To παρακάτω κείμενο βασίστηκε σε άρθρο των Frederik Joelving, Cyril Labbé και Guillaume Cabanac. Πηγή: The Conversation.
Την τελευταία δεκαετία, λαθραίες εμπορικές οντότητες σε όλο τον κόσμο έχουν βιομηχανοποιήσει την παραγωγή, την πώληση και τη διάδοση ψευδούς επιστημονικής έρευνας, υπονομεύοντας τη βιβλιογραφία στην οποία βασίζονται όλοι, από γιατρούς έως μηχανικούς, για να λαμβάνουν αποφάσεις για τις ανθρώπινες ζωές.
Είναι εξαιρετικά δύσκολο να καταλάβουμε πόσο μεγάλο είναι το πρόβλημα. Περίπου 55.000 επιστημονικές εργασίες έχουν ανακληθεί μέχρι σήμερα, για διάφορους λόγους, αλλά επιστήμονες και εταιρείες που εξετάζουν την επιστημονική βιβλιογραφία για ενδεικτικά σημάδια απάτης εκτιμούν ότι κυκλοφορούν πολλά περισσότερα πλαστές μελέτες -πιθανώς και αρκετές εκατοντάδες χιλιάδες. Αυτή η ψεύτικη έρευνα μπορεί να μπερδέψει τους νόμιμους ερευνητές που πρέπει να περιπλανηθούν μέσα από πυκνές εξισώσεις, αποδείξεις, εικόνες και μεθοδολογίες μόνο για να ανακαλύψουν ότι έχουν κατασκευαστεί.
Ακόμη και όταν εντοπίζονται οι ψεύτικες εργασίες -συνήθως από ερασιτέχνες μυστήριους στον καιρό τους- τα ακαδημαϊκά περιοδικά συχνά αργούν να ανακαλέσουν τις εργασίες, επιτρέποντας στα άρθρα να αλλοιώσουν αυτό που πολλοί θεωρούν ιερό: την τεράστια παγκόσμια βιβλιοθήκη επιστημονικών εργασιών που εισάγει νέες ιδέες, κριτικές άλλες έρευνες και συζητά ευρήματα.
Αυτές οι πλαστές μελέτες επιβραδύνουν την έρευνα που έχει βοηθήσει εκατομμύρια ανθρώπους με φάρμακα και θεραπείες που σώζουν ζωές από τον καρκίνο μέχρι τον COVID-19. Τα στοιχεία των αναλυτών δείχνουν ότι τομείς που σχετίζονται με τον καρκίνο και την ιατρική πλήττονται ιδιαίτερα, ενώ τομείς όπως η φιλοσοφία και η τέχνη επηρεάζονται λιγότερο. Μερικοί επιστήμονες έχουν εγκαταλείψει το έργο της ζωής τους επειδή δεν μπορούν να συμβαδίσουν, δεδομένου του αριθμού των πλαστών μελετών που πρέπει να αντιμετωπίσουν. Το πρόβλημα αντανακλά μια παγκόσμια εμπορευματοποίηση της επιστήμης.
Αλλά τώρα, οι απατεώνες έχουν διεισδύσει στον κλάδο των ακαδημαϊκών εκδόσεων για να δώσουν προτεραιότητα στα κέρδη έναντι των υποτροφιών. Εξοπλισμένοι με τεχνολογική ικανότητα, ευελιξία και τεράστια δίκτυα διεφθαρμένων ερευνητών, βγάζουν μελέτες για τα πάντα, από σκοτεινά γονίδια έως την τεχνητή νοημοσύνη στην ιατρική. Αυτές οι μελέτες απορροφώνται στην παγκόσμια βιβλιοθήκη έρευνας πιο γρήγορα από ό,τι μπορούν να εξαλειφθούν. Περίπου 119.000 άρθρα επιστημονικών περιοδικών και εργασίες συνεδρίων δημοσιεύονται παγκοσμίως κάθε εβδομάδα, ή περισσότερα από 6 εκατομμύρια ετησίως. Οι εκδότες εκτιμούν ότι, στα περισσότερα περιοδικά, περίπου το 2% των εργασιών που υποβάλλονται –αλλά όχι απαραίτητα δημοσιευμένες– είναι πιθανώς πλαστές, αν και ο αριθμός αυτός μπορεί να είναι πολύ μεγαλύτερος για ορισμένες δημοσιεύσεις. Αν και καμία χώρα δεν έχει ανοσία σε αυτή την πρακτική, είναι ιδιαίτερα έντονη στις αναδυόμενες οικονομίες όπου οι πόροι για την καλή πίστη επιστήμη είναι περιορισμένοι. Ως αποτέλεσμα, υπάρχει μια πολύβουη διαδικτυακή παραοικονομία για όλες τις επιστημονικές εκδόσεις. Συγγραφείς, αναφορές, ακόμη και συντάκτες ακαδημαϊκών περιοδικών, είναι προς πώληση. Αυτή η απάτη είναι τόσο διαδεδομένη που έχει το δικό της όνομα: “χαρτοποιία”.
Ο αντίκτυπος στους εκδότες είναι βαθύς. Σε περιπτώσεις υψηλού προφίλ, τα ψεύτικα άρθρα μπορούν να βλάψουν τα αποτελέσματα ενός περιοδικού. Σημαντικά επιστημονικά ευρετήρια – βάσεις δεδομένων ακαδημαϊκών δημοσιεύσεων στις οποίες βασίζονται πολλοί ερευνητές για να κάνουν τη δουλειά τους -ενδέχεται να διαγράψουν περιοδικά που δημοσιεύουν πάρα πολλές παραβιασμένες εργασίες. Υπάρχει αυξανόμενη κριτική ότι οι νόμιμοι εκδότες θα μπορούσαν να κάνουν περισσότερα για να παρακολουθούν και να βάλουν στη μαύρη λίστα περιοδικών και συγγραφέων που δημοσιεύουν τακτικά πλαστά έγγραφα που μερικές φορές είναι κάτι παραπάνω από φράσεις που δημιουργούνται από τεχνητή νοημοσύνη συναρμολογημένες.
