Ο καρκίνος στο πάγκρεας, μία από τις πιο θανατηφόρες μορφές καρκίνου, θα μπορούσε να ανιχνευτεί στους ασθενείς έως τρία χρόνια νωρίτερα από ό,τι συμβαίνει συνήθως σήμερα.
Σύμφωνα με έρευνα που δημοσιεύθηκε στο «PLoS One» ο καρκίνος στο πάγκρεας αν δοθεί έγκαιρα προσοχή σε δύο μεταβολικούς δείκτες: την ξαφνική μεγάλη απώλεια βάρους και την υπεργλυκαιμία (αύξηση του επιπέδου του σακχάρου στο αίμα) που δεν οφείλεται σε διαβήτη τότε υπάρχουν αυξημένες πιθανότητες να προβλεφθεί η νόσος.
Τι έδειξε η έρευνα
Η μελέτη, η μεγαλύτερη του είδους της, από επιστήμονες των πανεπιστημίων του Σάρεϊ και της Οξφόρδης με επικεφαλής τη δρ Ανιέσκα Λεμάνσκα διαπίστωσε ότι στους ανθρώπους με παγκρεατικό καρκίνο μια δραματική απώλεια σωματικού βάρους μπορούσε να γίνει αισθητή έως δύο χρόνια πριν τη διάγνωση της νόσου. Τη στιγμή της διάγνωσης ο δείκτης μάζας σώματος των ασθενών ήταν πλέον κατά μέσο όρο τρεις μονάδες μικρότερος σε σχέση με τους υγιείς.
Επίσης βρέθηκε ότι η υπεργλυκαιμία, όπως διαπιστώνεται από την αύξηση του δείκτη γλυκοζυλιωμένης αιμοσφαιρίνης (HbA1c), ήταν ανιχνεύσιμη ακόμη νωρίτερα, έως τρία χρόνια πριν τη διάγνωση του παγκρεατικού καρκίνου.
Να σημειωθεί εδώ ότι σήμερα σχεδόν το 90% των ασθενών διαγιγνώσκονται πολύ καθυστερημένα για να τύχουν θεραπείας.
«Λόγω της δυσκολίας στην ανίχνευση του παγκρεατικού καρκίνου, τα ποσοστά επιβίωσης είναι υπερβολικά χαμηλά σε σχέση με άλλους καρκίνους, με λιγότερο από το 10% των ανθρώπων να επιβιώνουν πέντε ή περισσότερα χρόνια μετά τη διάγνωση», δήλωσε η Λεμάνσκα. Μόνο το 1% με παγκρεατικό καρκίνο ζει πάνω από δέκα χρόνια.
Η νέα μελέτη δείχνει ότι η απώλεια βάρους στους διαβητικούς σχετίζεται με ακόμη μεγαλύτερο κίνδυνο για τον εν λόγω καρκίνο, σε σχέση με όσους δεν έχουν διαβήτη αλλά χάνουν βάρος. Από την άλλη, η υπεργλυκαιμία στους μη διαβητικούς σχετίζεται με μεγαλύτερο κίνδυνο παγκρεατικού καρκίνου από ό,τι στους διαβητικούς.
«Η έρευνα μας δείχνει ότι μια δραματική και ανεξήγητη απώλεια βάρους, κυρίως στους ανθρώπους με διαβήτη, αλλά επίσης σε εκείνους χωρίς διαβήτη, καθώς και μια ανεξήγητη υπεργλυκαιμία, θα πρέπει να αντιμετωπίζονται με υψηλά επίπεδα καχυποψίας», ανέφερε ο καθηγητής Σιμόν ντε Λουζινιάν της Οξφόρδης.
Την αποτελεσματικότητα και την ασφάλεια της μπιμεκιζουμάμπης στη θεραπεία ενηλίκων με μέτρια έως σοβαρή διαπυητική ιδρωταδενίτιδα (HS) φανερώνουν τα αποτελέσματα από δύο μελέτες Φάσης 3.
Ανακοινώθηκαν λεπτομερή θετικά αποτελέσματα από δύο μελέτες Φάσης 3 (BE HEARD I και BE HEARD II) που αξιολογούσαν την αποτελεσματικότητα και την ασφάλεια της μπιμεκιζουμάμπης στη θεραπεία ενηλίκων με μέτρια έως σοβαρή διαπυητική ιδρωταδενίτιδα (HS).
Τα δεδομένα από τις δύο μελέτες έδειξαν ότι η μπιμεκιζουμάμπη πέτυχε στατιστικά σημαντικές και σταθερές κλινικά ουσιαστικές βελτιώσεις των σημείων και των συμπτωμάτων της HS, έναντι του εικονικού φαρμάκου, την εβδομάδα 16, οι οποίες διατηρήθηκαν έως την εβδομάδα 48.
H κλινική ανταπόκριση στη μπιμεκιζουμάμπη παρατηρήθηκε από την πρώτη δόση και ορισμένοι ασθενείς πέτυχαν HiSCR50 την τέταρτη εβδομάδα.
Τα νέα αυτά δεδομένα παρουσιάστηκαν σήμερα Δευτέρα 24/04 σε έκτακτη σύντομη παρουσίαση στο πλαίσιο του Ετήσιου Συνεδρίου 2023 της Αμερικανικής Ακαδημίας Δερματολογίας (AAD) που πραγματοποιείται στη Νέα Ορλεάνη των ΗΠΑ από τις 17 έως τις 22 Μαρτίου.
Τι είναι η διαπυητική ιδρωταδενίτιδα;
«Η διαπυητική ιδρωταδενίτιδα είναι μια χρόνια, εξουθενωτική, φλεγμονώδης δερματική νόσος, για την οποία σήμερα διατίθεται μόνο μία εγκεκριμένη θεραπεία, δήλωσε η κύρια ερευνήτρια, Alexa B. Kimball, MD, MPH, Beth Israel Deaconess Medical Center και Καθηγήτρια Δερματολογίας στην Ιατρική Σχολή του Χάρβαρντ, Βοστόνη, MA, ΗΠΑ.
«Η αντιμετώπιση μέτριων έως σοβαρών περιστατικών με μπιμεκιζουμάμπη έδωσε ελπιδοφόρα αποτελέσματα σε μελέτες Φάσης 3, με διατήρηση της βελτίωσης μετά από ένα έτος.»
Οι δύο μελέτες (n=505 στην BE HEARD I και n=509 στην BE HEARD II) αξιολόγησαν δύο δοσολογικά σχήματα της μπιμεκιζουμάμπης (320 mg κάθε δύο εβδομάδες [Q2W] και 320 mg κάθε τέσσερις εβδομάδες [Q4W]), έναντι εικονικού φαρμάκου στην περίοδο αρχικής θεραπείας διάρκειας 16 εβδομάδων και στην περίοδο της θεραπείας συντήρησης διάρκειας 32 εβδομάδων.
Τα αποτελέσματα
Τα δεδομένα που παρουσιάστηκαν στο AAD 2023 δείχνουν ότι:
Σημαντικά υψηλότερο ποσοστό των ασθενών που έλαβαν μπιμεκιζουμάμπη (Q2W) πέτυχαν HiSCR50, το πρωτεύον καταληκτικό σημείο, την εβδομάδα 16, έναντι του εικονικού φαρμάκου, στην BE HEARD I και στην BE HEARD II (47,8% έναντι 28,7% [p=0,006] και 52,0% έναντι 32,2% [p=0,003], αντιστοίχως).1
Το ποσοστό των ασθενών που πέτυχαν HiSCR50 την εβδομάδα 16 ήταν μεγαλύτερο με τη μπιμεκιζουμάμπη (Q4W) από ότι με το εικονικό φάρμακο στην BE HEARD I και στην BE HEARD II, ενώ στατιστική σημαντικότητα επιτεύχθηκε στην BE HEARD II (45,3% έναντι 28,7% [p=0,030] και 53,8% έναντι 32,2% [p=0,004], αντιστοίχως).1
Οι ασθενείς που έλαβαν μπιμεκιζουμάμπη πέτυχαν βαθιά επίπεδα κλινικής ανταπόκρισης και το ποσοστό των ασθενών που πέτυχαν HiSCR75, ένα βασικό δευτερεύον καταληκτικό σημείο, την εβδομάδα 16 ήταν μεγαλύτερο από ό,τι με το εικονικό φάρμακο, ενώ στατιστική σημαντικότητα επιτεύχθηκε στην BE HEARD II και με τα δύο δοσολογικά σχήματα και στην BE HEARD I με το σχήμα Q2W.1
Οι ασθενείς που έλαβαν μπιμεκιζουμάμπη παρουσίασαν βελτίωση της σχετιζόμενης με την υγεία ποιότητας ζωής (μεταβολή του δερματολογικού δείκτη ποιότητας ζωής από την έναρξη της μελέτης) έναντι του εικονικού φαρμάκου την εβδομάδα 16 (BE HEARD I και BE HEARD II, Q2W και Q4W).1
Οι κλινικές ανταποκρίσεις (HiSCR50 και HiSCR75) διατηρήθηκαν με τη συνεχή θεραπεία με μπιμεκιζουμάμπη – πάνω από 75% των ασθενών πέτυχαν HiSCR50 και πάνω από 55% πέτυχαν HiSCR75 την εβδομάδα 48 (ανάλυση παρατηρηθέντων περιστατικών, BE HEARD I και BE HEARD II, Q2W και Q4W).1
«Σήμερα, στο μεγαλύτερο δερματολογικό συνέδριο του έτους, παρουσιάσαμε δεδομένα 48 εβδομάδων από το πρόγραμμα μελέτης Φάσης 3 για τη μπιμεκιζουμάμπη στη διαπυητικήιδρωταδενίτιδα. Τα αποτελέσματα από το πρόγραμμα Φάσης 3 αναδεικνύουν τις ουσιαστικές κλινικές εκβάσεις που επιτεύχθηκαν με τη στόχευση της IL-17F επιπρόσθετα στην IL-17A», δήλωσε ο Emmanuel Caeymaex, Εκτελεστικός Αντιπρόεδρος, Τμήμα Ανοσολογίας, και Επικεφαλής της UCB στις ΗΠΑ.
