Κατηγορία: Επιστημονικά Νέα

Είναι ένας τύπος ιστού που απελευθερώνει χημική ενέργεια από τον μεταβολισμό του λίπους ως θερμότητα.

Μια ομάδα ερευνητών από το Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια στο Λος Άντζελες (UCLA) βρήκε νευρικές οδούς που τροφοδοτούν τον καφέ λιπώδη ιστό (BAT).

Η ανακάλυψη αυτών των νευρικών οδών ανοίγει τον δρόμο προς την εκμετάλλευσή τους για τη θεραπεία της παχυσαρκίας και των συναφών μεταβολικών νόσων.

Παχυσαρκία: Η σημασία του συμπαθητικού νευρικού συστήματος

“Γνωρίζουμε από προηγούμενες έρευνες ότι το συμπαθητικό νευρικό σύστημα είναι ο κύριος ‘διακόπτης ενεργοποίησης’ για τη δραστηριότητα του ΒΑΤ. Ωστόσο, το συμπαθητικό νευρικό σύστημα είναι επίσης υπεύθυνο για πολλές άλλες διεγερτικές επιδράσεις σε όργανα, όπως η καρδιά και το έντερο. Το να βρούμε πώς να αυξήσουμε τη δραστηριότητα μόνο του ΒΑΤ ήταν δύσκολο. Επομένως η εύρεση της διαδρομής που ακολουθούν αυτά τα συμπαθητικά νεύρα προς το ΒΑΤ θα μας επιτρέψει να εξερευνήσουμε τρόπους χρήσης τους για την παροχή ενός πολύ συγκεκριμένου ερεθίσματος για την ενεργοποίηση του ΒΑΤ”, είπε ο δρ. Srikanthan.

Η έρευνα δημοσιεύτηκε στο περιοδικό PLOS ONE.

Πώς έγινε η έρευνα

Οι ερευνητές άνοιξαν κι εξέτασαν τους λαιμούς οκτώ ανθρώπινων σωρών, για να εντοπίσουν την κατανομή των κλάδων (διόδων) του συμπαθητικού νεύρου στο λίπος πάνω από την κλείδα. Βρήκαν διόδους νεύρων σε όλες τις τομές από το τρίτο και τέταρτο αυχενικό νεύρο μέχρι το BAT. Επιπλέον, έδειξαν ότι η δραστηριότητα του ΒΑΤ είχε αλλάξει σε κλινικές περιπτώσεις όπου η παθολογία του αυχένα, όπως η αύξηση της θερμοκρασίας του ΒΑΤ μετά την αφαίρεση ενός όγκου, είχε προκαλέσει αλλαγή στα νεύρα.

“Υπάρχει ανάγκη να βρεθούν μακροπρόθεσμες λύσεις για την παχυσαρκία. Μπορεί να είμαστε τυχεροί που έχουμε αποτελεσματικά φάρμακα, όπως το Wegovy και το Mounjaro, αλλά οι ασθενείς καλούνται να τα παίρνουν μακροπρόθεσμα για να πετύχουν απώλεια βάρους”, είπε ο δρ. Srikanthan.

Οι ερευνητές ελπίζουν να χρησιμοποιήσουν τη γνώση που προέκυψε από αυτή την μελέτη για να βρουν έναν τρόπο να κάνουν τον καφέ λιπώδη ιστό να παράγει μια σταθερή πηγή θερμότητας, η οποία θα καίει διαρκώς λίπος.

“Υπάρχει βιβλιογραφία που υποδηλώνει -και προσπαθούμε να την επιβεβαιώσουμε- ότι αυτά τα φάρμακα δρουν διεγείροντας τον καφέ λιπώδη ιστό. Με τον εντοπισμό των νευρικών οδών που τροφοδοτούν το καφέ λίπος, ελπίζουμε να διερευνήσουμε μεθόδους χρόνιας διέγερσης των νεύρων προς αυτόν και ελπίζουμε να επιτύχουμε παρόμοια θεραπευτικά αποτελέσματα απώλειας βάρους”, κατέληξε ο ίδιος.

Περιορισμοί της μελέτης

Οι περιορισμοί της μελέτης περιλαμβάνουν τον μικρό αριθμό και την προχωρημένη ηλικία των ανθρώπινων σωρών που εξετάστηκαν των θανόντων, διότι είχαν μικρότερη ποσότητα καφέ λιπώδη ιστού σε σύγκριση με νεότερα σώματα.

Πηγη: https://www.onmed.gr/

Κάθε μέρα στην Ελλάδα εμφανίζονται περίπου 20 περιστατικά με καρκίνο του παχέος εντέρου. Το ποσοστό καρκίνου του παχέος εντέρου αυξάνεται τα τελευταία χρόνια σε άτομα κάτω των 50 ετών. Συγκεκριμένα έχουν διπλασιαστεί σε αυτές τις ηλικίες από το 1990 και μετά.

Υπάρχει επείγουσα ανάγκη να ανακαλυφθούν πιο αποτελεσματικές θεραπείες και να βελτιωθεί ο προσυμπτωματικός έλεγχος για τον καρκίνο του εντέρου, και ιδιαίτερα για τον πρώιμο καρκίνο του εντέρου (σε άτομα ηλικίας 25-49 ετών).

Οι Έλληνες που γεννήθηκαν μετά το 1990 έχουν διπλάσιο κίνδυνο να αναπτύξουν καρκίνο του εντέρου σε σύγκριση με εκείνους που γεννήθηκαν το 1950. Αυτοί οι νεότεροι ασθενείς με καρκίνο του εντέρου έχουν συχνά χειρότερη έκβαση, καθώς παρουσιάζουν τη νόσο συνήθως σε τελευταίο στάδιο.

Η ανοσοθεραπεία είναι μια από τις πιο υποσχόμενες νέες θεραπείες για τον καρκίνο, η οποία περιλαμβάνει την ενίσχυση της ικανότητας των κυττάρων του ανοσοποιητικού συστήματος να αναγνωρίζουν και να αφαιρούν καρκινικά κύτταρα. Ωστόσο, λιγότερο από το 10% των ασθενών με καρκίνο του εντέρου ανταποκρίνονται στις τρέχουσες ανοσοθεραπείες.