Για να κατανοήσουμε καλύτερα το εύρος, τις συνέπειες και τις πιθανές λύσεις αυτής της επίθεσης μετάστασης στην επιστήμη, εμείς -ένας συντάκτης στο Retraction Watch, ένας ιστότοπος που αναφέρει ανακλήσεις επιστημονικών εργασιών και σχετικά θέματα, και δύο επιστήμονες υπολογιστών στο γαλλικό Πανεπιστήμιο Toulouse III–Paul Sabatier και Université Grenoble Alpes που ειδικεύονται στην ανίχνευση ψευδών δημοσιεύσεων- πέρασαν έξι μήνες ερευνώντας την “χαρτοποιία”.
Αυτό περιλάμβανε, από μερικούς από εμάς σε διαφορετικές χρονικές στιγμές, την αναζήτηση ιστοτόπων και αναρτήσεων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, τη λήψη συνεντεύξεων από εκδότες, συντάκτες, εμπειρογνώμονες ακεραιότητας της έρευνας, επιστήμονες, γιατρούς, κοινωνιολόγους και επιστήμονες που ασχολούνται με το Σισύφειο έργο να καθαρίσουν τη λογοτεχνία. Περιλάμβανε επίσης, μερικούς από εμάς για την εξέταση επιστημονικών άρθρων που αναζητούσαν σημάδια παραποίησης. Αυτό που προέκυψε είναι μια βαθιά ριζωμένη κρίση που έχει πολλούς ερευνητές και υπεύθυνους χάραξης πολιτικής που ζητούν έναν νέο τρόπο για τα πανεπιστήμια και πολλές κυβερνήσεις να αξιολογούν και να επιβραβεύουν ακαδημαϊκούς και επαγγελματίες υγείας σε όλο τον κόσμο. Ακριβώς όπως οι άκρως προκατειλημμένοι ιστότοποι που μοιάζουν με αντικειμενικά ρεπορτάζ ροκανίζουν τη δημοσιογραφία, η ψεύτικη επιστήμη καταρρίπτει τη βάση της γνώσης στην οποία βασίζεται η σύγχρονη κοινωνία.
Ως μέρος της εργασίας μας για την ανίχνευση αυτών των ψεύτικων δημοσιεύσεων, ο συν-συγγραφέας Guillaume Cabanac ανέπτυξε το Problematic Paper Screener, το οποίο φιλτράρει 130 εκατομμύρια νέες και παλιές επιστημονικές εργασίες κάθε εβδομάδα αναζητώντας εννέα τύπους ενδείξεων ότι μια μελέτη μπορεί να είναι πλαστή ή να περιέχει σφάλματα. Μια βασική ένδειξη είναι μια βασανισμένη φράση -μια άβολη διατύπωση που δημιουργείται από λογισμικό που αντικαθιστά κοινούς επιστημονικούς όρους με συνώνυμα για να αποφευχθεί η άμεση λογοκλοπή από μια νόμιμη εργασία.
Ένα σκοτεινό μόριο
Ο Frank Cackowski στο πανεπιστήμιο Wayne State University του Ντιτρόιτ ήταν μπερδεμένος. Ο ογκολόγος μελετούσε μια αλληλουχία χημικών αντιδράσεων στα κύτταρα για να δει εάν θα μπορούσαν να αποτελέσουν στόχο για φάρμακα κατά του καρκίνου του προστάτη. Ένα άρθρο από το 2018 στο American Journal of Cancer Research κέντρισε το ενδιαφέρον του όταν διάβασε ότι ένα ελάχιστα γνωστό μόριο που ονομάζεται SNHG1 μπορεί να αλληλεπιδράσει με τις χημικές αντιδράσεις που εξερευνούσε. Αυτός και ο συνάδελφος ερευνητής του Wayne State Steven Zielske ξεκίνησαν μια σειρά πειραμάτων για να μάθουν περισσότερα για τη σύνδεση. Παραδόξως, βρήκαν ότι δεν υπήρχε σύνδεση.
Εν τω μεταξύ, ο Zielske είχε αρχίσει να υποψιάζεται. Δύο γραφήματα που έδειχναν αποτελέσματα για διαφορετικές κυτταρικές σειρές ήταν πανομοιότυπα, παρατήρησε, κάτι που «θα ήταν σαν να ρίχνεις νερό σε δύο ποτήρια με κλειστά μάτια και τα επίπεδα να βγαίνουν ακριβώς τα ίδια». Ένα άλλο γράφημα και ένας πίνακας στο άρθρο περιείχαν επίσης ανεξήγητα πανομοιότυπα δεδομένα. Ο Zielske περιέγραψε τις αμφιβολίες του σε μια ανώνυμη ανάρτηση το 2020 στο PubPeer, ένα διαδικτυακό φόρουμ όπου πολλοί επιστήμονες αναφέρουν πιθανή κακή συμπεριφορά της έρευνας, και επικοινώνησε επίσης με τον εκδότη του περιοδικού. Λίγο αργότερα, το περιοδικό απέσυρε τη μελέτη, αναφέροντας «παραποιημένα υλικά και/ή δεδομένα».
