Η σταδιακή απώλεια του χρωμοσώματος Υ σε κύτταρα των ανδρών θεωρούνταν για χρόνια ακίνδυνη.
Ωστόσο, σύγχρονες γενετικές αναλύσεις δείχνουν ότι σχετίζεται με σοβαρές νόσους — από εμφράγματα μέχρι Αλτσχάιμερ — υποδεικνύοντας ότι το μικρότερο ανθρώπινο χρωμόσωμα μπορεί να ρυθμίζει κρίσιμες λειτουργίες του οργανισμού.
Η απώλεια αυξάνεται με την ηλικία
Οι άνδρες χάνουν σταδιακά το χρωμόσωμα Υ σε μέρος των κυττάρων τους καθώς μεγαλώνουν. Πρόκειται για φαινόμενο μωσαϊκισμού: ο οργανισμός καταλήγει να αποτελείται από κύτταρα με και χωρίς Υ.
Τα ποσοστά αυξάνονται θεαματικά:
περίπου 40% των 60χρονων εμφανίζουν απώλεια σε κάποια κύτταρα
έως και 57% των 90χρονων παρουσιάζουν το φαινόμενο
Το κάπνισμα και η έκθεση σε καρκινογόνους παράγοντες φαίνεται να επιταχύνουν τη διαδικασία. Τα κύτταρα χωρίς Υ μάλιστα πολλαπλασιάζονται ταχύτερα — ιδιότητα που μπορεί να ευνοεί την ανάπτυξη όγκων.
Γιατί θεωρούνταν ασήμαντο
Το ανθρώπινο χρωμόσωμα Υ είναι μικρό και περιέχει μόλις 51 γονίδια που κωδικοποιούν πρωτεΐνες, πολύ λιγότερα από τα υπόλοιπα χρωμοσώματα. Συνδέθηκε κυρίως με:
τον καθορισμό του φύλου
τη λειτουργία του σπέρματος
Επειδή κύτταρα μπορούν να επιβιώσουν χωρίς αυτό, οι επιστήμονες πίστευαν ότι η απώλειά του δεν επηρεάζει την υγεία. Ακόμη και εξελικτικά, το Υ θεωρούνταν «υπό εξαφάνιση», αφού υποβαθμίζεται εδώ και περίπου 150 εκατομμύρια χρόνια.
Συσχέτιση με σοβαρές ασθένειες
Τα τελευταία χρόνια τα δεδομένα άλλαξαν ριζικά. Η απώλεια Υ συσχετίστηκε με:
καρδιαγγειακή νόσο και αυξημένο κίνδυνο εμφράγματος
νεφρική νόσο
νόσο Αλτσχάιμερ (έως 10 φορές συχνότερη απώλεια Υ)
αυξημένη θνησιμότητα από COVID-19
διάφορους καρκίνους και χειρότερη πρόγνωση
Σε μεγάλη γερμανική μελέτη, άνδρες άνω των 60 με υψηλό ποσοστό απώλειας είχαν σημαντικά αυξημένο κίνδυνο καρδιακής προσβολής.
Πειράματα σε ποντίκια έδειξαν μάλιστα πιθανή αιτιώδη σχέση: ζώα που έλαβαν αιμοποιητικά κύτταρα χωρίς Υ εμφάνισαν επιδείνωση καρδιακής λειτουργίας και καρδιακή ανεπάρκεια.
Τι κάνει τελικά το Υ
Παρά το μικρό του μέγεθος, φαίνεται πως το Υ συμμετέχει στη ρύθμιση πολλών γονιδίων. Ορισμένα από τα γονίδιά του λειτουργούν ως ογκοκατασταλτικά, ενώ άλλα επηρεάζουν το ανοσοποιητικό και την παραγωγή αιμοκυττάρων.
Επιπλέον περιέχει πολλά μη κωδικοποιητικά RNA, τα οποία δεν παράγουν πρωτεΐνες αλλά ελέγχουν την ενεργοποίηση άλλων γονιδίων. Όταν το Υ χαθεί, η ισορροπία αυτή διαταράσσεται — πιθανώς οδηγώντας σε φλεγμονή, εκφυλισμό ιστών και καρκινογένεση.
Η πλήρης χαρτογράφηση του DNA του Υ ολοκληρώθηκε μόλις πριν λίγα χρόνια, γεγονός που εξηγεί γιατί οι λειτουργίες του αποκαλύπτονται τώρα.
Τι σημαίνει για την ιατρική
Οι ερευνητές εξετάζουν πλέον την απώλεια του Υ ως πιθανό βιοδείκτη γήρανσης και πρόγνωσης ασθενειών. Στο μέλλον θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για:
πρόβλεψη καρδιαγγειακού κινδύνου
εξατομίκευση θεραπείας καρκίνου
κατανόηση της μικρότερης ανδρικής μακροζωίας
Το μέχρι πρότινος «άχρηστο» χρωμόσωμα αποδεικνύεται τελικά κρίσιμος ρυθμιστής της βιολογικής φθοράς.
Νέα δεδομένα δείχνουν ότι η υποξία μπορεί να μειώνει το σάκχαρο μέσω του αίματος, ενώ η άσκηση βελτιώνεται μέσω νευρώνων. Οι θεραπείες του μέλλοντος ίσως βασιστούν στη ρύθμιση του οργανισμού και όχι μόνο στη φαρμακευτική υποκατάσταση.
Η βιολογία του οργανισμού φαίνεται να κρύβει θεραπευτικά «κλειδιά» σε σημεία που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν δευτερεύοντα. Δύο νέες ερευνητικές γραμμές —η σχέση χαμηλού οξυγόνου με τη γλυκόζη και η συνεργασία εγκεφάλου-μυών στην άσκηση— αναδιαμορφώνουν τον τρόπο με τον οποίο η επιστήμη αντιλαμβάνεται τον διαβήτη και τη φυσική αντοχή.
Τα ερυθρά αιμοσφαίρια ως «σφουγγάρια» ζάχαρης
Οι άνθρωποι που ζουν σε μεγάλα υψόμετρα εμφανίζουν χαμηλότερα ποσοστά διαβήτη. Η εξήγηση δεν βρέθηκε στο πάγκρεας, στο ήπαρ ή στους μύες — αλλά στο αίμα.
Σε συνθήκες χαμηλού οξυγόνου, τα ερυθρά αιμοσφαίρια αλλάζουν μεταβολισμό και απορροφούν μεγάλες ποσότητες γλυκόζης από την κυκλοφορία. Ουσιαστικά λειτουργούν ως «δεξαμενή» απομάκρυνσης σακχάρου.
Σε πειραματικά μοντέλα, όταν δόθηκε γλυκόζη, εξαφανίστηκε σχεδόν άμεσα από το αίμα. Οι ιστοί δεν μπορούσαν να εξηγήσουν το φαινόμενο — μέχρι που εντοπίστηκε ο ρόλος των ερυθρών αιμοσφαιρίων.
