Συντάκτης: grammateia

 Αξιοποιώντας τη δύναμη των social media, επιτυχημένες προσωπικότητες από τον χώρο του αθλητισμού, της μουσικής, της τηλεόρασης συναντιούνται για να μοιραστούν το μήνυμα «Πάρε μια ανάσα. Τον νου σου στον νου σου». Αυτό το σύντομο αλλά ιδιαίτερα σπουδαίο μήνυμα αποτελεί και το μότο της καμπάνιας του Breathe. Ενός κινήματος που δημιουργήθηκε για να ενημερώσει και να ευαισθητοποιήσει για την ψυχική υγεία, προσφέροντας εργαλεία και τεχνικές για να πετύχουμε το «mental fitness».

Τα εργαλεία είναι δωρεάν, εύχρηστα και απευθύνονται σε όλους ενώ είναι απολύτως επιστημονικά τεκμηριωμένα.

Ο παγκόσμιος Πρωταθλητής Αντώνης Τσαπατάκης, ο παρουσιαστής και δημοσιογράφος Νίκος Αλιάγας, ο κορυφαίος Έλληνας σεφ Άκης Πετρετζίκης, οι τραγουδιστές Αντώνης Ρέμος και Μόνικα, ο επιχειρηματίας Σάκης Τανιμανίδης και η ιδρύτρια του Breathe Τατιάνα Μπλάτνικ κάνουν την αρχή και παίρνουν μία ανάσα, προσέχοντας έτσι και το μυαλό όπως και το σώμα.

Η Τατιάνα Μπλάτνικ, ιδρύτρια του Breathe Hellas δήλωσε σχετικά: «Σήμερα, το μήνυμα για ψυχική ευεξία και ισορροπία θα ακουστεί πιο δυνατά και συλλογικά! Μέσα από αυτή τη καμπάνια στοχεύουμε να ευαισθητοποιήσουμε ακόμη περισσότερο κόσμο, καλλιεργώντας την αλλαγή, την αποδοχή, ώστε όλοι μαζί να καταφέρουμε να αποβάλουμε το κοινωνικό στίγμα γύρω από την ψυχική υγεία. Είμαι ευγνώμων σε όλους όσους πήραν μέρος στην εκστρατεία μας, η συμμετοχή τους αντιπροσωπεύει τη σημασία που έχει η ευεξία του μυαλού για την κατάκτηση της κορυφής. Τους ευχαριστώ θερμά για την εμπιστοσύνη στο Breathe και στο μήνυμα που πρεσβεύουμε. Τον νου σου στον νου σου!»

 

 

Πηγη: https://www.news4health.gr/

Τι αναφέρεται σε δημοσίευση που έγινε στο βρετανικό περιοδικό αθλητιατρικής “British Journal of Sports Medicine”.

Όσο πιο συχνή και έντονη σωματική άσκηση και γενικότερα δραστηριότητα έχει ένας άνθρωπος, τόσο μεγαλύτερη φαίνεται να είναι η αποτελεσματικότητα και η προστασία των εμβολίων κατά της Covid-19, δείχνει μια νέα επιστημονική έρευνα.

Οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι υπάρχουν πλέον πειστικά στοιχεία ότι η τακτική σωματική δραστηριότητα βοηθά να μειωθούν οι συνέπειες της σοβαρής Covid-19, καθώς επίσης να μειωθεί ο κίνδυνος εισαγωγής στο νοσοκομείο, διασωλήνωσης σε μονάδα εντατικής θεραπείας ή θανάτου λόγω κορονοϊού. Η νέα μελέτη δείχνει επιπροσθέτως ότι η συχνή σωματική άσκηση βοηθά και στη βελτίωση της προστασίας που παρέχουν τα εμβόλια.

Οι ερευνητές, με επικεφαλής τον καθηγητή Γιον Πατρίτσιος της Σχολής Επιστημών Υγείας του νοτιοαφρικανικού Πανεπιστημίου Witwatersrand στο Γιοχάνεσμπουργκ, οι οποίοι έκαναν τη σχετική δημοσίευση στο βρετανικό περιοδικό αθλητιατρικής “British Journal of Sports Medicine”, ανέλυσαν στοιχεία για 53.771 άτομα με χαμηλά επίπεδα σωματικής δραστηριότητας (έως 60 λεπτά την εβδομάδα), 62.721 με μέτρια επίπεδα (60 έως 150 λεπτά) και 79.952 με υψηλά επίπεδα (πάνω από 150 λεπτά την εβδομάδα). Παράλληλα, αναλύθηκαν στοιχεία σχετικά με τον εμβολιασμό τους κατά του κορονοϊού και την αποτελεσματικότητα του, με βάση το αν είχαν διαγνωστεί θετικοί ή όχι για Covid-19.

Η μελέτη εκτίμησε ότι στους πλήρως εμβολιασμένους η αποτελεσματικότητα των εμβολίων (μείωση κινδύνου νοσηλείας) ήταν 60% στην ομάδα χαμηλού επιπέδου άσκησης/δραστηριότητας, 72% στην ομάδα μέτριου επιπέδου και 86% στην ομάδα με υψηλά επίπεδα σωματικής άσκησης/δραστηριότητας. Οι πλήρως εμβολιασμένοι που ασκούνταν πάνω από 150 λεπτά εβδομαδιαίως, είχαν σχεδόν τρεις φορές μικρότερο κίνδυνο εισαγωγής σε νοσοκομείο λόγω Covid-19, σε σχέση με τους αγύμναστους και σωματικά αδρανείς εμβολιασμένους. Οι ασκούμενοι σε μέτρια επίπεδα είχαν σχεδόν μιάμιση φορά μικρότερο κίνδυνο.

Δεν είναι τελείως σαφές με ποιό τρόπο η σωματική δραστηριότητα ενισχύει την αποτελεσματικότητα των εμβολίων, αλλά οι ερευνητές εκτιμούν ότι “πρόκειται πιθανώς για έναν συνδυασμό αυξημένων επιπέδων αντισωμάτων, βελτιωμένης προστασίας από ανοσοκύτταρα Τ και ψυχοκοινωνικούς παράγοντες”.

Πηγές:
ΑΠΕ-ΜΠΕ

 

 

Πηγη: https://www.iatronet.gr/

Εξελίξεις που αφορούν τη θεραπευτική αντιμετώπιση και τη διαχείριση του Σακχαρώδη Διαβήτη και ο διάλογος με τις  προτάσεις για  βελτιωμένη καθημερινότητα των ασθενών θα αναδειχθούν στο 10o Πανελλήνιο Συνέδριό της Πανελλήνιας Ομοσπονδία Σωματείων – Συλλόγων Ατόμων με Σακχαρώδη Διαβήτη (ΠΟΣΣΑΣΔΙΑ). Επίσης, θα ανακοινωθούν τα αποτελέσματα έρευνας για τις δυσκολίες από την επαφή των διαβητικών  με το Σύστημα Υγείας.

Η εκδήλωση θα διεξαχθεί στις 4 και 5 Νοεμβρίου δια ζώσης στο ξενοδοχείο Stratos Vassilikos Hotel, στην Αθήνα. Στο πλαίσιο του συνεδρίου θα πραγματοποιηθεί Ενημερωτική Εκπαιδευτική Διημερίδα με τίτλο: «Από το παρελθόν… στο μέλλον!». Στην κεντρική ομιλία της τελετής Έναρξης στις 4 Νοεμβρίου θα παρουσιαστούν τα πρώτα επίσημα στατιστικά δεδομένα της ΠΟΣΣΑΣΔΙΑ που αφορούν την καθημερινότητα των πασχόντων από Διαβήτη, καθώς και τα προβλήματα που απορρέουν από την επαφή τους με το Σύστημα Υγείας στη χώρα μας. Η παρουσίαση των αποτελεσμάτων της έρευνας της ΠΟΣΣΑΣΔΙΑ θα γίνει από τον οικονομολόγο με ειδίκευση στην Υγεία, Επίκουρο Καθηγητή Οικονομικών της Υγείας και Αξιολόγησης Τεχνολογιών Υγείας, Τμήμα Πολιτικών Δημόσιας Υγείας, Σχολή Δημόσιας Υγείας, Πανεπιστήμιο Δυτικής Αττικής Κωνσταντίνο Αθανασάκη.

Σημειώνεται ότι η διημερίδα θα πραγματοποιηθεί σε ξεχωριστές αίθουσες, μία για τον Σακχαρώδη Διαβήτη τύπου 1 και μία για τον Σακχαρώδη Διαβήτη τύπου 2. Σε αυτή οι άνθρωποι με διαβήτη θα μπορούν να πληροφορηθούν και να εκπαιδευτούν σε μία πληθώρα θεμάτων, που απασχολούν την καθημερινότητά τους. Άξιο λόγου το απόγευμα του Σαββάτου θα πραγματοποιηθούν οι Αρχαιρεσίες για την ανάδειξη του νέου Διοικητικού Συμβουλίου της ΠΟΣΣΑΣΔΙΑ.