«Η επιστήμη είναι αρκετά σκληρή, αν οι άνθρωποι είναι πραγματικά γνήσιοι και προσπαθούν να κάνουν πραγματική δουλειά», λέει ο Cackowski, ο οποίος εργάζεται επίσης στο Ινστιτούτο Καρκίνου Karmanos στο Μίσιγκαν. «Και είναι πραγματικά απογοητευτικό να σπαταλάς τον χρόνο σου με βάση τις δόλιες δημοσιεύσεις κάποιου». Ανησυχεί ότι οι ψεύτικες δημοσιεύσεις επιβραδύνουν τη «νόμιμη έρευνα κάτι που στη συνέχεια θα επηρεάσει τη φροντίδα των ασθενών και την ανάπτυξη φαρμάκων».
Οι δύο ερευνητές ανακάλυψαν τελικά ότι το SNHG1 φαίνεται να παίζει ρόλο στον καρκίνο του προστάτη, αν και όχι με τον τρόπο που προτείνει η ύποπτη εργασία. Αλλά ήταν ένα δύσκολο θέμα για μελέτη. Ο Zielske χτένισε όλες τις μελέτες για το SNHG1 και τον καρκίνο –περίπου 150 εργασίες, σχεδόν όλες από κινεζικά νοσοκομεία– και κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η «πλειονότητα» από αυτές φαινόταν ψεύτικη. Μερικές ανέφεραν ότι χρησιμοποίησαν πειραματικά αντιδραστήρια γνωστά ως εκκινητές που ήταν «απλά ασυναρτησίες», για παράδειγμα, ή στόχευαν ένα διαφορετικό γονίδιο από αυτό που είπε η μελέτη, σύμφωνα με τον Zielske. Επικοινώνησε με πολλά από τα περιοδικά, είπε, αλλά έλαβε ελάχιστη απάντηση. «Μόλις σταμάτησα να παρακολουθώ».
Τα πολλά αμφισβητήσιμα άρθρα έκαναν επίσης πιο δύσκολη τη χρηματοδότηση, είπε ο Zielske. Την πρώτη φορά που υπέβαλε αίτηση επιχορήγησης για να μελετήσει το SNHG1, απορρίφθηκε, με έναν κριτή να λέει «το πεδίο ήταν γεμάτο», θυμάται ο Zielske. Το επόμενο έτος, εξήγησε στην αίτησή του πώς το μεγαλύτερο μέρος της βιβλιογραφίας πιθανότατα προερχόταν από τη “χαρτοβιομηχανία”. Πήρε την επιχορήγηση. Σήμερα, είπε ο Zielske, προσεγγίζει τη νέα έρευνα διαφορετικά από ό,τι συνήθιζε: «Δεν μπορείς να διαβάζεις απλώς μια περίληψη και να πιστεύεις σε αυτήν. Υποθέτω ότι όλα είναι στραβά».
Τα νόμιμα ακαδημαϊκά περιοδικά αξιολογούν τις εργασίες πριν δημοσιευτούν, ζητώντας από άλλους ερευνητές του πεδίου να τις διαβάσουν προσεκτικά. Αυτή η διαδικασία αξιολόγησης από ομοτίμους έχει σχεδιαστεί για να σταματήσει τη διάδοση λανθασμένης έρευνας, αλλά απέχει πολύ από το να είναι τέλεια. Οι αναθεωρητές προσφέρουν εθελοντικά το χρόνο τους, συνήθως υποθέτουν ότι η έρευνα είναι πραγματική και επομένως μην ψάχνετε για σημάδια απάτης. Και ορισμένοι εκδότες μπορεί να προσπαθήσουν να επιλέξουν κριτές που θεωρούν πιο πιθανό να δεχτούν εργασίες, επειδή η απόρριψη ενός χειρογράφου μπορεί να σημαίνει απώλεια χιλιάδων δολαρίων σε τέλη δημοσίευσης.
«Ακόμη και οι καλοί, ειλικρινείς κριτικοί έχουν γίνει απαθείς» λόγω «του όγκου της κακής έρευνας που έρχεται μέσω του συστήματος», είπε ο Adam Day, ο οποίος διευθύνει την Clear Skies, μια εταιρεία στο Λονδίνο που αναπτύσσει μεθόδους βασισμένες σε δεδομένα για να βοηθήσει στον εντοπισμό παραποιημένων εγγράφων και ακαδημαϊκών περιοδικά. «Οποιοσδήποτε συντάκτης μπορεί να αφηγηθεί ότι βλέπει αναφορές όπου είναι προφανές ότι ο κριτής δεν έχει διαβάσει τη μελέτη».
Με την τεχνητή νοημοσύνη, δεν χρειάζεται: Νέα έρευνα δείχνει ότι πολλές κριτικές συντάσσονται πλέον από το ChatGPT και παρόμοια εργαλεία. Για να επισπεύσουν τη δημοσίευση του έργου, ορισμένοι διεφθαρμένοι επιστήμονες σχηματίζουν κυκλώματα αξιολόγησης από ομοτίμους. Οι χαρτοβιομηχανίες μπορεί ακόμη και να δημιουργήσουν ψεύτικους κριτές που υποδύονται πραγματικούς επιστήμονες για να εξασφαλίσουν ότι τα χειρόγραφά τους θα φτάσουν στη δημοσίευση. Άλλοι δωροδοκούν συντάκτες επιτροπών περιοδικών.
Η María de los Ángeles Oviedo-García, καθηγήτρια μάρκετινγκ στο Πανεπιστήμιο της Σεβίλλης στην Ισπανία, περνά τον ελεύθερο χρόνο της κυνηγώντας ύποπτες αναφορές κριτών από όλους τους τομείς της επιστήμης, εκατοντάδες από τις οποίες έχει επισημάνει στο PubPeer. Μερικές από αυτές είναι το μήκος ενός tweet, άλλες ζητούν από τους συγγραφείς να αναφέρουν το έργο του κριτή, ακόμη κι αν δεν έχει καμία σχέση με την επιστήμη, και πολλές μοιάζουν με άλλες αναφορές κριτών για πολύ διαφορετικές μελέτες.