Η ερευνητική ανακάλυψη που αλλάζει το τοπίο στη θεραπεία του καρκίνου του εντέρου

Ερευνητές του Ινστιτούτου Έρευνας Καρκίνου Olivia Newton-John, διεξήγαγαν μια μελέτη, τα αποτελέσματα της οποίας δημοσιεύθηκαν στο Science Immunology. Η κύρια ερευνήτρια και επικεφαλής του εργαστηρίου βλεννογονικής ανοσίας και καρκίνου στο Ινστιτούτο Έρευνας Καρκίνου Olivia Newton-John, Δρ. Lisa Mielke, εξήγησε τη σημασία αυτής της ερευνητικής ανακάλυψης.

«Ανακαλύψαμε ότι μια σημαντική ομάδα ανοσοκυττάρων στο παχύ έντερο – τα γ-δέλτα Τ κύτταρα- είναι ζωτικής σημασίας για την πρόληψη του καρκίνου του εντέρου. Τα γ-δέλτα Τ κύτταρα λειτουργούν ως υπερασπιστές της πρώτης γραμμής στο έντερο. Αυτό που κάνει αυτά τα ανοσοκύτταρα εξαιρετικά είναι ότι περιπολούν συνεχώς και προστατεύουν τα επιθηλιακά κύτταρα που επενδύουν το έντερο, ενεργώντας ως πολεμιστές ενάντια σε πιθανές απειλές καρκίνου», είπε η Δρ. Mielke και πρόσθεσε:

«Όταν αναλύσαμε δείγματα ασθενών με καρκίνο του εντέρου, διαπιστώσαμε ότι όταν υπήρχαν περισσότερα γ-δέλτα Τ κύτταρα στους όγκους, αναφέρθηκε ότι αυτοί οι ασθενείς είχαν καλύτερα αποτελέσματα και βελτιωμένη επιβίωση».

Το παχύ έντερο περιέχει τρισεκατομμύρια βακτήρια, ιούς και μύκητες, γνωστά συλλογικά ως μικροβίωμα. Ενώ ορισμένα βακτήρια σχετίζονται με ασθένειες, άλλα είναι εξαιρετικά σημαντικά για το ανοσοποιητικό σύστημα.

Βελτιωμένες θεραπείες με βάση τα ευρήματα

Η επίσης συγγραφέας αυτής της μελέτης, Marina Yakou υποψήφια στο Ινστιτούτο Ερευνών Καρκίνου Olivia Newton-John, περιέγραψε πώς αυτή η νέα έρευνα μπορεί να οδηγήσει σε βελτιωμένες θεραπείες για ασθενείς με καρκίνο στο μέλλον.

«Ανακαλύψαμε ότι η ποσότητα και η ποικιλομορφία του μικροβιώματος στο παχύ έντερο οδήγησε σε υψηλότερη συγκέντρωση ενός μορίου που ονομάζεται TCF-1 στα γ-δέλτα Τ κύτταρα σε σύγκριση με άλλες περιοχές του εντέρου. Αυτό το μόριο (TCF-1) καταστέλλει τη φυσική μας ανοσολογική απόκριση, τα γ-δέλτα Τ κύτταρα, από την καταπολέμηση του καρκίνου του εντέρου», είπε η Δρ. Yakou.

«Όταν διαγράψαμε το TCF-1 σε γ-δέλτα Τ κύτταρα χρησιμοποιώντας προκλινικά μοντέλα, άλλαξε θεμελιωδώς τη συμπεριφορά αυτών των ανοσοκυττάρων και είδαμε μια αξιοσημείωτη μείωση στο μέγεθος των καρκινικών όγκων του εντέρου. Η πρώτη παγκοσμίως ερευνητική μας ανακάλυψη ανοίγει έναν νέο οδικό χάρτη για την ανάπτυξη στοχευμένων συνδυαστικών ανοσοθεραπειών για την αποτελεσματικότερη θεραπεία ασθενών με καρκίνο του εντέρου», κατέληξε ο ειδικός.

Αυτή η ερευνητική ανακάλυψη ανοίγει επίσης νέες δυνατότητες για την κατανόηση του τρόπου με τον οποίο το μικροβίωμα και τα κύτταρα του ανοσοποιητικού στο έντερο αλληλεπιδρούν, κάτι που θα μπορούσε να οδηγήσει στην ανάπτυξη νέων στρατηγικών για τη μείωση του κινδύνου καρκίνου του εντέρου και την καλύτερη εξέταση για τον καρκίνο του εντέρου.

Πηγη: https://www.oloygeia.gr/

Ο Δρ Kolibius λέει, «Οι νευρώνες που ανακαλύψαμε λειτουργούν στην ουσία ως οδηγός μνήμης του εγκεφάλου μας, βοηθώντας μας να αποκτήσουμε πρόσβαση και να ανακτήσουμε τις αγαπημένες μας αναμνήσεις, όπως ένας βιβλιοθηκάριος που μας οδηγεί στο σωστό βιβλίο στο ράφι· έτσι, για να ανακαλύψουμε περισσότερα για το πώς λειτουργούν είναι συναρπαστικό και σημαντικό».

Μνήμη Ανακάλυψη: Επιστήμονες ανακάλυψαν νέες γνώσεις σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο ο εγκέφαλός μας αποθηκεύει επεισοδιακές αναμνήσεις – έναν τύπο μακροπρόθεσμης, συνειδητής μνήμης μιας προηγούμενης εμπειρίας – που θα μπορούσαν να είναι κρίσιμες για την ανάπτυξη νέων νευροπροσθετικών συσκευών για να βοηθήσουν ασθενείς με προβλήματα μνήμης, όπως η νόσος του Αλτσχάιμερ και η άνοια . Η νέα μελέτη – με επικεφαλής το Πανεπιστήμιο της Γλασκώβης, σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο του Birmingham και το Πανεπιστήμιο του Erlangen – χρησιμοποίησε ειδικά ηλεκτρόδια, εμφυτευμένα απευθείας στον εγκέφαλο ασθενών με επιληψία που χρειάζονται χειρουργική επέμβαση, για να επιτρέψουν στους επιστήμονες να παρατηρήσουν τη δραστηριότητα μεμονωμένων νευρώνων στην περιοχή του ιππόκαμπου του εγκεφάλου.