Δείτε αναλυτικά το πρόγραμμα: 10ο Πανελλήνιο Συνέδριο_Προκαταρκτικό πρόγραμμα Ημερίδας

 

 

Πηγη: https://virus.com.gr/

Ανά τους αιώνες
Για τις επιπτώσεις των πανδημιών στην ψυχική υγεία μίλησε ο Νικόλαος Σμυρνής, Καθηγητής Ψυχιατρικής, Ιατρική Σχολή, ΕΚΠΑ, στην ημερίδα με θέμα «Επιδημίες – Πανδημίες που συγκλόνισαν την ανθρωπότητα», που διοργάνωσε πρόσφατα το ΙΑΣΩ. Όπως ανέφερε, παρότι οι επιπτώσεις των μεγάλων πανδημιών στην ανθρώπινη ιστορία ήταν τόσο σημαντικές η συστηματική μελέτη της επίδρασής τους στην ψυχική υγεία του πληθυσμού δεν υπήρξε αντικείμενο συστηματικής μελέτης παρά μόνο πολύ πρόσφατα. Σε αυτή τη μελέτη τη πιο σημαντική συνεισφορά είχε η πρόσφατη πανδημία COVID-19. Στην παρουσίαση του ανέλυσε συστηματικά τις επιδράσεις των πανδημιών στη ψυχική υγεία που μπορεί να διαχωριστεί στις ειδικές επιδράσεις του λοιμώδους παράγοντα της πανδημίας στο κεντρικό νευρικό σύστημα που χωρίζονται σε οξείες και μακροπρόθεσμες καθώς και στις μη ειδικές επιδράσεις όπως είναι οι επιδράσεις της καραντίνας στη ψυχική υγεία του πληθυσμού, οι επιδράσεις στη ψυχική υγεία της βαριάς νόσου από τον λοιμογόνο παράγοντα της πανδημίας (επιζώντες), οι επιδράσεις στη ψυχική υγεία των υγειονομικών και άλλων επαγγελματιών υγείας που βρίσκονται στη πρώτη γραμμή της αντιμετώπισης της πανδημίας, καθώς και οι επιδράσεις στη ψυχική υγεία των οικογενειών και των οικείων προσώπων των θυμάτων της πανδημίας. Ενδιαφέρον επίσης έχουν και οι ψυχολογικές επιπτώσεις στο πληθυσμό των προγραμμάτων εμβολιασμού για την αντιμετώπιση της πανδημίας. Από την πλευρά του, ο Γεώργιος Σαμώνης, Ομότιμος Καθηγητής Παθολογίας, αναφέρθηκε στις επιπτώσεις των πανδημιών στην Τέχνη. Από καταβολής ανθρωπίνου είδους αποτέλεσε ανάγκη η απεικόνιση του δράματος της ζωής. Οι πανδημίες, αφού ταλαιπώρησαν τις κοινωνίες με εκατόμβες θανάτων, άφησαν ανεξίτηλα σημάδια στην ιστορία του κόσμου. Η απεικόνιση αυτών των τραγικών γεγονότων ήταν μία ανάγκη έκφρασης που άρχισε αρκετά νωρίς. Πολλά από τα έργα αυτά χάθηκαν, άλλα όμως, νεότερα, επέζησαν και μας μεταφέρουν την ατμόσφαιρα του ανθρώπινου πόνου και της δυστυχίας μπροστά σε κάτι τόσο καταστροφικό, που ο ανθρώπινος νους αδυνατεί να καταλάβει και, προπαντός να αντιμετωπίσει. Σε αυτές τις περιπτώσεις η τέχνη, και ιδίως η ζωγραφική, δρα ψυχοθεραπευτικά σαν είδος «προσευχής» ή «εξιλέωσης». Αξίζει να ασχοληθούμε με αυτές τις απεικονίσεις, που μοιάζουν να περιγράφουν διαχρονικά το ανθρώπινο δράμα και την αδυναμία απέναντι στην αρρώστια.

 

 

Πηγη:HealthDaily

Επισημαίνουν οι φαρμακοποιοί της Αττικής
Με ανακοίνωσή του ο Φαρμακευτικός Σύλλογος Αττικής τονίζει ότι οι ελλείψεις φαρμάκων δυστυχώς συνεχίζονται και αυξάνονται. «Αυτή τη στιγμή λείπουν περισσότερα από 400 φάρμακα πρώτης ανάγκης, που έχει σαν αποτέλεσμα ασθενείς και φαρμακοποιοί να κάνουν αγώνα δρόμου μήπως μπορέσουν και εξασφαλίσουν κάποια από αυτά. Οι ελλείψεις αφορούν σε αναντικατάστατα φάρμακα όπως, παυσίπονα, αντιβιοτικά, αντιδιαβητικά, αντιεπιληπτικά κ.α. Η Πολιτεία δυστυχώς παρ’ όλες τις επανειλημμένες αναφορές μας, δεν έχει προβεί σε καμία ουσιαστική ενέργεια. Οι φαρμακοποιοί κάνουν ότι είναι ανθρωπίνως δυνατόν για να εξασφαλίσουν την αγωγή για τους ασθενείς τους, όμως δεν φέρουν καμία απολύτως ευθύνη για την απαράδεκτη κατάσταση που επικρατεί στη φαρμακευτική αγορά. Καλούμε το Υπουργείο Υγείας και τον ΕΟΦ που είναι αρμόδιοι για τον εφοδιασμό των ασθενών με φάρμακα, να πάρουν επιτέλους ουσιαστικά μέτρα προς αυτή τη κατεύθυνση»

 

 

Πηγη: HealthDaily

Δύσκολο να προβλεφθεί πόσο πιθανό είναι ένα επόμενο κύμα επανανόσησης Covid-19
Tα δεδομένα πρόσφατης δημοσίευσης στην έγκριτη επιστημονική επιθεώρηση WebMD με θέμα τα νέα υποστελέχη του SARS-CoV-2, συνοψίζουν οι γιατροί της Θεραπευτικής Κλινικής της Ιατρικής Σχολής του ΕΚΠΑ, Θεοδώρα Ψαλτοπούλου, Ροδάνθη Ελένη Συρίγου, Γιάννης Ντάνασης, και Θάνος Δημόπουλος (Πρύτανης ΕΚΠΑ), και αναλύουν πόσο ανησυχητικά είναι τα νέα δεδομένα.

Τρία νέα υποστελέχη BQ.1, BQ1.1 και XBB φαίνεται να ανησυχούν τους επιστήμονες στις Ηνωμένες Πολιτείες καθώς υπάρχει η πιθανότητα ένα ή περισσότερα υποστελέχη να παρακάμπτουν την ανοσολογική μας προστασία. Παρόλα αυτά τρία χρόνια μετά την έναρξη της πανδημίας, οι επιστήμονες γνωρίζουν πολλά για τον ιό Sars-CoV-2 καθώς και οι πολίτες πως να προφυλάσσονται από αυτόν. Τα τελευταία δεδομένα του CDC παρουσιάζουν ότι τα υποστελέχη BQ.1 και BQ1.1 έχουν αυξηθεί στις Ηνωμένες Πολιτείες κατά 12% διπλασιάζοντάς το ποσοστό τους την τελευταία εβδομάδα. Η Hannah Newman, διευθύντρια πρόληψης λοιμώξεων στο Νοσοκομείο Lenox Hill της Νέας Υόρκης, αναφέρει ότι καθώς εισερχόμαστε στην εποχή που οι ιογενείς λοιμώξεις αναπνευστικού ακμάζουν δεν θα ήταν περίεργη η μεγαλύτερη διασπορά των νέων στελεχών. Η επιδημιολογική αύξηση των συγκεκριμένων υποστελεχών δεν είναι ανεξήγητη αναφέρει η Amesh Adalja, καθώς ο ιός Sars-Cov-2 θα συνεχίζει να μεταλλάσσεται και να γίνεται ακόμα πιο μεταδοτικός, οπότε οι υπομεταλλάξεις BQ.1, BQ1.1 και XBB ήταν αναμενόμενες. Η υπομετάλλαξη XBB κυριαρχεί αυτή την στιγμή στην Σιγκαπούρη, με το ποσοστό επαναλοίμωξης να υπολογίζεται στο 17% ενώ μόλις τον προηγούμενο μήνα ήταν στο 5%. Το ποσοστό του εμβολιασμένου πληθυσμού είναι στο 92%, και ο αριθμός των ατόμων που έχουν λάβει την ενισχυμένη δόση είναι διπλάσιος από το αντίστοιχο ποσοστό στις Ηνωμένες Πολιτείες. Όσον αφορά στο νέο ενισχυμένο εμβόλιο, είναι πιο αποτελεσματικό από το προηγούμενο αλλά δεν γνωρίζουμε πόσο αποτελεσματικό θα είναι έναντι των καινούργιων υποστελεχών. Η Newman είναι αισιόδοξη ότι το ενισχυμένο εμβόλιο θα βοηθήσει αυξάνοντας την ανοσία έναντι των υποστελεχών της Όμικρον και ότι ο κόσμος πρέπει να εμβολιαστεί με αυτό. Όσον αφορά στις αντιικές θεραπείες, το αντιικό φάρμακο Paxlovid θα συνεχίζει να παίζει σημαντικό ρόλο στην πρόληψη πιο σοβαρής νόσησης αναφέρει η Adalja, καθώς δρα σε μία εντελώς διαφορετική περιοχή του ιού, διαφορετική από αυτές που αφορούν μεταλλάξεις που περιβάλλουν την ανοσία. Σε αντίθεση με το Paxlovid, τα μέχρι τώρα δεδομένα για τις θεραπείες με μονοκλωνικά αντισώματα αναφέρουν ότι δεν θα είναι αποτελεσματικά για τις νέες μεταλλάξεις, καθώς εάν τα στελέχη είναι σε θέση να ξεφύγουν από την ανοσία των αντισωμάτων και τα μονοκλωνικά αντισώματα δεν είναι αποτελεσματικά, έτσι τα ανοσοκατεσταλμένα άτομα μπορεί να εκδηλώσουν σοβαρή συμπτωματολογία παρά τη λήψη των μονοκλωνικών αντισωμάτων. Συμπερασματικά, είναι δύσκολο να προβλεφθεί πόσο πιθανό είναι ένα επόμενο κύμα επανανόσης Covid-19. Αυτό θα εξαρτηθεί από το εάν τα νέα υποστελέχη θα υπερτερούν άλλων στελεχών, καθώς και των μέτρων προστασίας που λαμβάνονται.