«Ένας από τους απαιτητικούς αγώνες για μένα είναι να διατηρήσω την πίστη στην επιστήμη», λέει η Oviedo-García, η οποία λέει στους μαθητές της να αναζητήσουν έγγραφα στο PubPeer πριν βασιστούν πολύ σε αυτά. Η έρευνά της έχει επιβραδυνθεί, προσθέτει, επειδή τώρα νιώθει υποχρεωμένη να αναζητήσει αναφορές από ομοτίμους για μελέτες που χρησιμοποιεί στη δουλειά της. Συχνά δεν υπάρχουν, επειδή «πολύ λίγα περιοδικά δημοσιεύουν αυτές τις αναφορές αξιολόγησης», λέει η Oviedo-García.
Ένα «απολύτως τεράστιο» πρόβλημα
Δεν είναι σαφές πότε άρχισαν να λειτουργεί σε μεγάλη κλίμακα η “χαρτοποιία”. Το παλαιότερο άρθρο που ανακλήθηκε λόγω υποψίας ανάμειξης τέτοιων οργανισμών δημοσιεύτηκε το 2004, σύμφωνα με τη βάση δεδομένων Retraction Watch, η οποία περιέχει λεπτομέρειες για δεκάδες χιλιάδες ανακλήσεις. (Η βάση δεδομένων λειτουργεί από το The Center for Scientific Integrity, τη μητρική μη κερδοσκοπική εταιρεία του Retraction Watch.) Ούτε είναι σαφές ακριβώς πόσα είδη χαμηλής ποιότητας, λογοκλοπής ή κατασκευασμένα είδη έχουν δημιουργήσει οι “χαρτοβιομηχανίες”. Αλλά ο αριθμός είναι πιθανό να είναι σημαντικός και να αυξάνεται, λένε οι ειδικοί.
Μια “χαρτοποιία” που συνδέεται με τη Ρωσία στη Λετονία, για παράδειγμα, ισχυρίζεται στον ιστότοπό της ότι έχει δημοσιεύσει «περισσότερα από 12.650 άρθρα» από το 2012. Μια ανάλυση 53.000 άρθρων που υποβλήθηκαν σε έξι εκδότες -αλλά όχι απαραίτητα δημοσιευμένες- βρήκε ότι το ποσοστό των ύποπτων εγγράφων κυμαινόταν από 2% έως 46% σε διάφορα περιοδικά. Και ο Αμερικανός εκδότης Wiley, ο οποίος έχει ανακαλέσει περισσότερα από 11.300 άρθρα και έκλεισε 19 βαριά επηρεασμένα περιοδικά στο παλιό τμήμα Hindawi, δήλωσε πρόσφατα ότι το νέο εργαλείο ανίχνευσης “χαρτοποιίας” επισημαίνει έως και 1 στις 7 υποβολές.
Το πρόβλημα της “χαρτοβιομηχανίας” είναι απολύτως τεράστιο, είπε η Sabina Alam, διευθύντρια του Publishing Ethics and Integrity στην Taylor & Francis, έναν μεγάλο ακαδημαϊκό εκδότη. Το 2019, καμία από τις 175 υποθέσεις ηθικής που οι συντάκτες κλιμάκωσαν στην ομάδα της δεν αφορούσε τις χαρτοβιομηχανίες, είπε ο Alam. Οι υποθέσεις ηθικής περιλαμβάνουν υποβολές και ήδη δημοσιευμένες εργασίες. Το 2023, «είχαμε σχεδόν 4.000 περιπτώσεις», είπε. «Και τα μισά από αυτά ήταν εργοστάσια χαρτιού».
Η Jennifer Byrne, μια Αυστραλή επιστήμονας που τώρα ηγείται μιας ερευνητικής ομάδας για τη βελτίωση της αξιοπιστίας της ιατρικής έρευνας, υπέβαλε μαρτυρία για ακρόαση στην Επιτροπή Επιστήμης, Διαστήματος και Τεχνολογίας της Βουλής των Αντιπροσώπων των ΗΠΑ τον Ιούλιο του 2022. Σημείωσε ότι 700, ή σχεδόν το 6%, από τις 12.000 ερευνητικές εργασίες για τον καρκίνο που εξετάστηκαν είχαν σφάλματα που θα μπορούσαν να σηματοδοτήσουν τη συμμετοχή της “χαρτοποιίας”. Η Byrne έκλεισε το ερευνητικό εργαστήριό της για τον καρκίνο το 2017 επειδή τα γονίδια για τα οποία είχε περάσει δύο δεκαετίες ερευνώντας και γράφοντας έγιναν στόχος ενός τεράστιου αριθμού πλαστών εγγράφων. Ένας απατεώνας επιστήμονας που παραποιεί δεδομένα είναι ένα πράγμα, είπε, αλλά μια χαρτοποιία θα μπορούσε να δημιουργήσει δεκάδες ψεύτικες μελέτες στον χρόνο που χρειάστηκε η ομάδα της για να δημοσιεύσει μία νόμιμη.
«Η απειλή των χαρτοβιομηχανιών για την επιστημονική δημοσίευση και την ακεραιότητα δεν έχει παράλληλο με την 30ετή επιστημονική μου καριέρα. Μόνο στον τομέα της επιστήμης των ανθρωπίνων γονιδίων, ο αριθμός των δυνητικά απατηλών άρθρων θα μπορούσε να ξεπεράσει τα 100.000 έγγραφα», έγραψε στους νομοθέτες, προσθέτοντας: «Αυτή η εκτίμηση μπορεί να φαίνεται συγκλονιστική, αλλά είναι πιθανό να είναι συντηρητική».
