Κατηγορία: Ενημέρωση

Πηγη: https://www.dikaiologitika.gr/

Ενα σύγχρονο σύστημα μεταμοσχεύσεων, με σκοπό να αναπτυχθεί ο συγκεκριμένος τομέας στη χώρα μας η οποία παραμένει πολύ πίσω συγκριτικά με άλλες ευρωπαϊκές χώρες προωθείται μέσα από το νομοσχέδιο που προετοιμάζει το υπουργείο Υγείας.

Το νομοσχέδιο για τη δωρεά και μεταμόσχευση οργάνων, ιστών και κυττάρων παρουσιάστηκε χθες κατά τη διάρκεια του Υπουργικού Συμβουλίου. Μέσω αυτού επιχειρείται η υλοποίηση του Εθνικού Σχεδίου για τη Δωρεά και Μεταμόσχευση Συμπαγών Οργάνων, μια έρευνα με επικεφαλής τους καθηγητές Βασίλη Παπαλόη και Ηλία Μόσιαλο. Μεταξύ των προωθούμενων διατάξεων περιλαμβάνεται η αναβάθμιση του ρόλου του Εθνικού Οργανισμού Μεταμοσχεύσεων (ΕΟΜ), η αναδιαμόρφωση του πλαισίου δωρεάς οργάνων, καθώς και η αύξηση του προϋπολογισμού για το συγκεκριμένο πεδίο.

Η χώρα μας συνεχίζει να είναι στην τελευταία θέση της Ευρώπης όσον αφορά στις μεταμοσχεύσεις και ανάμεσα στις δέκα τελευταίες χώρες όλου του κόσμου. Είναι χαρακτηριστικό ότι την Ελλάδα ο μέσος χρόνος αναμονής για μεταμόσχευση νεφρού είναι 8,8 χρόνια, ενώ στην Ισπανία είναι έξι μήνες με ένα έτος. Σήμερα, στην Ελλάδα 1200 ασθενείς βρίσκονται στη λίστα αναμονής για μεταμόσχευση νεφρού, ενώ οι αιμοκαθαιρόμενοι ξεπερνούν τις 11.500. Συνολικά, για μεταμόσχευση ενός ή περισσότερων συμπαγών οργάνων περιμένουν 1350 άτομα. Και οι εγγεγραμμένοι δωρητές στο Μητρώο του ΕΟΜ είναι μόλις 8.000. Αξίζει βέβαια να σημειωθεί ότι το τελευταίο διάστημα καταγράφεται κινητικότητα σε νέους δωρητές οργάνων, αλλά και δότες (ανθρώπους που χάνουν τη μάχη για τη ζωή και οι δικοί τους συναινούν να δοθούν τα όργανά τους) μετά τον θάνατο της 21χρονης Εμμανουέλας στη Θεσσαλονίκη, μέσα από την οποία ευαισθητοποιήθηκαν πολλοί πολίτες.

Σύμφωνα με όσα παρουσιάστηκαν στο Υπουργικό Συμβούλιο, βασικές διατάξεις του νομοσχεδίου είναι:

– Αναβαθμίζεται ο ρόλος του ΕΟΜ, που μετονομάζεται σε “Ελληνικό Οργανισμό Μεταμοσχεύσεων”. Συγκεκριμένα:

1. Αναγνωρίζονται αποφασιστικές αρμοδιότητες, ιδίως για την αδειοδότηση και τον έλεγχο των δομών μεταμοσχεύσεων της χώρας.

2. Προβλέπεται η δυνατότητα επιλογής του επιστημονικού προσωπικού από το Δ.Σ. του ΕΟΜ, με στόχο την προσέλκυση επαγγελματιών με εξειδίκευση και εμπειρία στον τομέα των μεταμοσχεύσεων.

3. Προχωρά νέα διάρθρωση των υπηρεσιών του ΕΟΜ και πρόβλεψη σύστασης Ομάδων Εργασίας για την παροχή επιστημονικής συνδρομής προς τον ΕΟΜ σε εξειδικευμένα ζητήματα.

4. Δίνεται έμφαση στη μέτρηση του κλινικού αποτελέσματος των διενεργούμενων μεταμοσχεύσεων, στον επιτόπιο έλεγχο των δομών και θέσπιση υποχρέωσης τακτικών εκθέσεων προς το Υπουργείο Υγείας και τη Βουλή.

– Αναμόρφωση συστήματος δωρεας:

(α) Θεσμοθέτηση δυνατότητας δωρεάς οργάνων μετά από καρδιακό θάνατο (DCD).

(β) Ενίσχυση μεταμόσχευσης από ζώντα δότη (LD).

(γ) Θέσπιση soft opt – out συστήματος με υποχρεωτική τη συγκατάθεση της οικογένειας και ρύθμιση πρακτικών ζητημάτων που είχαν ανακύψει υπό το προηγούμενο νομοθετικό καθεστώς (καθορισμός έννοιας “οικογένειας” και επίλυση διαφωνιών μεταξύ των μελών της οικογένειας).