Τέλος, η αναγκαιότητα του εμβολιασμού με την ενισχυμένη δόση του εμβολίου έναντι του SARS-CoV-2 παραμένει επίκαιρη

 

 

Πηγη:HealthDaily

Η εικόνα στις ΜΕΘ των νοσοκομείων της χώρας είναι καλή για την ώρα, αλλά υπάρχει, ήδη, πίεση στις απλές κλίνες. Τα κρούσματα γρίπης και COVID-19 αναμένεται να αυξηθούν τις επόμενες εβδομάδες, με βάση τα προγνωστικά μοντέλα και την εικόνα που επικρατεί στην υπόλοιπη Ευρώπη.

Ειδικότερα φαίνεται ότι οι ηλικιωμένοι με συνοδά νοσήματα είναι εκείνοι που, σε αυτή τη φάση, μεταφέρονται στα Επείγοντα και χρειάζεται να κάνουν εισαγωγή είτε λόγω COVID-19 είτε λόγω γρίπης. Η τάση είναι σαφώς ανοδική και είναι θέμα χρόνου να εντοπιστούν και στη χώρα μας οι νέες παραλλαγές του κορωνοϊού SARS-CoV-2, οι οποίες διαφεύγουν της ανοσίας.

Πίεση στις απλές κλίνες

Πιο δύσκολη αναμένεται να γίνει η κατάσταση προς τα μέσα Νοεμβρίου. Και ενώ τα νέα στελέχη του ιού δεν φαίνεται να κάνουν σοβαρή νόσηση, κανείς δεν μπορεί να πει με βεβαιότητα πώς η έλευσή τους θα επηρεάσει την κατάσταση στα νοσοκομεία, πολύ, δε, περισσότερο που τα κρούσματα αναμένεται να εκτοξευθούν.

Κι όλα αυτά ενώ δεν έχει μπει ακόμη ο χειμώνας και ο καιρός είναι καλός στο μεγαλύτερο μέρος της χώρας.

Η κατάσταση βρίσκει τους υγειονομικούς εξαντλημένους από την επιδημία και οι ελλείψεις σε προσωπικό παραμένουν. Παράλληλα δεν έχει ακόμη αποσαφηνιστεί τι θα γίνει με τους ανεμβολίαστους υγειονομικούς, οι οποίοι παραμένουν σε αναστολή.

Νέα προειδοποίηση από τον ΠΟΥ

«Δεν είναι η ώρα για να χαλαρώνουμε», δήλωσε σε διαδικτυακή συνέντευξη Τύπου ο περιφερειακός διευθυντής του Παγκόσμιου Οργανισμού του Υγείας για την Ευρώπη Hans Kluge.

Στην αρχή του φθινοπώρου η ευρωπαϊκή περιφέρεια, που περιλαμβάνει 53 χώρες, αποτέλεσε εκ νέου το επίκεντρο της πανδημίας, καταγράφοντας το 60% των νέων κρουσμάτων COVID-19 που σημειώνονταν σε όλο τον κόσμο.

Παράλληλα καταγράφηκε αύξηση των κρουσμάτων της εποχικής γρίπης. Ο αριθμός των κρουσμάτων στην ΕΕ έφτασε το 1,5 εκατομμύριο την προηγούμενη εβδομάδα, αύξηση 8% σε σχέση με την εβδομάδα 19 με 25 Σεπτεμβρίου, παρά τη μεγάλη μείωση των τεστ.

Θα είναι “σαν τη γρίπη”;

Μέσα σε αυτό το κλίμα ανασφάλειας και αβεβαιότητας ελπίδα δίνουν οι εκτιμήσεις επιστημόνων διεθνούς κύρους.

Ο καθηγητής ανοσολογίας – γενετικής στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης Sir John Bell αναφέρει ότι ο κορωνοϊός έχει αλλάξει ριζικά από το 2020, λέγοντας χαρακτηριστικά ότι δεν υπάρχει πια.

“Εκείνη η ασθένεια, που όλοι φοβόμασταν το 2020, εκείνη η τρομερή πνευμονία που έβαζε τους ανθρώπους στη μονάδα εντατικής θεραπείας, αυτή η ασθένεια ουσιαστικά δεν υπάρχει πια.

Οι άνθρωποι θα αισθάνονται λίγο άρρωστοι, θα είναι λίγο σαν τη γρίπη και ίσως χρειαστεί να μείνετε στο σπίτι στο κρεβάτι και δεν θα αισθάνεστε τόσο καλά. Αλλά νομίζω ότι δεν θα έχουμε τα προβλήματα, που είχαμε στο παρελθόν”, όπως δήλωσε σε συνέντευξή του στο BBC.

Οι επιστήμονες επαναλαμβάνουν ότι πρέπει να φοράμε μάσκας σε κλειστούς χώρους και να μην παραλείπουμε να κάνουμε σελφ τεστ.

 

 

 

Πηγη: https://healthstories.gr/

Το ΙΦΕΤ βρίσκεται το τελευταίο διάστημα στο επίκεντρο συζητήσεων, ελέγχων, δημοσιευμάτων αλλά και μετασχηματισμού. Σχεδόν τρία χρόνια τώρα, το Ινστιτούτο Φαρμακευτικής Έρευνας και Τεχνολογίας φαίνεται να «τρέχει» αλλαγές, αλλά και να «μάχεται» κριτική και αιχμές για τη λειτουργία του.

Γνωστό κυρίως για το ρόλο του στην έκτακτη εισαγωγή φαρμάκων, υψηλού κόστους, σπάνιων ή/και σοβαρών παθήσεων, που δεν κυκλοφορούν στη χώρα ή βρίσκονται σε έλλειψη, το Ινστιτούτο Φαρμακευτικής Έρευνας και Τεχνολογίας δραστηριοποιείται στην πραγματικότητα σε αρκετά πεδία.

Η θυγατρική του ΕΟΦ, που είναι και ο μοναδικός μέτοχος του ΙΦΕΤ, επιχειρεί από το 2020 μια αναδιάρθρωση, που στοχεύει να αναδείξει τον πολυσχιδή ρόλο του. Βρέθηκε άλλωστε με αυξημένες ευθύνες και εν μέσω της πανδημίας.

Πολλά συμβαίνουν, λοιπόν, στο ΙΦΕΤ, όπως περιγράφει στο News4Health, σε μια συνέντευξη εφ’ όλης της ύλης , ο Διευθύνων Σύμβουλος του Ινστιτούτου Ιωάννης Σωτηρίου. Πολλά που έχουν οδηγήσει σε εξοικονομήσεις, αναδιαρθρώσεις και προσλήψεις, παρότι παραμένει, τρόπων τινά «στο μάτι του κυκλώνα».

Κύριε Σωτηρίου, δώστε μας μια εικόνα της αρχής, όταν αναλάβατε το ΙΦΕΤ;

Το ΙΦΕΤ είναι ανώνυμη εταιρεία η οποία ασκεί εμπορική και βιομηχανική δραστηριότητα, δεν επιχορηγείται από τον κρατικό προϋπολογισμό. Είναι παραγωγός 4 μοναδικών φαρμάκων, μεταξύ των οποίων η μεθαδόνη, η οποία χρησιμοποιείται ως επί το πλείστον στα προγράμματα του ΟΚΑΝΑ, ενώ έχει στη διάθεση του και μια από τις μεγαλύτερες πηγές κοβαλτίου στην ΝΑ Ευρώπη. Η ακτινοβόληση με κοβάλτιο χρησιμοποιείται για την αποστείρωση προϊόντων σε υψηλό επίπεδο. Από την ίδρυση του το 1991, βέβαια, η μεγαλύτερη δραστηριότητα του ΙΦΕΤ είναι η εισαγωγή και διακίνηση φαρμάκων, μέσω του πλαισίου της έκτακτης εισαγωγής.

Κάθε χρόνο το Ινστιτούτο διακινεί, μέσω έκτακτης εισαγωγής, περισσότερα από 600 σκευάσματα, μεταξύ των οποίων και κάποια απαραίτητα για τη λειτουργία του συστήματος υγείας, όπως η μορφίνη, διάφορα αντίδοτα, αντιοφικοί οροί, γ’ σφαιρίνη κλπ.

Είναι ξεκάθαρο, λοιπόν, ότι για μια εταιρεία, που δεν χρηματοδοτείται από το κράτος, αλλά καλείται να χρηματοδοτήσει μη προγραμματισμένες αγορές φαρμάκων υψηλού κόστους, η διαχείριση της ρευστότητας της αποτελεί πολύ μεγάλη προτεραιότητα. Αναλαμβάνοντας το 2020 ξεκινήσαμε μια προσπάθεια στην ουσία εκσυγχρονισμού της εταιρείας αυτής, ώστε να μπορεί να επιτελεί το σπουδαίο αυτό ρόλο που διαδραματίζει τη σύγχρονη εποχή.