«Τώρα εστιάζουμε στα επόμενα βήματα με την υποβολή αιτήσεων έγκρισης της μπιμεκιζουμάμπης για τη διαπυητική ιδρωταδενίτιδα παγκοσμίως αργότερα μέσα στο έτος.»
Το προφίλ ασφάλειας της μπιμεκιζουμάμπης στην BE HEARD I και στην BE HEARD II συμφωνούσε με προηγούμενες μελέτες, χωρίς να παρατηρηθούν νέα σήματα ως προς την ασφάλεια.
Τα συχνότερα (συχνότητα >5%) εμφανιζόμενα κατά τη θεραπεία ανεπιθύμητα συμβάντα με τη μπιμεκιζουμάμπη σε διάστημα 16 εβδομάδων ήταν ιδρωταδενίτιδα (7,2% στην BE HEARD I και 8,8% στην BE HEARD II), στοματική καντιντίαση (4,4% στην BE HEARD I και 6,7% στην BE HEARD II), κεφαλαλγία (7,0% στην BE HEARD I και 5,8% στην BE HEARD II) και διάρροια (7,0% στην BE HEARD I και 5,3% στην BE HEARD II).1
Ξεκινώντας από το τρίτο τρίμηνο του 2023 αναμένεται η έναρξη υποβολής αιτήσεων προς έγκριση της μπιμεκιζουμάμπης για τη μέτρια έως σοβαρή HS σε παγκόσμιο επίπεδο.
Στις ΗΠΑ, η αποτελεσματικότητα και η ασφάλεια της μπιμεκιζουμάμπης δεν έχουν τεκμηριωθεί για καμία ένδειξη και η μπιμεκιζουμάμπη δεν έχει εγκριθεί από τον Οργανισμό Τροφίμων και Φαρμάκων (FDA) των ΗΠΑ.
Στην Ευρωπαϊκή Ένωση και στη Μεγάλη Βρετανία, η μπιμεκιζουμάμπη είναι εγκεκριμένη για τη θεραπεία της μέτριας έως σοβαρής ψωρίασης κατά πλάκας σε ενήλικες που είναι υποψήφιοι για συστηματική θεραπεία.
Η αποτελεσματικότητα και η ασφάλεια της μπιμεκιζουμάμπης στην HS βρίσκεται υπό διερεύνηση και δεν έχει εγκριθεί για χρήση σε αυτήν την ένδειξη από καμία ρυθμιστική αρχή του κόσμου.
Xαρακτηριστικά της νόσου, καθιερωμένη θεραπεία και νέες θεραπευτικές προσεγγίσεις
Το πάγκρεας είναι ένα σπογγώδες όργανο μήκους περίπου 15 εκατοστών, που βρίσκεται στο άνω μέρος της κοιλιακής χώρας μεταξύ του στομάχου και της σπονδυλικής στήλης. Ένα υγιές, φυσιολογικό πάγκρεας αποτελείται από διάφορους τύπους κυττάρων και συγκεκριμένα από κυψελιδικά κύτταρα που εκκρίνουν πεπτικά ένζυμα (acinar cells), κύτταρα που εκκρίνουν διττανθρακικό νάτριο (ductal cells), κύτταρα που βρίσκονται στη μεταβατική ζώνη μεταξύ των περιοχών που βρίσκονται οι δύο προηγούμενες κατηγορίες κυττάρων (centro-acinar cells), ενδοκρινικά κύτταρα που εκκρίνουν ορμόνες, και τα σχετικά ανενεργά αστεροειδή κύτταρα. Ο παγκρεατικός καρκίνος εμφανίζεται όταν μία αλληλουχία μεταλλαγών του DNA των παγκρεατικών κυττάρων οδηγεί στην ανεξέλεγκτη κυτταρική ανάπτυξη και τον πολλαπλασιασμό τους, σχηματίζοντας τελικά όγκους.
Ο καρκίνος του παγκρέατος είναι ο δωδέκατος πιο κοινός καρκίνος σε όλο τον κόσμο, με καταγεγραμμένες περισσότερες από 495.000 νέες περιπτώσεις το έτος 2020. Στην Ελλάδα, ο παγκρεατικός καρκίνος ήταν ο έκτος πιο κοινός και ο τέταρτος πιο θανατηφόρος καρκίνος το 2020, αντιπροσωπεύοντας το 3,4% και 3,8% των συνολικών περιπτώσεων καρκίνου στους άντρες και τις γυναίκες, αντίστοιχα. Την ίδια χρονιά, καταγράφηκαν 2.302 νέες περιπτώσεις παγκρεατικού καρκίνου.
Παγκοσμίως, το πορογενές αδενοκαρκίνωμα του παγκρέατος (pancreatic ductal adenocarcinoma, PDAC), ένας τύπος καρκίνου που συνιστά την πλειοψηφία (90%) των περιπτώσεων των παγκρεατικών νεοπλασμάτων, ήταν η έβδομη κυριότερη αιτία θανάτου από καρκίνο το 2020. Στις ΗΠΑ, η συχνότητα του PDAC αυξάνεται κατά 0,5% έως 1,0% ανά χρόνο και εκτιμάται ότι θα αποτελέσει τη δεύτερη κυριότερη αιτία θνησιμότητας από καρκίνο έως το 2030 τόσο στις ΗΠΑ όσο και την Ευρωπαϊκή Ένωση, στην οποία το PDAC ήταν η τρίτη κυριότερη αιτία θανάτου από καρκίνο το 2020.
Εκτός του αδενοκαρκινώματος του παγκρέατος (PDAC), άλλοι πιο σπάνιοι ιστολογικοί τύποι παγκρεατικού καρκίνου είναι το κυψελιδικό καρκίνωμα και το παγκρεατοβλάστωμα που εμφανίζονται στην εξωκρινή μοίρα του παγκρέατος και οι νευροενδοκρινείς όγκοι που αναπτύσσονται στην ενδοκρινή μοίρα.
Στο παρόν άρθρο θα εστιάσουμε στο αδενοκαρκίνωμα του παγκρέατος (PDAC), και αφού γίνει μια παρουσίαση κάποιων γενικών στοιχείων και χαρακτηριστικών του, θα αναφερθούμε συνοπτικά στην καθιερωμένη θεραπεία και τις πρόσφατες εξελίξεις των μοριακά στοχευμένων θεραπειών του PDAC.
Παράγοντες κινδύνου εμφάνισης παγκρεατικού αδενοκαρκινώματος
Η εμφάνιση του PDAC έχει συσχετιστεί με τροποποιήσιμους και κληρονομήσιμους παράγοντες κινδύνου, οι οποίοι είναι οι εξής:
Οικογενειακό ιστορικό καρκίνου του παγκρέατος.