Ο ιππόκαμπος είναι μια δύσκολη περιοχή για μελέτη, λόγω της θέσης του βαθιά μέσα στον εγκέφαλο, ωστόσο, αυτή η περιοχή είναι κρίσιμη για τη μνήμη μας, ενεργώντας ως βιβλιοθηκάριος στη βιβλιοθήκη μνήμης στον εγκέφαλό μας. Κατά τη διάρκεια της καθημερινής ζωής, ο ιππόκαμπος βοηθά τον εγκέφαλό μας να τραβήξει στιγμιότυπα εμπειριών, να τις αποθηκεύσει για μελλοντική χρήση, στεγάζοντας νευρώνες που κρατούν ένα αρχείο του τι συνέβη πότε και πού. Όπως ένας βιβλιοθηκάριος, ο ιππόκαμπος μας κατευθύνει εκεί που αποθηκεύονται οι αναμνήσεις στον νεοφλοιό του εγκεφάλου, σαν να μας καθοδηγεί στο σωστό ράφι, χωρίς να γνωρίζουμε το περιεχόμενο του βιβλίου. Όταν μαθαίνουμε κάτι νέο, οι πληροφορίες επεξεργάζονται πρώτα στον νεοφλοιό και στη συνέχεια συνδέονται με συγκεκριμένες ομάδες νευρώνων στον ιππόκαμπο, πριν σχηματιστεί αυτό που ονομάζεται νευρωνικό συγκρότημα που αντιπροσωπεύει μια μνήμη. Σε αυτήν τη μελέτη, η οποία έχει προγραμματιστεί για δημοσίευση στο Nature Human Behavior και είναι διαθέσιμη επί του παρόντος στον διακομιστή προεκτύπωσης bioRxiv, με επικεφαλής τον Δρ. Luca Kolibius, ζητήθηκε από τους ασθενείς να σχηματίσουν αναμνήσεις από ζεύγη ή τρίδυμα εικόνων. Οι εικόνες αποτελούνταν από ζώα, πρόσωπα διάσημων ανθρώπων και δημοφιλή μέρη (π.χ. ένας γλάρος σε συνδυασμό με τον Μπραντ Πιτ και το Ταζ Μαχάλ). Οι ασθενείς χρησιμοποίησαν ιστορίες για να συνδέσουν τις διαφορετικές εικόνες για να σχηματίσουν μια συνεκτική μνήμη και αργότερα τους ζητήθηκε να ανακαλέσουν τις εικόνες όταν τους παρουσίαζαν μια εικόνα (π.χ. ένας γλάρος). Η ερευνητική ομάδα, με επικεφαλής τον καθηγητή Simon Hanslmayr, ανέλυσε τους ρυθμούς πυροδότησης των νευρώνων κατά τη διάρκεια του σταδίου σχηματισμού μνήμης και ανάκτησης και εντόπισε νευρώνες που αύξησαν τους ρυθμούς πυροδότησης για μεμονωμένα γεγονότα κατά τη διάρκεια του σχηματισμού μνήμης και της ανάκλησης. Αυτοί οι νευρώνες – τους οποίους ονόμασαν Ειδικούς Νευρώνες Επεισοδίου – φαίνεται να ενεργοποιούν ξανά αυτό το νευρικό συγκρότημα όταν ανακαλούμε μια μνήμη, ενεργοποιώντας το υπόλοιπο συγκρότημα και αναζωπυρώνοντας τη μνήμη πλήρως. Οι ερευνητές πιστεύουν ότι οι νευρώνες που ανακαλύφθηκαν σε αυτή τη μελέτη αντιπροσωπεύουν την «κόλλα» που θα κρατήσει ένα αρχείο όλων των στοιχείων μιας επεισοδιακής μνήμης μαζί, δηλαδή τι συνέβη πού και πότε, και επομένως έχει τη δυνατότητα να ενημερώσει την ανάπτυξη της νευρικής πρόθεσης για να βοηθήσει αντιμετώπιση προβλημάτων μνήμης σε ασθενείς.

Για παράδειγμα, θα μπορούσε να αναπτυχθεί μια συσκευή που διεγείρει αυτούς τους νευρώνες κατά την ανάκτηση μνήμης για να βοηθήσει στην ανάκληση των αναμνήσεων. Ο καθηγητής Hanslmayr, στο Πανεπιστήμιο της Γλασκόβης, δήλωσε: «Είμαστε απίστευτα ενθουσιασμένοι με τα ευρήματά μας, επειδή οι νευρώνες που συμπεριφέρονται με τέτοιο τρόπο εικάζεται ότι υπάρχουν στον ανθρώπινο ιππόκαμπο εδώ και πολύ καιρό, αλλά αυτή είναι η πρώτη φορά που παρατηρούμε πραγματικά τέτοιους νευρώνες. Το επόμενο βήμα μας θα είναι να ελέγξουμε εάν η διέγερση αυτών των νευρώνων μπορεί να προκαλέσει την ανάκληση αναμνήσεων, κάτι που θα αποδείξει την αιτιότητα. Ως εκ τούτου, αυτή η έρευνα θα μπορούσε να οδηγήσει στην ανάπτυξη συσκευών που μπορούν να βοηθήσουν σε όσους υποφέρουν από παθήσεις που σχετίζονται με τη μνήμη.” Ο Δρ Kolibius λέει, «Οι νευρώνες που ανακαλύψαμε λειτουργούν στην ουσία ως οδηγός μνήμης του εγκεφάλου μας, βοηθώντας μας να αποκτήσουμε πρόσβαση και να ανακτήσουμε τις αγαπημένες μας αναμνήσεις, όπως ένας βιβλιοθηκάριος που μας οδηγεί στο σωστό βιβλίο στο ράφι· έτσι, για να ανακαλύψουμε περισσότερα για το πώς λειτουργούν είναι συναρπαστικό και σημαντικό».

Πηγη: https://www.healthweb.gr/

Αξιολόγηση κλινικών μελετών. Δυνατή ανά πάσα στιγμή η χρήση αποτελεσματικών βιοτεχνολογικών φαρμάκων. Καμία σημαντική επίδραση στην διάρκεια της νόσου.

Περίπου το 2% των ανθρώπων πάσχουν από ψωρίαση. Σε περίπτωση σοβαρής εκδήλωσης της νόσου, η θεραπεία πραγματοποιείται και με ιδιαίτερα αποτελεσματικά βιοτεχνολογικά φάρμακα. Σύμφωνα με μια νέα μελέτη Αυστριακών δερματολόγων, ωστόσο, δεν υπάρχει χρονική πίεση γι’ αυτό. Ένα τέτοιο ειδικά αποτελεσματικό φάρμακο, το μονοκλωνικό αντίσωμα tildrakizumab, λειτουργεί ανεξάρτητα από τη διάρκεια της νόσου.