Το 3ετές πλάνο που αρχίσαμε να υλοποιούμε έχει 3 πυλώνες: ο πρώτος πυλώνας αφορά την οικονομική εξυγίανση και την εξασφάλιση υψηλής ρευστότητας, η οποία είναι απαραίτητη για να μπορεί η εταιρία να ανταποκρίνεται πλήρως στις ανάγκες της δραστηριότητας της. Ο δεύτερος πυλώνας είναι ο ψηφιακός μετασχηματισμός, ο οποίος επιτρέπει τόσο την βελτίωση της αποδοτικότητας και της ταχύτητας όσο και την ενίσχυση της διαφάνειας. Ο τρίτος πυλώνας σχετίζεται με την ανάπτυξη νέων λύσεων στον ευρύτερο τομέα που ονομάζεται ελεγχόμενη πρόσβαση, ώστε να εκμεταλλευτούμε και τα υπόλοιπα assets που έχει η εταιρεία, όπως το ερευνητικό κέντρο. Το ΙΦΕΤ έχει εγκαταστάσεις ερευνητικού εργαστηρίου, οι οποίες λειτούργησαν ελάχιστα στην αρχή, αλλά δεν αναπτύσσουν ερευνητική δραστηριότητα τα τελευταία 15 χρόνια.

Τι είδους ερευνητική εργασία μπορεί να γίνει στο κέντρο αυτό;

Πρόκειται για ένα εργαστήριο που είχε δημιουργηθεί για να πραγματοποιεί μελέτες βιοισοδυναμίας. Ωστόσο, δεν υλοποίησε κάποια τέτοια μελέτη, ενώ δεν διαθέτει και το απαραίτητο προσωπικό, παρότι έχει εκδηλωθεί ενδιαφέρον για την ενεργοποίηση του από φαρμακευτικές εταιρείες. Είναι σημαντικό να εξετάσουμε κατά πόσο μπορούμε να το αξιοποιήσουμε.

Τι ήταν λοιπόν αυτό που σας ώθησε στην ανάδειξη αυτών των 3 πυλώνων;

Όταν ανέλαβα το Νοέμβριο του ‘20, η εταιρεία είχε να αντιμετωπίσει δύο σημαντικά θέματα. Το ένα αφορούσε καθαρά την ρευστότητα της. Προερχόταν από μία τριετία, τετραετία κατά την οποία είχε μείωση των ταμειακών της διαθεσίμων, παρότι είχε πολύ μεγάλη αύξηση των πωλήσεων της.

Γιατί συνέβη αυτό;

Αυτό συμβαίνει σε εταιρείες στις οποίες δεν γίνεται πολύ καλή διαχείριση του κεφαλαίου κίνησης, το οποίο συνήθως έχει να κάνει με τις διαδικασίες της. Δηλαδή, δεν λειτουργούν σωστές εσωτερικές διαδικασίες, που θα επιτρέψουν και τη σωστή διαχείριση του κεφαλαίου κίνησης. Συμβαίνει σε εταιρείες, ειδικά όταν αυξάνεται πάρα πολύ ο τζίρος.

Οπότε, το ένα σημαντικό θέμα είχε να κάνει με τη δυνατότητα της εταιρείας να διαχειριστεί σωστά το κεφάλαιο κίνησης, ώστε να διατηρεί υψηλή ταμειακή ρευστότητα. Μάλιστα, το ΙΦΕΤ κατέγραψε ένα από τα περασμένη έτη ακόμα και μείωση ταμειακών διαθεσίμων.

Η ταμειακή ρευστότητα είναι κομβική ειδικά για αυτή την εταιρεία, λόγω του ρόλου που καλείται να διαδραματίσει το ΙΦΕΤ, το οποίο πρέπει ανά πάσα στιγμή να έχει χρήματα για να φέρει τα φάρμακα που του ζητείται να φέρει, για παράδειγμα γ’ σφαιρίνη, που συχνά είναι ποσότητες πολλών εκατομμυρίων.

Εν τω μεταξύ, βέβαια, προέκυψε η πανδημία, στην οποία το ΙΦΕΤ ανέλαβε ουσιαστικό ρόλο…

Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου το ΙΦΕΤ κλήθηκε σε πάρα πολλές περιπτώσεις να βοηθήσει την εθνική προσπάθεια για την αντιμετώπιση της πανδημίας της Covid-19. Το έκανε αυτό ακριβώς επειδή είναι μία εταιρεία η οποία έχει την ευελιξία να κινηθεί ταχύτερα, κάτω από έκτακτες συνθήκες. Ήδη από τον Οκτώβριο του ‘20 το ΙΦΕΤ είχε οριστεί από το κράτος ως εκτελεστικός ανάδοχος, για την ακρίβεια ως «contracting authority» για την εκτέλεση των κοινών ευρωπαϊκών προμηθειών που έκανε η κομισιόν στο πλαίσιο της πανδημίας.

Από τον Οκτώβριο του 2020 μέχρι και σήμερα έχουμε διαθέσει παραπάνω από 700.000 δόσεις ρεμδεσιβίρης, δηλαδή πάνω από 120.000 άνθρωποι δέχτηκαν θεραπεία. Η διαχείριση της ρεμδεσιβίρης ξεκίνησε χωρίς ιδιαίτερα δεδομένα, είτε για την ανάγκη είτε για τη διάθεση του προϊόντος. Απλά όρισε ο ΕΟΦ στην αρχή μία ποσότητα και μετά όσο ζητούσαν τα νοσοκομεία προσθέταμε ποσότητες του φαρμάκου. Βέβαια για να έρθει ρεμδεσιβίρη έπρεπε κάθε φορά να συντάσσεται ειδικό συμβόλαιο για συγκεκριμένη ποσότητα με συγκεκριμένους όρους, γιατί έπρεπε να ακολουθούμε τις διαδικασίες των κοινών ευρωπαϊκών προμηθειών. Αυτή η διαδικασία ήταν τόσο δυναμική, που φτάσαμε να πραγματοποιούμε δύο καινούργια συμβόλαια μηνιαίως.

Η δυσκολία διαχείρισης όλης αυτής της κατάστασης,  χωρίς να υπάρχει πρόβλεψη ήταν που μας ώθησε να δούμε τα πράγματα λίγο «out of the box». Σε συνεργασία με το Υπουργείο Υγείας, δημιουργήσαμε μία στενή ομάδα εργασίας, η οποία συνεδρίαζε κάθε Τετάρτη και στην οποία συμμετείχε το Υπουργείο, το ΙΦΕΤ και η παράγωγος εταιρεία.

Μέσω του υπουργείου ζητήσαμε από τα νοσοκομεία να μας στέλνουν σε εβδομαδιαία βάση τα αποθέματα και τις εισαγωγές των ασθενών, που μας επέτρεψε να δημιουργήσουμε ένα μοντέλο προβλεψιμότητας.

Σε συνδυασμό με τα ημερήσια στοιχεία για την πορεία της πανδημίας που δημοσίευε ο ΕΟΔΥ, συγκρίναμε τις εισαγωγές όπως τις δήλωνε εβδομαδιαία ο ΕΟΔΥ με αυτές που λαμβάναμε από τα νοσοκομεία και σταδιακά χτίσαμε ένα μοντέλο, μέσω του οποίου κάναμε μια πρόβλεψη δύο εβδομάδων. Στο σύστημα εντάθηκαν στοιχεία για το απόθεμα των νοσοκομείων, αλλά και το απόθεμα της αποθήκης του ΙΦΕΤ ώστε να διασφαλιστεί κάλυψη τουλάχιστον ενός μήνα, δεδομένου ότι μεσολαβούσε ένα διάστημα των 20 ημερών από την υπογραφή ενός νέου συμβόλαιο και της εισαγωγής των νέων προϊόντων.

Πόσο πιο απλή θα ήταν η διαδικασία αν υπήρχε ένα ενιαίο σύστημα ηλεκτρονικό για τα νοσοκομεία του ΕΣΥ, με αυτές τις πληροφορίες;

Πολύ πιο εύκολη. Αλλά αυτό που αποδείξαμε είναι πως ακόμα και πιο απλούς τρόπους, χωρίς τεχνολογίες αιχμής, με απλά στοιχεία μπορείς να χτίσεις μοντέλα, ακόμα και σε τέτοια projects, τόσο απαιτητικά και σημαντικά όπως η διαχείριση μιας πανδημίας, που μπορούν να βοηθήσουν ουσιαστικά.

Με αυτό τον τρόπο, μειώσαμε και τον αριθμό των συμβολαίων που κάναμε αλλά κυρίως υπήρχε η διασφάλιση της επάρκειας των αποθεμάτων. Παράλληλα, εντοπίστηκαν και αστοχίες, από νοσοκομεία τα οποία υπολόγιζαν ποσότητες που δεν αντιστοιχούσαν στο ρυθμό εισαγωγών τους.

Σε κάθε περίπτωση, αυτός ο μηχανισμός επέτρεψε να έχουμε μία πραγματική εικόνα των αποθεμάτων, οδηγώντας μάλιστα το Υπουργείο Υγείας, το καλοκαίρι του 2021, σε μια ανακατανομή αποθεμάτων ρεμδεσιβίρης, μεταξύ των νοσοκομείων.