(δ) Σύσταση θέσεων Συντονιστών Μεταμοσχεύσεων στις ΜΕΘ των νοσοκομείων της χώρας.

(ε) Πρόβλεψη εισηγητικής αρμοδιότητας του ΕΟΜ προς τους αρμόδιους Υπουργούς με σκοπό τη θέσπιση αποζημίωσης για όλα τα στάδια δωρεάς και μεταμόσχευσης και την αναθεώρηση των υφιστάμενων κοστολογήσεων των διαφόρων επιμέρους σταδίων της δωρεάς και της μεταμόσχευσης (ιδίως κοστολόγηση της διαδικασίας επιλογής κατάλληλου δότη, συντήρησης μοσχεύματος, λήψης και μεταφοράς οργάνου), ώστε να διασφαλίζονται ο εξορθολογισμός του κόστους και των σχετικών δαπανών. Επίσης, η απρόσκοπτη διαδικασία στα νοσοκομεία των δοτών, αλλά και να αποζημιώνονται οι μονάδες μεταμόσχευσης για το πραγματικό κόστος των υπηρεσιών τους, χωρίς ουσιαστική επιβάρυνση του ΕΟΠΥΥ καθώς πρόκειται για δημόσια νοσοκομεία. Εξάλλου, η μεταμόσχευση, χάρη στην ποιότητα ζωής που προσφέρει στον μεταμοσχευμένο ασθενή για τα επόμενα δέκα κατά μέσο όρο έτη, εξοικονομεί για τα δημόσια ασφαλιστικά ταμεία περί τις 600.000 ευρώ, ανά ασθενή.

-Ενισχύεται ο προϋπολογισμός του ΕΟΜ με την προσθήκη επιπλέον πόρων που προέρχονται από τις δραστηριότητές του. Προβλέπεται τέλος ενός ευρώ ανά αιμοκάθαρση – το οποίο μπορεί να εισπράττεται κατά την διαδικασία του clawback – προβλέπεται ποσοστιαία αμοιβή επί των ΚΕΝ που αφορούν στη διαδικασία της μεταμόσχευσης, προβλέπεται παραβόλο για την παροχή υπηρεσιών αδειοδότησης εκ μέρους του ΕΟΜ. Επιπλέον, προβλέπεται αναβαθμισμένο Πληροφοριακό Σύστημα Μεταμοσχεύσεων και ειδική πλατφόρμα για την εξυπηρέτηση του δικτύου μεταμοσχεύσεων, υποστηριζόμενου από την ΗΔΙΚΑ.

Πηγη: https://healthmag.gr/

Ο Σύνδεσμος Επιχειρήσεων Ιατρικών και Βιοτεχνολογικών Προϊόντων (Σ.Ε.Ι.Β.) επισημαίνει για άλλη μια φορά δυο πολύ σημαντικά ζητήματα που δυσχεραίνουν τα χρηματοοικονομικά του κλάδου και αφορούν στον τρόπο εξόφλησης των προμηθευτών ιατροτεχνολογικών προϊόντων (Ι/Π). Οι νοσοκομειακές οφειλές και τα ατιμολόγητα υλικά αποτελούν συνεχώς διογκούμενα προβλήματα και χρόνιες παθογένειες – περίπου 20ετίας για τις νοσοκομειακές οφειλές και 10ετίας για τις ατιμολόγητες προμήθειες – που δεν φαίνεται να έχουν αλλάξει και πολύ, παρά τις συζητήσεις και προσπάθειες που έχουν γίνει από τις εκάστοτε ηγεσίες του υπουργείου Υγείας.

Πιο συγκεκριμένα:

Τα Νοσοκομεία του ΕΣΥ συνεχίζουν να εξοφλούν τις υποχρεώσεις τους πολύ πέραν του υπό του Νόμου σαφώς προσδιορισμένου ορίου, των 60 ημερών, με αποτέλεσμα ο μέσος όρος του χρόνου εξόφλησης των Νοσοκομείων του ΕΣΥ να ανέρχεται στους 10 μήνες, με ορισμένες περιπτώσεις που φτάνουν και ίσως ξεπερνούν το 1 έτος.

Πλέον αυτών, τα Στρατιωτικά Νοσοκομεία, εξοφλούν τους προμηθευτές Ι/Π με τεράστιες καθυστερήσεις, που φτάνουν και τα 2 χρόνια.

Παράλληλα, παρατηρείται τα τελευταία χρόνια και ένα άλλο μείζον ζήτημα, αυτό των «ατιμολόγητων υλικών». Πρόκειται για ιατρικά υλικά που παραδίδονται από τους προμηθευτές προς τα νοσοκομεία – με απαίτηση και κύρια ευθύνη των νοσοκομείων – με τη διαδικασία του επείγοντος, χωρίς να έχει προϋπάρξει, κατά τα οριζόμενα από τον Νόμο η αντίστοιχη πίστωση και, μέχρι να προσδιοριστεί αυτή, δεν μπορεί να υπάρξει τιμολόγηση. Η πρακτική αυτή έχει δημιουργήσει ένα «κρυφό χρέος» της τάξης των 75 εκατομμυρίων ευρώ, το οποίο έρχεται να προστεθεί στις προαναφερθείσες καθυστερήσεις πληρωμών.

