνολο της πληροφορίας συστημικά και με κάθε τρόπο ενημέρωσης (e-mail, sms, σύστημα)
• Οι νοσοκομειακοί φαρμακοποιοί θα έχουν για πρώτη φορά πλήρη λίστα με τους διαγωνισμούς και τις συμφωνίες που έχουν κλείσει σε πραγματικό χρόνο
• Η εξόφληση των φαρμακευτικών εταιρειών θα γίνεται πλέον εντός 90 ημερών. Θα υπάρχει πλήρως ψηφιακή διαδικασία τιμολόγησης και εκκαθάρισης δαπανών
• Θα επιτευχθεί η άμεση έκδοση των επιστροφών στις οποίες υποχρεούνται οι φαρμακευτικές λόγω υπέρβασης δαπάνης (rebate και clawback).

Παράλληλα, θα υπάρχουν αναλυτικά στοιχεία και πληροφορίες για τα σκευάσματα που διακινούνται στο κανάλι των νοσοκομείων, ενώ οι εταιρείες θα έχουν απευθείας πρόσβαση στο σύνολο όχι μόνο των δικών τους πωλήσεων, αλλά και του cluster στο οποίο συμμετέχουν.

Τέλος, οι πληρωμές θα γίνονται προγραμματισμένα και δεν θα παράγονται πλέον ληξιπρόθεσμα χρέη, τα οποία εκτιμάται ότι θα μειωθούν κατά περίπου 250 εκατ. ευρώ το χρόνο.

Πάντως, ενώ η «πρεμιέρα» του νέου μοντέλου έχει προγραμματιστεί για τις 3 Απριλίου, δεν είναι βέβαιο ότι θα μπορέσει να εφαρμοστεί άμεσα σε όλα τα νοσοκομεία, καθώς -σύμφωνα με τον κ. Γαλανάκη- ορισμένα από αυτά δεν είναι ακόμα έτοιμα να μεταφέρουν τα αντίστοιχα κονδύλια στο κεντρικό «ταμείο» της ΕΚΑΠΥ.

 

 

Πηγη: https://healthpharma.gr

Αλλάζει ο τρόπος που θα πραγματοποιούνται οι φυσικοθεραπείες από την Δευτέρα 3 Απριλίου, καθώς ο ΕΟΠΥΥ, θα ελέγχει τις ηλεκτρονικές γνωματεύσεις με την χρήση ειδικού κωδικού μιας χρήσης για επιβεβαίωσης εκτέλεσης.

Μετά τα φάρμακα και οι φυσικοθεραπείες μπαίνουν στο σύστημα πιστοποίησης των sms για την εκτέλεση τους.

Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι όσοι ασφαλισμένοι του ΕΟΠΥΥ χρειαστούν φυσικοθεραπείες θα πρέπει να διαθέτουν πιστοποιημένο κινητό ώστε να τους σταλεί ηλεκτρονικά ο κωδικός επιβεβαίωσης μιας χρήσης με sms προκειμένου να διαπιστωθεί ότι πράγματι θα εκτελεστεί η θεραπεία και δεν αποτελεί πλασματική χρέωση στον Οργανισμό.

Σύμφωνα με την ανακοίνωση του ΕΟΠΥΥ πλέον θα απαιτείται η διαδικασία χρήσης του OTP κωδικού ως εξής:

Κατά την έκδοση – αποθήκευση της γνωμάτευσης μέσω της εφαρμογής Συνταγογράφησης Παροχών ΕΚΠΥ, αποστέλλεται στον ασφαλισμένο μήνυμα κινητού τηλεφώνου (SMS), στο οποίο περιλαμβάνεται ο Κωδικός μιας χρήσης για Επιβεβαίωση Εκτέλεσης (OTP) που είναι απαραίτητος για την εκτέλεση της γνωμάτευσης από το συμβεβλημένο πάροχο του ΕΟΠΥΥ, μέσω του eΔΑΠΥ Ανοικτής Περίθαλψης.