Γράφημα 1. Παγκόσμιες αναλογίες επίπτωσης, τυποποιημένες κατά ηλικία, για τον παγκρεατικό καρκίνο το 2020 (και τα δύο φύλα, όλες οι ηλικίες)
Κάπνισμα. Συγκεκριμένα, το ενεργό κάπνισμα έχει δειχθεί ότι έχει τον πιο ισχυρό συσχετισμό με την εμφάνιση PDAC μεταξύ των παραγόντων τρόπου ζωής, σύμφωνα με τα αποτελέσματα μίας μετα-ανάλυσης 12 μελετών ασθενών-μαρτύρων (case-control) που συμπεριέλαβε 6.507 ασθενείς και 12.890 μάρτυρες (αναλογία πιθανοτήτων [odds ratio]: 1,74, 95% διάστημα εμπιστοσύνης [confidence interval, CI] 1,61-1,87).
Υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ. Βάσει των αποτελεσμάτων μίας μετα-ανάλυσης 19 προοπτικών μελετών (δεδομένα από 4.211.129 άτομα), η ημερήσια κατανάλωση αλκοόλ άνω των 30 γραμμαρίων συσχετίστηκε ήπια με την εμφάνιση PDAC (σχετικός κίνδυνος [relative risk, RR]: 1,22, 95% CI, 1,03-1,45).
Γράφημα 2. Παγκόσμιες αναλογίες θνησιμότητας, τυποποιημένες κατά ηλικία, για τον παγκρεατικό καρκίνο το 2020 (και τα δύο φύλα, όλες οι ηλικίες)
Παχυσαρκία. Μία Νορβηγική ανάλυση 940.060 ατόμων βρήκε ότι τα παχύσαρκα άτομα διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης PDAC (RR: 1,54 [95% CI, 1,04-2,29]).
Χρόνια παγκρεατίτιδα. Μία μετα-ανάλυση 14 προοδευτικών μελετών κοόρτης που συμπεριέλαβαν συνολικά 862.664 άτομα έδειξε ότι η χρόνια παγκρεατίτιδα σχετίζεται με μία σημαντική αύξηση του κινδύνου εμφάνισης PDAC κατά 13 φορές (RR: 13,3 [95% CI, 6,1-28,9]).
Συγκεκριμένες γενετικές παθήσεις που σχετίζονται με τα γονίδια BRCA1, BRCA2, PALB2, ATM, MLH1, MSH2, MSH6 και PMS2. Έχει δειχθεί ότι 3,8% με 9,7% των ασθενών με PDAC έχουν παθογόνες παραλλαγές γονιδίων βλαστικής σειράς που αυξάνουν την προδιάθεση εμφάνισης PDAC. Σύμφωνα με τις κατευθυντήριες οδηγίες του Αμερικανικού National Comprehensive Cancer Network συνίσταται ο έλεγχος όλων των ασθενών που διαγιγνώσκονται με PDAC για παραλλαγές γονιδίων συμπεριλαμβανομένων των BRCA1/2, ATM, MLH1, MSH2, MSH6 και PMS2.
Επίσης, είναι αξιοσημείωτη η αύξηση της ετήσιας επίπτωσης του PDAC στα νεαρότερα άτομα, όπως ανέδειξε μία μελέτη που χρησιμοποίησε δεδομένα από το έτος 1995 έως το 2014 στις ΗΠΑ. Σύμφωνα με τους ερευνητές, αυτό το εύρημα πιθανόν να συνδέεται με τα αυξανόμενα ποσοστά παχυσαρκίας και διαβήτη, υπογραμμίζοντας περαιτέρω τη σημασία που έχει η υιοθέτηση ενός υγιεινού τρόπου ζωής στην πρόληψη του PDAC.
Κλινικές εκδηλώσεις του αδενοκαρκινώματος του παγκρέατος
Τα συμπτώματα κατά την εμφάνιση του PDAC συχνά είναι ασαφή και μη συγκεκριμένα. Αυτά μπορεί να περιλαμβάνουν ίκτερο, ανοιχτόχρωμα περιττώματα, σκουρόχρωμα ούρα, πόνο στην άνω ή μέση κοιλιακή χώρα και πλάτη, ανεξήγητη απώλεια βάρους και όρεξης για φαγητό και αίσθημα βαριάς κόπωσης. Κατά τη διάγνωση, τα περισσότερα άτομα με PDAC παρουσιάζουν είτε τοπικά προχωρημένο (μη εξαιρέσιμος) ή μεταστατικό καρκίνο. Στην πλειοψηφία των περιπτώσεων, οι όγκοι εμφανίζονται στην κεφαλή του παγκρέατος και συχνά προκαλούν απόφραξη των χοληφόρων οδών με συνοδά συμπτώματα όπως σκουρόχρωμα ούρα, ίκτερο, απώλεια όρεξης, αίσθημα κόπωσης, απώλεια βάρους και ανεπάρκεια της εξωκρινούς λειτουργίας του παγκρέατος. Σε αντίθεση, τα άτομα με καρκίνο στο σώμα ή την ουρά του παγκρέατος εκδηλώνουν πιο ασαφή και μη συγκεκριμένα συμπτώματα, όπως πόνο στην κοιλιακή χώρα και την πλάτη και συμπτώματα που σχετίζονται με καχεξία (απώλεια όρεξης και βάρους, κόπωση). Η εμφάνιση σακχαρώδους διαβήτη ή η επιδείνωση προϋπάρχουσας διαβητικής νόσου μπορεί να είναι ένα σημάδι εκδήλωσης του PDAC και χρήζει ενδελεχούς αξιολόγησης. Σπάνια, η οξεία παγκρεατίτιδα μπορεί να αποτελέσει την πρωταρχική εκδήλωση του PDAC και εκδηλώνεται σε περίπου 3% των νεοδιαγνωσθέντων ασθενών με PDAC.
Αντιμετώπιση του παγκρεατικού αδενοκαρκινώματος
Η καθιερωμένη θεραπεία του παγκρεατικού καρκίνου συνήθως περιλαμβάνει χειρουργική αφαίρεση, χημειοθεραπεία και/ή ακτινοθεραπεία. Η χειρουργική εκτομή παραμένει η κύρια μέθοδος θεραπείας, ωστόσο αυτή είναι εφικτή μόνο κατά τα αρχικά στάδια του PDAC. Καθώς δεν υπάρχουν αποτελεσματικές εξετάσεις που να ανιχνεύουν το PDAC σε πρώιμο στάδιο και η πλειοψηφία (80%) των ασθενών διαγιγνώσκονται με την πάθηση σε προχωρημένο στάδιο, η χειρουργική εκτομή συνήθως δεν αποτελεί θεραπευτική επιλογή για αυτά τα άτομα. Ως εκ τούτου, ο παγκρεατικός καρκίνος δεν έχει καλή πρόγνωση και μόλις 10% των ασθενών επιβιώνουν για περισσότερο από πέντε χρόνια. Εκτός από την εξαιρεσιμότητα του PDAC, η γενική κατάσταση των ασθενών είναι ένας άλλος παράγοντας που καθορίζει την επιλογή της θεραπευτικής προσέγγισης. Στον πίνακα 1, συνοψίζονται οι θεραπευτικές επιλογές και η πρόγνωση ανάλογα με το στάδιο του παγκρεατικού καρκίνου.
Μοριακό προφίλ του αδενοκαρκινώματος του παγκρέατος
Η παθοφυσιολογία του PDAC χαρακτηρίζεται από πολύπλοκες γενετικές αλλοιώσεις οι οποίες συμβαίνουν σε πολλαπλά στάδια. Κατά το προκαρκινικό στάδιο, ενδοεπιθηλιακές νεοπλασίες αποκτούν αθροιστικές γενετικές αλλοιώσεις σε ογκογονίδια που είναι υπεύθυνα για την έναρξη και τη διατήρηση της εκδήλωσης του PDAC, συμπεριλαμβανομένων των KRAS, CDKN2A, TP53 και SMAD4. Συγκεκριμένα, οι μεταλλαγές του KRAS, το οποίο εμπλέκεται στη μεταγωγή σημάτων από κινάσες υποδοχέα τυροσίνης δια μέσω του μονοπατιού MAKP, αποτελούν ένα αρχικό βήμα στην ανάπτυξη του PDAC και ανιχνεύονται σε 90-92% των ασθενών με PDAC. Αυτές οι μεταλλαγές έχει βρεθεί ότι συμβαίνουν με διαφορετική συχνότητα σε συγκεκριμένα σημεία του γονιδίου KRAS και περιλαμβάνουν τις ακόλουθες: G12D (συχνότητα εμφάνισης: 41%), G12V (34%), G12R (16%), Q61H (4%) και G12C (~1%).
Καθώς οι ενδοεπιθηλιακές ενδοπλασίες εξελίσσονται σε σταδίου 2 ή 3, συνήθως συμβαίνουν επιπρόσθετες γονιδιακές αλλοιώσεις στα γονίδια CDKN2A, TP53 και/ή SMAD4. Εκτός αυτών, έχει βρεθεί ότι αλλοιώσεις στα γονίδια αναδιαμόρφωσης της χρωματίνης SWI/SNF απαντώνται σε περίπου 10% με 15% των PDACs.