Σημειώνουμε ότι παρά τις αντιξοότητες, οι επιχειρήσεις-μέλη του Συνδέσμου συνεχίζουν να στηρίζουν τις νοσοκομειακές ανάγκες σε ιατρικά υλικά προς όφελος των νοσηλευoμένων.

Για την εύρυθμη λειτουργία και βιωσιμότητα των επιχειρήσεων του Iατροτεχνολογικού κλάδου, τα αιτήματα του ΣΕΙΒ για το 2023, εστιάζουν σε:

1. Οριστική επίλυση του προβλήματος των ατιμολόγητων υλικών
2. Βελτίωση των ρυθμών εξόφλησης των νοσοκομειακών οφειλών
3. Εξορθολογισμό των επιστροφών προς ΕΟΠΥΥ (μέσω clawback & rebate), αν όχι κατάργησή τους

Βασική προϋπόθεση για την επίτευξη των ανωτέρω, αποτελεί η ενίσχυση του κρατικού προϋπολογισμού για δαπάνες ιατροτεχνολογικών προϊόντων.

Ο ΣΕΙΒ θα συνεχίσει να επιζητά και να διατηρεί έναν ανοιχτό δίαυλο επικοινωνίας των εκπροσώπων του με την ηγεσία του Υπουργείου, με στόχο την διαρκή ενημέρωση για την ταχύτερη επίλυση των βασικών ζητημάτων που απασχολούν τον κλάδο.

Πηγη: https://healthmag.gr/

Τροπολογία με την οποία προβλέπεται η εκκίνηση του προγράμματος προσυμπτωματικού ελέγχου για τα καρδιαγγειακά νοσήματα και η αμοιβή των γιατρών για αυτό, όπως και συνολικά η αμοιβή των γιατρών στο πρόγραμμα πρόληψης με την ονομασία «Σπύρος Δοξιάδης», αναμένεται να ψηφιστεί στη Βουλή.

Η τροπολογία περιλαμβάνεται στο νομοσχέδιο για την ανακουφιστική φροντίδα το οποίο εισάγεται σήμερα προς συζήτηση και ψήφιση από την Ολομέλεια της Βουλής. Με την προωθούμενη ρύθμιση επιδιώκεται να καλυφθεί ένα νομοθετικό κενό για αποζημίωση και των γιατρών του ΕΣΥ. Ειδικότερα, το επίδομα ειδικού σκοπού που προβλέπεται για τη συμμετοχή των γιατρών στο πρόγραμμα «Σπύρος Δοξιάδης» διαφοροποιείται αναλόγως το εκάστοτε πρόγραμμα προσυμπτωτικού ελέγχου και αφορά: Σε προσωπικούς γιατρούς που είναι ιδιώτες, σε ιδιώτες που δεν είναι προσωπικοί γιατροί αλλά και σε προσωπικούς γιατρούς του ΕΣΥ.

Η τροπολογία δίνει την εξουσιοδότηση να βγει Κοινή Υπουργική Απόφαση με όλες τις λεπτομέρειες. Το ποσό με το οποίο θα αποζημιώνει το κράτος τους γιατρούς ειδικά για τα καρδιαγγειακά νοσήματα ανέρχεται σε περίπου 20 ευρώ κατ’ άτομο, σύμφωνα με τις πληροφορίες.

Με τη ρύθμιση καλύπτεται και προσωπικό πλην γιατρών, όπως νοσηλευτές και επισκέπτες Υγείας, εφόσον συμμετάσχουν σε προγράμματα Δημόσιας Υγείας, για παράδειγμα στην παιδική παχυσαρκία.

Υπενθυμίζεται ότι το πρόγραμμα για τα καρδιαγγειακά νοσήματα απευθύνεται σε 5,5 εκατομμύρια γυναίκες και άνδρες από 30 έως 70 ετών, περιλαμβάνει εξετάσεις για το λιπιδαιμικό προφίλ και το μεταβολικό σύνδρομο και αναμένεται να ξεκινήσει μέσα στον Ιανουάριο του 2023. Θα προηγηθεί το πρόγραμμα προσυμπτωματικού ελέγχου για τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας που απευθύνεται σε 2,5 εκατομμύρια γυναίκες από 21 έως 65 ετών. Το τελευταίο πρόγραμμα ήταν προγραμματισμένο να ξεκινήσει μέσα στον Δεκέμβριο, ωστόσο μετατίθεται για μετά τις γιορτές καθώς τη δεδομένη χρονική στιγμή δεν θα βρει ανταπόκριση. Με το νέο έτος αναμένεται να ξεκινήσει και το πρόγραμμα εκείνο για τον καρκίνο του παχέος εντέρου για 3,8 εκατομμύρια γυναίκες και άνδρες από 50 έως 70 ετών.