Η επιστημονική μελέτη του Johannes Griss (Πανεπιστημιακό Τμήμα Δερματολογίας της ιατρικής σχολής της Βιέννης, AKH και των συν-συγγραφέων, μεταξύ των οποίων η Gudrun Ratzinger από την πανεπιστημιακή ιατρική σχολή του Innsbruck και ο Wolfgang Weger από την αντίστοιχη στο Graz, καθώς και ειδικοί από τα πανεπιστημιακά νοσοκομεία του Lübeck, της Ζυρίχης και της Badalona στην Ισπανία, δημοσιεύθηκε ως “Research Letter” στο τεύχος Οκτωβρίου του περιοδικού “Skin Health and Disease”.

“Δεν υπάρχει ομοφωνία στην επιστημονική βιβλιογραφία σχετικά με το ερώτημα αν η πρώιμη συστηματική θεραπεία (φάρμακα που επηρεάζουν ολόκληρο τον οργανισμό και δεν εφαρμόζονται μόνο τοπικά) έχει καλύτερο αποτέλεσμα στην ψωρίαση”, έγραψαν οι ειδικοί.

Στο πρόσφατο παρελθόν, τα βιοτεχνολογικά φάρμακα έφεραν επανάσταση στη θεραπεία της μέτριας έως σοβαρής ψωρίασης. Πρόκειται συχνά για μονοκλωνικά αντισώματα που παρεμβαίνουν ειδικά στις προφλεγμονώδεις ανοσολογικές διεργασίες. Για παράδειγμα, αναστέλλονται οι ανοσοαγγελιοφόροι όπως η ιντερλευκίνη-17Α, η ιντερλευκίνη-12/23 ή ο παράγοντας νέκρωσης όγκων άλφα. Με αυτά τα φάρμακα, είναι σχετικά συχνά δυνατό να επιτευχθεί ακόμη και πλήρης μείωση των συμπτωμάτων.

Το ερώτημα παραμένει, ωστόσο, πόσο νωρίς θα πρέπει να αρχίσει η εν λόγω θεραπεία. Οι επιστήμονες προσπάθησαν να το ξεκαθαρίσουν αυτό για τη θεραπεία της μέτριας έως σοβαρής ψωρίασης με το μονοκλωνικό αντίσωμα tildrakizumab μέσω μιας νέας ανάλυσης τριών κλινικών μελετών (δύο από αυτές διπλά τυφλές και με ομάδες εικονικού φαρμάκου).

Η δραστική ουσία είναι ένα μονοκλωνικό αντίσωμα που στρέφεται κατά της ιντερλευκίνης -23. Αυτός ο ανοσολογικός αγγελιοφόρος βρίσκεται επίσης στο επίκεντρο των χρόνιων φλεγμονωδών διεργασιών. Στις μελέτες που αξιολογήθηκαν στη νέα ανάλυση (reSURFACE 1 και 2 καθώς και μια τρίτη) αποδείχθηκε ότι, με τη θεραπεία μπορούσε να επιτευχθεί βελτίωση των συμπτωμάτων κατά τουλάχιστον 75 % σε ποσοστό άνω του 60 % έως και στα δύο τρίτα των ασθενών. Όταν χρησιμοποιήθηκε εικονικό φάρμακο, το ποσοστό αυτό ήταν χαμηλό μονοψήφιο.

Σύμφωνα με την αξιολόγηση των νέων δεδομένων από τους δερματολόγους ανάλογα με τη διάρκεια της νόσου των δοκιμαζόμενων ατόμων με μέτρια έως σοβαρή ψωρίαση, η έναρξη της θεραπείας με το μονοκλωνικό αντίσωμα προφανώς δεν παίζει σημαντικό ρόλο: Με διάρκεια νόσου μικρότερη των πέντε ετών μέχρι τη θεραπεία με το βιοτεχνολογικό φάρμακο, το 72,6 ή το 75,9% των ασθενών πέτυχαν στις μελέτες βαθμολογία ψωρίασης (PASI) 3 ή λιγότερο. Η κλίμακα αυτή κυμαίνεται από το 0 έως το 72 και βασίζεται στο μέγεθος των δερματικών περιοχών που προσβάλλονται από την ψωρίαση και στη σοβαρότητα των δερματικών συμπτωμάτων.

Μια βαθμολογία μικρότερη από 10 ονομάζεται ήπια ψωρίαση. Όταν η θεραπεία ξεκίνησε μετά από διάρκεια νόσου πέντε έως δέκα ετών, το 63,5% ή ακόμη και το 73,4 % πέτυχε βαθμολογία PASI 3 ή λιγότερο, ανάλογα με τη μελέτη – όταν η νόσος διήρκεσε δέκα ή περισσότερα χρόνια, τα ποσοστά αυτά ήταν 62,4 και 67,8 %.

“Συνολικά, δεν υπήρξε σημαντική επίδραση της διάρκειας της νόσου στα ποσοστά ανταπόκρισης με την tildrakizumab”, έγραψαν οι δερματολόγοι.

Αυτό είναι επίσης αρκετά παρόμοιο με τη θεραπεία με άλλα μονοκλωνικά αντισώματα που στοχεύουν την ιντερλευκίνη-23, που κάνει λόγο για μια στοχευμένη χρήση στη μέτρια έως σοβαρή ψωρίαση, αλλά μια θεραπεία όσο το δυνατόν νωρίτερα δεν φαίνεται να έχει σημαντικά πλεονεκτήματα.

Πηγές:
Skin Health and Disease

Πηγη: https://www.iatronet.gr/

Η χαμηλή μυϊκή μάζα συνδεόταν με υψηλότερο κίνδυνο θνητότητας από όλα τα αίτια και από καρδιαγγειακή νόσο.

Νέα έρευνα που παρουσιάστηκε στο συνέδριο EASD δείχνει ότι η χαμηλή μυϊκή μάζα συνδέεται με διπλάσιο κίνδυνο θανάτου από καρδιαγγειακή νόσο σε ανθρώπους με διαβήτη.