Σε έναν τομέα της γενετικής έρευνας, τη μελέτη του μη κωδικοποιητικού RNA σε διαφορετικούς τύπους καρκίνου -«Μιλάμε για περισσότερο από το 50% των εργασιών που δημοσιεύονται είναι από χαρτοποιία», είπε η Byrne. «Είναι σαν να κολυμπάς στα σκουπίδια».
Το 2022, η Byrne και οι συνεργάτες της, συμπεριλαμβανομένων δύο από εμάς, διαπίστωσαν ότι η ύποπτη γενετική έρευνα, παρόλο που δεν έχει άμεσο αντίκτυπο στη φροντίδα των ασθενών, εξακολουθεί να ενημερώνει το έργο άλλων επιστημόνων, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που διεξάγουν κλινικές δοκιμές. Οι εκδότες, ωστόσο, συχνά αργούν να ανακαλέσουν τις πλαστές μελέτες, ακόμη και όταν ειδοποιούνται για εμφανή σημάδια απάτης. Διαπιστώσαμε ότι το 97% από τα 712 προβληματικά ερευνητικά άρθρα γενετικής που εντοπίσαμε παρέμειναν αδιόρθωτα στη βιβλιογραφία. Όταν συμβαίνουν ανακλήσεις, είναι συχνά χάρη στις προσπάθειες μιας μικρής διεθνούς κοινότητας ερασιτεχνών ειδήσεων και εκείνων που δημοσιεύουν στο PubPeer.
Η Jillian Goldfarb, αναπληρώτρια καθηγήτρια χημικής και βιομοριακής μηχανικής στο Πανεπιστήμιο Cornell και πρώην συντάκτρια του περιοδικού Elsevier Fuel, είπε σε μια συνέντευξη μέσω email. Αξιολογούσε πάνω από 50 έγγραφα κάθε μέρα. Ενώ είχε τεχνολογία για να ανιχνεύει λογοκλοπή, διπλές υποβολές και ύποπτες αλλαγές συγγραφέα, δεν ήταν αρκετή. «Δεν είναι λογικό να πιστεύουμε ότι ένας συντάκτης –για τον οποίο αυτή δεν είναι συνήθως η δουλειά τους πλήρους απασχόλησης– μπορεί να πιάσει αυτά τα πράγματα διαβάζοντας 50 μελέτες τη φορά. Η χρονοτριβή, καθώς και η πίεση από τους εκδότες να αυξήσουν τα ποσοστά υποβολής και τις αναφορές και να μειώσουν τον χρόνο αναθεώρησης, φέρνουν τους συντάκτες σε μια αδύνατη κατάσταση».
Τον Οκτώβριο του 2023, η Goldfarb παραιτήθηκε από τη θέση της ως εκδότης του Fuel. Σε μια ανάρτηση στο LinkedIn σχετικά με την απόφασή της, ανέφερε την αποτυχία της εταιρείας να προχωρήσει σε δεκάδες πιθανά άρθρα “χαρτοποιίας” που είχε επισημάνει και την πρόσληψη ενός κύριου συντάκτη ο οποίος φέρεται να «ασχολείτο με τη δημιουργία χαρτοποιίας και παραπομπών. «Αυτό λέει σε μένα, στην κοινότητά μας και στο κοινό, ότι εκτιμούν την ποσότητα και το κέρδος του άρθρου σε σχέση με την επιστήμη», έγραψε ο Goldfarb.
Απαντώντας σε ερωτήσεις σχετικά με την παραίτηση της Goldfarb, ένας εκπρόσωπος της Elsevier είπε στο The Conversation ότι «λαμβάνει πολύ σοβαρά υπόψη όλους τους ισχυρισμούς για κακή συμπεριφορά στην έρευνα στα περιοδικά μας» και ερευνά τους ισχυρισμούς της Goldfarb. Ο εκπρόσωπος πρόσθεσε ότι η συντακτική ομάδα του Fuel «εργάζεται για να κάνει άλλες αλλαγές στο περιοδικό προς όφελος των συγγραφέων και των αναγνωστών».
Δεν λειτουργεί έτσι
Επιχειρηματικές προτάσεις είχαν συσσωρευτεί εδώ και χρόνια στα εισερχόμενα του João de Deus Barreto Segundo, διευθύνοντος συντάκτη έξι περιοδικών που εκδόθηκαν από τη Σχολή Ιατρικής και Δημόσιας Υγείας της Bahia στο Σαλβαδόρ της Βραζιλίας. Αρκετές προήλθαν από ύποπτους εκδότες που περιπλανώνται για νέα περιοδικά να τα προσθέσουν στα χαρτοφυλάκια τους. Άλλες προέρχονταν από ακαδημαϊκούς που πρότειναν ψιλοπράξεις ή πρόσφεραν δωροδοκίες για να δημοσιεύσουν την εργασία τους.
Σε ένα email τον Φεβρουάριο του 2024, ένας επίκουρος καθηγητής οικονομικών στην Πολωνία εξήγησε ότι διηύθυνε μια εταιρεία που συνεργαζόταν με ευρωπαϊκά πανεπιστήμια. «Θα σας ενδιέφερε η συνεργασία για τη δημοσίευση επιστημονικών άρθρων από επιστήμονες που συνεργάζονται μαζί μου;» ρώτησε ο Artur Borcuch. «Στη συνέχεια θα συζητήσουμε πιθανές λεπτομέρειες και οικονομικούς όρους».