Ρυθμίζεται η δαπάνη για τις ηπαρίνες, αυξάνεται ο προϋπολογισμός για τα διαγνωστικά

Στο μεταξύ, στην ίδια τροπολογία που κατατέθηκε αργά χθες το βράδυ στο νομοσχέδιο για την ανακουφιστική φροντίδα περιλαμβάνεται ρύθμιση με την οποία θα καλυφθεί η νοσοκομειακή δαπάνη των ηπαρινών για το 2021 και συγκεκριμένα το clawback που προκύπτει. Παρόμοια ρύθμιση είχε γίνει και για τη δαπάνη των ηπαρινών στον ΕΟΠΥΥ το 2021, εξαιρώντας τες από το clawback. Και αυτό καθώς αναγνωρίζονται τα προβλήματα που προέκυψαν από τις διεθνείς ελλείψεις πρώτων υλών για την παραγωγή τους αλλά και τις αυξημένες ανάγκες της χώρας. H ηπαρίνη χρησιμοποιείται ως αντιπηκτικό στην πρόληψη και τη θεραπεία της θρόμβωσης και της εμβολής. Μεταξύ άλλων, είναι βασικό συστατικό στη διαδικασία αιμοκάθαρσης των νεφροπαθών καθώς και αντιπηκτικό που χορηγείται σε εγκύους γυναίκες.

Παράλληλα, αυξάνεται ο προϋπολογισμός του ΕΟΠΥΥ αναφορικά με τις πράξεις των διαγνωστικών εξετάσεων για το έτος 2022. Συγκεκριμένα, ενισχύεται με επιπλέον 15 εκ. ευρώ, καθώς υπηρξε καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους αύξηση των διαγνωστικών εξετάσεων λόγω της πανδημίας. Σύμφωνα με τον υπουργό Υγείας, μετά και από αυτήν την παρέμβαση ο συγκεκριμένος προϋπολογισμός έχει ενισχυθεί είτε απευθείας είτε με ανακατανομή πόρων του προϋπολογισμού του ΕΟΠΥΥ για το 2022 με σχεδόν 75 εκ ευρώ.

Πηγη: https://healthmag.gr/

Προσωπικός γιατρός με επιπλέον οικονομικά κίνητρα από προληπτικές εξετάσεις

Μπόνους 20 ευρώ ανά προληπτική εξέταση θα λαμβάνει ο προσωπικός γιατρός του ΕΣΥ που θα πραγματοποιεί προληπτικές εξετάσεις για την καρδιά στους εγγεγραμμένους πολίτες.
Συγκεκριμένα με τροπολογία που κατατέθηκε στη Βουλή δίνεται η δυνατότητα στους γιατρούς του ΕΣΥ που θα εργάζονται και σε ιδιωτικό ιατρείο με τον πρόσφατο νόμο Γκάγκα, να μπορούν να γίνουν και προσωπικοί γιατροί όταν θα ασκούν ιδιωτικό έργο.

Η Τροπολογία Πλεύρη θα δίνει επιπλέον οικονομικά κίνητρα στους γιατρούς του ΕΣΥ που θα γίνουν προσωπικοί γιατροί, να αμείβονται και με 20 ευρώ ανά ασθενή για προληπτικές εξετάσεις που σχετίζονται με καρδιαγγειακά προβλήματα και θα πραγματοποιούν στους εγγεγραμμένους ασθενείς τους.

Η ρύθμιση είναι ενταγμένη σε τροπολογία του υπουργείου Υγείας που αφορά σε δωρεάν διαγνωστικές εξετάσεις για καρδιαγγειακά προβλήματα σε πολίτες 30 έως 70 ετών.
Έτσι όποιος γιατρός του ΕΣΥ θα εργάζεται και σε ιδιωτικό ιατρείο θα αμείβεται με το βασικό ποσό που προβλέπεται για τους πολίτες που θα εγγράψει στη λίστα του ως προσωπικός γιατρός, συν 20 ευρώ ανά προληπτική εξέταση.

Το μπόνους των 20 ευρώ θα μπορούν να εισπράξουν και οι γιατροί των Κέντρων Υγείας που είναι και προσωπικοί γιατροί, αλλά και ιδιώτες μη προσωπικοί γιατροί που θα πραγματοποιούν τις δωρεάν προληπτικές εξετάσεις στους πολίτες.

Η ηγεσία του υπουργείου Υγείας ευελπιστεί ότι με τη δυνατότητα που θα δοθεί και στους γιατρούς του ΕΣΥ να γίνουν προσωπικοί γιατροί, θα αυξηθεί το διαθέσιμο ιατρικό προσωπικό για τους πολίτες ώστε να μπορέσουν να εγγραφούν στο νέο σύστημα.