Παρατηρήθηκαν δύο παράλληλες αλλαγές:
Παράγονται περισσότερα ερυθρά αιμοσφαίρια
Κάθε κύτταρο απορροφά περισσότερη γλυκόζη
Με βάση αυτόν τον μηχανισμό αναπτύχθηκε πειραματικό φάρμακο που μιμείται τη χαμηλή οξυγόνωση, αναγκάζοντας την αιμοσφαιρίνη να κρατά ισχυρότερα το οξυγόνο. Το αποτέλεσμα ήταν πλήρης αναστροφή της υπεργλυκαιμίας σε διαβητικά ζώα — ακόμη αποτελεσματικότερα από υπάρχουσες θεραπείες.
Η θεραπευτική λογική αλλάζει ριζικά: ο στόχος δεν είναι μόνο η ινσουλίνη ή οι ιστοί — αλλά η στρατολόγηση των ερυθρών αιμοσφαιρίων ως ρυθμιστών της γλυκόζης.
Η αντοχή δεν ανήκει μόνο στους μύες
Η δεύτερη ανακάλυψη ανατρέπει ένα από τα πιο παγιωμένα αξιώματα της φυσιολογίας: ότι η προσαρμογή στην άσκηση συμβαίνει αποκλειστικά μέσα στους μύες.
Σε πειράματα, συγκεκριμένοι νευρώνες στον υποθάλαμο ενεργοποιούνται για περίπου μία ώρα μετά την άσκηση. Όσο προχωρούσε η προπόνηση:
ενεργοποιούνταν περισσότεροι νευρώνες
ενισχύονταν οι μεταξύ τους συνδέσεις
αυξανόταν η αντοχή
Όταν αυτοί οι νευρώνες «σίγησαν», τα ζώα σταμάτησαν να βελτιώνονται — παρότι συνέχιζαν να τρέχουν.
Όταν ενεργοποιήθηκαν τεχνητά μετά την άσκηση, η αντοχή αυξήθηκε ακόμη περισσότερο από το φυσιολογικό.
Η φυσική κατάσταση λοιπόν δεν είναι μόνο αποτέλεσμα μυϊκής προσαρμογής αλλά νευρο-μεταβολικής εκπαίδευσης.
Τι σημαίνουν αυτά για την ιατρική
Οι δύο μελέτες συγκλίνουν σε μια κοινή ιδέα: ο οργανισμός ρυθμίζει τον μεταβολισμό μέσω συστημάτων που δεν θεωρούνταν «θεραπευτικοί στόχοι».
Τα ερυθρά αιμοσφαίρια μπορεί να γίνουν νέα όργανα ρύθμισης σακχάρου
Ο εγκέφαλος μπορεί να ενισχύσει τα οφέλη της άσκησης χωρίς περισσότερη κόπωση
Η προοπτική είναι ιδιαίτερα σημαντική για:
ασθενείς με διαβήτη που δεν ανταποκρίνονται σε υπάρχουσες θεραπείες
ηλικιωμένους ή άτομα με κινητικούς περιορισμούς
πρόληψη μεταβολικών νοσημάτων
Η μεταβολική ιατρική μετατοπίζεται από την απλή αντικατάσταση ορμονών σε ολιστική ρύθμιση δικτύων.
Και αυτό σημαίνει ότι οι μελλοντικές θεραπείες ίσως δεν «διορθώνουν» μόνο ένα όργανο — αλλά επαναπρογραμματίζουν τη φυσιολογία.
Από την Ελλάδα έως τη Γαλλία, οι ειδικευόμενοι γιατροί δηλώνουν εξαντλημένοι. Οι ώρες εργασίας ξεπερνούν τα όρια ασφαλείας και συνδέονται με ιατρικά λάθη, burnout και αποχώρηση από το επάγγελμα.
Περισσότερες από 57 ώρες εργασίας την εβδομάδα κατά μέσο όρο, 24ωρες εφημερίες, απλήρωτες υπερωρίες και ελάχιστη ανάπαυση. Η μεγαλύτερη ευρωπαϊκή μελέτη για τους ειδικευόμενους ιατρούς αποτυπώνει ένα σύστημα που λειτουργεί χάρη στην εξάντληση του προσωπικού — με άμεσες επιπτώσεις στην ασφάλεια των ασθενών και τη βιωσιμότητα των συστημάτων υγείας.
Μια πανευρωπαϊκή πραγματικότητα υπερεργασίας
Η έρευνα REST-JD της European Junior Doctors Association, που βασίστηκε σε 6.165 απαντήσεις από 26 χώρες, αποτελεί την πρώτη συνολική καταγραφή του χρόνου εργασίας και της ικανοποίησης των νέων γιατρών στην Ευρώπη.
Τα αποτελέσματα είναι σαφή: οι ειδικευόμενοι εργάζονται πολύ περισσότερο από ό,τι προβλέπεται τόσο στις συμβάσεις όσο και στην ευρωπαϊκή νομοθεσία. Ο μέσος χρόνος εργασίας φθάνει τις 57 ώρες την εβδομάδα — δηλαδή 17 ώρες πάνω από το συμβατικό ωράριο και 9 ώρες πάνω από το νόμιμο όριο των 48 ωρών.
Το φαινόμενο δεν είναι περιθωριακό αλλά δομικό. Πάνω από το 70% ξεπερνά το όριο, ένας στους πέντε εργάζεται πάνω από 70 ώρες και ένας στους δέκα πάνω από 80 ώρες εβδομαδιαίως.
Εφημερίες 24 ωρών και απλήρωτη εργασία
Η καθημερινότητα των νέων γιατρών χαρακτηρίζεται από συνεχή υπέρβαση των ορίων ασφαλούς εργασίας.
Σχεδόν:
62% κάνουν 24ωρες εφημερίες
73% δουλεύουν νυχτερινές βάρδιες
88% πραγματοποιούν υπερωρίες
69% από αυτές παραμένουν απλήρωτες
Οι ίδιοι δηλώνουν κατά μέσο όρο μόλις 6 ημέρες ανάπαυσης τον μήνα, ενώ το 35% δεν έλαβε την ελάχιστη ετήσια άδεια τεσσάρων εβδομάδων.
Ελλάδα: από τα πιο σκληρά προφίλ στην Ευρώπη
Η εικόνα γίνεται ακόμη πιο έντονη σε ορισμένες χώρες. Στην Ελλάδα καταγράφεται ο υψηλότερος μέσος χρόνος εργασίας: 72 ώρες την εβδομάδα.
Σχεδόν όλοι οι νέοι γιατροί κάνουν 24ωρες εφημερίες και νυχτερινές βάρδιες, με ανάπαυση μόλις 4 ημέρες τον μήνα — ένα από τα πιο επιβαρυμένα προφίλ της Ευρώπης.