Παράλληλα, έχουν ανιχνευθεί και άλλα μεταλλαγμένα γονίδια με συχνότητα εμφάνισης μικρότερης του 10%, συμπεριλαμβανομένων γονιδίων που κωδικοποιούν παράγοντες οι οποίοι είτε τροποποιούν τη χρωματίνη (πχ. ARID1A, KMT2D και KMT2C), είτε επιδιορθώνουν το DNA (πχ. BRCA1, BRCA2 και PALB2) είτε έχουν άλλη ογκογόνο δράση (πχ. BRAF, MYC, FGFR1).
Συνολικά, όλες αυτές οι γενετικές αλλοιώσεις συμβάλλουν στην εκδήλωση πολύπλευρων ανεπαρκειών σε ογκοκατασταλτικούς μηχανισμούς, οδηγώντας τελικά σε απορρύθμιση των κυτταρικών σηματοδοτικών μονοπατιών ανάπτυξης, ανεξέλεγκτο κυτταρικό πολλαπλασιασμό και φλεγμονή.
Νέες μοριακά στοχευμένες θεραπείες για το παγκρεατικό αδενοκαρκίνωμα
Η βελτιωμένη κατανόηση της βιολογίας και της γενετικής του PDAC έχει επηρεάσει την κλινική πρακτική τα τελευταία χρόνια, ωθώντας στην ανάδυση εξατομικευμένων θεραπειών με βάση το μοριακό προφίλ του όγκου. Κάποιες εξ αυτών έχουν ήδη εγκριθεί από τον Αμερικανικό Οργανισμό Τροφίμων και Φαρμάκων (FDA) και τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Φαρμάκων (EMA), ενώ πολλές άλλες βρίσκονται υπό προκλινική ή κλινική ανάπτυξη.
Στον ακόλουθο πίνακα συνοψίζονται οι νέες χημειοθεραπευτικές προσεγγίσεις της Ιατρικής Ακριβείας (Precision Medicine) για την αντιμετώπιση του παγκρεατικού αδενοκαρκινώματος, οι οποίες στοχεύουν τις μεταλλαγμένες μορφές του γονιδίου KRAS και/ή άλλων γονιδίων (Πίνακας 2).
Να σημειωθεί ότι εκτός από τις μοριακά στοχευμένες θεραπείες που παρατίθενται παρακάτω, βρίσκονται υπό ανάπτυξη θεραπείες εμβολίων και ανοσοθεραπείες, οι οποίες δεν αποτελούν αντικείμενο εστίασης του παρόντος άρθρου (για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με αυτές, μπορείτε να ανατρέξετε στο άρθρο των Hosein et al.).
Αν και οι πρόσφατες εξελίξεις στον τομέα των εξατομικευμένων θεραπειών αναθερμαίνουν τις ελπίδες για την εύρεση αποτελεσματικής θεραπείας του PDAC, παραμένει κρίσιμη και ανεκπλήρωτη η ανάγκη να μεταφραστεί η ολοένα και βαθύτερη κατανόηση της βιολογίας του PDAC στην κλινική πράξη ώστε να βελτιωθεί περαιτέρω η επιβίωση και η ποιότητα ζωής των ασθενών. Προς αυτή τη κατεύθυνση, κρίνεται ιδιαίτερα σημαντική από πολλούς επιστήμονες η συμμετοχή των ασθενών με παγκρεατικό καρκίνο, ακόμα και αυτών με καρκίνο αρχικού σταδίου, σε κλινικές δοκιμές.
Με αυτή την πολύτιμη συνεισφορά των ασθενών θα πλησιάσουμε ακόμα περισσότερο στη θεραπεία του παγκρεατικού καρκίνου.
Βιβλιογραφία:
1) Park W, Chawla A, O’Reilly EM. Pancreatic Cancer: A Review. JAMA. 2021 Sep 7;326(9):851-862. doi: 10.1001/jama.2021.13027. Erratum in: JAMA. 2021 Nov 23;326(20):2081.
2) Hu JX, Zhao CF, Chen WB, Liu QC, Li QW, Lin YY, Gao F. Pancreatic cancer: A review of epidemiology, trend, and risk factors. World J Gastroenterol. 2021 Jul 21;27(27):4298-4321.
3) World Health Organization, International Agency for Research on Cancer, the Global Cancer Observatory 2021. Statistics for Cancer in Greece 2020.
4) Sung H, Ferlay J, Siegel RL, Laversanne M, Soerjomataram I, Jemal A, Bray F. Global Cancer Statistics 2020: GLOBOCAN Estimates of Incidence and Mortality Worldwide for 36 Cancers in 185 Countries. CA Cancer J Clin. 2021 May;71(3):209-249.
5) Gómez-España MA, Montes AF, Garcia-Carbonero R, Mercadé TM, Maurel J, Martín AM, Pazo-Cid R, Vera R, Carrato A, Feliu J. SEOM clinical guidelines for pancreatic and biliary tract cancer (2020). Clin Transl Oncol. 2021 May;23(5):988-1000.
6) World Cancer Research Fund International. Pancreatic cancer statistics. March 2022.
7) Ducreux M, Cuhna AS, Caramella C, Hollebecque A, Burtin P, Goéré D, Seufferlein T, Haustermans K, Van Laethem JL, Conroy T, Arnold D; ESMO Guidelines Committee. Cancer of the pancreas: ESMO Clinical Practice Guidelines for diagnosis, treatment and follow-up. Ann Oncol. 2015 Sep;26 Suppl 5:v56-68.
8) European Society of Medical Oncology. eUpdate – Cancer of the pancreas treatment recommendations. March 2019. Διαθέσιμο διαδικτυακά.
9) European Society of Medical Oncology. Pancreatic Cancer: A Guide for Patients. 2019. Διαθέσιμο διαδικτυακά.
10) Hosein, A.N., Dougan, S.K., Aguirre, A.J. et al. Translational advances in pancreatic ductal adenocarcinoma therapy. Nat Cancer 3, 272–286 (2022).
11) A Phase 1/2 of MRTX1133 in Patients With Advanced Solid Tumors Harboring a KRAS G12D Mutation. Διαθέσιμο διαδικτυακά στη βάση δεδομένων «clinicaltrials.gov».
12) Dose Escalation and Dose Expansion Study of RMC-6291 Monotherapy in Subjects With Advanced KRASG12C Mutant Solid Tumors. Διαθέσιμο διαδικτυακά στη βάση δεδομένων «clinicaltrials.gov».
13) Evaluation of RMC-6236 in Subjects With Advanced Solid Tumors Harboring Specific Mutations in KRAS. Διαθέσιμο διαδικτυακά στη βάση δεδομένων «clinicaltrials.gov».
Ένα πρόγραμμα της NASA στάθηκε η αφορμή για την ανακάλυψη μιας πρωτοποριακής συσκευής από Έλληνες επιστήμονες του τμήματος Χημείας του ΑΠΘ για την έγκαιρη ανίχνευση της στεφανιαίας νόσου. Η συσκευή με την ονομασία Coris, έχει δοκιμαστεί κλινικά στα νοσοκομεία της Θεσσαλονίκης, «Άγιος Παύλος» και «ΑΧΕΠΑ» και «Ιπποκράτειο». Ο μεταδιδακτορικός ερευνητής του τμήματος Χημείας του ΑΠΘ, Σωτήρης Ευγενίδης και καθηγητής του τμήματος χημείας του ΑΠΘ Θεόδωρος Καραπάντσιος μας εξηγούν ότι μέχρι σήμερα τα ευρήματα του τεστ κοπώσεως έστελναν τους ασθενείς για στεφανιογράφημα. Η συσκευή Coris καλύπτει ένα σημαντικό κενό στη διάγνωση, καθώς μπορεί να χρησιμοποιηθεί στην πρωτοβάθμια περίθαλψη, πριν δηλαδή φτάσει κανείς στον καρδιολόγο για τεστ κοπώσεως. Έχει την δυνατότητα δε, να συλλέγει εύκολα και με μικρό κόστος δεδομένα για την κατάσταση του ενδοθηλίου και την προδιάθεση για κάποιες παθήσεις, έτσι ώστε ο γιατρός να έχει πλήρη εικόνα για την εξέλιξη του ασθενούς στο χρόνο.