Η σχέση είναι ανεξάρτητη από την αδυναμία, τον γλυκαιμικό έλεγχο, μικροαγγειακές επιπλοκές αμφιβληστροειδούς και τη νεφροπάθεια, έδειξε ανάλυση στοιχείων σε ενηλίκους στις ΗΠΑ.

Η σαρκοπενία ήταν γνωστό πως συνδέεται με την καρδιαγγειακή νόσο και τη θνητότητα σε ανθρώπους με διαβήτη.

Όμως δεν ήταν σαφές σε ποια έκταση η σχέση επηρεάζεται από τον έλεγχο του σακχάρου ή από επιπλοκές του διαβήτη.

Υπήρχε επίσης έλλειψη συμφωνίας όσον αφορά την επίδραση της σαρκοπενίας στην καρδιαγγειακή νόσο και θνητότητα σε ανθρώπους με διαβήτη.

Οι ερευνητές Dr Jae Myung Yu και Dr Shinje Moon,του  Hallym University, της Σεούλ χρησιμοποίησαν στοιχεία της μελέτης NHANES, 1.514 ενηλίκων με διαβήτη (άνω των 20 ετών).

196/1.514 συμμετέχοντες (55,6%γυναίκες) είχαν χαμηλή μυϊκή μάζα (ASMI <7 kg/m2 στους άντρες ή  <5.5 kg/m2 στις γυναίκες). Οι συμμετέχοντες με χαμηλή μυϊκή μάζα είχαν μέση ηλικία τα 63,5 έτη και μέση διάρκεια διαβήτη 14,5 ετών. (Δεν έγινε διαχωρισμός μεταξύ διαβήτη  τύπου 1 και τύπου 2).

1.318 συμμετέχοντες  (48.3% γυναίκες) είχαν φυσιολογική μυϊκή μάζα. Η μέση ηλικία τους ήταν τα 54 έτη και η μέση διάρκεια διαβήτη τα 10,4 έτη.

Οι συμμετέχοντες παρακολουθήθηκαν για 9,3 χρόνια. Σημειώθηκαν 413 θάνατοι από οποιοδήποτε αίτιο (106 με χαμηλή μυϊκή μάζα και 307 με φυσιολογική). 147 από τους θανάτους προήλθαν από καρδιαγγειακά νοσήματα (42 με χαμηλή μυϊκή  μάζα και 105 με φυσιολογική).

Η χαμηλή μυϊκή μάζα συνδεόταν με υψηλότερο κίνδυνο θνητότητας από όλα τα αίτια και από καρδιαγγειακή νόσο.

Οι συμμετέχοντες με χαμηλή μυϊκή μάζα είχαν 44% περισσότερες πιθανότητες θανάτου από όλα τα αίτια κατά τη διάρκεια της έρευνας έναντι όσων είχαν φυσιολογική.

Είχαν επίσης διπλάσιες πιθανότητες να πεθάνουν από καρδιαγγειακή νόσο έναντι αυτών με φυσιολογική μυϊκή μάζα.

Περαιτέρω ανάλυση έδειξε ότι χαμηλή μυϊκή μάζα συνδεόταν με θνητότητα από όλα τα αίτια και από καρδιαγγειακά, άσχετα από την τιμή HbA1c και μικροαγγειακές επιπλοκές.

Η παραπάνω σχέση ήταν επίσης ανεξάρτητη από την αδυναμία.

Πηγές:
Diabetologia

Πηγη: https://www.iatronet.gr/

Καθηγητές του Πανεπιστημίου της Αθήνας παρουσιάζουν αναδρομική μελέτη, η οποία δημοσιεύθηκε πρόσφατα στο περιοδικό JAMA Surgery.

Περίπου 5% – 8% των ασθενών με καρκίνο μαστού φέρουν κληρονομούμενες μεταλλάξεις στα γονίδια BRCA1/2. Οι γυναίκες που φέρουν τέτοιες μεταλλάξεις έχουν αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου μαστού αλλά και καρκίνου ωοθηκών. Υπολογίζεται ότι μια φορέας παθογόνου μετάλλαξης BRCA1 έχει ως και 80% πιθανότητα ανάπτυξης καρκίνου μαστού και 60% πιθανότητα εμφάνισης καρκίνου ωοθηκών κατά τη διάρκεια της ζωής της. Σε αυτόν τον πληθυσμό των γυναικών προτείνεται η διενέργεια προφυλακτικής αμφοτερόπλευρης μαστεκτομής και προφυλακτικής σαλπιγγο-ωοθηκεκτομής  για την αποφυγή εμφάνισης της νόσου.

Όπως, όμως, τονίζουν οι ιατροί της Θεραπευτικής κλινικής της Ιατρικής Σχολής του ΕΚΠΑ Μιχάλης Λιόντος (επίκουρος καθηγητής), Μαρία Καπαρέλου και Θάνος Δημόπουλος (καθηγητής Θεραπευτικής – Ογκολογίας – Αιματολογίας), τα δεδομένα για τη σημασία της προφυλακτικής μαστεκτομής και της προφυλακτικής σαλπιγγο-ωοθηκεκτομής σε ασθενείς που έχουν ήδη διαγνωσθεί με καρκίνο μαστού, είναι εξαιρετικά περιορισμένα.

Στο πλαίσιο αυτό, δημοσιεύθηκε πρόσφατα στο περιοδικό JAMA Surgery μεγάλη αναδρομική μελέτη που διεξήχθη σε τεταρτοβάθμιο κέντρο αντιμετώπισης καρκίνου μαστού στην Ιταλία. Η μελέτη ενέταξε 480 γυναίκες που αντιμετωπίστηκαν χειρουργικά στο συγκεκριμένο κέντρο και είχαν διαγνωσθεί με καρκίνο μαστού σχετιζόμενο με παθογόνο μετάλλαξη στα γονίδια BRCA1/2.

Στις ασθενείς προσφέρθηκε η δυνατότητα διενέργειας προφυλακτικής σαλπιγγο-ωοθηκεκτομής και προφυλακτικής αμφοτερόπλευρης μαστεκτομής με κύριο επιστημονικό ερώτημα να εξεταστεί η σημασία αυτών των χειρουργικών παρεμβάσεων στην επιβίωση των ασθενών.