Επιπτώσεις στην υγεία και στην περίθαλψη
Η υπερεργασία δεν επηρεάζει μόνο τους γιατρούς αλλά και τους ασθενείς.
Η μελέτη επιβεβαιώνει ότι εργασία άνω των 48 ωρών εβδομαδιαίως αυξάνει:
καρδιαγγειακό κίνδυνο
κατάθλιψη και άγχος
burnout και επαγγελματική εξουθένωση
Παράλληλα, οι εφημερίες άνω των 24 ωρών και η στέρηση ύπνου αυξάνουν σημαντικά τα ιατρικά λάθη, τα ανεπιθύμητα συμβάντα και τα εργατικά ατυχήματα.
Η κόπωση υπονομεύει τη λήψη αποφάσεων και την προσοχή — δηλαδή τις βασικές δεξιότητες της ιατρικής πράξης.
Μόλις 4 ημέρες ανάπαυσης τον μήνα
Η εικόνα είναι εξίσου ανησυχητική σε ό,τι αφορά την ξεκούραση. Οι ειδικευόμενοι στην Ελλάδα δηλώνουν ότι διαθέτουν κατά μέσο όρο μόλις τέσσερις ημέρες ανάπαυσης τον μήνα, επίσης η χειρότερη επίδοση στην Ευρώπη, μαζί με τη Μάλτα. Σε πρακτικό επίπεδο, αυτό μεταφράζεται σε συνεχόμενες εβδομάδες εντατικής εξαήμερης εργασίας με ελάχιστα διαλείμματα αποφόρτισης.
Παρότι η συντριπτική πλειονότητα δηλώνει ότι λαμβάνει τις τέσσερις εβδομάδες ετήσιας άδειας που προβλέπει ο νόμος, η τυπική χορήγηση άδειας δεν φαίνεται να αντισταθμίζει την καθημερινή και χρόνια κόπωση που προκαλούν εβδομάδες 70 και πλέον ωρών εργασίας και αλλεπάλληλες 24ωρες εφημερίες.
Η εξουθένωση δεν προκύπτει από μια μεμονωμένη περίοδο πίεσης, αλλά από μια σταθερή συνθήκη υπερεργασίας. Είναι άλλωστε χαρακτηριστικό ότι το 43% των ειδικευόμενων στην Ελλάδα, δηλώνει ότι δεν έχει καν ούτε μια μέρα ρεπό τηνν εβδομάδα. Aντιθέτως, σε Ολλανδία, Εσθονία και Σουηδία, ο μέσος όρος των ημερών ανάπαυσης είναι 8 με 9 το μήνα, όσο δηλαδή ο τυπικός χρόνος που προβλέπεται για όσους δουλεύουν πενθήμερο.
Στα τάρταρα η εργασιακή ικανοποίηση
Οι περισσότεροι συμμετέχοντες στην ελληνική ομάδα της μελέτης είναι περίπου 30 ετών, στα πρώτα χρόνια της ειδικότητάς τους. Η ελαφρά υπεροχή των γυναικών (54%) αντανακλά τη σύγχρονη σύνθεση του ιατρικού δυναμικού. Πρόκειται για τη γενιά που καλείται να στελεχώσει το σύστημα υγείας τα επόμενα χρόνια, αλλά ξεκινά την επαγγελματική της πορεία σε συνθήκες που δοκιμάζουν τα σωματικά και ψυχικά της όρια.
Οι Έλληνες ειδικευόμενοι έχουν τη χαμηλότερη εργασιακή ικανοποίηση σε πανευρωπαϊκό επίπεδο, μετά τη Μάλτα, με σχεδόν επτά στους δέκα να δηλώνουν δυσαρεστημένοι ως πολύ δυσαρεστημένοι από την ισορροπία επαγγελματικής και προσωπικής ζωής. Οι χειρουργικές και κλινικές ειδικότητες είναι οι πλέον επιβαρυμένες, ενώ σε λίγο καλύτερη θέση βρίσκονται όσοι ασκούν ιατρική στην κοινότητα.
Ζήτημα δημόσιας υγείας
Σε μια χώρα που ήδη αντιμετωπίζει μαζική μετανάστευση νέων γιατρών και δυσκολία στελέχωσης κρίσιμων τμημάτων, τα ευρήματα λειτουργούν ως καμπανάκι για τη βιωσιμότητα του συστήματος υγείας. Η διαρκής υπερεργασία εντείνει την εξουθένωση, η εξουθένωση ενισχύει την αποχώρηση, και η αποχώρηση επιβαρύνει ακόμη περισσότερο όσους παραμένουν.
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο προβλέπεται έλλειψη εκατοντάδων χιλιάδων γιατρών έως το 2030· χώρες όπως η Ελλάδα, που ήδη αντιμετωπίζουν «διαρροή εγκεφάλων», κινδυνεύουν δυσανάλογα.
Παράλληλα, η ποιότητα της εκπαίδευσης υποβαθμίζεται όταν ο χρόνος καταναλώνεται κυρίως σε παροχή υπηρεσιών υπό πίεση, χωρίς επαρκή εποπτεία και εκπαιδευτικό περιεχόμενο.
Έλλειψη γιατρών: ένας φαύλος κύκλος
Η υπερεργασία οδηγεί σε δυσαρέσκεια και αποχώρηση από το επάγγελμα. Περισσότεροι από τους μισούς νέους γιατρούς δηλώνουν μη ικανοποιημένοι από την εργασία τους, ενώ η ισορροπία προσωπικής ζωής αποτελεί το μεγαλύτερο πρόβλημα.
Η συνέπεια είναι ευρύτερη: αν δεν συγκρατηθούν οι νέοι γιατροί, η Ευρώπη αναμένεται να αντιμετωπίσει έλλειμμα 600.000 ιατρών έως το 2030.
Έτσι δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος — λιγότερο προσωπικό σημαίνει περισσότερη υπερεργασία για όσους μένουν.
Νόμοι υπάρχουν — εφαρμογή όχι
Η Ευρωπαϊκή Οδηγία για τον Χρόνο Εργασίας προβλέπει:
48 ώρες εβδομαδιαίως
11 ώρες ημερήσιας ανάπαυσης
εβδομαδιαίο ρεπό
4 εβδομάδες άδειας
Ωστόσο, το 77% των χωρών δεν εφαρμόζει στην πράξη την οδηγία.
Οι ερευνητές τονίζουν ότι η μη συμμόρφωση δεν αποτελεί απλώς εργασιακό ζήτημα αλλά πρόβλημα ασφάλειας ασθενών και κράτους δικαίου.