Εκτός, όμως, από τη ρεμδεσιβίρη, το ΙΦΕΤ ήταν contractor authority και για σύριγγες, βελόνες, οι οποίες ήταν και αυτές που χρησιμοποιήθηκαν και για την έναρξη του εμβολιασμού. Επιπλέον, πραγματοποιήσαμε και αρκετούς διαγωνισμούς για λογαριασμό του υπουργείου υγείας και για επιπλέον σύριγγες/βελόνες, για κουτιά μεταφοράς εμβολίων, θερμόμετρα, ψυγεία, μηχανήματα ΜΕΘ κλπ, ενώ διαχειριστήκαμε και χρηματικές δωρεές.

Για να επιστρέψουμε, όμως, στο 3ετές πλάνο. Από πού πιάσατε το νήμα;

Η πρώτη κίνηση μας για την οικονομική εξυγίανση της εταιρείας ήταν να προχωρήσουμε σε εσωτερική χρηματοδότηση. Δηλαδή, αρχικά δώσαμε  μεγαλύτερη βαρύτητα στον τρόπο που διαχειριζόμαστε τα αποθέματα μας, ώστε να μην έχουμε υπερβολικό στοκ, ενώ κάναμε επαναδιαπραγμάτευση τιμών αγοράς με προμηθευτές, ειδικά σε κάποια προϊόντα που είδαμε ότι είχαν σταθερές τιμές για 5, 6 ή 7 χρόνια. Επιπροσθέτως συνδέσαμε καλύτερα τις πληρωμές με τις εισροές μας. Βελτιώσαμε την συνεργασία με τον ΕΟΠΥΥ, για παράδειγμα, ώστε να μας πληρώνει πιο τακτικά ώστε να μπορούμε να συσχετίσουμε τις πληρωμές του ΕΟΠΥΥ με τις πληρωμές προς τους προμηθευτές.

Αναλογιστείτε μόνο, πως το 2020 είναι καταγεγραμμένο στις οικονομικές καταστάσεις ότι υπάρχει ένα άνοιγμα 22 εκατομμυρίων ευρώ απαιτήσεις εκ των προμηθευτών. Εν ολίγοις, το 2020 αποτελεί μία χρονιά, η οποία φάνηκε πως δεν πληρώθηκε κανένας! Άρα εμείς, το 2021 είχαμε να αντιμετωπίσουμε και αυτό το ζήτημα.

Η επαναδιαπραγμάτευση τιμών αφορούσε σε φάρμακα τα οποία διαχειρίζεται ο φορέας σε σταθερή βάση. Μιλάμε για περίπου 550 κωδικούς το 2021, εκ των οποίων μειώσαμε τις τιμές σε τουλάχιστον 130!

Μεγάλο μέρος αυτών των μειώσεων οδήγησαν και σε μείωση των τιμών πώλησης, παρέχοντας όφελος και για τον «πελάτη», που κατά κύριο λόγο είναι ο ΕΟΠΥΥ και δευτερευόντως τα δημόσια νοσοκομεία. Η μειωμένες τιμές πώλησης σε αυτά τα προϊόντα υπολογίζεται ότι ωφέλησαν αυτούς τους δύο κατά 16 εκατομμύρια το 2021.

Με αυτό τον τρόπο η εταιρεία κατάφερε να κάνει εσωτερική αναχρηματοδότηση, δεδομένου ότι υπήρξαν περιπτώσεις όπου δεν υπήρξε μείωση της τιμής πώλησης. Μάλιστα, αυτή η εσωτερική αναχρηματοδότηση, η οποία επετεύχθη μέσω της καλύτερης διαχείρισης, βοήθησε να χρηματοδοτήσει και σχεδόν διπλάσια αξία φαρμάκων το 2021.

Έτσι, την περασμένη χρονιά η εταιρεία παρουσίασε τα υψηλότερα ταμειακά διαθέσιμα, το καλύτερο inventory turnover, το υψηλότερο καθαρό κεφάλαιο κίνησης στην ιστορία της, αποδεικνύοντας ότι μπορεί να επιτύχει ακόμη περισσότερα με σωστή διαχείριση.

Το 2020 η εταιρεία δήλωσε έσοδα 126 εκατομμύρια και το 2021 δηλώνει 197 εκατομμύρια ευρώ. Αυτό συνεπάγεται, επί της ουσίας, ενίσχυση της δυνατότητας του ΙΦΕΤ να εισάγει ακόμη μεγαλύτερες ποσότητες φαρμάκων. Το 2021 διαθέσαμε περίπου 2,6 εκατ. τεμάχια, πάνω από 740 κωδικούς φαρμάκων εκ των οποίων οι 170 είναι καινούργιοι και αφορούν κυρίως νέα φάρμακα.  Άλλωστε, μεγαλύτερο μέρος των πωλήσεων του ΙΦΕΤ κατευθύνεται στον ΕΟΠΠΥ και η πλειοψηφία αυτών είναι ΣΗΠ, των οποίων αποτελεί και το κύριο κανάλι κάλυψης τους.

Πόσο είναι η δαπάνη του ΙΦΕΤ στον ΕΟΠΥΥ;

Οι πωλήσεις του ΙΦΕΤ στον ΕΟΠΥΥ υπολογίζονται στα 90 εκατ. ευρώ για το 2021, για τα οποία δεν αποδίδεται clawback.

Να περάσουμε, όμως, και στο κομμάτι του ψηφιακού μετασχηματισμού;

Στο πεδίο αυτό ξεκινήσαμε από πολύ βασικά πράγματα. Το σημαντικότερο εμπόδιο ήτανε ότι δεν είχαμε πραγματικά ψηφιοποιημένα δεδομένα. Ήταν μία εταιρεία στην οποία υπήρχαν data silos, δηλαδή κάθε τμήμα είχε δικά του δεδομένα, τα οποία διατηρούσε στα δικά του αρχεία, με αποτέλεσμα να μην υπάρχει διαλειτουργικότητα. 

Αρχικά, λοιπόν, εστιάσαμε στην ευρεία χρήση των δύο πληροφοριακών συστημάτων, τα οποία είχε αγοράσει η εταιρεία τα προηγούμενα χρόνια χωρίς όμως να έχει προχωρήσει στην εφαρμογή τους. Το ένα σύστημα αφορά στις διοικητικές υπηρεσίες και το δεύτερο στη διαχείριση της αποθήκης.

Εντός του 2021 καταφέραμε να ψηφιοποιήσουμε τη διαδικασία με την οποία οι παραγγελίες λειτουργούν εσωτερικά από το τμήμα πωλήσεων προς το τμήμα αγορών, ώστε να γνωρίζουμε άμεσα πότε δόθηκε η παραγγελία. Επιπλέον, με ηλεκτρονικό τρόπο πλέον αποστέλλονται οι παραγγελίες στους προμηθευτές και καταγράφονται στο σύστημα.

Με τη σύνδεση του πληροφοριακού συστήματος της αποθήκης με το πληροφοριακό σύστημα της διοίκησης μπορούμε πλέον να γνωρίζουμε και πότε έφτασε η παραγγελία. Σε πιλοτική εφαρμογή έχει τεθεί πλατφόρμα για να λαμβάνουμε ηλεκτρονικά τις παραγγελίες από τους πελάτες. Πριν τις λαμβάναμε τηλεφωνικά ή μέσω e-mail.

Απώτερος στόχος όλων των διαδικασιών είναι να έχουμε μία πλήρη ψηφιοποίηση όλης της διαδικασίας, από τη στιγμή που μας παραγγέλνει ένα συγκεκριμένο φάρμακο ο πελάτης, πως μεταφέρεται εσωτερικά από το ένα τμήμα στο άλλο και πως από το τμήμα αγορών φεύγει ως παραγγελία στον προμηθευτή και πότε η αποθήκη το παραλαμβάνει από τον προμηθευτή. Αυτή η πλήρη ιχνηλασιμότητα θα μας επιτρέψει να βελτιώσουμε τις παρεχόμενες υπηρεσίες στους ίδιους τους ασθενείς, γιατί αυτούς αφορά στην ουσία όλη αυτή η διαδικασία. Κάποιος συγκεκριμένος άνθρωπος έχει ανάγκη το συγκεκριμένο φάρμακο. Επιπροσθέτως, θα μας επιτρέψει να ανιχνεύσουμε, με στοιχεία, όπου υπάρχουν κενά και καθυστερήσεις.

Μάλιστα, σε ό,τι αφορά την ιχνηλασιμότητα συζητήσαμε με την Ένωση Ασθενών Ελλάδας και αναμένεται να αρχίσουμε εντός του Οκτωβρίου μια συνεργασία για την ανάπτυξη εφαρμογής, που θα δίνει πρόσβαση στον ασθενή ΣΗΠ ώστε να παρακολουθεί real time την παραγγελία του.

Η αγωνία των ανθρώπων αυτών που αναμένουν τέτοιου είδους  θεραπείες είναι ιδιαίτερα μεγάλη και θέλουμε να τους προσφέρουμε μία υπηρεσία που θα τους προσδίδει ασφάλεια ότι οι διαδικασίες προχωρούν.

Στο τέλος του 21, πραγματοποιήσαμε και την πρώτη αλλαγή οργανογράμματος, ώστε να στηριχθεί υλοποίηση του πλάνου μας. Σε αυτό το πλαίσιο δόθηκε μεγαλύτερη έμφαση στην μονάδα του εργαστηρίου, δημιουργήθηκαν δομές στη μονάδα παραγωγής, ενώ έγινε ενιαίο το τμήμα προμηθειών.

Επιπλέον, εντός του 2021 είχαμε και τους πρώτους νέους υπαλλήλους μετά από πάρα πολλά χρόνια. Αρχικά, μέσω επικουρικού προσωπικού και σταδιακά άρχισαν να προσλαμβάνονται άτομα από παλαιότερες προκηρύξεις του ΑΣΕΠ.