“Δεν θέλετε να περιμένετε 30 ώρες χωρίς να συλλέγετε δεδομένα από το ανθρώπινο σώμα, ειδικά σε περιπτώσεις όπου η ασθένεια που παρακολουθείται μπορεί να είναι απειλητική για τη ζωή. Με τη δική μας προσέγγιση, θέλουμε -και μπορούμε- να επαναφέρουμε τη λειτουργία σχεδόν σε κανένα δευτερόλεπτο”. Οι ερευνητές σχεδιάζουν να ενσωματώσουν στη συνέχεια τις ιδιότητες θερμικής μεταγωγής και αυτοθεραπείας σε αισθητήρες σε κλίμακα και για χρήση σε διάφορες ρυθμίσεις, από γηροκομεία μέχρι παρακολούθηση της εξέλιξης της νόσου.
Βελτιωμένος Ιατρικός Αισθητήρας: Για να μπορέσουν τα φορητά ηλεκτρονικά να ανταποκριθούν στις υποσχέσεις τους για την παρακολούθηση της υγείας, πρέπει να κάνουν τουλάχιστον δύο πράγματα: να μετατραπούν από άκαμπτα σε μαλακά για να προσαρμόζονται στις μεταβαλλόμενες δομικές ανάγκες και να θεραπεύουν τη φυσιολογική φθορά τους. Με τη βοήθεια υγρού μετάλλου και εξειδικευμένων πολυμερών, οι ερευνητές ανέπτυξαν αισθητήρες που μπορούν να κάνουν και τα δύο. Ομάδα ερευνητών με επικεφαλής τον Hyanyu “Larry” Cheng, ο οποίος είναι ο James L. Henderson, Jr. Memorial Associate Αναπληρωτής Καθηγητής Μηχανικής Επιστήμης και Μηχανικής στο Penn State, δημοσίευσαν τα αποτελέσματά τους στο Προηγμένα Υλικά. Σύμφωνα με τον Cheng, η κατασκευή αισθητήρων σε άκαμπτη κατάσταση είναι καλύτερη από ό,τι σε μαλακή, επειδή τα διάφορα στρώματα μπορούν να στοιβάζονται το ένα πάνω στο άλλο χωρίς να παραμορφώνονται.
Οι αισθητήρες επωφελούνται επίσης από το να βρίσκονται σε άκαμπτη κατάσταση όταν ένα άτομο πρέπει να διαβάσει τις ζωτικές πληροφορίες που παρέχονται, οι οποίες εμφανίζονται καλύτερα σε μια άκαμπτη οθόνη. Ωστόσο, η μαλακή κατάσταση κατά τη χρήση από τον ασθενή – ο οποίος μπορεί να παρακολουθεί τη θερμοκρασία, τον καρδιακό ρυθμό ή άλλα ζωτικά σημεία για την εξέλιξη της νόσου ή για τη γενική επίγνωση της υγείας του – επιτρέπει στον αισθητήρα να προσαρμόζεται στην τοπογραφία του δέρματος και να συλλέγει πιο ακριβείς ζωτικές πληροφορίες. “Στο παρελθόν πρέπει να χρησιμοποιούμε πραγματικά δύο τύπους συσκευών, επειδή δεν είχαμε τρόπο να παντρέψουμε αυτά τα δύο μαζί”, δήλωσε ο Cheng. “Αλλά τώρα, αποδεικνύουμε ότι η εναλλαγή ενός αισθητήρα από άκαμπτο σε μαλακό μπορεί να διαμορφωθεί με έναν απλό διακόπτη θερμοκρασίας. Όταν ο αισθητήρας έχει θερμοκρασία δέρματος, είναι μαλακός, αλλά όταν είναι πολύ κρύος, θα γίνει και πάλι άκαμπτος”. Αυτό βοηθά, επίσης, στην προσκόλληση στο δέρμα και στην αφαίρεση του αισθητήρα, σύμφωνα με τους ερευνητές. “Όταν ο αισθητήρας είναι μαλακός, η ιδιότητα πρόσφυσης είναι ισχυρότερη”, δήλωσε ο πρώτος συγγραφέας και συν-συγγραφέας Li Yang, πρώην επισκέπτης υπότροφος στο Τμήμα Μηχανικής Επιστήμης και Μηχανικής του Penn State και τώρα της Σχολής Επιστημών Υγείας και Βιοϊατρικής Μηχανικής του Τεχνολογικού Πανεπιστημίου Hebei, Tianjin, Κίνα. “Για παράδειγμα, μπορείτε να εφαρμόσετε μια παγοκύστη στο δέρμα, ώστε το υλικό του αισθητήρα να γίνει σταδιακά άκαμπτο και να αποκολληθεί φυσικά από το δέρμα.
Είναι μια αλλαγή στην πρόσφυση από ισχυρή σε αδύναμη και είναι ευκολότερο να το βγάλεις χωρίς να καταστρέψεις το δέρμα. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό για τα βρέφη και τους ηλικιωμένους, που μπορεί να έχουν πολύ ευαίσθητο δέρμα”. Ενώ η αξιοποίηση των αλλαγών της θερμοκρασίας, ή η θερμική εναλλαγή, για την αλλαγή της κατάστασης του υλικού δεν είναι εντελώς νέα, καθώς έχει γίνει σε πολύ υψηλές θερμοκρασίες. Το να γίνει αυτό σε θερμοκρασία σχετική με το ανθρώπινο σώμα είναι κάτι καινούργιο, σύμφωνα με τον Cheng. Το κλειδί για την επιτυχή επίδειξη αυτής της προσέγγισης με ιατρικούς ηλεκτρονικούς αισθητήρες ήταν ένα υγρό μέταλλο, το οποίο παρέχει επιδόσεις κοντά σε ένα στερεό μέταλλο, αλλά επιτρέπει ευελιξία στο σχήμα του σχεδιασμού. Το υγρό μέταλλο συνέβαλε, επίσης, στην επιτυχή επίδειξη ενός αισθητήρα με ιδιότητες αυτοθεραπείας. Όταν ο αισθητήρας εμφανίζει ρωγμές ή άλλες μηχανικές βλάβες από φθορά, η αυτοθεραπεία επιτρέπει την αδιάλειπτη συνέχιση της παρακολούθησης ζωτικής σημασίας. Μπορεί επίσης να παρατείνει τη διάρκεια ζωής της συσκευής. Εκτός από το υγρό μέταλλο, οι ερευνητές χρησιμοποίησαν έναν τύπο πολυμερούς που μπορεί να δημιουργήσει δεσμό υδρογόνου για να βοηθήσει στην επούλωση της συσκευής. Ενώ προηγούμενες εργασίες έχουν χρησιμοποιήσει τον δεσμό υδρογόνου για την αυτοθεραπεία, το έκαναν με πιο περιορισμένο τρόπο, αυξάνοντας τον χρόνο που απαιτείται για την επούλωση της συσκευής, σύμφωνα με τον Cheng. “Παρόλο που οι άνθρωποι έχουν εργαστεί στο παρελθόν σε διάφορα αυτοθεραπευόμενα υλικά, τα αποτελέσματα μπορούν να επιτευχθούν μόνο μετά από 24 ώρες ή περισσότερο, ενώ εδώ μπορούμε να το κάνουμε αυτό με πολύ πιο γρήγορο τρόπο, πιθανώς τόσο γρήγορα όσο πέντε λεπτά περίπου”, δήλωσε ο Cheng. “Δεν θέλετε να περιμένετε 30 ώρες χωρίς να συλλέγετε δεδομένα από το ανθρώπινο σώμα, ειδικά σε περιπτώσεις όπου η ασθένεια που παρακολουθείται μπορεί να είναι απειλητική για τη ζωή. Με τη δική μας προσέγγιση, θέλουμε -και μπορούμε- να επαναφέρουμε τη λειτουργία σχεδόν σε κανένα δευτερόλεπτο”. Οι ερευνητές σχεδιάζουν να ενσωματώσουν στη συνέχεια τις ιδιότητες θερμικής μεταγωγής και αυτοθεραπείας σε αισθητήρες σε κλίμακα και για χρήση σε διάφορες ρυθμίσεις, από γηροκομεία μέχρι παρακολούθηση της εξέλιξης της νόσου.
Οι φάλαινες τείνουν να έχουν χαμηλά ποσοστά καρκίνου, αλλά είναι η κύρια αιτία θανάτου για σκύλους και γάτες. Οι αλεπούδες και οι λεοπαρδάλεις είναι ευαίσθητες ενώ τα πρόβατα και οι αντιλόπες όχι. Οι νυχτερίδες προστατεύονται επίσης σχετικά καλά από τον καρκίνο, αλλά όχι τα ποντίκια ή οι αρουραίοι. Στους ανθρώπους, ο καρκίνος είναι η κύρια αιτία θανάτου που σκοτώνει περίπου 10 εκατομμύρια ανθρώπους ετησίως .