Με βάση τους υπολογισμούς του υπουργείου Υγείας περίπου 3000 γιατροί του ΕΣΥ που θα μπορούν να ασκήσουν και ιδιωτικό έργο θα έχουν τη δυνατότητα να γίνουν και προσωπικοί γιατροί, εγγράφοντας στη λίστα τους πολίτες δικαιούχους.

Πηγη: https://www.healthreport.gr/

Με πειθαρχικό αδίκημα θα έρθουν αντιμέτωποι όσοι ανεμβολίαστοι υγειονομικοί παραβιάσουν το πρωτόκολλο επιστροφής τους στα νοσοκομεία από 1/1/ 2023 όπως δήλωσε από το βήμα της Βουλής ο υπουργός Υγείας Θάνος Πλεύρης.

Μετά από την συνεδρίαση τους τα μέλη της επιτροπής των Εμπειρογνωμόνων εισηγήθηκαν προς τον υπουργό Υγείας το πρωτόκολλο επιστροφής των ανεμβολίαστων γιατρών και νοσηλευτών από 01.01.2023.

Εισήγηση που τελικώς έγινε αποδεκτή από τον υπουργό Υγείας αν και ο ίδιος είχε ζητήσει από τους επιστήμονες να εκδώσουν αυστηρότερο πρωτόκολλο κυρίως για τους ανεμβολίαστους γιατρούς καθώς είναι εκείνοι που έρχονται σε επαφή με τους ασθενείς.

Τι προβλέπει το  υγειονομικό πρωτόκολλο
Αναλυτικότερα οι ανεμβολίαστοι υγειονομικοί θα γυρίσουν στα νοσοκομεία με τα εξής μέτρα:

1. Δυο τεστ την εβδομάδα

2. Υποχρεωτικά μάσκα υψηλής προστασίας

3. Τα τεστ να γίνονται κατά τρόπο που θα διασφαλίζεται η αυξημένη αξιοπιστία και καταγραφής με χρέωση τους.

4. Να επιτηρούνται αν τηρούν τα μέτρα

5. Να μην εργάζονται σε ΜΕΘ, Μοναδες Εντατικής Νεογνών και όπου υπάρχουν ανοσοκατεσταλμένοι ασθενείς (και να κρίνει η επιτροπή λοιμώξεων κάθε νοσοκομείου)

Για τους διοικητικούς θα ισχύσουν τα ίδια πλην του σημείου 5.

Τυχόν παραβίαση των μέτρων θα συνιστά πειθαρχικό αδίκημα ανέφερε χαρακτηριστικά ο υπουργός Υγείας.

Πηγη: https://www.healthreport.gr/

Πράσινο φως από το ΔΣ του ΕΟΠΥΥ αναμένεται να πάρουν σήμερα τα νέα ποιοτικά κριτήρια για τις ιδιωτικές κλινικές και τα κέντρα αποκατάστασης που βάζουν νέους κανόνες στη λειτουργία τους.

Πρόκειται για ποιοτικά κριτήρια που έχουν συνταχθεί από τον υπουργό Υγείας Θάνο Πλεύρη και θα ενσωματωθούν στον ΕΟΠΥΥ, ενώ θα ορίζουν συγκεκριμένες προϋποθέσεις παροχής υπηρεσιών για τις ιδιωτικές κλινικές και τα κέντρα αποκατάστασης.

Σύμφωνα με πληροφορίες του HealthReport.gr ο υπουργός Υγείας Θάνος Πλεύρης έχει δώσει εντολή να ελεγχθούν άμεσα οι κλινικές που αποζημιώνονται από τον ΕΟΠΥΥ ώστε να διαπιστωθεί ένα θα τηρήσουν τα νέα ποιοτικά κριτήρια.

Εξάλλου με βάση τη θεσμοθέτηση των αλλαγών, οι ιδιωτικές κλινικές και τα κέντρα αποκατάστασης που δεν θα τηρούν τις προϋποθέσεις που υιοθετούνται, δεν θα μπορούν να συμβληθούν με τον Οργανισμό.

Τα ποιοτικά κριτήρια θα συνδέονται μεταξύ άλλων με το αν οι ιδιωτικές κλινικές διαθέτουν ΜΕΘ, από τον αριθμό των ειδικοτήτων που έχουν, από το ISO, τον αριθμό του προσωπικού, τον αριθμό των κλινών, τα ποσοστά επιπλοκών που καταγράφονται, με τον ιατροτεχνολογικό εξοπλισμό κλπ

Τα ποιοτικά κριτήρια αναμένεται να εγκριθούν επισήμως σήμερα από το ΔΣ του ΕΟΠΥΥ.

Να σημειωθεί ότι ήδη ποιοτικά κριτήρια έχουν ορισθεί σε διαγνωστικά κέντρα για τις μαγνητικές και τις αξονικές τομογραφίες τα οποία επισήμως θα αρχίσουν να εφαρμόζονται από 1.1.2023.