Έτσι, το 2022 η εταιρεία έχει σχεδόν διπλασιάσει το ανθρώπινο δυναμικό της, από 44 τώρα πάνω από 80. Μάλιστα, το σύνολο των νέων υπαλλήλων είναι πανεπιστημιακής εκπαίδευσης και έχουμε και 5 διδακτορικούς ερευνητές.

Επιπλέον, προτείναμε στον ΕΟΦ να συνδεθούμε ψηφιακά στο κομμάτι των εντολών και των ερευνών που μας δίνει, που θα ενισχύσει τη διαφάνεια.

Υπήρξαν όμως και κάποια σύννεφα την περίοδο αυτής της εξυγίανσης, όπως την περιγράφετε. Πως σχολιάζετε όλα όσα έχουν προκύψει, όπως το πόρισμα της εσωτερικής ελέγκτριας;

Δεν νομίζω ότι η λέξη «σύννεφα» αντικατοπτρίζει τι πραγματικά συνέβη με το συγκεκριμένο θέμα. Ο θεσμός του εσωτερικού ελέγχου είναι απαραίτητος σύμμαχος για κάθε διοίκηση. Η σύμβαση με την συγκεκριμένη εσωτερικό ελεγκτή είχε υπογραφεί από την προηγούμενη διοίκηση, όμως πραγματικά τους πρώτους μήνες της συνεργασίας μας υπήρχε σχετικά καλό κλίμα.  Για κάποιο λόγο όμως, μετά την αλλαγή του οργανογράμματος το φθινόπωρο του 2021, η εσωτερική ελεγκτής διέκοψε κάθε επαφή με τη διοίκηση και το διοικητικό συμβούλιο. Δεν παρέδιδε πλάνο ελέγχου, διενεργούσε ελέγχους χωρίς πρότυπα, δεν εμφανιζόταν στο χώρο εργασίας. Ζητήθηκαν εξηγήσεις από το διοικητικό συμβούλιο αλλά ούτε εκεί παρευρέθηκε. Όπως ήταν λογικό η εταιρεία κατήγγειλε τη σύμβαση της. Η ιστορία με την περίφημη έκθεση που δεν παρέδωσε ποτέ στην εταιρεία, και η οποία εμφανίστηκε πρωτοσέλιδο σε εφημερίδα είναι γνωστή.

Είναι πράγματι μια ιστορία που μας έχει ταλαιπωρήσει πολύ και για την οποία θα αποφανθούν τα ελληνικά δικαστήρια. Δεν θα επιτρέψουμε όμως σε κανέναν να εμπαίζει με το ΙΦΕΤ και με την πρόσβαση εκατοντάδων χιλιάδων  ασθενών σε καινοτόμες θεραπείες. Αλλά και με την προσπάθεια που κάνουν όλοι οι εργαζόμενοι του τα τελευταία δύο χρόνια για να εξελιχθεί ο οργανισμός σε ένα δυνατό, οικονομικά υγιή, σύγχρονο κέντρο που παρέχει πρόσβαση σε εξατομικευμένες  θεραπείες και λύσεις υγείας.

Στη συνέχεια ήρθε και μια απόφαση από την εποπτεύουσα αρχή, τον ΕΟΦ, για προσωρινή διακοπή της δραστηριότητας έκτακτων εισαγωγών…

Όπως είπα, η υπόθεση της εσωτερικής ελέγκτριας μας έχει ταλαιπωρήσει πολύ. Την ίδια περίοδο που η περίφημη έκθεση δημοσιευόταν στις εφημερίδες και διάφορα blogs, ο ΕΟΦ διενέργησε έκτακτο έλεγχο στις εγκαταστάσεις του ΙΦΕΤ με βάση την οποία αποφάσισε λίγο αργότερα, τον περιορισμό της δραστηριότητας του ΙΦΕΤ. Θεωρούμε φυσικά άδικη την απόφαση αυτή η οποία έχει οδηγήσει σε σημαντική μείωση του αριθμού αλλά και της συνολικής ποσότητας των φαρμάκων που διαθέτει το ΙΦΕΤ φέτος σε σχέση με την ίδια περίοδο το 2021. Πρόκειται μεταξύ άλλων και για σημαντικά σκευάσματα όπως η γ-σφαιρίνη, οι αντιοφικοί οροί κ.α.

Συνεργαζόμαστε στενά με τον ΕΟΦ και ευελπιστούμε ότι θα έρθει σύντομα για επανέλεγχο για να αναιρέσει την απόφαση του αυτή. Ξέρετε, το 2021 το ΙΦΕΤ διέθεσε για πρώτη φορά περισσότερα από 2,6 εκατομμύρια τεμάχια φαρμάκων. Οργανώσαμε πάνω από 26.000 αποστολές και αναπτύξαμε διανομή σε 21 νέες πόλεις. Και όλα αυτά, έχοντας πλέον στη διάθεση μας ένα σύγχρονο πληροφοριακό σύστημα διαχείρισης αποθήκης, που δεν έχει να ζηλέψει τίποτα από αντίστοιχα μεγάλων ιδιωτικών φαρμακαποθηκών. Είμαστε σε θέση να προσφέρουμε ταχύτητα, ασφάλεια και διαφάνεια στη διανομή φαρμάκων, και είμαι σίγουρος ότι ο ΕΟΦ θα το αναγνωρίσει και θα επανεκτιμήσει την απόφαση του.

Το ρυθμιστικό και νομικό πλαίσιο του ΙΦΕΤ είναι επαρκές; Μήπως, οι δυσκολίες των τελευταίων 2 ετών συνδέονται με τον τρόπο που έχει στηθεί;

Το ΙΦΕΤ δραστηριοποιείται στη βάση του νομικού πλαισίου που ορίζει τη διαδικασία διανομής φαρμάκων μέσω έκτακτης άδειας εισαγωγής, στο νομικό πλαίσιο που ορίζει την παραγωγή και πώληση φαρμάκων, αλλά και στο νομικό πλαίσιο που ορίζει τη λειτουργία μονάδων ακτινοβόλησης κοβαλτίου. Αποτελεί μια σύνθετη περίπτωση που είναι λάθος κάποιος να τη δει μόνο αποσπασματικά. Το σίγουρο είναι ότι πρόκειται για μια ανώνυμη εταιρεία, που ελέγχεται από το Υπουργείο Υγείας, δεν είναι φορέας γενικής κυβέρνησης και δεν χρηματοδοτείται από τον κρατικό προϋπολογισμό.

Ο εκσυγχρονισμός του τρόπου λειτουργίας και ο ψηφιακός μετασχηματισμός που υλοποιούμε τα τελευταία δύο χρόνια, δεν νομίζω ότι αποτρέπεται από το νομικό πλαίσιο λειτουργίας μας. Κάθε αλλαγή ή μεταρρύθμιση που θα ενισχύσει τη δυνατότητα του ΙΦΕΤ να παρέχει ακόμα μεγαλύτερη πρόσβαση σε καινοτόμες θεραπείες και φάρμακα, είναι πάντα προς όφελος όλων.

Αντίστοιχοι ΙΦΕΤ υπάρχουν σε άλλες χώρες; Εν τέλει, πόσο απαραίτητη είναι η ύπαρξη του Ινστιτούτου, κατά τη γνώμη σας;

Με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, κάθε χώρα έχει το δικό της μηχανισμό για να μπορεί να παρέχει ελεγχόμενη πρόσβαση σε εξατομικευμένες θεραπείες και καινοτόμα φάρμακα. Θα έλεγα όμως ότι το ΙΦΕΤ αποτελεί την πιο ολοκληρωμένη πρόταση, τόσο από πλευρά ευελιξίας όσο και αμεσότητας χρηματοδότησης. Και είναι κάτι που αναγνωρίζουν πολλοί συνάδελφοι μας στην Ευρώπη.

Εάν η ερώτηση σας αφορά το κατά πόσο η χώρα πρέπει να έχει ένα μηχανισμό που θα προσφέρει άμεση πρόσβαση σε φάρμακα που δεν κυκλοφορούν στην ελληνική αγορά, αλλά μπορεί να σώσουν τη ζωή χιλιάδων ανθρώπων, νομίζω ότι η απάντηση είναι προφανής. Ο μηχανισμός αυτός λέγεται ΙΦΕΤ και πρέπει να υπάρχει. Το μόνο που πρέπει να κάνουμε είναι να τον ενισχύσουμε με σύγχρονα εργαλεία για να αντιμετωπίσει με επιτυχία τις νέες προκλήσεις στο χώρο της υγείας. Και νομίζω ότι η κυβέρνηση το κάνει ήδη με τον πιο εμφατικό τρόπο.

 

 

 

Πηγη: https://www.news4health.gr/

Η πανδημία της covid-19 διέκοψε τις εκστρατείες εμβολιασμού κατά της ιλαράς παγκοσμίως το 2020 και το 2021, αφήνοντας εκατομμύρια παιδιά απροστάτευτα έναντι μίας από τις πιο μολυσματικές ασθένειες που μπορεί να προκαλέσει τύφλωση, πνευμονία ακόμη και θάνατο.

Μετά το χειρότερο πισωγύρισμα σε μία γενιά, 26 μεγάλες επιδημίες ιλαράς έχουν ξεσπάσει σε όλο τον κόσμο, σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας. Επιδημία στη Ζιμπάμπουε έχει προκαλέσει τον θάνατο περισσότερων από 700 παιδιών φέτος, κυρίως μεταξύ θρησκευτικών αιρέσεων που δεν πιστεύουν στα εμβόλια.