Τι προτείνουν οι ειδικοί
Η μελέτη ζητά επείγουσες παρεμβάσεις:
κατάργηση 24ωρων εφημεριών
ψηφιακή καταγραφή ωραρίου
σύνδεση χρηματοδότησης νοσοκομείων με τήρηση κανόνων
αύξηση προσωπικού
Ο στόχος δεν είναι μόνο η προστασία των γιατρών αλλά η ασφάλεια των ασθενών και η βιωσιμότητα των συστημάτων υγείας.
Η ευρωπαϊκή υγειονομική περίθαλψη λειτουργεί σε μεγάλο βαθμό χάρη στην υπερεργασία των νέων γιατρών.
Όμως η εξάντληση δεν αποτελεί βιώσιμο μοντέλο. Η μελέτη καταλήγει ότι η τήρηση των ορίων εργασίας αποτελεί προϋπόθεση ποιότητας φροντίδας — όχι εργασιακό προνόμιο.
Αν δεν αλλάξει το σύστημα, το πρόβλημα δεν θα είναι μόνο η επαγγελματική εξουθένωση. Θα είναι η ίδια η ικανότητα των ευρωπαϊκών συστημάτων υγείας να λειτουργήσουν.
Επιστήμονες εντόπισαν ισχυρά αντισώματα στο αίμα παιδιάτρων που προστατεύουν πολύ αποτελεσματικότερα από τον RSV σε σχέση με τις σημερινές θεραπείες. Τα ευρήματα ανοίγουν τον δρόμο για νέες προληπτικές ενέσεις σε βρέφη και παιδιά, με ευρύτερη κάλυψη στελεχών και πιθανή προστασία από πολλούς αναπνευστικούς ιούς.
Η έκθεση των παιδιάτρων σε αναπνευστικούς ιούς φαίνεται ότι μετατρέπεται σε θεραπευτικό «όπλο». Νέα μελέτη δείχνει πως αντισώματα που απομονώθηκαν από το αίμα τους προστατεύουν έως και 25 φορές καλύτερα από τον RSV σε σύγκριση με υπάρχουσες θεραπείες και ενδέχεται να αποτελέσουν νέα προληπτική στρατηγική για βρέφη και παιδιά.
Ενα απροσδόκητο βιολογικό απόθεμα ανοσίας
Ερευνητές στράφηκαν σε μια ασυνήθιστη πηγή για την ανάπτυξη θεραπειών έναντι των συχνών παιδικών λοιμώξεων: το αίμα παιδιάτρων. Η καθημερινή, πολυετής έκθεσή τους σε αναπνευστικούς ιούς φαίνεται ότι δημιουργεί ένα ιδιαίτερα ισχυρό ανοσολογικό προφίλ.
Ο ιός RSV μολύνει σχεδόν όλα τα παιδιά πριν από την ηλικία των 2 ετών και σε ορισμένες περιπτώσεις προκαλεί σοβαρή αναπνευστική δυσχέρεια. Παρότι υπάρχουν προληπτικές αντισωματικές θεραπείες, καλύπτουν μόνο μέρος των στελεχών. Η ανάγκη για ευρύτερη προστασία παραμένει σημαντική.
Τι έδειξε η μελέτη
Ερευνητική ομάδα από το Παιδιατρικό Νοσοκομείο του Πανεπιστημίου Chongqing ανέλυσε δείγματα αίματος 10 παιδιάτρων με πάνω από δέκα χρόνια κλινικής εμπειρίας. Από τα ανοσοκύτταρά τους εντοπίστηκαν 56 ισχυρά αντισώματα έναντι του RSV.
Στη συνέχεια δημιουργήθηκαν εργαστηριακά αντίγραφα και δοκιμάστηκαν:
Τρία εμφάνισαν έντονη δράση σε μεγάλο εύρος στελεχών RSV
Ένα εξουδετέρωσε και τον ανθρώπινο μεταπνευμοϊό (συχνό αίτιο κρυολογήματος)
Σε πειράματα σε ποντίκια και αρουραίους απέτρεψαν πλήρως την εμφάνιση συμπτωμάτων
Η αποτελεσματικότητα αποδείχθηκε έως και 25 φορές υψηλότερη από τα υπάρχοντα αντισώματα nirsevimab και clesrovimab.
Γιατί τα αντισώματα των παιδιάτρων είναι ισχυρότερα
Η μακροχρόνια επαναλαμβανόμενη έκθεση σε διαφορετικά στελέχη φαίνεται ότι «εκπαιδεύει» το ανοσοποιητικό. Με την πάροδο των ετών, οι παιδίατροι εμφανίζουν λιγότερες λοιμώξεις, ένδειξη ανάπτυξης ευρείας ανοσίας.
Οι επιστήμονες θεωρούν ότι η φυσική αυτή ανοσολογική εμπειρία οδηγεί σε αντισώματα με μεγαλύτερη διασταυρούμενη προστασία — κάτι που οι συμβατικές θεραπείες δεν πετυχαίνουν εύκολα.
Πιθανές εφαρμογές στην πρόληψη
Σήμερα υπάρχουν δύο βασικές στρατηγικές προστασίας βρεφών:
εμβολιασμός κατά την εγκυμοσύνη
ένεση μονοκλωνικών αντισωμάτων μετά τη γέννηση
Ωστόσο καμία δεν καλύπτει όλα τα στελέχη RSV και δεν υπάρχει εγκεκριμένη θεραπεία για τον ανθρώπινο μεταπνευμοϊό. Τα νέα αντισώματα ενδέχεται να λειτουργήσουν ως ευρέος φάσματος προληπτική παρέμβαση.
Οι ερευνητές προτείνουν κλινικές δοκιμές σε ανθρώπους, καθώς τα προκλινικά δεδομένα δείχνουν πλήρη αναστολή της νόσου.
Τι σημαίνει για τη δημόσια υγεία
Αν επιβεβαιωθούν τα αποτελέσματα, θα μπορούσε να αλλάξει η προληπτική παιδιατρική ιατρική:
λιγότερες νοσηλείες βρεφών
προστασία από πολλαπλούς ιούς με μία θεραπεία
πιθανή μείωση χρήσης αντιβιοτικών και επιπλοκών
Η ιδέα αξιοποίησης της «επαγγελματικής ανοσίας» των γιατρών ανοίγει και νέα πεδία βιοϊατρικής έρευνας.
Το Εργαστήριο Μελέτης Ιατρικού Δικαίου και Βιοηθικής του ΑριστοτελείουΠανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (ΑΠΘ) διοργανώνει το 11ο Διεθνές Θερινό Σχολείο Ιατρικού Δικαίου και Βιοηθικής με θέμα:
“DIGITAL TECHNOLOGY, AI AND HEALTHCARE”.