Πηγές του HealthReport.gr αναφέρουν πως από τις πρώτες καταγραφές που έχουν γίνει από τον ΕΟΠΥΥ, διαπιστώθηκε ότι λόγω της εφαρμογής των ποιοτικών κριτηρίων, έγινε αναβάθμιση των μηχανημάτων κατά 10% σε διαγνωστικά κέντρα, γεγονός που σημαίνει πως οι ασθενείς θα απολαμβάνουν ποιοτικότερες υπηρεσίες υγείας στον ιδιωτικό τομέα μέσω ΕΟΠΥΥ.

Τα ποιοτικά κριτήρια του ΕΟΠΥΥ για τις κλινικές
Με βάση τις βασικές γραμμές που προωθεί το υπουργείο Υγείας για τον τρόπο λειτουργίας των ιδιωτικών κλινικών, 10 είναι οι βασικοί κανόνες:

α) η ηλικία, η κατάσταση, η συντήρηση και ο εκσυγχρονισμός των εγκαταστάσεων, της υλικοτεχνικής υποδομής και του εξοπλισμού,

β) η εκπαίδευση, κατάρτιση και εξειδίκευση του ιατρικού και νοσηλευτικού προσωπικού,

γ) οι πιστοποιήσεις από αναγνωρισμένους εθνικούς ή διεθνείς δημόσιους ή ιδιωτικούς οργανισμούς δημιουργίας ή έκδοσης προτύπων,

δ) η χρήση της ψηφιακής τεχνολογίας και η εισαγωγή καινοτομιών,

ε) οι νοσηλευτικές και ιατρικές ειδικότητες που προσφέρονται και η εξειδίκευση των υπηρεσιών που παρέχονται,

στ) η βαρύτητα των περιστατικών που εξυπηρετούνται,

ζ) η ανάπτυξη κλινών και η ύπαρξη ειδικών κλινών και κλινών Μονάδων Εντατικής Θεραπείας (Μ.Ε.Θ.),

η) η ορθή κλινική πρακτική, η συχνότητα εμφάνισης επιπλοκών ή ιατρικών λαθών κατά την παροχή υπηρεσιών υγείας ή τη χρήση των ιατροτεχνολογικών προϊόντων και υλικών,

θ) η ύπαρξη πολιτικής κατά των ενδονοσοκομειακών λοιμώξεων, και

ι) η κοινωνική δράση και προσφορά στις τοπικές κοινωνίες.

Πηγη: https://www.healthreport.gr/

Με αφορμή την πρόσφατη διάκριση του Ινστιτούτου Φαρμακευτικής Έρευνας & Τεχνολογίας στα Healthcare Business Awards, ο Διευθύνων Σύμβουλος του ΙΦΕΤ, Γιάννης Σωτηρίου, μιλάει στο Hellenic Medical Review για τη δράση και τους στόχους του Ινστιτούτου.

Tο Ινστιτούτο Φαρμακευτικής Έρευνας & Τεχνολογίας τιμήθηκε με δύο βραβεία στη φετινή εκδήλωση απονομής των Healthcare Business Awards. Το ένα αφορούσε τις δράσεις του ΙΦΕΤ στην αντιμετώπιση της COVID-19 (Preparation & Emergency Response), ενώ το δεύτερο ήταν στην κατηγορία Εθνική/Περιφερειακή Πρωτοβουλία για την Υγεία. Τι σημαίνουν για το Ινστιτούτο οι παραπάνω διακρίσεις;

Κάθε διάκριση που καταφέρνουμε να πετύχουμε είναι ιδιαίτερα σημαντική. Πόσο μάλλον όταν αφορά στην τόσο απαιτητική περίοδο της πανδημίας. Αισθανόμαστε μεγάλη τιμή για την αναγνώριση της προσπάθειας που κατέβαλε συνολικά το Ινστιτούτο, αλλά και κάθε εργαζόμενος μεμονωμένα. Για εμάς τα δύο αυτά βραβεία επιβεβαίωσαν την αναγνώριση της σημασίας των δράσεων εθνικής εμβέλειας του ΙΦΕΤ για τη στήριξη της Υγείας, την πρόληψη, αλλά και την γενικότερη αντιμετώπιση και διαχείριση της πανδημίας.

Θεωρούμε εξαιρετικά σημαντικό το θεσμό των Healthcare Business Awards για την ανάδειξη, τόσο των καινοτόμων δράσεων, των βέλτιστων πρακτικών και των νέων συνεργειών του κλάδου, όσο και για την ανάδειξη των πρωτοβουλιών που συμβάλλουν στη βελτίωση της ποιότητας ζωής των ασθενών σε όλο το φάσμα των υπηρεσιών Υγείας.

Παρά τις επιπτώσεις του Covid-19 στην παγκόσμια εφοδιαστική αλυσίδα, το ΙΦΕΤ στήριξε ουσιαστικά την εθνική προσπάθεια αντιμετώπισης της πανδημίας εξασφαλίζοντας τη βασική νοσοκομειακή θεραπεία ρεμδεσιβίρης, τον απαραίτητο ιατροτεχνολογικό εξοπλισμό για τη λειτουργία των ΜΕΘ/ΜΑΦ, αλλά και τα απαραίτητα υλικά για την ομαλή και έγκαιρη διεξαγωγή του Εθνικού εμβολιαστικού προγράμματος.