Ακόμη πιο αινιγματικό είναι το γεγονός ότι πολλά τεράστια πλάσματα, συμπεριλαμβανομένων των φαλαινών και των ελεφάντων, αποφεύγουν γενικά τον καρκίνο όταν, αντ ‘αυτού, θα πρέπει να διατρέχουν ιδιαίτερο κίνδυνο επειδή διαθέτουν τεράστιο αριθμό κυττάρων, καθένα από τα οποία θα μπορούσε να προκαλέσει όγκο.
«Ο καρκίνος είναι μια ασθένεια που εμφανίζεται όταν ένα κύτταρο στο σώμα υφίσταται μια σειρά μεταλλάξεων στο DNA του και αρχίζει να διαιρείται ανεξέλεγκτα και οι άμυνες του σώματος αποτυγχάνουν να σταματήσουν αυτή την ανάπτυξη», δήλωσε ο επικεφαλής του προγράμματος Alex Cagan. «Όσα περισσότερα κύτταρα διαθέτει ένα ζώο, τόσο μεγαλύτερος είναι ο κίνδυνος να γίνει καρκινικό».
Από αυτή την προοπτική, υπάρχουν ορισμένα είδη φαλαινών που δεν θα πρέπει να μπορούν να φτάσουν την ηλικία του ενός έτους χωρίς να κολλήσουν καρκίνο, επειδή έχουν τόσα πολλά κύτταρα – αρκετά τετρασεκατομμύρια σε σύγκριση με τους ανθρώπους, που έχουν μόνο τρισεκατομμύρια, χιλιάδες φορές μείωση σε αριθμούς. Δεν είναι όμως αυτό που παρατηρείται. Οι φάλαινες με τόξο έχουν μέση διάρκεια ζωής από 100 έως 200 χρόνια, για παράδειγμα, ενώ οι ελέφαντες έχουν μέση διάρκεια ζωής περίπου 70 χρόνια. Ωστόσο, σε σύγκριση με τους ανθρώπους, έχουν όλοι χιλιάδες φορές περισσότερα κύτταρα, καθένα από τα οποία αποτελεί πιθανό σημείο εκκίνησης για μια μετάλλαξη που θα οδηγούσε σε καρκίνο.
Σε μια προσπάθεια να κατανοήσει αυτό το παράδοξο, η ομάδα Sanger μελέτησε μια σειρά ζώων που είχαν πεθάνει από φυσικά αίτια στο ζωολογικό κήπο του Λονδίνου. Όλα ήταν θηλαστικά και περιλάμβαναν λιοντάρια, τίγρεις, καμηλοπαρδάλεις, κουνάβια και λεμούριους με ουρά. Επιπλέον, στη μελέτη συμπεριλήφθηκαν γυμνοί μύες από διαφορετικό κέντρο. Οι επιστήμονες απομόνωσαν κύτταρα γνωστά ως κύτταρα εντερικής κρύπτης από κάθε ζώο που είχε λήξει πρόσφατα και μελέτησαν το γονιδίωμά τους. «Αυτά αναπληρώνονται συνεχώς από βλαστοκύτταρα και είναι ένας πρώτης τάξεως τρόπος σύγκρισης γονιδιωμάτων. Τα χρησιμοποιήσαμε για να μετρήσουμε τον αριθμό των μεταλλάξεων που συσσώρευε κάθε είδος κάθε χρόνο», πρόσθεσε ο Cagan.
«Αυτό που βρήκαμε ήταν πολύ εντυπωσιακό. Ο αριθμός των μεταλλάξεων που συσσωρευόταν κάθε χρόνο διέφερε πάρα πολύ. Ουσιαστικά, τα μακρόβια είδη βρέθηκαν να συσσωρεύουν μεταλλάξεις με πιο αργό ρυθμό ενώ τα βραχύβια είδη το έκαναν με ταχύτερο ρυθμό. Για παράδειγμα, στους ανθρώπους, λαμβάνουμε περίπου 47 μεταλλάξεις το χρόνο, ενώ στο ποντίκι, είναι περίπου 800 μεταλλάξεις το χρόνο. Οι τελευταίοι ζουν περίπου 4 χρόνια. Η μέση διάρκεια ζωής του ανθρώπου είναι 83,6 χρόνια».
Επιπλέον, διαπιστώθηκε ότι, στο τέλος μιας διάρκειας ζωής, όλα τα διαφορετικά ζώα που μελετήθηκαν είχαν συγκεντρώσει περίπου 3.200 μεταλλάξεις. «Ο παρόμοιος αριθμός μεταλλάξεων στο τέλος της διάρκειας ζωής αυτών των διαφορετικών ζώων είναι εντυπωσιακός, αν και δεν είναι ακόμη σαφές εάν αυτό είναι μια αιτία γήρανσης», είπε ο Cagan.
Ωστόσο, το πώς ακριβώς τα μακρόβια ζώα επιβραδύνουν τον ρυθμό των μεταλλάξεων του DNA τους δεν είναι σαφές. Επιπλέον, η σχέση μεταξύ των ποσοστών μετάλλαξης και της διάρκειας ζωής έχει τεκμηριωθεί μόνο για ζώα που έχουν χαμηλή έως μεσαία διάρκεια ζωής.
«Μπορούμε να μελετήσουμε μόνο πλάσματα που έχουν πεθάνει από φυσικούς θανάτους και αυτές οι πολύ μεγάλες προσδοκίες ζωής θα είναι εξ ορισμού σπάνιες», είπε ο Spiro. «Θα πρέπει να περιμένουμε για να λάβουμε αυτά τα δεδομένα».
Επιπλέον, η πρώτη φάση του έργου Sanger-Zoo εξέταζε μόνο θηλαστικά. Τώρα επεκτείνεται σε φυτά, έντομα και ερπετά. «Τα κοινωνικά έντομα όπως τα μυρμήγκια είναι ιδιαίτερα ενδιαφέροντα», είπε ο Cagan. «Τα μυρμήγκια εργάτριες και η βασίλισσά τους έχουν το ίδιο γονιδίωμα, αλλά η βασίλισσα ζει 30 χρόνια ενώ οι εργάτριες ζουν ένα ή δύο. Αυτό υποδηλώνει ότι η βασίλισσα μπορεί να ενεργοποιεί καλύτερη επισκευή του DNA, αν και θα μπορούσαν να υπάρχουν άλλες εξηγήσεις».
Ο Cagan πρόσθεσε ότι η έρευνά τους έδειξε ότι το ποντίκι, το οποίο χρησιμοποιείται σε πειράματα καρκίνου, μπορεί να μην είναι το καλύτερο μοντέλο για έρευνα λόγω της πολύ μικρής διάρκειας ζωής του.
«Τώρα μπορούμε να σκεφτούμε να εξετάσουμε πολύ μακροβιότερα είδη που μπορεί να είναι πιο σχετικά και να είναι χρήσιμα μοντέλα για την κατανόηση της αντοχής στον καρκίνο».
Το κρίσιμο σημείο είναι ότι η σύνδεση μεταξύ των ποσοστών μετάλλαξης, των όγκων και της γήρανσης προσφέρει νέα κατανόηση και των δύο διεργασιών και θα μπορούσε να οδηγήσει σε βελτιωμένο προσυμπτωματικό έλεγχο και θεραπείες για τον καρκίνο που μπορεί να μετριάσουν τις χειρότερες επιπτώσεις της γήρανσης, λένε οι επιστήμονες.
Υπολείμματα αρχαίων ιών, που έχουν περάσει εκατομμύρια χρόνια κρυμμένα μέσα στο ανθρώπινο DNA, μπορούν να βοηθήσουν το σώμα να πολεμήσει τον καρκίνο, λένε τώρα επιστήμονες.
Μελέτη του Ινστιτούτου Φράνσις Κρικ έδειξε πως τα υπολείμματα των παλιών αυτών ιών, που βρίσκονται αδρανοποιημένα, ξυπνούν όταν τα καρκινικά κύτταρα αρχίζουν να πολλαπλασιάζονται.
Κατά τους ειδικούς, η διαδικασία αυτή βοηθάει το ανοσοποιητικό σύστημα να βάλει στο «στόχαστρο» τον καρκινικό όγκο και να του επιτεθεί.
Η επιστημονική ομάδα πίσω από αυτή την ανακάλυψη θέλει τώρα να εκμεταλλευτεί τα υπολείμματα των αρχαίων αυτών ιών για να σχεδιάσει εμβόλια που θα μπορούν είτε να αποτρέψουν τον καρκίνο, είτε να συνεπικουρήσουν τις θεραπείες τους.