Στο Θερινό Σχολείο, το οποίο θα διεξαχθεί στην αγγλική γλώσσα, θα διδάξουν μέλη ΔΕΠ και διδάκτορες-ισσες του ΑΠΘ και άλλων πανεπιστημιακών ιδρυμάτων της Ελλάδας και του εξωτερικού, καθώς και εξειδικευμένοι και εξειδικευμένες νομικοί και ιατροί.
Το Θερινό Σχολείο θα λάβει χώρα από τις 5 έως 10 Ιουλίου 2026 υβριδικά (με φυσική παρουσία και διαδικτυακά) και σε αυτό μπορούν να συμμετέχουν νομικοί, επαγγελματίες υγείας και φοιτήτριες/φοιτητές όλων των επιπέδων (προπτυχιακοί-ες, μεταπτυχιακοί-ες, διδακτορικοί-ές και μεταδιδακτορικοί-ές).
Την αφίσα του Σχολείου μπορείτε να τη δείτε εδώ και το πρόγραμμα με τους ομιλητές και τις ομιλήτριες εδώ.
Οι διαλέξεις θα λάβουν χώρα στη Νομική Σχολή ΑΠΘ. Το κόστος συμμετοχής ανέρχεται στο ποσό των 100 ευρώ για φοιτητές-τριες όλων των επιπέδων και 150 ευρώ για τους και τις νομικούς και τους και τις επαγγελματίες υγείας για δηλώσεις συμμετοχής έως τις 30 Απριλίου 2026 (early bird) και στο ποσό των 130 ευρώ και 180 ευρώ αντίστοιχα έως τις 31 Μαΐου 2026 (καταληκτική ημερομηνία). Στα ποσά αυτά δεν περιλαμβάνονται τα έξοδα διαμονής και διατροφής, καθώς και η συμμετοχή σε τυχόν παράλληλες δραστηριότητες.
Μετά την ολοκλήρωση του θερινού σχολείου, θα χορηγηθούν βεβαιώσεις παρακολούθησης σε όσους παρακολούθησαν εξασφαλίζοντας τη χορήγηση διδακτικών μονάδων (ECTS) στους συμμετέχοντες.
Συμπεράσματα από την πρώτη ολοκληρωμένη μελέτη για την Ενιαία Υγεία στην Ελλάδα Την πρώτη ολοκληρωμένη Μελέτη για την Ενιαία Υγεία στην Ελλάδα παρουσίασαν σήμερα οι Γιάννης Τούντας, Μαρία Λινού, Δημοσθένης Σαρηγιάννης και Θωμάς Μπαρτζάνας σε Συνέντευξη Τύπου που πραγματοποιήθηκε σε κεντρικό ξενοδοχείο της Αθήνας, με την υποστήριξη της MSD Ελλάδος. Η μελέτη -που βρίσκεται υπό έκδοση- εκπονήθηκε από το Ινστιτούτο Κοινωνικής και Προληπτικής Ιατρικής (ΙΚΠΙ) για την MSD Ελλάδος και αναδεικνύει την ανάγκη χάραξης μιας Εθνικής Στρατηγικής Ενιαίας Υγείας, στη βάση της διατομεακής συνεργασίας, της πρόληψης και της επιστημονικής τεκμηρίωσης, με στόχο την προστασία της υγείας των ανθρώπων, των ζώων και του περιβάλλοντος, ως ενιαίο και αλληλένδετο σύστημα. Τα ευρήματα της μελέτης επιβεβαιώνουν με σαφήνεια ότι οι σύγχρονες υγειονομικές προκλήσεις δεν μπορούν πλέον να αντιμετωπιστούν αποσπασματικά, αλλά απαιτούν μια ολοκληρωμένη και ολιστική προσέγγιση, όπως αυτή της Ενιαίας Υγείας. Ενδεικτικά:70-90% του κινδύνου εμφάνισης χρόνιων νοσημάτων αποδίδεται σε περιβαλλοντικούς παράγοντες. 75% των λοιμωδών νοσημάτων είναι ζωονόσοι. Πάνω από 1 δισ. άνθρωποι προσβάλλονται ετησίως από ζωονόσους, με περισσότερους από 2 εκατ. θανάτους. 20% των καρκίνων σχετίζεται με τη διατροφή. Η COVID-19 προκάλεσε συρρίκνωση της παγκόσμιας οικονομίας κατά 4,3% το 2020. Η COVID-19 αποτέλεσε την 3η αιτία θανάτου στην ΕΕ το 2021. Τουλάχιστον 15% της θνησιμότητας στην Ευρώπη οφείλεται σε περιβαλλοντικούς παράγοντες. Η κλιματική αλλαγή αναμένεται να προκαλέσει 250.000 επιπλέον θανάτους ετησίως (2030-2050). Η μικροβιακή αντοχή (AMR) αναγνωρίζεται ως «σιωπηλή πανδημία». Περισσότερο από 1 εκατομμύριο είδη απειλούνται με εξαφάνιση. Πάνω από 70% των λοιμωδών νοσημάτων προέρχονται από την άγρια πανίδα. Στο πλαίσιο αυτό, η συντακτική ομάδα της μελέτης διαμόρφωσε ένα συνεκτικό και εφαρμόσιμο σύνολο προτάσεων πολιτικής, το οποίο συγκροτεί έναν ολοκληρωμένο οδικό χάρτη για τη θεσμική ενίσχυση και την αποτελεσματική εφαρμογή της προσέγγισης της Ενιαίας Υγείας στη χώρα μας. Προτάσεις πολιτικής για την Ενιαία Υγεία Στην κορυφή των προτεραιοτήτων τίθεται η διαμόρφωση εθνικής στρατηγικής για την Ενιαία Υγεία, με σαφές θεσμικό πλαίσιο, εξασφαλισμένη χρηματοδότηση και σταθερούς μηχανισμούς διακυβέρνησης. Παράλληλα, υπογραμμίζεται η ανάγκη ενίσχυσης της συνεργασίας μεταξύ υπουργείων, επιστημονικών φορέων και τοπικής αυτοδιοίκησης, ώστε η Ενιαία Υγεία να ενσωματωθεί οριζόντια σε όλες τις δημόσιες πολιτικές. Κρίσιμο πυλώνα αποτελεί και η συστηματική εκπαίδευση επαγγελματιών υγείας, διοίκησης και δημόσιων λειτουργών, με στόχο την καλλιέργεια κοινής αντίληψης και κουλτούρας πρόληψης. Σε επίπεδο δημόσιας υγείας, η μελέτη προτείνει την ανάπτυξη σύγχρονων ψηφιακών εργαλείων για την παρακολούθηση κρίσιμων υγειονομικών δεικτών, την αναβάθμιση της επιδημιολογικής επιτήρησης, καθώς και στοχευμένες εκστρατείες ενημέρωσης των πολιτών για περιβαλλοντικούς και συμπεριφορικούς κινδύνους, με στόχο την ενίσχυση της πρόληψης και της έγκαιρης παρέμβασης. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στο περιβάλλον και την κλιματική κρίση. Τέλος, στον τομέα της ζωικής υγείας, η μελέτη εισηγείται την αναβάθμιση των συστημάτων ελέγχου ζωονόσων.