Στόχος μας διαχρονικά παραμένει η προάσπιση της δημόσιας Υγείας και η βελτίωση της ποιότητας ζωής των ασθενών σε κάθε ανάγκη τους και υπό οποιεσδήποτε συνθήκες.

Με ποιες δράσεις το ΙΦΕΤ στήριξε την εθνική προσπάθεια αντιμετώπισης της πανδημίας;

Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου το ΙΦΕΤ κλήθηκε να στηρίξει την εθνική προσπάθεια σε πάρα πολλές περιπτώσεις, καταφέρνοντας ωστόσο να κινηθεί με ευελιξία, κάτω από πραγματικά έκτακτες συνθήκες. Από τον Οκτώβριο του 2020 το ΙΦΕΤ είχε οριστεί από το κράτος ως ο εκτελεστικός ανάδοχος για την εκτέλεση των κοινών ευρωπαϊκών προμηθειών.

Στο ανωτέρω πλαίσιο εμπίπτει και η διαχείριση της ρεμδεσιβίρης, της βασικότερης θεραπείας αντιμετώπισης των ασθενών που νοσηλεύτηκαν με covid. Η δυσκολία διαχείρισης της πρωτόγνωρης αυτής κατάστασης μας ώθησε στο να δημιουργήσουμε μία στενή ομάδα εργασίας στην οποία συμμετείχε το Υπουργείο Υγείας, το ΙΦΕΤ και η παράγωγος εταιρεία.

Δημιουργήσαμε ένα μοντέλο προβλεψιμότητας, αντλώντας από τα νοσοκομεία αναφοράς, σε εβδομαδιαία βάση, τα διαθέσιμα αποθέματα και τις εισαγωγές των ασθενών, σε συνδυασμό πάντα με τα ημερήσια στοιχεία του ΕΟΠΥ για την εξέλιξη της πανδημίας. Αν και δεν υπήρχε ένα ενιαίο ηλεκτρονικό σύστημα για τα νοσοκομεία του ΕΣΥ, με επιμονή και συνεργασία, αποδείξαμε πως ακόμη και χωρίς τεχνολογίες αιχμής, μπορείς να χτίσεις απαιτητικά μοντέλα διαχείρισης.

Έτσι καταφέραμε να διασφαλίσουμε την επάρκεια και παράλληλα να έχουμε μία πραγματική εικόνα των αποθεμάτων, οδηγώντας μάλιστα το Υπουργείο Υγείας, το καλοκαίρι του 2021, σε μια ανακατανομή αποθεμάτων ρεμδεσιβίρης μεταξύ των νοσοκομείων. Πλέον έχουμε διαθέσει περισσότερες από 700.000 δόσεις ρεμδεσιβίρης, εξασφαλίζοντας τη θεραπεία σε περισσότερους από 120.00 ασθενείς.

Εκτός από τη ρεμδεσιβίρη, το ΙΦΕΤ αποτέλεσε, όπως ανέφερα και παραπάνω, τον εκτελεστικό ανάδοχο και για υλικά όπως σύριγγες και βελόνες, κουτιά μεταφοράς εμβολίων, θερμόμετρα, ψυγεία και άλλα απαραίτητα για την έναρξη και την ομαλή εξέλιξη του εμβολιασμού.

Τέλος, διαχειριστήκαμε σημαντικό μέρος του εξοπλισμού των ΜΕΘ / ΜΑΦ καθώς και τις χρηματικές δωρεές που πραγματοποιήθηκαν για τον σκοπό αυτό κατά τη διάρκεια της πανδημίας.

Πώς το ΙΦΕΤ διευκολύνει την πρόσβαση των ασθενών σε νέες καινοτόμες θεραπείες;