Τώρα τα αφρικανικά συστήματα υγείας είναι ιδιαίτερα ευάλωτα λόγω της έλλειψης πόρων και προσωπικού, κυρίως σε χώρες όπου οι συγκρούσεις και ο υποσιτισμός καθιστούν τα παιδιά πιο ευάλωτα στη μολυσματική ασθένεια, όπως δήλωσαν περισσότεροι από δέκα γιατροί, λοιμωξιολόγοι και υγειονομικοί από όλο τον κόσμο.

«Δεν έχουμε δει ποτέ στο παρελθόν τόσο πολλά ανεμβολίαστα παιδιά όσα τώρα», δήλωσε η δρ Ντεμπλίνα Ντάτα, επικεφαλής της παγκόσμιας προσπάθειας εξάλειψης της ιλαράς των Αμερικανικών Κέντρων Ελέγχου και Πρόληψης Ασθενειών (CDC).

«Έχω βρεθεί στο πλευρό παιδιών που πέθαιναν από ιλαρά και είναι κάτι σοκαριστικό. Και είναι κάτι που προλαμβάνεται», υπογράμμισε.

Φέτος στην Αφρική έχουν καταγραφεί περισσότερα από 45.000 κρούσματα ιλαράς –αριθμός διπλάσιος σε σχέση με πέρυσι– και περισσότεροι από 2.300 θάνατοι.

Ο ΠΟΥ και η Unicef ξεκίνησαν εκστρατεία ενημέρωσης και χρηματοδότησης το 2020 προκειμένου να κλείσουν τα κενά στον εμβολιασμό που προκλήθηκαν από την πανδημία, κυρίως στις χώρες με μεσαίο εισόδημα, αλλά δεν έχουν συγκεντρώσει σχεδόν καθόλου χρήματα.

Παγκοσμίως εκτιμάται ότι χρειάζονται τουλάχιστον 255 εκατ. δολάρια για την αντιμετώπιση της ιλαράς, όμως η πανδημία, ο πόλεμος στην Ουκρανία, οι ελλείψεις τροφίμων και ο πληθωρισμός έχουν μειώσει τις δωρεές των πλούσιων κρατών, επεσήμαναν οι δύο υπηρεσίες.

«Οι υφιστάμενοι πόροι δεν θα είναι αρκετοί, αν οι χώρες αυξήσουν τα αιτήματά τους για χρηματοδότηση προκειμένου να αντιμετωπίσουν τον αυξανόμενο αριθμό επιδημιών ιλαράς», επεσήμανε η εκπρόσωπος του ΠΟΥ Μάργκαρετ Χάρις.

Πρόσφατο έγγραφο που μοιράστηκε σε κυβερνήσεις και υγειονομικούς οργανισμούς έκανε λόγο για 15 εκστρατείες εμβολιασμού που θα έπρεπε να ξεκινήσουν το 2022 και το 2023 στην Αφρική. Αλλά σύμφωνα με ενημερωμένη έκδοση του Οκτωβρίου έχει οριστεί ημερομηνία έναρξης μόλις για τρεις από αυτές.

Υγειονομικοί στο νοσοκομείο Bundung στη Γκάμπια επεσήμαναν ότι οι ελλείψεις σε εμβόλια κατά της ιλαράς είναι προσωρινές και οφείλονται στην αύξηση της ζήτησης μετά το τέλος της απεργίας των γιατρών τον Ιούλιο.

Ωστόσο η κατάσταση αυτή φέρνει στο φως πόσο ευάλωτα είναι τα συστήματα υγείας σε χώρες που έχουν ήδη φτάσει στα όριά τους λόγω της πανδημίας covid. Φέτος στη Γκάμπια έχουν καταγραφεί δεκάδες κρούσματα ιλαράς, πολλά περισσότερα σε σχέση με τα προηγούμενα χρόνια.

Στη χώρα πραγματοποιήθηκε το 2015 εκστρατεία εμβολιασμού σε απομακρυσμένες περιοχές. Ακόμη μία ήταν προγραμματισμένη για το 2020, αλλά οι πόροι απορροφήθηκαν για την αντιμετώπιση της πανδημίας, σύμφωνα με τον Σαχίντ Μαχμπούμπ Άουαν, στέλεχος της Unicef στη Γκάμπια. Το 2020 στη χώρα μειώθηκε στο 66% το ποσοστό των παιδιών που έκαναν τα προγραμματισμένα εμβόλια για τις παιδικές ασθένειες, σε σχέση με 93% το 2018, επεσήμανε ο ίδιος.

Η εκστρατεία εμβολιασμού κατά της ιλαράς επαναπρογραμματίστηκε για το 2021, αλλά τον Ιούλιο εκείνου του έτους εντοπίστηκε στη Γκάμπια πολιομυελίτιδα. Καθώς δεν υπήρχαν οι απαραίτητοι πόροι για τη διεξαγωγή δύο παράλληλων εμβολιαστικών εκστρατειών, οι υγειονομικές αρχές έδωσαν προτεραιότητα στην πολιομυελίτιδα.

 

Φονική ασθένεια

Από την ιλαρά έχαναν τη ζωή τους περίπου 2 εκατομμύρια παιδιά ετησίως πριν τη δημιουργία εμβολίου τη δεκαετία του 1960.

Στις φτωχές χώρες, όπου τα παιδιά έχουν συνήθως πιο αδύναμα ανοσοποιητικά συστήματα λόγω του υποσιτισμού και άλλων ασθενειών, η ιλαρά μπορεί να σκοτώσει το 10% όσων μολύνει, ενώ είναι ιδιαίτερα μεταδοτική. Ένας μόνο ασθενής με ιλαρά μπορεί να μολύνει 12 με 18 άλλους ανθρώπους.

Στη διάρκεια των ετών η επιτυχία του εμβολίου κατά της ιλαράς έχει κάνει πολλούς να ξεχάσουν τους κινδύνους που ενέχει η ασθένεια, προειδοποιούν οι υγειονομικοί. Αυξανόμενος αριθμός κοινοτήτων σε χώρες όπου η ιλαρά έχει εξαλειφθεί – περιλαμβανομένων των ΗΠΑ και της Ευρώπης-επιλέγουν να μην εμβολιάσουν τα παιδιά τους κατά της ασθένειας αυτής. Τα κρούσματα ιλαράς μειώνονταν παγκοσμίως ως το 2016, οπότε η τάση άρχισε να αντιστρέφεται λόγω των επιφυλάξεων κάποιων γονιών, που οφείλονταν κυρίως στην παραπληροφόρηση και την έλλειψη εμπιστοσύνης στις υγειονομικές αρχές.

Το 2019 ο αριθμός των κρουσμάτων ιλαράς παγκοσμίως έφτασε στο υψηλότερο επίπεδό του τα τελευταία 23 χρόνια, με αποτέλεσμα 200.000 άνθρωποι να χάσουν τη ζωή τους, ακόμη και σε χώρες όπου η ασθένεια είχε εξαλειφθεί. Η Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό ήταν μία από τις πλέον πληγείσες χώρες, με περισσότερους από 6.000 θανάτους.

Τότε το 86% των παιδιών είχαν λάβει τουλάχιστον μία δόση του εμβολίου κατά της ιλαράς, σύμφωνα με εκτιμήσεις του ΠΟΥ. Ως το 2021, όταν 25 εκατομμύρια παιδιά παγκοσμίως έχασαν την πρώτη δόση του εμβολίου αυτού, το ποσοστό μειώθηκε στο 81%, το χαμηλότερο από το 2008. Στην Αφρική το ποσοστό μειώθηκε μόλις στο 68%.

 

Έλλειψη πόρων

Τα CDC έχουν ταυτοποιήσει 12 αφρικανικές χώρες οι οποίες δεν έχουν ξεκάθαρα σχέδια ή πόρους για την επόμενη εμβολιαστική εκστρατεία κατά της ιλαράς. Το Τσαντ, το Μαλί και η Λιβερία, όπου το ποσοστό εμβολιασμού κυμαίνεται μεταξύ του 55% και του 70%, αντιμετωπίζουν ιδιαίτερο κίνδυνο.

Κάποιες από τις πιο φτωχές χώρες παγκοσμίως έχουν υποβάλει αίτημα για να λάβουν βοήθεια από διεθνείς εταίρους, κυρίως τον διεθνή μηχανισμό εμβολίων Gavi. Ωστόσο ο Gavi έστειλε πίσω τα αιτήματα χρηματοδότησης οκτώ χωρών από τον Σεπτέμβριο του 2021 ως τον Μάρτιο του 2022, ζητώντας περισσότερες λεπτομέρειες προκειμένου να βεβαιωθεί ότι οι εκστρατείες εμβολιασμού θα είναι αποτελεσματικές.

Ο Gavi τόνισε παράλληλα ότι έχει συνείδηση της έκτακτης ανάγκης και για τον λόγο αυτό προσπαθεί να επεξεργαστεί με γοργούς ρυθμούς τις αιτήσεις για εμβολιαστικές εκστρατείες σε χώρες που θα χρειαστούν περισσότερο από ένα έτος για να τις σχεδιάσουν.