Ένας διευθυντής πανεπιστημίου στο Ιράκ ήταν πιο ειλικρινής: «Ως κίνητρο, είμαι έτοιμος να προσφέρω μια επιχορήγηση 500 $ για κάθε αποδεκτή εργασία που υποβάλλεται στο αξιότιμο περιοδικό σας», έγραψε ο Ahmed Alkhayyat, επικεφαλής του Ισλαμικού Πανεπιστημιακού Κέντρου Επιστημονικής Έρευνας, στη Νατζάφ.
Σε email στο The Conversation, ο Borcuch αρνήθηκε οποιαδήποτε ακατάλληλη πρόθεση. «Ο ρόλος μου είναι να μεσολαβήσω στις τεχνικές και διαδικαστικές πτυχές της δημοσίευσης ενός άρθρου», είπε ο Borcuch, προσθέτοντας πως, όταν εργάζομαι με πολλούς επιστήμονες, «θα ζητούσε έκπτωση από τη σύνταξη για λογαριασμό τους».
Τα ακαδημαϊκά περιοδικά έχουν διάφορα μοντέλα πληρωμής. Πολλά βασίζονται σε συνδρομές και δεν χρεώνουν τους συγγραφείς για τη δημοσίευση, αλλά έχουν υψηλές χρεώσεις για την ανάγνωση άρθρων. Οι βιβλιοθήκες και τα πανεπιστήμια πληρώνουν επίσης μεγάλα ποσά για πρόσβαση.
Ένα ταχέως αναπτυσσόμενο μοντέλο ανοιχτής πρόσβασης -όπου ο καθένας μπορεί να διαβάσει μια μελέτη- περιλαμβάνει ακριβά τέλη δημοσίευσης που επιβάλλονται στους συγγραφείς για να αντισταθμιστεί η απώλεια εσόδων από την πώληση των άρθρων. Αυτές οι πληρωμές δεν έχουν σκοπό να επηρεάσουν την αποδοχή ή όχι ενός χειρογράφου.
Η Σχολή Ιατρικής και Δημόσιας Υγείας της Bahia, μεταξύ άλλων, δεν χρεώνει τους συγγραφείς ή τους αναγνώστες, αλλά ο εργοδότης του Barreto Segundo είναι ένας μικρός παίκτης στην επιστημονική εκδοτική επιχείρηση, η οποία συνολικά αποφέρει σχεδόν 30 δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως με περιθώρια κέρδους που φτάνουν τα 40%. Οι ακαδημαϊκοί εκδότες κερδίζουν χρήματα σε μεγάλο βαθμό από συνδρομές από ιδρύματα όπως βιβλιοθήκες και πανεπιστήμια, και αμοιβές ανοιχτής πρόσβασης που πληρώνουν οι συγγραφείς για να διασφαλίσουν ότι τα άρθρα τους είναι δωρεάν για όλους. Η βιομηχανία είναι αρκετά προσοδοφόρα ώστε έχει προσελκύσει αδίστακτους παίχτες που θέλουν να βρουν έναν τρόπο να αποσπάσουν μέρος αυτών των εσόδων.
Ο Ahmed Torad, λέκτορας στο Πανεπιστήμιο Kafr El Sheikh στην Αίγυπτο και αρχισυντάκτης του Egyptian Journal of Physiotherapy, ζήτησε 30% μίζα για κάθε άρθρο που περνούσε στον βραζιλιάνο εκδότη. «Αυτή η προμήθεια θα υπολογιστεί με βάση τα τέλη δημοσίευσης που προκύπτουν από τα χειρόγραφα που υποβάλλω», έγραψε ο Torad, σημειώνοντας ότι ειδικευόταν «στη σύνδεση ερευνητών και συγγραφέων με κατάλληλα περιοδικά για δημοσίευση». Προφανώς, παρέλειψε να παρατηρήσει ότι η Σχολή Ιατρικής και Δημόσιας Υγείας της Bahia δεν χρεώνει αμοιβές συγγραφέα. Όπως ο Borcuch, ο Alkhayyat αρνήθηκε οποιαδήποτε ακατάλληλη πρόθεση. Είπε ότι υπήρξε μια «παρεξήγηση» από την πλευρά του συντάκτη, εξηγώντας ότι η πληρωμή που πρόσφερε είχε σκοπό να καλύψει εικαζόμενες χρεώσεις επεξεργασίας άρθρου. «Μερικά περιοδικά ζητούν χρήματα. Οπότε αυτό είναι φυσιολογικό», είπε ο Alkhayat.
Σκεφτείτε την Αίγυπτο, μια χώρα που μαστίζεται από αμφίβολες κλινικές δοκιμές. Τα πανεπιστήμια εκεί συνήθως πληρώνουν στους υπαλλήλους μεγάλα ποσά για διεθνείς δημοσιεύσεις, με το ποσό να εξαρτάται από τον παράγοντα αντίκτυπου του περιοδικού. Μια παρόμοια δομή κινήτρων είναι ενσωματωμένη στους εθνικούς κανονισμούς: Για να κερδίσουν τον βαθμό του τακτικού καθηγητή, για παράδειγμα, οι υποψήφιοι πρέπει να έχουν τουλάχιστον πέντε δημοσιεύσεις σε δύο χρόνια, σύμφωνα με το Ανώτατο Συμβούλιο Πανεπιστημίων της Αιγύπτου. Η συγγραφή συχνά δίνεται σε συναδέλφους που στη συνέχεια ανταποδίδουν τη χάρη αργότερα. Μερικές φορές επιλέγεται ένα υπάρχον νόμιμο έγγραφο από τη βιβλιογραφία και στη συνέχεια αλλάζουν βασικές λεπτομέρειες όπως ο τύπος της νόσου ή η χειρουργική επέμβαση και οι αριθμοί τροποποιούνται ελαφρώς, εξήγησε ένας γιατρός. Επηρεάζει τις κλινικές οδηγίες και την ιατρική περίθαλψη, «άρα είναι κρίμα», είπε.