Τελικά, 311 ασθενείς υποβλήθηκαν σε σαλπιγγο-ωοθηκεκτομή και 163 σε αμφοτερόπλευρη μαστεκτομή. Τα αποτελέσματα της μελέτης έδειξαν ότι η σαλπιγγο-ωοθηκεκτομή σχετιζόταν με καλύτερη επιβίωση των ασθενών και ιδίως αυτών που έφεραν μετάλλαξη στο BRCA1 γονίδιο ή είχαν τριπλά αρνητικό καρκίνο μαστού.

Η διενέργεια σαλπιγγο-ωοθηκεκτομής όμως, δεν φάνηκε να επηρεάζει τον κίνδυνο τοπικής υποτροπής του αρχικού καρκίνου μαστού ή ανάπτυξης νέου καρκίνου στον άλλο μαστό. Η προφυλακτική μαστεκτομή μείωσε τον κίνδυνο τοπικής υποτροπής της νόσου αλλά δεν βελτίωσε την επιβίωση των ασθενών.

Επομένως, η συγκεκριμένη μελέτη παρέχει τα πιο ισχυρά ως τώρα δεδομένα για τη διενέργεια προφυλακτικής σαλπιγγο-ωοθηκεκτομής σε γυναίκες που έχουν διαγνωσθεί με καρκίνο μαστού και φέρουν μεταλλάξεις στα γονίδια BRCA1/2. Αυτή η παρέμβαση βελτιώνει σημαντικά την επιβίωσή τους και επομένως ενδείκνυται σε ασθενείς που φέρουν αυτές τις μεταλλάξεις.

Πηγές:
ΕΚΠΑ

Πηγη: https://www.iatronet.gr/

Ο κίνδυνος γενετικού ελαττώματος ήταν υψηλότερος σε παιδιά γυναικών με ιστορικό καρκίνου (6,0%) έναντι παιδιών γυναικών χωρίς καρκίνο (4,8%), αν και ήταν σπάνιος και στις δυο ομάδες.

Τα παιδιά εφήβων και νεαρών γυναικών με ιστορικό καρκίνου έχουν υψηλότερο κίνδυνο για γενετικά ελαττώματα σύμφωνα με νέα έρευνα του UTHealth Houston.

Η έρευνα, με επικεφαλής την Caitlin C. Murphy, δημοσιεύτηκε πρόσφατα στο Cancer Epidemiology, Biomarkers & Prevention.

Οι ερευνητές εξέτασαν γενετικά ελαττώματα σε 6.882 παιδιά 12 μηνών και κάτω, γυναικών 15-39 ετών την ώρα της διάγνωσης, μεταξύ 1999 και 2015.Τα συνήθη είδη καρκίνου ήταν θυρεοειδούς  (28,9%), λέμφωμα (12,5%), και καρκίνος μαστού  (10,7%), και ποσοστό 24% υποβλήθηκε σε χημειοθεραπεία.

Γενικά ο κίνδυνος γενετικού ελαττώματος ήταν υψηλότερος σε παιδιά γυναικών με ιστορικό καρκίνου (6,0%) έναντι παιδιών γυναικών χωρίς καρκίνο (4,8%), αν και ήταν σπάνιος και στις δυο ομάδες.

Υπήρχε επίσης αυξημένος κίνδυνος για συγκεκριμένα είδη ελαττωμάτων στα παιδιά γυναικών με ιστορικό καρκίνου, όπως στο αυτί και στο μάτι (1,39 φορές πιο πιθανό), στην καρδιά και στο κυκλοφορικό (1,32 φορές πιο πιθανό), στο ουρογεννητικό
(1,38 φορές πιο πιθανό) και μυοσκελετικά ελαττώματα (1,37 φορές).

Aν και τα γενετικά ελαττώματα είναι σπάνια, η Murphy δήλωσε ότι νέες γυναίκες που αποφασίζουν για εγκυμοσύνη και προγεννητική περίθαλψη θα πρέπει να λαμβάνουν κατάλληλες συμβουλές και επιτήρηση. Η εξέταση των παιδιών για γενετικά ελαττώματα θα πρέπει επίσης να δίνει ευκαιρία για στοχευμένη πρόληψη, δήλωσε.

Πρόσθεσε, ότι τώρα πολλές έρευνες δείχνουν σχέσεις μεταξύ καρκίνου και γενετικών ελαττωμάτων. Παιδιά με γενετικά ελαττώματα επίσης έχουν υψηλότερο κίνδυνο για καρκίνο. Οσο περισσότερα μαθαίνουμε για το πώς συνδέονται μεταξύ τους τόσο μπορούμε να εντοπίσουμε ευκαιρίες πρόληψης, σημείωσε.

Πηγές:
Cancer Epidemiology, Biomarkers & Prevention.

Πηγη: https://www.iatronet.gr/

Ο ύπνος είναι μια ζωτική πτυχή της ανθρώπινης ζωής, με τον βαθύ ύπνο να είναι ιδιαίτερα σημαντικός για τη γενική υγεία. Ο εγκέφαλος ανακάμπτει κατά τη διάρκεια αυτού του σταδίου του ύπνου και το υπόλοιπο σώμα φαίνεται επίσης να αναγεννάται.

Πρόσφατα, ερευνητές από το ETH Zurich και στο Πανεπιστήμιο της Ζυρίχης έδειξαν ότι ο ενισχυμένος βαθύς ύπνος έχει ιδιαίτερο όφελος για το καρδιαγγειακό σύστημα: η στοχευμένη διέγερση με σύντομους τόνους κατά τη διάρκεια βαθέος ύπνου προκαλεί πιο έντονη συστολή και διαστολή της καρδιάς -ιδίως της αριστερής κοιλίας.

Ως αποτέλεσμα, η καρδιά αντλεί και ανασύρει το αίμα από το κυκλοφορικό σύστημα πιο αποτελεσματικά. Η αριστερή κοιλία τροφοδοτεί τα περισσότερα όργανα, τα άκρα και τον εγκέφαλο με αίμα πλούσιο σε οξυγόνο.

Η επίδραση του ύπνου στη λειτουργία της καρδιάς

Όταν η καρδιά συσπάται, η αριστερή κοιλία συμπιέζεται και τυλίγεται σαν βρεγμένο σφουγγάρι. Όσο πιο άμεση και πιο ισχυρή είναι αυτή η συσφικτική δράση, τόσο περισσότερο αίμα εισέρχεται στην κυκλοφορία και τόσο λιγότερο παραμένει στην καρδιά. Αυτό αυξάνει τη ροή του αίματος, η οποία έχει θετική επίδραση στο καρδιαγγειακό σύστημα.