Ο αριθμός κινητού τηλεφώνου που θα σταλεί το SMS αναζητείται με την παρακάτω σειρά προτεραιότητας:

Ο αριθμός κινητού τηλεφώνου που έχει πιστοποιήσει ο ασφαλισμένος στον
Φάκελο Ασφάλισης Υγείας (ΦΑΥ) του

Ο αριθμός κινητού τηλεφώνου που έχει καταχωρηθεί στο Μητρώο Επικοινωνίας
Πολιτών των υπηρεσιών του www.gov.gr

Εάν ο αριθμός κινητού δεν είναι καταχωρημένος σε κανένα από τα παραπάνω μητρώα, τότε το πεδίο θα πρέπει υποχρεωτικά να το καταχωρήσει ο συνταγογράφος Ιατρός.

Στην περίπτωση αυτή, ο συνταγογράφος Ιατρός θα πρέπει να ενημερώσει τον ασφαλισμένο για την ανάγκη πιστοποίησης του αριθμού του κινητού τηλεφώνου στον προσωπικό του ΦΑΥ, ώστε σε επόμενη συνταγογράφηση το κινητό τηλέφωνο του ασφαλισμένου να ανακτάται αυτόματα από τον ΦΑΥ.

Σε περίπτωση επαναλαμβανόμενων γνωματεύσεων αποστέλλονται διακριτά μηνύματα SMS με τους αντίστοιχους κωδικούς επιβεβαίωσης εκτέλεσης (OTP) για κάθε μία (μηνιαία) γνωμάτευση.

Κατά την εκτέλεση στην εφαρμογή eΔΑΠΥ Ανοικτής Περίθαλψης, των γνωματεύσεων φυσικοθεραπείας από το συμβεβλημένο πάροχο, θα πρέπει υποχρεωτικά να συμπληρώνεται το πεδίο «Κωδικός Επιβεβαίωσης Εκτέλεσης», όπου ο πάροχος θα καταχωρεί (συμπληρώνει) τον εξαψήφιο (6ψήφιο) κωδικό OTP που του έχει δώσει ο ασφαλισμένος.

Ο ασφαλισμένος έχει τη δυνατότητα προβολής ή ανανέωσης του κωδικού επιβεβαίωσης εκτέλεσης μέσω του προσωπικού του ΦΑΥ στη στήλη «Κωδικός Επιβεβαίωσης Εκτέλεσης» στο μενού «Γνωματεύσεις», ως φαίνεται παρακάτω:

Για θέματα τεχνικής υποστήριξης της εφαρμογής, οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να απευθύνονται μέσω email στη διεύθυνση: [email protected].

Επισημαίνεται ότι είναι υποχρεωτική η ύπαρξη του στοιχείου επικοινωνίας (κινητό τηλέφωνο) για την έκδοση/εκτέλεση ηλεκτρονικής γνωμάτευσης με χρήση OTP προκειμένου ο ασφαλισμένος να λάβει την σχετική παροχή, καθώς επίσης και για τη δυνατότητα ενεργοποίησης/πρόσβασης του Φακέλου Ασφάλισης Υγείας.

Ο Οργανισμός στοχεύει στην μείωση ή και εξάλειψη αναφορών/ καταγγελιών ασφαλισμένων του για άγνοια περί εκτέλεσης παροχών στον ΑΜΚΑ τους.

 

 

Πηγη: https://healthpharma.gr/

Μια έξυπνη συσκευή που παρασκευάστηκε στις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής, ανιχνεύει μέσα σε ελάχιστα δευτερόλεπτα εάν ο χρήστης έχει προσβληθεί από κορωνοιό ή γρίπη ή και τίποτα από αυτά τα δύο.

Οι κατασκευαστές του μάλιστα αναφέρουν ότι η ανίχνευση του κορωνοιού ή της γρίπης γίνεται τόσο ακαριαία, δίνοντας έγκυρα αποτελέσματα, που δεν χρειάζεται περισσότερα από δέκα δευτερόλεπτα.

Η έξυπνη συσκευή είναι μικρή σε μέγεθος, έχει ως βάση τον άνθρακα και στηρίζεται σε εξαιρετικά νανουλικά.