Οι μελετητές είχαν εντοπίσει πως εάν τα β’ κύτταρα, που αποτελούν μέρος του ανοσοποιητικού συστήματος, «περικύκλωναν» τους καρκινικούς όγκους, τότε ασθενείς με καρκίνο του πνεύμονα είχαν μεγαλύτερες πιθανότητες επιβίωσης.
Τα Β κύτταρα, γνωστά και ως Β λεμφοκύτταρα, είναι τύπος λευκών αιμοσφαιρίων και παράγουν αντισώματα, πολεμώντας ασθένειες.
Το τι ακριβώς έκαναν τα εν λόγω κύτταρα για να πολεμήσουν τον καρκίνο του πνεύμονα ήταν άγνωστο, αλλά πειράματα έδειξαν τώρα ότι επιχειρούσαν να πολεμήσουν ιούς.
«Όπως αποκαλύφθηκε, τα αντισώματα αναγνώριζαν υπολείμματα ενδογενών ρετροϊών» δήλωσε ο καθηγητής Τζούλιαν Ντάουνγουαρντ, ερευνητής του Ινστιτούτου Φράνσις Κρικ, μιλώντας στο BBC.
Οι ρετροϊοί έχουν μια ιδιαιτερότητα – ένα «κολπάκι», όπως λένε οι ειδικοί.
Μπορούν να «περάσουν» ένα αντίγραφο των γενετικών τους οδηγιών μέσα στο δικό μας DNA.
Τι σημαίνει αυτό;
Πως το 8% αυτού που θεωρούμε «ανθρώπινο DNΑ» έχει, στην πραγματικότητα, ιογενή προέλευση
Ορισμένοι από αυτούς τους ρετροϊούς έχουν μπει στο γενετικό μας κώδικα δεκάδες εκατομμύρια χρόνια πριν και είναι κοινοί με τους «συγγενείς» μας, τους μεγάλους πιθήκους.
Ενδεχομένως να έχουν μπει και άλλοι ρετροϊοί στο ανθρώπινο γονιδίωμα, πριν από χιλιάδες χρόνια.
Όπως αναφέρει το BBC, ορισμένες από αυτές τις ξενικές… οδηγίες ενδεχομένως να έχουν ενσωματωθεί και να υπηρετούν σημαντικές λειτουργίες ενός των κυττάρων μας.
Ωστόσο, υπάρχουν και κάποιοι αυστηροί ελεγκτικοί μηχανισμοί, για να περιορίσουν την εξάπλωσή τους.
Ειδικοί εξηγούν ότι μέσα σε ένα καρκινικό κύτταρο, που πολλαπλασιάζεται ανεξέλεγκτα, επικρατεί το απόλυτο χάος και «χάνεται» αυτός ο αυστηρός έλεγχος των αρχαίων ιών.
Αυτές οι αρχαίες γενετικές οδηγίες δεν μπορούν πλέον να «αναστήσουν» ολόκληρους ιούς, ωστόσο είναι σε θέση να αναδημιουργήσουν θραύσματα ιών, που επιτρέπουν στο ανοσοποιητικό σύστημα να εντοπίσει μια ιογενή απειλή.
«Το ανοσοποιητικό σύστημα “ξεγελιέται” και πιστεύει ότι οι καρκινικοί όγκοι είναι μολυσμένοι, με αποτέλεσμα να προσπαθεί να καταπολεμήσει τον ιό. Οπότε λειτουργεί κάπως σαν συναγερμός» λέει στο βρετανικό κρατικό δίκτυο ο καθηγητής Γιώργος Κασσιώτης, επικεφαλής του τμήματος Ρετροϊικής Ανοσολογίας στο Κέντρο Βιοιατρικής Έρευνας του Ινστιτούτου Φράνσις Κρικ.
Τα αντισώματα «ενεργοποιούν» και άλλα μέρη του ανοσοποιητικού συστήματος, το οποίο «σκοτώνει» τα μολυσμένα κύτταρα.
Επί της ουσίας, δηλαδή, το ανοσοποιητικό σύστημα προσπαθεί να σκοτώσει τον ιό αλλά στην προκειμένη περίπτωση σκοτώνει τα καρκινικά κύτταρα.
Ο καθηγητής Κασσιώτης υποστηρίζει πως πρόκειται για μια αξιοσημείωτη αντιστροφή ρόλων για τους ρετροϊούς.
«Στο παρελθόν ενδεχομένως να προκαλούσαν καρκίνο στους προγόνους μας, λόγω του τρόπου με τον οποίο εισβάλλουν στο DNA μας, αλλά τώρα μάς προστατεύουν από τον καρκίνο» είπε ο καθηγητής, και συνέχισε:
«Κάτι που βρίσκω συναρπαστικό».
Η μελέτη, που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Nature, περιγράφει πώς αυτό συμβαίνει φυσικά στον ανθρώπινο οργανισμό και εξηγεί ότι οι επιστήμονες θέλουν τώρα να ενισχύσουν αυτή την αντίδραση, δημιουργώντας εμβόλια που θα «διδάξουν» τον ανθρώπινο οργανισμό πώς να κυνηγάει τους ενδογενείς ρετροϊούς.
«Αν μπορούμε να το κάνουμε αυτό τότε, εκτός από θεραπευτικά εμβόλια, μπορούμε να δημιουργήσουμε και προληπτικά εμβόλια» είπε ο καθηγητής Κασσιώτης.
Η έρευνα αυτή έρχεται στη δημοσιότητα μετά από τη δημοσιοποίηση της μελέτης TracerX, που κατέγραψε με μεγάλη λεπτομέρεια την εξέλιξη καρκίνων του πνεύμονα, και έδειξε τη «σχεδόν άπειρη» δυνατότητα του καρκίνου να επιβιώνει.
Το γεγονός ότι ο καρκίνος είναι τόσο δύσκολο να καταπολεμηθεί, έκανε τους μελετητές να ζητήσουν από την επιστημονική κοινότητα να επικεντρωθεί στην πρόληψη της νόσου και όχι στη θεραπεία της.
Η Δρ. Κλερ Μπρούμπλεϊ, από το Βρετανικό Ερευνητικό Κέντρο κατά του Καρκίνου, δήλωσε:
«Όλοι έχουμε αρχαίο DNA στα γονίδιά μας, που μας κληροδοτείται από τους προγόνους μας και αυτή η συναρπαστική μελέτη αναδεικνύει το ρόλο που παίζει στον καρκίνο και πώς το ανοσοποιητικό μας μπορεί να αναγνωρίσει και να καταστρέψει καρκινικά κύτταρα».
Η ειδικός εξήγησε, επίσης, ότι απαιτείται εντατικοποίηση των επιστημονικών προσπαθειών για να αναπτυχθεί ένα εμβόλιο κατά του καρκίνου, ωστόσο «η μελέτη δείχνει ότι υπάρχει ένας συνεχώς αυξανόμενος όγκος ερευνών, που συνηγορούν στο ότι η αντιμετώπιση αυτή του καρκίνου ενδεχομένως να γίνει σύντομα πραγματικότητα».
Ειναι ενα ΔΩ Ρ Ε Α Ν ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΟ ΜΕΤΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΒΟΗΘΗΜΑ ΓΙΑ ΟΛΕΣ ΤΙΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΕΣ
Γράφτηκε ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΝΕΟΥΣ ΓΙΑΤΡΟΥΣ ΚΑΙ ΟΛΟΥΣ ΤΟΥΣ ΑΣΧΟΛΟΥΜΕΝΟΥΣ ΜΕ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΓΙΑ ΝΑ ΒΟΗΘΗΣΕΙ ΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΤΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΩΝ (επαρχιες ΚΛΠ) πού τόση ανάγκη έχουν από στήριξη από πεπειραμένους ομιλητές
ΕΙΝΑΙ ΔΩΡΕΑΝ ΚΑΙ ΔΕΝ ΠΕΡΙΕΧΕΙ ΚΑΜΜΙΑ ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ Η ΠΡΟΒΟΛΗ
ΜΕ ΕΚΤΙΜΗΣΗ
Α. ΑΒΡΑΜΙΔΗΣ ,FACP
ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΟΣ
Α.επ.καθηγητής ΑΠΘ
Τ.Διευθυντής της Ενδοκρινολογικής κλινικής του Ιπποκρατείου Νος/μείου Θες/νίκης
Τ.CLINICAL ASSOCIATE PROFESSOR
STATE UNIVERSITY OF NEW YORK
To:
Δ Ω Ρ Ε Α Ν ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΟ ΜΕΤΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΒΟΗΘΗΜΑ ΓΙΑ ΟΛΕΣ ΤΙΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΕΣ
Όσον αφορά τα επόμενα βήματα, ο Dr. Chinnaiyan δήλωσε ότι θα συνεχίσει την έρευνά του για να βοηθήσει στον εντοπισμό μιας ένωσης που μπορεί να είναι σε θέση να στοχεύσει το κινολινικό. Η ομάδα θα εξετάσει, επίσης, την επέκταση των ευρημάτων της και σε άλλες ασθένειες, όπως η νόσος του Αλτσχάιμερ και η νόσος του Πάρκινσον, όπου η συσσώρευση κινολινικού άλατος έχει βρεθεί ότι αποτελεί επίσης πιθανό παράγοντα. “Η έρευνά μας μπορεί να δώσει το κλειδί για καλύτερες θεραπείες και να βοηθήσει να σωθούν ζωές στο μέλλον, αίροντας το μυστήριο γύρω από το γλοιοβλάστωμα και ενδεχομένως άλλες ασθένειες”, δήλωσε ο Δρ Chinnaiyan.