Μια διεπιστημονική ομάδα με επικεφαλής τον Christian Schmied, ανώτερο σύμβουλο καρδιολογίας στο Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο της Ζυρίχης, χρησιμοποίησε ηχοκαρδιογραφία (εξετάσεις υπερήχων καρδιάς) για να αποδείξει ότι η αριστερή κοιλία υφίσταται πιο έντονη παραμόρφωση μετά από νυχτερινή διέγερση.

Αυτή είναι η πρώτη φορά που κάποιος έδειξε ότι η αύξηση των εγκεφαλικών κυμάτων κατά τη διάρκεια του βαθέος ύπνου (αργά κύματα) βελτιώνει την καρδιακή λειτουργία. Η σχετική μελέτη δημοσιεύτηκε πρόσφατα στο European Heart Journal.

«Περιμέναμε ότι η διέγερση με τόνους κατά τη διάρκεια βαθέος ύπνου θα επηρέαζε το καρδιαγγειακό σύστημα. Αλλά το γεγονός ότι αυτή η επίδραση ήταν τόσο ξεκάθαρα μετρήσιμη μετά από μόλις μία νύχτα διέγερσης μας εξέπληξε», εξηγεί η επικεφαλής του προγράμματος και ειδικός στον ύπνο Caroline Lustenberger από το ETH Ζυρίχης.

«Είδαμε ξεκάθαρα ότι τόσο η δύναμη άντλησης της καρδιάς όσο και η χαλάρωση της ήταν μεγαλύτερη μετά από νύχτες με διέγερση σε σύγκριση με τις νύχτες χωρίς διέγερση», δήλωσε με τη σειρά του ο Δρ. Schmied . Και οι δύο παράγοντες αποτελούν εξαιρετικό μέτρο της λειτουργίας του καρδιαγγειακού συστήματος.

Διέγερση με ροζ θόρυβο

Στη μελέτη συμμετείχαν 18 υγιείς άνδρες ηλικίας 30 έως 57 ετών, οι οποίοι πέρασαν τρεις όχι συνεχόμενες νύχτες στο εργαστήριο ύπνου. Τις δύο νύχτες, οι ερευνητές διέγειραν τα άτομα με ήχους, ενώ την τρίτη όχι.

Ενώ τα άτομα κοιμόντουσαν, οι επιστήμονες μετρούσαν συνεχώς την εγκεφαλική τους δραστηριότητα, την αρτηριακή πίεση και την καρδιακή τους δραστηριότητα. Συνδύασαν τις μετρήσεις τους με έναν υπολογιστή που ανέλυε τα εισερχόμενα δεδομένα.

Μόλις οι μετρήσεις έδειξαν ότι το άτομο είχε πέσει σε βαθύ ύπνο, ο υπολογιστής έπαιζε μια σειρά πολύ σύντομων ήχων σε ορισμένες συχνότητες, που ονομάζονται ροζ θόρυβος, οι οποίοι ακούγονται σαν στατικοί. Δέκα δευτερόλεπτα τέτοιων τόνων ακολουθήθηκαν από 10 δευτερόλεπτα σιωπής και στη συνέχεια επαναλαμβανόταν η ίδια διαδικασία.

Αυτό το πείραμα επέτρεψε στους ερευνητές να παρακολουθούν άμεσα εάν η προσομοίωση ήχου ενίσχυε τον βαθύ ύπνο και αν επηρέαζε τον καρδιακό ρυθμό και την αρτηριακή πίεση των ατόμων.

Σημαντικά αποτελέσματα και πρακτικά μελλοντικά οφέλη

«Παρά τη σχετικά μικρή ομάδα συμμετεχόντων, τα αποτελέσματα είναι σημαντικά. Μπορέσαμε επίσης να αναπαράγουμε τα αποτελέσματα σε δύο ξεχωριστές νύχτες, κάτι που από στατιστική άποψη τα καθιστά πολύ δυνατά», λέει η Δρ. Lustenberger.

Τονίζει, ωστόσο, ότι οι μελλοντικές μελέτες θα πρέπει οπωσδήποτε να περιλαμβάνουν γυναίκες, καθώς οι διαφορές των φύλων στον ύπνο και την καρδιαγγειακή υγεία γίνονται ολοένα και πιο εμφανείς και έχουν βαθιές επιπτώσεις στην πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας. Αυτή η μελέτη παρουσιάζει μεγάλο ενδιαφέρον όχι μόνο για τους καρδιολόγους αλλά και για τους αθλητές.

«Ειδικά στην προληπτική ιατρική, αλλά και στον ανταγωνιστικό αθλητισμό, αυτού του είδους το σύστημα διέγερσης του βαθέος ύπνου μπορεί να επιτρέψει τη βελτίωση της καρδιακής λειτουργίας στο μέλλον», λέει η επικεφαλής συγγραφέας Stephanie Huwiler, η οποία παρουσίασε τα αρχικά αποτελέσματα στο Συμπόσιο Αθλητικής Καρδιολογίας στη Ζυρίχη τον Μάρτιο του 2023.

«Πιθανώς να εξασφαλίσει ταχύτερη και καλύτερη ανάρρωση μετά από έντονες προπονήσεις», συμπληρώνει.

«Η θεραπεία των καρδιαγγειακών παθήσεων μπορεί να ενισχυθεί με αυτήν ή παρόμοιες μεθόδους διέγερσης. Ωστόσο, είναι σημαντικό να διερευνηθεί πρώτα εάν οι ασθενείς μπορούν επίσης να επωφεληθούν από αυτό το είδος μεθόδου διέγερσης βαθιού ύπνου», καταλήγει η Δρ. Lustenberger.

Πηγη: https://www.oloygeia.gr/

Η μελέτη δείχνει ότι μία μόνο δόση, που χορηγείται σε μοντέλα ποντικών, θέτει τα ανοσοκύτταρα σε πιο αποτελεσματική λειτουργία, παρέχοντας ταχεία προστασία έναντι οκτώ διαφορετικών ειδών βακτηρίων και μυκήτων. Το εμβόλιο λειτουργεί για να διασφαλίσει ότι το ανοσοποιητικό σύστημα λειτουργεί αποτελεσματικά στην έγκαιρη ανίχνευση παθογόνων και στην ενεργοποίηση μιας κατάλληλης ανοσοαπόκρισης.