Σημαντική ευρωπαϊκή διάκριση για Ελληνική κοινοπραξία Μια σημαντική επιτυχία για την Ελλάδα και το Eλληνικό οικοσύστημα ψηφιακών δεδομένων υγείας αποτελεί η επιλογή Ελληνικής κοινοπραξίας στο νέο Framework Contract των οργανισμών ΕΜΑ (European Medicines Association) και ECDC (European Centre for Disease Prevention and Control), μετά από ιδιαίτερα ανταγωνιστικό διεθνή διαγωνισμό. Η ελληνική κοινοπραξία, με επικεφαλής τη MYO Health (myohealth.eu) και με τη συμμετοχή του Πανεπιστημίου Πατρών, του Ιδρύματος Ιατροβιολογικών Ερευνών της Ακαδημίας Αθηνών (ΙΙΒΕΑΑ) και της Ιταλικής εταιρίας εφαρμογών τεχνητής νοημοσύνης στην υγεία Agora Labs (agoralabs.eu), συγκαταλέγεται πλέον μεταξύ των δέκα αναδόχων που επιλέχθηκαν σε πανευρωπαϊκό επίπεδο για την υποστήριξη του EMA και του ECDC στην υλοποίηση φαρμακοεπιδημιολογικών μελετών και στην επέκταση της υποδομής δεδομένωv πραγματικού κόσμου (RWD) στην Ευρώπη τα επόμενα τέσσερα χρόνια. Η MYO Health δραστηριοποιείται από το 2004 στη συλλογή και ανάλυση Real- World Evidence (RWE),στα οικονομικά της υγείας και στην αξιολόγηση καινοτόμων ιατρικών τεχνολογιών, με πελατολόγιο που περιλαμβάνει πολυεθνικές φαρμακευτικές εταιρίες, κυβερνητικούς οργανισμούς και ευρωπαϊκούς θεσμούς, συμπεριλαμβανομένου του European Innovation Fund. Η ιταλική Agora Labs έχει αναπτύξει και διαθέτει καινοτόμο τεχνολογία ανωνυμοποίησης δεδομένων υγείας με τεχνητή νοημοσύνη, ενώ το Πανεπιστήμιο Πατρών και το ΙΙΒΕΑΑ διεξάγουν υψηλού ακαδημαϊκού επιπέδου και διεθνώς αναγνωρισμένη βιοϊατρική έρευνα. Το συγκεκριμένο έργο-πλαίσιο των οργανισμών ΕΜΑ και ECDC αποτελεί το βασικό εργαλείο της ευρωπαϊκής στρατηγικής για την αξιοποίηση δεδομένων υγείας μεγάλης κλίμακας και έχει ως στόχο την επέκταση της υποδομής που αναπτύχθηκε μέσω του DARWIN EU®, της εμβληματικής πρωτοβουλίας του EMA για τη δημιουργία ενός πανευρωπαϊκού δικτύου πρόσβασης και ανάλυσης δεδομένων πραγματικού κόσμου. Τι θα εκπονείται μέσω του νέου έργου-πλαισίου Μέσω του νέου αυτού έργου-πλαισίου, δεν θα υλοποιούνται μόνο μελέτες, αλλά θα επεκτείνεται και η δυνατότητα πρόσβασης, διασύνδεσης και αξιοποίησης δεδομένων υγείας από πολλαπλές ευρωπαϊκές πηγές, συμβάλλοντας στην ανάπτυξη της ευρωπαϊκής υποδομής δεδομένων και στη δημιουργία ενός πιο ισχυρού και διασυνδεδεμένου οικοσυστήματος για την υποστήριξη της έρευνας και των ρυθμιστικών αποφάσεων. «Η επιλογή της Ελληνικής κοινοπραξίας μεταξύ των δέκα αναδόχων του EMA και του ECDC αποτελεί σημαντική αναγνώριση της επιστημονικής και τεχνολογικής δυναμικής που έχει αναπτυχθεί στη χώρα μας στον τομέα των ψηφιακών δεδομένων υγείας. Η ΜΥΟ Ηealth έχει επενδύσει σημαντικά τα τελευταία χρόνια σε τεχνολογίες που ενισχύουν την έρευνα σε μεγάλες βάσεις δεδομένων υγείας με τρόπο απόλυτα συμβατό με τoν κανονισμό GDPR.Η συμμετοχή της κοινοπραξίας μας σε αυτό το έργο-σταθμό είναι σημαντική αναγνώριση της ικανότητας μας να υλοποιούμε μελέτες σε μεγάλα δεδομένα πραγματικού κόσμου από πολλές χώρες κάθε φορά, χρησιμοποιώντας ιδιαίτερα αξιόπιστες, ιδιόκτητες ψηφιακές τεχνολογίες», δήλωσε η Δρ. Μυρσίνη Ουζουνέλλη, CEO της MYO Health Policy Advisors.
Τα δυσοίωνα ευρήματα μίας έρευνας για την ενιαία προσέγγιση για την υγεία παγκοσμίως και στην Ελλάδα είναι εξαιρετικά διδακτικά για τον τρόπο με τον οποίο η διατροφή, το περιβάλλον, η κλιματική αλλαγή, η ατμοσφαιρική ρύπανση, οι καύσωνες, οι πλημμύρες, οι αλλαγές στο κτηνοτροφικό κεφάλαιο της χώρας αλληλεπιδρούν με την υγεία των ανθρώπων και των ζώων.
Η συνέργεια του Ινστιτούτου Κοινωνικής και Προληπτικής Ιατρικής (ΙΚΠΙ) με διευθυντή τον ομότιμο καθηγητή Κοινωνικής και προληπτικής ιατρικής ΕΚΠΑ και συντονιστή της μελέτης, Γιάννη Τούντα, με το Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών, με πρόεδρο τον καθηγητή Δημοσθένη Σαρηγιάννη, την Ελληνική Κτηνιατρική Εταιρεία με πρόεδρο την διδάκτορα κτηνιατρικής Μαρία Λινού και το Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών με επικεφαλής τον καθηγητή και αντιπρύτανη Έρευνας Οικονομικών και Ανάπτυξης Θωμά Μπαρτζάνα, αποκαλύπτει ανησυχητικά ευρήματα τα οποία πρέπει να ληφθούν υπόψη για την βελτίωση της ευημερίας του πληθυσμού και την βιώσιμη θωράκιση της χώρας έναντι των κινδύνων που επιτάσσει η κλιματική αλλαγή για την δημόσια υγεία, το ζωικό κεφάλαιο και το περιβάλλον.