Σύμφωνα με τους ερευνητές ο ανιχνευτής μπορεί να διακρίνει μεταξύ διαφόρων στελεχών ιών και λοιμώξεων σε χρόνο περίπου όσο χρειάζεται για να φτερνιστεί κανείς. Η συσκευή ανιχνεύει επίσης την παρουσία τους σε πολύ χαμηλότερα επίπεδα και πολύ πιο γρήγορα από τα συνηθισμένα τεστ.

Τα προτερήματα της έξυπνης συσκευής 

Όπως αναφέρουν οι ερευνητές που το κατασκεύασαν σε σύγκριση με τα συνηθισμένα τεστ COVID-19 που μπορεί να χρειαστούν λεπτά ή ώρες, ανάλογα με τον τύπο, η νέα συσκευή το κάνει σχεδόν ακαριαία.

Ενδεικτικό είναι ότι ένα διπλό τεστ COVID και γρίπης που εγκρίθηκε πρόσφατα από τον Οργανισμό Τροφίμων και Φαρμάκων των ΗΠΑ χρειάζεται περίπου μισή ώρα για να παράγει αποτελέσματα.

Το μέγεθος της έξυπνης συσκευής δεν είναι παραπάνω από έξι εκατοστά το βασικό της στοιχείο είναι ένα μικροσκοπικό νανοϋλικό που δεν έχει πάχος μεγαλύτερο από ένα άτομο.

«Όταν και οι δύο αυτοί ιοί κυκλοφορούν μαζί, όπως έκαναν νωρίτερα αυτό το χειμώνα, θα ήταν εξαιρετικά χρήσιμο να έχουμε έναν αισθητήρα που να μπορεί να ανιχνεύει ταυτόχρονα αν έχετε COVID, γρίπη, τίποτα από τα παραπάνω ή και τα δύο», αναφέρει ο επικεφαλής του προγράμματος Dr. Deji Akinwande σε ανακοίνωση των ειδικών.

Πανεπιστήμιο Τέξας

Σύμφωνα με την ομάδα του Πανεπιστημίου του Τέξας στο Όστιν η συσκευή τους θα μπορούσε να τροποποιηθεί για να ελέγχει και άλλες λοιμώξεις.

Η συσκευή φτιάχτηκε από γραφένιο, ένα ενιαίο στρώμα ατόμων άνθρακα τοποθετημένο σε εξαγωνικό πλέγμα. Η ακραία λεπτότητά του την καθιστά εξαιρετικά ευαίσθητη σε οποιεσδήποτε ηλεκτρικές αλλαγές στο περιβάλλον της.

«Αυτά τα εξαιρετικά λεπτά νανοϋλικά κατέχουν γενικά το ρεκόρ για την υψηλότερη ευαισθησία, ακόμη και για την ανίχνευση μεμονωμένων ατόμων, και μπορούν να βελτιώσουν την ικανότητα ανίχνευσης πολύ μικρών ποσοτήτων ουσιαστικά οτιδήποτε πρέπει να ανιχνευθεί, είτε πρόκειται για βακτήρια ή ιούς, είτε για αέρια είτε για αίμα», λέει ο Akinwande.

Ο νέος ανιχνευτής μόλυνσης ανταποκρίνεται στην παρουσία ιικών πρωτεϊνών που παράγονται από το ανοσοποιητικό σύστημα. Οι ερευνητές συνέδεσαν τα αντισώματα κατά του SARS-CoV-2, του ιού που προκαλεί την COVID, και της γρίπης με το γραφένιο. Όταν οι επιστήμονες τοποθετούν ένα δείγμα από ένα μολυσμένο άτομο στη συσκευή, αυτά συνδέονται με τις πρωτεΐνες-στόχους τους, προκαλώντας μια αλλαγή στο ηλεκτρικό ρεύμα.

 

 

Πηγη: https://healthpharma.gr/

Η επιτροπή ανθρώπινων φαρμάκων του EMA (CHMP) συνέστησε την έγκριση του νέου εμβολίου Bimervax για την COVID-19 ως αναμνηστικό σε άτομα ηλικίας 16 ετών και άνω που έχουν εμβολιαστεί με mRNA εμβόλιο.