Το έχει ήδη πράξει για το Αφγανιστάν, όπου αυξάνονται τα κρούσματα ιλαράς. Παράλληλα έχει επιταχυνθεί μια εκστρατεία εμβολιασμού στη Ζιμπάμπουε, ενώ πολλές εκστρατείες έχουν εγκριθεί για διάφορες αφρικανικές χώρες του τελευταίους μήνες. Μέχρι τα μέσα του 2023 ο Gavi εκτιμά ότι θα στηρίζει εκστρατείες σε 23 χώρες.

 

 

Πηγη: ΑΠΕ-ΜΠΕ

Ο συνυπολογισμός της κατάστασης μετά τον τοκετό θα πρέπει να βοηθήσει τους κλινικούς γιατρούς να κάνουν πιο ακριβείς προβλέψεις σχετικά με την επιθετικότητα του καρκίνου του μαστού και να καθοδηγήσουν τις θεραπευτικές αποφάσεις, όπως η ανάγκη για χημειοθεραπεία μετά από χειρουργική επέμβαση για την αφαίρεση όγκων.

Έρευνα: Οι καρκίνοι του μαστού που εμφανίζονται εντός πέντε ετών από τον τοκετό είναι πιο πιθανό να εξαπλωθούν και να γίνουν θανατηφόροι. Επιπλέον, μια νέα μελέτη δείχνει ότι ο πρόσφατος τοκετός και μόνο αποτελεί ανεξάρτητο παράγοντα κινδύνου για την εξέλιξη του καρκίνου του μαστού. Τα ευρήματα υποδηλώνουν ότι οι τρέχουσες κλινικές κατευθυντήριες γραμμές, οι οποίες δεν λαμβάνουν υπόψη την κατάσταση μετά τον τοκετό, είναι λιγότερο ικανές να προβλέψουν με ακρίβεια τον κίνδυνο υποτροπής του καρκίνου και να καθοδηγήσουν τις βέλτιστες στρατηγικές θεραπείας σε νεαρές ασθενείς. “Αυτό έχει βαθιές επιπτώσεις στην πρόγνωση”, δήλωσε η επικεφαλής συγγραφέας Pepper Schedin, Ph.D., καθηγήτρια βιολογίας κυττάρων, ανάπτυξης και καρκίνου στην Ιατρική Σχολή του OHSU και στο Ινστιτούτο Καρκίνου OHSU Knight.

“Μια διάγνωση μετά τον τοκετό μπορεί να μετακινήσει γυναίκες που φαίνεται να έχουν καλή πρόγνωση σε μια κατηγορία υψηλού κινδύνου”. Ένα έγγραφο που περιγράφει την έρευνα δημοσιεύθηκε σήμερα στο JAMA Network Open. Οι επιστήμονες του OHSU Knight Cancer Institute Zhenzhen Zhang, Ph.D., M.P.H., και Solange Bassale, M.S., είναι πρώτοι συν-συγγραφείς. Οι ερευνητές μπόρεσαν να επιβεβαιώσουν τη σχέση μεταξύ εγκυμοσύνης και έκβασης του καρκίνου του μαστού χρησιμοποιώντας την εκτεταμένη βάση δεδομένων πληθυσμού της Γιούτα, σε συνεργασία με τον Ken Smith, Ph.D., συν-συγγραφέα της δημοσίευσης και διακεκριμένο καθηγητή οικογενειακών σπουδών και επιστήμης του πληθυσμού στο Ινστιτούτο Καρκίνου Huntsman του Πανεπιστημίου της Γιούτα.

Η βάση δεδομένων συνδυάζει πολιτειακά αρχεία γεννήσεων και θανάτων, δεδομένα του Μητρώου Καρκίνου της Γιούτα και αρχεία ασθενών από πολιτειακά αρχεία νοσηλείας και εξωτερικών ιατρείων. Η τελική μελέτη περιελάμβανε 2.970 άτομα με καρκίνο του μαστού που διαγνώστηκε σε ηλικία 45 ετών ή νεότερη, συμπεριλαμβανομένων 860 ατόμων που δεν είχαν γεννήσει ποτέ. Εκείνες που είχαν γεννήσει κατηγοριοποιήθηκαν με βάση τον χρόνο από τον πιο πρόσφατο τοκετό: διαγνώστηκε μέσα σε λιγότερο από πέντε χρόνια, πέντε έως λιγότερο από 10 χρόνια, ή 10 χρόνια ή περισσότερο από τον τοκετό. Ο κίνδυνος μετάστασης -ο καρκίνος εξαπλώνεται σε άλλα όργανα- ήταν 50% υψηλότερος μεταξύ εκείνων που διαγνώστηκαν εντός πέντε ετών από τον τοκετό, όπως και ο κίνδυνος θανάτου από καρκίνο του μαστού ειδικά για τον καρκίνο, σε σύγκριση με εκείνες που δεν είχαν γεννήσει. Και αυτοί οι αυξημένοι κίνδυνοι μετάστασης και θανάτου ήταν ανεξάρτητοι από το στάδιο του όγκου ή την κατάσταση των οιστρογονικών υποδοχέων -παράγοντες που χρησιμοποιούνται σήμερα για να κρίνουμε πόσο επιθετικός είναι πιθανόν να είναι ένας καρκίνος και να αποφασίσουμε ποιες θεραπείες είναι κατάλληλες.

Οι καρκίνοι του μαστού που δεν έχουν υποδοχείς οιστρογόνων, γνωστοί ως ER-αρνητικοί όγκοι, θεωρούνται γενικά πιο επικίνδυνοι από τους ER-θετικούς όγκους. Αλλά στον πληθυσμό της μελέτης, το ποσοστό των γυναικών που παρουσίασαν πρόοδο ήταν το ίδιο στους ER-αρνητικούς και στους ER-θετικούς όγκους. Ο κύριος παράγοντας κινδύνου για την εξέλιξη σε μετάσταση δεν ήταν η κατάσταση ER, αλλά η διάγνωση καρκίνου του μαστού εντός πέντε ετών από τον τοκετό. “Αυτό δεν ταιριάζει με όλα όσα νομίζαμε ότι γνωρίζαμε για την ER-αρνητική νόσο”, δήλωσε ο Schedin.

Σε προηγούμενη έρευνα, η Schedin και οι συνεργάτες της ανακάλυψαν πώς οι αλλαγές στον μαστό μετά τον τοκετό μπορούν να μεταβάλουν την ανάπτυξη του καρκίνου του μαστού. Στο τέλος της γαλουχίας, τα περισσότερα από τα κύτταρα που εκκρίνουν γάλα υποβάλλονται σε προγραμματισμένο κυτταρικό θάνατο σε μια διαδικασία που ονομάζεται αναδίπλωση. Πρόκειται για μια φλεγμονώδη διαδικασία που μοιάζει με την επούλωση πληγών και σε μελέτες που χρησιμοποίησαν μοντέλα ποντικών, το εργαστήριο του Schedin αποκάλυψε πώς η αναδίπλωση δημιουργεί ένα περιβάλλον που ευνοεί την ανάπτυξη όγκων. Χρησιμοποιώντας δείγματα από ασθενείς με καρκίνο του μαστού, οι ερευνητές βρήκαν ενδείξεις ότι η αναδίπλωση αφήνει ένα μόνιμο αποτύπωμα στο μοτίβο της γονιδιακής δραστηριότητας στον ιστό του μαστού που θα μπορούσε να βοηθήσει τους όγκους να κάνουν μεταστάσεις.

Η ομάδα του Schedin έχει επίσης δείξει σε μελέτες σε ποντίκια ότι καθώς το ήπαρ ανακάμπτει από τις απαιτήσεις της εγκυμοσύνης και του θηλασμού, γίνεται ένα φιλόξενο σημείο προσγείωσης για τα καρκινικά κύτταρα που διαφεύγουν για να ριζώσουν και να αναπτυχθούν. Παρόμοιες διαδικασίες φαίνεται να συμβαίνουν στο συκώτι των γυναικών μετά τον τοκετό.

Η νέα μελέτη διαπίστωσε υψηλά ποσοστά μετάστασης στο ήπαρ μεταξύ εκείνων που διαγνώστηκαν εντός πέντε ετών από τον τοκετό.”Πρόκειται για ένα πρόβλημα δύο χτυπημάτων”, δήλωσε ο Schedin. “Η μετάσταση προκαλεί την έξοδο των πρώιμων καρκινικών κυττάρων από τον μαστό. Και αυτά τα καρκινικά κύτταρα βρίσκουν το συκώτι ως έναν εξαιρετικό ξενιστή για να δημιουργήσουν μεταστατικούς όγκους”. Ο συνυπολογισμός της κατάστασης μετά τον τοκετό θα πρέπει να βοηθήσει τους κλινικούς γιατρούς να κάνουν πιο ακριβείς προβλέψεις σχετικά με την επιθετικότητα του καρκίνου του μαστού και να καθοδηγήσουν τις θεραπευτικές αποφάσεις, όπως η ανάγκη για χημειοθεραπεία μετά από χειρουργική επέμβαση για την αφαίρεση όγκων.

Η γνώση αυτή μπορεί ακόμη και να επιτρέψει νέες και πιο αποτελεσματικές στρατηγικές θεραπείας, δήλωσε ο Schedin. Γνωρίζοντας ότι οι περιπτώσεις μετά τον τοκετό εμφανίζουν μια ξεχωριστή υπογραφή γονιδιακής έκφρασης, ίσως καταστεί δυνατή η ανάπτυξη θεραπειών που στοχεύουν ειδικά σε σηματοδοτικά μονοπάτια που είναι ενεργά στους καρκίνους μετά τον τοκετό.

 

Πηγη: https://www.healthweb.gr/