Τα ζώα κρυφός κρίκος στην αλυσίδα της μικροβιακής αντοχής
Παγκοσμίως 2,2 εκατομμύρια άνθρωποι πεθαίνουν από λοιμώδεις ζωονόσους ετησίως, με τις κοινωνικές ανισότητες και τις ανισότητες στην υγεία να διευρύνονται λόγω της κλιματικής αλλαγής. Ταυτόχρονα, τα ζώα συντροφιάς και τα παραγωγικά αποτελούν έναν κρυφό κρίκο στην αλυσίδα μετάδοσης της μικροβιακής αντοχής η οποία αποτελεί την νέα πανδημία της εποχής μας. Την ίδια ώρα η υποβάθμιση της ατμόσφαιρας, η ρύπανση, η ζέστη, οι πλημμύρες, τα ακραία καιρικά φαινόμενα επιβαρύνουν κυρίως τους πιο ευάλωτους και διευρύνουν τις ανισότητες.
15η σε προσδόκιμο επιβίωσης η Ελλάδα στην ευρωπαΐκή ένωση
Η Ελλάδα σήμερα κατέχει την 15η θέση στην Ευρωπαϊκή Ένωση σε προσδόκιμο επιβίωσης με 81 έτη την ώρα που πριν από 35 χρόνια ήταν 3η στην ΕΕ. Το ότι είμαστε αυτή τη στιγμή κοντά στο μέσο όρο στην ευρωπαϊκή ένωση δεν πρέπει να αποτελεί παρηγοριά καθώς ισοδυναμεί με κατρακύλα από την τρίτη θέση που είχαμε στο παρελθόν με τα καρδιαγγειακά νοσήματα, τις νεοπλασίες, τους καρκίνους και τα αναπνευστικά νοσήματα μαζί με τις λοιμώξεις να συνιστούν την κύρια αιτία θανάτου όπως εξηγεί ο καθηγητής Γιάννης Τούντας.
Παχυσαρκία η μεγαλύτερη πρόκληση για τη χώρα μας
Αναφορικά με το φορτίο νοσηρότητας, η μεγαλύτερη πρόκληση αυτή τη στιγμή για τη χώρα μας είναι η παχυσαρκία καθώς οι ελληνίδες, οι έλληνες και τα παιδιά είναι δεύτεροι σε παχυσαρκία στην ΕΕ. Από το 1980 και μετά, αυξήθηκαν πολύ τα νεοπλάσματα με το 20% των καρκίνων να οφείλονται σε ανθυγιεινή διατροφή. Επίσης αυξήθηκαν τα αναπνευστικά νοσήματα και οι λοιμώξεις.
Τα ζώα της άγριας πανίδας προκαλούν τις περισσότερες ζωονόσους
Η συμμετοχή των ζώων της άγριας πανίδας στις ζωονόσους που πλήττουν την υγεία μας- όπως ήτανε και η πανδημία του κορονοϊού- είναι μεγάλη. Ανέρχεται στο 75% όπως εξηγεί η διδάκτωρ της κτηνιατρικής σχολής και πρόεδρος της Ελληνικής Κτηνιατρικής Εταιρείας, Μαρία Λινού. Ο κόσμος και η χώρα μας γνώρισαν επιδημικές εξάρσεις και πανδημίες, όπως τη γρίπη των πτηνών το 2004, την γρίπη των χοίρων το 2009, το αναπνευστικό σύνδρομο της Μέσης Ανατολής το 2012, την επιδημική έξαρση του ιού Ζίκα το 2016 και την πανδημία του κορονοϊού το 2019
Οι επιδημικές εξάρσεις και οι ζωονόσοι που μπορεί να μεταδίδονται στον άνθρωπο μπορεί και όχι όπως είναι η ευλογιά των αμνοεριφίων δεν επηρεάζουν μόνο την ανθρώπινη υγεία αλλά και την παγκόσμια οικονομία, καθώς το 40% της παγκόσμιας οικονομίας στηρίζεται στα παραγωγικά ζώα και ένας στους πέντε ανθρώπους στον πλανήτη και στην Ελλάδα ζει απασχολούμενος με παραγωγικά ζώα.
«Για κάθε δύο εμβολιασμένες αγελάδες στον πλανήτη έναντι λοιμωδών νοσημάτων ένας άνθρωπος αποφεύγει την πείνα» επισημαίνει η διδάκτωρ κτηνιατρικής Σχολής Μαρία Λινού, δίνοντας ένα παράδειγμα του πως το κεφάλαιο των παραγωγικών ζώων επηρεάζει τους λιμούς, την οικονομία και τις κοινωνικές ισορροπίες.
60 εκατομμύρια ζώα συντροφιάς στην Ευρώπη
Συνολικά στην Ευρώπη ζουν περίπου 60 εκατ. ζώα συντροφιάς ενώ μία έρευνα που έκανε η Ελληνική Κτηνιατρική Εταιρεία το 2022 έδειξε τουλάχιστον το 43% των Ελλήνων συμβιώνει τουλάχιστον με ένα ζώο συντροφιάς, ποσοστό που εκτιμάται ότι έχει ανέβει μετά την πανδημία.
Εκτός από τα παραγωγικά ζώα και τα ζώα συντροφιάς, υπάρχει και η άγρια πανίδα που αντιστοιχεί στο 25% των ζώων στον πλανήτη, με 1 εκατομμύριο είδη άγριων ζώων να απειλούνται από εξαφάνιση. Περίπου επτά στις 10 λοιμώδεις νόσους προέρχονται από τα είδη της άγριας πανίδας καθώς αυτή η «δεξαμενή» αποτελεί ένα δυναμικό ρεζερβουάρ όπου γίνονται συνεχώς νέες μεταλλάξεις με αποτέλεσμα ένα παθογόνο να αναδύεται πιο επικίνδυνο για τον άνθρωπο.
Μέσω της αλληλεπίδρασης τους, τα ζώα συμβάλλουν ως κρυφός κρίκος στην πανδημία της μικροβιακής αντοχής και για τον περιορισμό της αναμένεται να επεκταθεί το μετρό της ηλεκτρονικής συνταγογράφησης για τα φάρμακα που σήμερα ισχύει μόνο για τα παραγωγικά ζώα. Όσοι έχουν ζώο συντροφιάς, που θα χρειαστεί αντιβίωση θα πρέπει να έχουν χειρόγραφη συνταγή του κτηνιάτρου καθώς ακόμα δεν υπάρχει ηλεκτρονική συνταγογράφηση για τα κατοικίδια και τα αδέσποτα.