Η Ιβερμεκτίνη, ένα φάρμακο που χρησιμοποιείται για τη θεραπεία παρασίτων σε ζώα και ανθρώπους, είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα. Όταν ορισμένες μελέτες έδειξαν ότι ήταν αποτελεσματικό κατά της νόσου COVID-19, η ιβερμεκτίνη χαιρετίστηκε ως «θαυματουργό φάρμακο» στις αρχές της πανδημίας. Οι συνταγές αυξήθηκαν και μαζί με αυτές οι κλήσεις σε κέντρα δηλητηριάσεων των ΗΠΑ. Ένας άνδρας πέρασε εννέα ημέρες στο νοσοκομείο αφού κατέβασε ένα ενέσιμο σκεύασμα του φαρμάκου που προοριζόταν για βοοειδή, σύμφωνα με τα Κέντρα Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων. Όπως αποδείχθηκε, σχεδόν όλες οι έρευνες που έδειξαν θετική επίδραση στην COVID-19 είχαν ενδείξεις παραποίησης, ανέφερε το BBC και άλλοι -συμπεριλαμβανομένης μιας αιγυπτιακής μελέτης που έχει πλέον αποσυρθεί. Χωρίς εμφανές όφελος, οι ασθενείς έμειναν μόνο με παρενέργειες.
Η κακή συμπεριφορά στον τομέα της έρευνας δεν περιορίζεται στις αναδυόμενες οικονομίε. Στη Νορβηγία, για παράδειγμα, η κυβέρνηση χορηγεί χρηματοδότηση σε ερευνητικά ιδρύματα, νοσοκομεία και πανεπιστήμια με βάση τον αριθμό των επιστημονικών εργασιών που δημοσιεύουν οι εργαζόμενοι και σε ποια περιοδικά. Η χώρα αποφάσισε να σταματήσει εν μέρει αυτή την πρακτική από το 2025. «Υπάρχει τεράστιο ακαδημαϊκό κίνητρο και κίνητρο κέρδους», λέει η Lisa Bero, καθηγήτρια ιατρικής και δημόσιας υγείας στο University of Colorado Anschutz Medical Campus και ανώτερη συντάκτρια έρευνας ακεραιότητας στο Cochrane Collaboration, ένας διεθνής μη κερδοσκοπικός οργανισμός που παράγει ανασκοπήσεις στοιχείων σχετικά με τις ιατρικές θεραπείες. «Το βλέπω σε κάθε ίδρυμα στο οποίο έχω εργαστεί».
Όμως, στον παγκόσμιο νότο, το διάταγμα δημοσίευσης ή αφανισμού έρχεται σε αντίθεση με υποανάπτυκτες ερευνητικές υποδομές και εκπαιδευτικά συστήματα, αφήνοντας τους επιστήμονες σε δεσμό. Για ένα διδακτορικό, ο γιατρός του Καΐρου που ζήτησε την ανωνυμία διεξήγαγε μια ολόκληρη κλινική δοκιμή μόνος του -από την αγορά φαρμάκων της μελέτης έως την τυχαιοποίηση ασθενών, τη συλλογή και ανάλυση δεδομένων και την πληρωμή τελών επεξεργασίας άρθρου. Σε πλουσιότερα έθνη, ολόκληρες ομάδες εργάζονται σε τέτοιες μελέτες, και αυτό φτάνει εύκολα σε εκατοντάδες χιλιάδες δολάρια. «Η έρευνα είναι αρκετά δύσκολη εδώ», είπε ο γιατρός. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο οι επιστήμονες «προσπαθούν να χειραγωγήσουν και να βρουν ευκολότερους τρόπους για να ολοκληρώσουν τη δουλειά τους».
Τα ιδρύματα, επίσης, έχουν παίξει το σύστημα με γνώμονα τις διεθνείς κατατάξεις. Το 2011, το περιοδικό Science περιέγραψε ότι σε παραγωγικούς ερευνητές στις Ηνωμένες Πολιτείες και την Ευρώπη προσφέρθηκαν υψηλές πληρωμές για την καταχώριση των πανεπιστημίων της Σαουδικής Αραβίας ως δευτερεύουσες συνεργασίες σε μελέτες. Και το 2023, το περιοδικό, σε συνεργασία με το Retraction Watch, αποκάλυψε ένα τεράστιο τέχνασμα αυτοαναφοράς από μια κορυφαία οδοντιατρική σχολή στην Ινδία, η οποία ανάγκασε τους προπτυχιακούς φοιτητές να δημοσιεύσουν εργασίες που αναφέρουν τη σχολή.
Η ρίζα – και οι λύσεις
Σύμφωνα με τους εμπειρογνώμονες του κλάδου και τους εκδότες, τώρα υπάρχει μεγαλύτερη ευαισθητοποίηση σχετικά με τις απειλές από “χαρτοβιομηχανίες” και άλλους κακούς παράγοντες. Ορισμένα περιοδικά ελέγχουν τακτικά για απάτη εικόνας. Μια κακή εικόνα που δημιουργείται από την τεχνητή νοημοσύνη που εμφανίζεται σε μια μελέτη μπορεί είτε να είναι σημάδι ότι ένας επιστήμονας κάνει μια κακή συντόμευση ή μια “χαρτοποιία”.