Το νέο εμβόλιο Bimervax, που αναπτύχθηκε από την HIPRA Human Health SLU, περιέχει δύο εκδοχές της πρωτεΐνης ακίδας (η περιοχή πρόσδεσης του υποδοχέα) που έχουν παραχθεί στο εργαστήριο: η μία εκδοχή αντιστοιχεί σε μέρος της πρωτεΐνης ακίδας της παραλλαγής άλφα και η άλλη αντιστοιχεί σε εκείνη της παραλλαγής βήτα.

Η επιτροπή ανθρώπινων φαρμάκων του EMA κατέληξε στο συμπέρασμα ότι είναι πλέον διαθέσιμα αρκετά αξιόπιστα δεδομένα σχετικά με την ποιότητα, την ασφάλεια και την ανοσογονικότητα του εμβολίου για να εγκρίνει την άδεια κυκλοφορίας του στην ΕΕ.

Η κύρια μελέτη που πραγματοποιήθηκε συνέκρινε την ανοσολογική απόκριση που προκλήθηκε από αυτό το νέο εμβόλιο με εκείνη που ενεργοποιήθηκε από το εγκεκριμένο εμβόλιο mRNA Comirnaty που στοχεύει την αρχική πρωτεΐνη ακίδας SARS-CoV-2.

Στη μελέτη συμμετείχαν 765 ενήλικες που είχαν ολοκληρώσει προηγουμένως τον αρχικό εμβολιασμό με 2 δόσεις με τοζιναμεράνη και στους οποίους στη συνέχεια χορηγήθηκε αναμνηστική δόση.

Bimervax: Επίπεδα αντισωμάτων

Αν και το νέο εμβόλιο Bimervax «πυροδότησε» την παραγωγή χαμηλότερων επιπέδων αντισωμάτων κατά του αρχικού στελέχους SARS-CoV-2 από το προηγούμενο, οδήγησε σε υψηλότερα επίπεδα αντισωμάτων κατά των παραλλαγών Beta και Omicron.

Υποστηρικτικά δεδομένα παρασχέθηκαν από μια συνεχιζόμενη μελέτη που περιελάμβανε 36 εφήβους ηλικίας 16 έως 17 ετών, με δεδομένα ανοσοαπόκρισης διαθέσιμα για 11 από αυτούς. Η μελέτη διαπίστωσε ότι το εμβόλιο που χορηγήθηκε ως αναμνηστικό παρήγαγε επαρκή ανοσολογική απόκριση σε αυτούς τους εφήβους, με παραγωγή αντισωμάτων.

Ως εκ τούτου, η επιτροπή ανθρώπινων φαρμάκων του EMA κατέληξε στο συμπέρασμα ότι μια αναμνηστική δόση του νέου φαρμάκου Bimervax αναμένεται να είναι τουλάχιστον εξίσου αποτελεσματική με το προηγούμενο εμβόλιο με τοζιναμεράνη για την αποκατάσταση της προστασίας έναντι του COVID-19 σε άτομα ηλικίας 16 ετών και άνω.

Το προφίλ ασφάλειας του νέου εμβολίου είναι συγκρίσιμο με αυτό άλλων εμβολίων COVID-19.

Οι ανεπιθύμητες ενέργειες

Οι πιο συχνές ανεπιθύμητες ενέργειες που παρατηρήθηκαν ήταν πόνος στο σημείο της ένεσης, πονοκέφαλος, κόπωση και μυϊκός πόνος. Τα συμπτώματα αυτά ήταν ήπια έως μέτρια και εξαφανίστηκαν εντός λίγων ημερών μετά τον εμβολιασμό.

Η ασφάλεια και η αποτελεσματικότητα του εμβολίου θα συνεχίσει να παρακολουθείται καθώς χρησιμοποιείται σε ολόκληρη την ΕΕ, μέσω του συστήματος φαρμακοεπαγρύπνησης της ΕΕ και πρόσθετων μελετών από την εταιρεία και τις ευρωπαϊκές αρχές.

Με βάση τα διαθέσιμα στοιχεία, η CHMP κατέληξε στο συμπέρασμα ότι τα οφέλη του νέου εμβολίου υπερτερούν των κινδύνων που συνδέονται με αυτό και συνέστησε τη χορήγηση τυποποιημένης άδειας κυκλοφορίας στην ΕΕ.

 

 

Πηγη: https://healthpharma.gr