Η κλιματική αλλαγή επιδεινώνει δραματικά τις ανισότητες στην υγεία
Η αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής και οι τεράστιες επιπτώσεις της στην υγεία και την καθημερινότητα αποτελούν αντικείμενο του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών, με τον πρόεδρο του καθηγητή περιβαλλοντική Μηχανικής Δημοσθένη Σαρηγιάννη να εξηγεί η αύξηση της θερμοκρασίας, οι καύσωνες, οι πυρκαγιές, ο καπνός, η ατμοσφαιρική ρύπανση, και πλημμύρες έχουν βαρύ αποτύπωμα στην υγεία και το περιβάλλον.
Οι πυρκαγιές του 2007 στην Ηλεία, του 2018 στο Μάτι του 2021 στην Εύβοια και του 2023 στη Βαρυμπόμπη αύξησαν σε σημαντικά επίπεδα τις καρκινογόνες διοξίνες και τα μικροσωματίδια PM 2,5 και PM 10 στην ατμόσφαιρα, προκαλώντας μεγάλη αύξηση στην χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια (ΧΑΠ) και εξάρσεις στις καρδιοπάθειες και την ψυχική υγεία, με την κλιματική αλλαγή να διευρύνει τις ανισότητες στην υγεία, πλήττοντας τους πιο ανίσχυρους.
Ακόμα πιο καταλυτική είναι η επίδραση του νερού δηλαδή οι πλημμύρες όπου υπάρχει πιθανότητα μόλυνσης του πόσιμου δικτύου και καταγράφεται μεγάλη αύξηση των κρουσμάτων από ιούς που μπορούν να μεταδοθούν με «διαβιβαστές» τα κουνούπια για παράδειγμα, του ιού Ζίκα, του ιού του δυτικού Νείλου και του ιού Τσικανγκούγια, ενώ επεκτείνουν και την ατμοσφαιρική ρύπανση.
Η σταδιακή αύξηση της θερμοκρασίας με επέκταση των ημερών και των γεωγραφικών περιοχών όπου καταγράφονται θερμοκρασίες άνω των 45 ° C για πολλές ημέρες ενισχύει τα επεισόδια όζοντος (Ο3) ενώ μαζί με τις πυρκαγιές αυτά συνδράμουν στο να αυξηθούν πολύ τα μικροσωματίδια αιθάλης στην ατμόσφαιρα τα οποία προκαλούν καρκίνους και καρδιαγγειακά νοσήματα, ενώ επιδεινώνουν τα αναπνευστικά νοσήματα.
Ένα κράτος προκειμένου να θωρακιστεί θα πρέπει να δει ποιοι κινδυνεύουν περισσότερα για να κάνει πιο δίκαιες παρεμβάσεις και οι πιο ευάλωτοι περιλαμβάνουν τους ασθενείς ΧΑΠ, καρδιαγγειακά νοσήματα, ανθρώπους ευαίσθητους στο θερμικό στρες, άτομα με παχυσαρκία, ασθενείς με άσθμα, άτομα με αλλεργίες και ανθρώπους με αναπτυξιακές διαταραχές οι οποίοι δεν μπορούν να αντιληφθούν ότι θα πρέπει για παράδειγμα να περιορίσουν την κινητικότητα τους για να μην εκτεθούν πχ σε καπνό.
Τα μεγάλα προβλήματα που έχουν προκληθεί στο οδικό δίκτυο της περιφέρειας τις τελευταίες μέρες για παράδειγμα στα Τζουμέρκα, οι κατολισθήσεις που έγιναν, οι δρόμοι και τα γεφύρια που γκρεμίστηκαν, οι οικισμοί που αποκόπηκαν, δείχνουν ότι ένα μεγάλο μέρος των υποδομών της χώρας μας δεν ήταν καθόλου θωρακισμένο για το πως θα είναι από δω και πέρα οι βροχές οι οποίες δεν θα θυμίζουν ψιχάλες αλλά θα έχουν μεγάλους όγκους νερού που θα πέφτει σε μικρό χρονικό διάστημα.
«Το κράτος θα πρέπει να αποφασίσει αν θα δράσει πυροσβεστικά ή προληπτικά θωρακίζοντας και ενισχύοντας τις υποδομές ώστε να αντέξουν σε ένα εξελισσόμενο φαινόμενο κλιματικής αλλαγής που δεν έχει γυρισμό.
Η κτηνοτροφία συμμετέχει κατά 58% στα αέρια θερμοκήπιο υπερτασικούς
Τέλος από το γεωπονικό πανεπιστήμιο Αθηνών ο καθηγητής και αντιπρύτανης Θωμάς Μπαρτζάνας καταγράφει τη συμμετοχή της κτηνοτροφίας στην περιβαλλοντική υποβάθμιση: η κτηνοτροφία συμμετέχει στα αέρια του θερμοκηπίου κατά 58% και κατά 31% στην μόλυνση του εδάφους με κοπριά και χημικά λιπάσματα, ενώ προκαλεί το 11% στην αλλαγή της χρήσης γης.
Οι προβλέψεις για το μέλλον είναι δυσοίωνες και έχουν ληφθεί κάποιες σοβαρές αποφάσεις στην Ευρώπη για το τι πρέπει να κάνουμε έως το 2050 σε ό,τι αφορά την πράσινη μετάβαση, την διακοπή της υπερεκμετάλλευσης πόρων όπως η σπατάλη νερού κι άλλα ζητήματα καθώς έχει καταγραφεί ότι η ανάγκη για πρωτεΐνες στην διατροφή διαρκώς θα μεγαλώνει και για παράδειγμα έως το 2030 θα αυξηθεί κατά 22%.
Το γεωπονικό πανεπιστήμιο Αθηνών έχει φτιάξει προτάσεις όπως είναι η έξυπνη γεωργία και η κτηνοτροφία ακριβείας για παράδειγμα με ζώα που ιχνηλατούνται με περιλαίμια και με συστήματα ακριβούς σίτισης ώστε να προστατευθεί το ζωικό κεφάλαιο και ταυτόχρονα να μην εξαντλούνται οι πόροι της φύσης.
Όπως πρεσβεύει ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας, το CDC στην Αμερική, το παγκόσμιο forum υγείας και η ευρωπαϊκή ένωση η υγεία του ανθρώπου είναι αλληλένδετη με αυτή της υγείας του ζωικού κεφαλαίου και του περιβάλλοντος. Το πρόβλημα είναι ότι ενώ η χώρα μας έχει συμμορφωθεί με κάποια πρωτόκολλα όπως είναι για την καταγραφή λοιμωδών νοσημάτων για παράδειγμα τα περιστατικά του ιού του δυτικού Νείλου, η ολιστική αντιμετώπιση της ενιαίας υγείας χωλαίνει και απαιτεί διεπιστημονική Προσέγγιση και κάτι ακόμα πιο σημαντικό: Η γνώση που έχει αποκτηθεί (γιατί έχουμε εξαιρετικούς επιστήμονες) να μετατραπεί σε παρεμβατικές πράξεις.