Η Cochrane Collaboration έχει μια πολιτική που αποκλείει ύποπτες μελέτες από τις αναλύσεις ιατρικών αποδεικτικών στοιχείων. Ο οργανισμός έχει επίσης αναπτύξει ένα εργαλείο για να βοηθήσει τους αναθεωρητές του να εντοπίσουν προβληματικές ιατρικές δοκιμές, όπως οι εκδότες άρχισαν να εξετάζουν τις υποβολές και να μοιράζονται δεδομένα και τεχνολογίες μεταξύ τους για την καταπολέμηση της απάτης.
Ένας μικρός κλάδος νεοφυών επιχειρήσεων τεχνολογίας έχει αναδυθεί για να βοηθήσει εκδότες, ερευνητές και ιδρύματα να εντοπίσουν πιθανές απάτες. Ο ιστότοπος Argos, που κυκλοφόρησε τον Σεπτέμβριο του 2024 από τη Scitility, μια υπηρεσία ειδοποίησης με έδρα το Sparks της Νεβάδα, επιτρέπει στους συγγραφείς να ελέγχουν εάν οι νέοι συνεργάτες παρασύρονται από ανακλήσεις ή ανησυχίες για κακή συμπεριφορά. Έχει επισημάνει δεκάδες χιλιάδες μελέτες «υψηλού κινδύνου», σύμφωνα με το περιοδικό Nature.
Η Morressier, μια εταιρεία επιστημονικών συνεδρίων και επικοινωνιών με έδρα το Βερολίνο, «στοχεύει να αποκαταστήσει την εμπιστοσύνη στην επιστήμη βελτιώνοντας τον τρόπο με τον οποίο δημοσιεύεται η επιστημονική έρευνα», σύμφωνα με την ιστοσελίδα της. Προσφέρει εργαλεία ακεραιότητας που στοχεύουν σε ολόκληρο τον κύκλο ζωής της έρευνας. Άλλα νέα εργαλεία περιλαμβάνουν τα Signals, από την Research Signals με έδρα το Λονδίνο και το Papermill Alarm της Clear Skies.
Σύμφωνα με μια ανάλυση, το ποσοστό ανάκλησης τριπλασιάστηκε από το 2012 έως το 2022 κοντά στο 0,02%, ή περίπου 1 στις 5.000 εργασίες. Στη συνέχεια σχεδόν διπλασιάστηκε το 2023, σε μεγάλο βαθμό λόγω της καταστροφής του Wiley στα Hindawi. Η σημερινή εμπορική δημοσίευση είναι μέρος του προβλήματος, είπε η Byrne. Πρώτον, ο καθαρισμός της βιβλιογραφίας είναι ένα τεράστιο και δαπανηρό εγχείρημα χωρίς άμεσο οικονομικό όφελος. «Τα περιοδικά και οι εκδότες δεν θα μπορέσουν ποτέ, αυτή τη στιγμή, να διορθώσουν τη βιβλιογραφία στην κλίμακα και στην επικαιρότητα που απαιτείται για την επίλυση του προβλήματος», είπε η Byrne.
Με περισσότερα από 50.000 περιοδικά στην αγορά, ακόμα κι αν κάποια προσπαθούν σκληρά να το κάνουν σωστά, οι κακές μελέτες βρίσκουν τελικά ένα σπίτι. «Έχουμε τόσα πολλά περιοδικά που όλα μπορούν να δημοσιευτούν».
Η αξιολόγηση από ομοτίμους, εν τω μεταξύ, «πρέπει να αναγνωρίζεται ως αληθινό επιστημονικό προϊόν, όπως και το αρχικό άρθρο, επειδή οι συντάκτες του άρθρου και οι κριτές από ομοτίμους χρησιμοποιούν τις ίδιες δεξιότητες», είπε ο Stern. Με την ίδια λογική, τα περιοδικά θα πρέπει να δημοσιοποιούν όλες τις αναφορές κριτών, ακόμη και για χειρόγραφα που απορρίπτουν. «Όταν κάνουν ποιοτικό έλεγχο, δεν μπορούν απλώς να απορρίψουν το χαρτί και μετά να το αφήσουν να δημοσιευτεί κάπου αλλού. Δεν είναι καλή υπηρεσία».
«Χρειαζόμαστε λιγότερη έρευνα, καλύτερη έρευνα και έρευνα που γίνεται για τους σωστούς λόγους», έγραψε ο αείμνηστος στατιστικολόγος Douglas G. Altman σε ένα πολυαναφερόμενο άρθρο από το 1994. «Η εγκατάλειψη της χρήσης του αριθμού των δημοσιεύσεων ως μέτρου ικανότητας θα ήταν αρχή». Σχεδόν δύο δεκαετίες αργότερα, μια ομάδα περίπου 150 επιστημόνων και 75 επιστημονικών οργανισμών κυκλοφόρησε τη Διακήρυξη του Σαν Φρανσίσκο για την Αξιολόγηση της Έρευνας ή DORA, αποθαρρύνοντας τη χρήση του παράγοντα επιρροής των περιοδικών και άλλων μέτρων ως δείκτες ποιότητας. Η δήλωση του 2013 έχει έκτοτε υπογραφεί από περισσότερα από 25.000 άτομα και οργανώσεις σε 165 χώρες. Αλλά σήμερα υπάρχει μια νέα αίσθηση του επείγοντος. «Φτάνουμε στο σημείο όπου οι άνθρωποι πραγματικά νιώθουν ότι πρέπει να κάνουν κάτι» λόγω του τεράστιου αριθμού πλαστών μελετών», δήλωσε ο Richard Sever, βοηθός διευθυντής του Cold Spring Harbor Laboratory Press, στη Νέα Υόρκη, και συνιδρυτής του τους διακομιστές προεκτύπωσης bioRxiv και medRxiv.
Πηγη: https://www.healthyliving.gr