Νοσοκομειακές Λοιμώξεις: Τα υπερμικρόβια θα μπορούσαν να αποτραπούν από ένα μη συμβατικό εμβόλιο Ένα νέο εμβόλιο, που θα δοκιμαστεί σε κλινικές δοκιμές, θα μπορούσε να προστατεύσει τους ασθενείς από πολλαπλούς τύπους νοσοκομειακών λοιμώξεων. Το αποτέλεσμα θα μπορούσε να είναι αξιοσημείωτο: Ένα εμβόλιο, που χορηγείται σε ασθενείς λίγο πριν ή μετά την άφιξή τους στο νοσοκομείο, και ένα εμβόλιο που θα τους προστατεύει από τα επικίνδυνα υπερμικροβακτηρίδια που δυνητικά υπάρχουν σε πολλά περιβάλλοντα υγειονομικής περίθαλψης. Οι τύποι παθογόνων που προκαλούν ανησυχία περιλαμβάνουν τον ανθεκτικό στη μεθικιλλίνη Staphylococcus aureus και το Acinetobacter baumannii.

Αυτές οι λοιμώξεις μπορούν να μεταδοθούν μέσω μολυσμένων επιφανειών ή εξοπλισμού, όπως καθετήρες ή αναπνευστήρες, ή μέσω της μετάδοσης από άτομο σε άτομο, συχνά από μολυσμένα χέρια. Ο κίνδυνος είναι υψηλότερος μεταξύ των ασθενών ΜΕΘ, οι οποίοι μπορεί να υποφέρουν από λοιμώξεις στο σημείο της χειρουργικής επέμβασης, λοιμώξεις της κυκλοφορίας του αίματος, λοιμώξεις του ουροποιητικού συστήματος και πνευμονία που σχετίζεται με τον αναπνευστήρα. Οι άλλοι οργανισμοί στόχοι είναι: ο ανθεκτικός στη βανκομυκίνη Enterococcus faecalis, η βήτα-λακταμάση εκτεταμένου φάσματος Escherichia coli και τα ανθεκτικά στην καρβαπενέμη στελέχη Klebsiella pneumoniae και Pseudomonas aeruginosa. Το εμβόλιο προσέφερε επίσης προστασία έναντι των μυκήτων Rhizopus delemar και Candida albicans. Προς το παρόν δεν υπάρχουν εμβόλια εγκεκριμένα από τον FDA που να προλαμβάνουν τις πιο σοβαρές, ανθεκτικές στα αντιβιοτικά λοιμώξεις. Το πειραματικό εμβόλιο ακολουθεί διαφορετική προσέγγιση από τα συμβατικά εμβόλια. Εφευρέθηκε από μια ομάδα υπό την ηγεσία του πανεπιστημίου USC και κατοχυρώθηκε με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας από το πανεπιστήμιο. Οι ερευνητές σχεδίασαν τη φόρμουλα για την πρόληψη σοβαρών λοιμώξεων από ανθεκτικά στα φάρμακα παθογόνα. Αυτό είναι ένα εμβόλιο χωρίς πρωτεΐνες, που αποτελείται από υδροξείδιο του αργιλίου, μονοφωσφορυλολιπίδιο Α και μυκητιακή μαννάνη. Το πειραματικό εμβόλιο ενεργοποιεί την προϋπάρχουσα παροχή του οργανισμού σε κύτταρα του ανοσοποιητικού που καταβροχθίζουν τα παθογόνα που ονομάζονται μακροφάγα, τα οποία καταβροχθίζουν και αφομοιώνουν τα βακτήρια και. Αυτά τα ενεργοποιημένα κύτταρα, που βρίσκονται σε όλους τους ιστούς, εξουδετερώνουν γρήγορα τους εισερχόμενους εισβολείς που διαφορετικά θα μπορούσαν να πολλαπλασιαστούν γρήγορα και να κατακλύσουν την άμυνα του σώματος. Το εμβόλιο αποτελείται από τρία μόνο συστατικά, δύο από τα οποία χρησιμοποιούνται ήδη σε εμβόλια εγκεκριμένα από τον FDA των ΗΠΑ. Ένα τρίτο συστατικό είναι ένα μικροσκοπικό κομμάτι από την επιφάνεια ενός μύκητα που βρίσκεται συνήθως στο ανθρώπινο δέρμα.

Η μελέτη δείχνει ότι μία μόνο δόση, που χορηγείται σε μοντέλα ποντικών, θέτει τα ανοσοκύτταρα σε πιο αποτελεσματική λειτουργία, παρέχοντας ταχεία προστασία έναντι οκτώ διαφορετικών ειδών βακτηρίων και μυκήτων. Το εμβόλιο λειτουργεί για να διασφαλίσει ότι το ανοσοποιητικό σύστημα λειτουργεί αποτελεσματικά στην έγκαιρη ανίχνευση παθογόνων και στην ενεργοποίηση μιας κατάλληλης ανοσοαπόκρισης. Ο επικεφαλής ερευνητής Brad Spellberg το αναφέρει αυτό, χρησιμοποιώντας κάπως περίεργη γλώσσα, ως εξής: «Ειδοποιείτε τους στρατιώτες και τα τανκς του ανοσοποιητικού σας συστήματος. Το εμβόλιο τους ενεργοποιεί. «Ωχ, υπάρχει κίνδυνος εδώ. Καλύτερα να μετατραπώ στον Χαλκ.» Εννοώ, όταν κρύβονται κακά σούπερ μικρόβια, τότε είναι που θέλεις τον Χαλκ να περιμένει να ξεσπάσει αντί για τον Δρ. Μπάνερ, σωστά;» Το Εθνικό Ινστιτούτο Αλλεργιών και Λοιμωδών Νοσημάτων των ΗΠΑ, μέρος των Εθνικών Ινστιτούτων Υγείας των ΗΠΑ, παρείχε στην εταιρεία startup των ερευνητών, ExBaq LLC, σχεδόν 1 εκατομμύριο δολάρια με τη μορφή επιχορήγησης για μικρές επιχειρήσεις. Η έρευνα δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Science Translational Medicine. Η εργασία έχει τίτλο «Ένα εμβόλιο χωρίς πρωτεΐνες διεγείρει την έμφυτη ανοσία και προστατεύει από νοσοκομειακά παθογόνα».

Πηγη: https://www.healthweb.gr/

Πηγη: https://www.iatropedia.gr/