Επιθετικός Καρκίνος του Εγκεφάλου: Για δεκαετίες, οι ερευνητές θαύμαζαν την ικανότητα του γλοιοβλαστώματος, ενός ιδιαίτερα επιθετικού καρκίνου του εγκεφάλου, να απενεργοποιεί τα ανοσοποιητικά κύτταρα του ασθενούς που καταπολεμούν τον καρκίνο, επιτρέποντας έτσι στους όγκους να αναπτύσσονται ελεύθερα. Αυτός παραμένει ένας βασικός λόγος για τον οποίο υπάρχουν πολύ λίγες αποτελεσματικές θεραπείες διαθέσιμες για αυτή την ως επί το πλείστον θανατηφόρα ασθένεια. Σε μια νέα μελέτη που χρησιμοποίησε περισσότερους από 100 όγκους γλοιοβλαστώματος προερχόμενους από ασθενείς, ο Prakash Chinnaiyan, M.D., ιατρός επιστήμονας στο Τμήμα Ακτινοθεραπευτικής Ογκολογίας στο Corewell Health στο Southeast, Mich., μαζί με τον συνάδελφο και κύριο συγγραφέα Pravin Kesarwani, Ph.D., ανακάλυψαν ότι μια φυσικά παραγόμενη χημική ουσία στο σώμα βοηθά τα κύτταρα του γλοιοβλαστώματος να μην αναγνωρίζονται από τα ίδια τα ανοσοποιητικά κύτταρα του ασθενούς, των οποίων η δουλειά είναι να τα σταματήσουν.
“Συγκεκριμένα, διαπιστώσαμε ότι τα κύτταρα του γλοιοβλαστώματος συνεργάζονται με το ανοσοποιητικό σύστημα του ασθενούς για να παράγουν μια χημική ουσία που ονομάζεται κινολινικό”, δήλωσε ο Δρ Chinnaiyan. “Με τη σειρά της, αυτή η χημική ουσία “φρενάρει” τα γύρω ανοσοποιητικά κύτταρα και τα εμποδίζει να επιτεθούν στον όγκο”. Τα ευρήματα, που δημοσιεύονται στο Nature Communications, θα μπορούσαν να αποτελέσουν το κλειδί για την αποκάλυψη νέων και πιο επιτυχημένων θεραπειών στην πορεία. Ενώ έχουν υπάρξει ορισμένα φάρμακα ανοσοθεραπείας που έχουν επιτύχει την επανενεργοποίηση των ανοσοκυττάρων ενός ασθενούς κατά ορισμένων καρκίνων, κανένα δεν έχει λειτουργήσει σε όγκους γλοιοβλαστώματος και δεν υπάρχουν προς το παρόν διαθέσιμα φάρμακα για να σταματήσουν την παραγωγή του κινολινικού. Ως αποτέλεσμα, η ομάδα προχώρησε την έρευνά της ένα βήμα παραπέρα και δημιούργησε ένα γενετικά τροποποιημένο μοντέλο ποντικού που δεν μπορούσε πλέον να παράγει κινολινάτη.
“Οι όγκοι που εμφυτεύτηκαν σε αυτά τα ποντίκια αναπτύχθηκαν σημαντικά πιο αργά και όταν αναλύθηκαν στο εργαστήριο, επέδειξαν ισχυρή ανοσολογική ενεργοποίηση, γεγονός που υποδηλώνει ότι αυτή η οδός μπορεί να χρησιμεύσει ως νέος θεραπευτικός στόχος για το γλοιοβλάστωμα”, δήλωσε ο Δρ Chinnaiyan. “Αυτό παρέχει ένα πλαίσιο για τον σχεδιασμό νέων ανοσοθεραπειών που μπορούν να στοχεύσουν στη συσσώρευση κινολινικών που σχετίζονται με αυτή τη νόσο και πιθανώς με άλλες”. Όσον αφορά τα επόμενα βήματα, ο Dr. Chinnaiyan δήλωσε ότι θα συνεχίσει την έρευνά του για να βοηθήσει στον εντοπισμό μιας ένωσης που μπορεί να είναι σε θέση να στοχεύσει το κινολινικό. Η ομάδα θα εξετάσει, επίσης, την επέκταση των ευρημάτων της και σε άλλες ασθένειες, όπως η νόσος του Αλτσχάιμερ και η νόσος του Πάρκινσον, όπου η συσσώρευση κινολινικού άλατος έχει βρεθεί ότι αποτελεί επίσης πιθανό παράγοντα. “Η έρευνά μας μπορεί να δώσει το κλειδί για καλύτερες θεραπείες και να βοηθήσει να σωθούν ζωές στο μέλλον, αίροντας το μυστήριο γύρω από το γλοιοβλάστωμα και ενδεχομένως άλλες ασθένειες”, δήλωσε ο Δρ Chinnaiyan.
H κατάθλιψη πριν τη διάγνωση συνδεόταν με 26% υψηλότερο κίνδυνο θανάτου και η κατάθλιψη μετά τη διάγνωση με 50% υψηλότερο κίνδυνο.
Σε νέα έρευνα, η κατάθλιψη πριν ή μετά τη διάγνωση καρκίνου στο μαστό συνδεόταν με χαμηλότερη πιθανότητα επιβίωσης.
Τα αποτελέσματα δημοσιεύτηκαν στο Cancer.
Ερευνητές του University of Kentucky Markey Cancer Center, ανέλυσαν στοιχεία του Kentucky Cancer Registry για να εντοπίσουν ενήλικες γυναίκες με διάγνωση διηθητικού καρκίνου στο μαστό, το 2007–2011.
Σε 6.054 ασθενείς, ποσοστό 4.1%, 3.7%, και 6.2% ασθενών είχε εμμένουσα κατάθλιψη, κατάθλιψη μόνο πριν τη διάγνωση, μόνο μετά τη διάγνωση, αντίστοιχα.
Αναλύσεις έδειξαν ότι το 29.2% των ασθενών δεν έλαβε αγωγή σύμφωνα με τις οδηγίες και σε διάστημα 4 ετών κατά μέσον όρο πέθανε το 26.3% των ασθενών.
Σε σύγκριση με ασθενείς χωρίς κατάθλιψη, ασθενείς με κατάθλιψη μετά τη διάγνωση μόνο ή με εμμένουσα κατάθλιψη είχαν παρόμοιες πιθανότητες να λάβουν αγωγή σύμφωνα με τις συστάσεις/οδηγίες αλλά ασθενείς με κατάθλιψη πριν τη διάγνωση μόνο, είχαν 25% χαμηλότερες πιθανότητες να λάβουν τέτοια αγωγή- αν και το εύρημα ήταν οριακά σημαντικό.
Η κατάθλιψη πριν τη διάγνωση μόνο και η κατάθλιψη μετά τη διάγνωση μόνο, συνδέονταν με χειρότερη επιβίωση σε σύγκριση με τη μη κατάθλιψη.
Συγκεκριμένα, η κατάθλιψη πριν τη διάγνωση συνδεόταν με 26% υψηλότερο κίνδυνο θανάτου και η κατάθλιψη μετά τη διάγνωση με 50% υψηλότερο κίνδυνο.
Επίσης ασθενείς που δεν έλαβαν τη συσταθείσα αγωγή είχαν 118% υψηλότερο κίνδυνο θανάτου σε σχέση με όσες έλαβαν τη συνιστώμενη θεραπεία.
Tα ευρήματα δείχνουν ότι η διάγνωση και αντιμετώπιση της κατάθλιψης στη διάγνωση και έπειτα μπορεί να είναι ζωτικής σημασίας για την περίθαλψη και επιβίωση.
Κλινικές εκδηλώσεις του αδενοκαρκινώματος του παγκρέατος