Εξ’αρχής εστιάσαμε στρατηγικά στη διευκόλυνση της πρόσβασης των ασθενών σε καινοτόμες θεραπείες, ιδίως όσον αφορά σε σπάνιες παθήσεις. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι οι σπάνιες παθήσεις θέτουν μεγάλες προκλήσεις, τόσο ιατρικές όσο και οικονομικές, στους ασθενείς, στο οικογενειακό τους περιβάλλον, στις τοπικές κοινότητες και στο γενικότερο υγειονομικό οικοσύστημα. Εστιάζω στις σπάνιες παθήσεις που έχουν άρρηκτη σχέση με τις καινοτόμες θεραπείες, καθώς ο μικρός σχετικά αριθμός ασθενών, η πολυπλοκότητα της διάγνωσης, καθώς και το κόστος ανάπτυξης θεραπειών για μια σπάνια νόσο διαμορφώνουν συνθήκες που απαιτούν ευελιξία στην αντιμετώπισή τους. Όλες οι παραπάνω προκλήσεις, μπορούν να αντιμετωπιστούν μόνο συλλογικά, με το σχεδιασμό σφαιρικών λύσεων, ώστε να επιταχύνουν την πρόσβαση των ασθενών σε νέες καινοτόμες θεραπείες. Στη νέα στρατηγική του ΙΦΕΤ έχουμε θέσει ως προτεραιότητα την ανάπτυξη συμπράξεων με φορείς και ερευνητικά ιδρύματα, με στόχο τη στήριξη της καινοτομίας και την ανάπτυξη εξατομικευμένων λύσεων. Εδώ και 30 χρόνια, ο αυτοχρημαδοτούμενος οργανισμός του Ινστιτούτου Φαρμακευτικής Έρευνας και Τεχνολογίας στοχεύει στην άμεση κάλυψη των Ελλήνων ασθενών για όσο διάστημα διατηρείται μια έλλειψη φαρμάκου στην αγορά, καθώς και στη διαπραγμάτευση της χαμηλότερης δυνατής τιμής για την μείωση της συνολικής δημόσιας δαπάνης. Εξασφαλίζουμε στους Έλληνες ασθενείς πρόσβαση σε καινοτόμες θεραπείες διακινώντας περισσότερα από 800 σκευάσματα που καλύπτουν ολόκληρο το εύρος του συστήματος Υγείας, από τα φαρμακεία του ΕΟΠΠΥ, τα δημόσια και ιδιωτικά νοσοκομεία, μέχρι τις φαρμακαποθήκες και τα ιδιωτικά φαρμακεία, πάντα σε στενή συνεργασία με τον ΕΟΦ, τον ΕΟΠΠΥ και το Υπουργείο Υγείας.

Ποια η πορεία του του ψηφιακού μετασχηματισμού του ΙΦΕΤ και ποια τα επόμενα βήματα;

Ο ψηφιακός μετασχηματισμός του Ινστιτούτου αποτέλεσε έναν εκ των τριών βασικών πυλώνων της τριετούς στρατηγικής μας για την επίτευξη ενός συνολικότερου πλάνου εκσυγχρονισμού. Εδώ αξίζει να αναφέρω ότι οι υπόλοιποι δυο κύριοι πυλώνες της στρατηγικής μας αφορούν στην οικονομική εξυγίανση και εξασφάλιση υψηλής ρευστότητας, καθώς και την ανάπτυξη νέων καινοτόμων λύσεων στον ευρύτερο τομέα της ελεγχόμενης πρόσβασης.

Στο πλαίσιο του ψηφιακού μετασχηματισμού, το σημαντικότερο εμπόδιο που κληθήκαμε να αντιμετωπίσουμε, ήταν ότι δεν υπήρχαν πραγματικά ψηφιοποιημένα δεδομένα. Εστιάσαμε λοιπόν εξαρχής στην ευρεία χρήση πληροφοριακών συστημάτων, με εφαρμογή σε εσωτερικές διαδικασίες, στην εξυπηρέτηση των πελατών μας, αλλά και στη γενικότερη ψηφιακή υποδομή και ασφάλεια της εταιρείας.

Καταφέραμε ήδη να ψηφιοποιήσουμε τη διαδικασία με την οποία οι παραγγελίες λειτουργούν εσωτερικά, από το Τμήμα Πωλήσεων προς το Τμήμα Αγορών, ενώ σε εφαρμογή έχει τεθεί και μια νέα πλατφόρμα που μας επιτρέπει να λαμβάνουμε ηλεκτρονικά τις παραγγελίες από τους πελάτες.

Εφαρμόζουμε μια ευρεία σειρά από νέα ψηφιακά εργαλεία, μεταξύ των οποίων αυτοματοποίηση έγκρισης δαπανών, σύστημα ηλεκτρονικής διαχείρισης συμβάσεων, λογισμικό διαχείρισης των αδειών του προσωπικού, ηλεκτρονικό πρωτόκολλο, καθώς και μια ολοκληρωμένη ψηφιακή λύση για τον απομακρυσμένο έλεγχο των συνθηκών θερμοκρασίας και υγρασίας των αποθηκευτικών χώρων και των ψυκτικών μονάδων.

Παράλληλα, δώσαμε έμφαση στη μονάδα του εργαστηρίου, στη μονάδα παραγωγής, δημιουργήσαμε ενιαίο τμήμα προμηθειών και προχωρήσαμε σε σημαντικό αριθμό προσλήψεων μέσω ΑΣΕΠ αλλά και μέσω επικουρικού προσωπικού, ώστε να στηριχθεί με το απαραίτητο ανθρώπινο δυναμικό η υλοποίηση του πλάνου μας.

Απώτερος στόχος όλων των ανωτέρω είναι να έχουμε μία πλήρη ψηφιοποίηση όλης της διαδικασίας, από τη στιγμή της παραγγελίας ενός φαρμάκου από τον ασθενή, μέχρι και την στιγμή που θα το παραλάβει. Αυτή η ολοκληρωμένη διαδικασία ιχνηλασιμότητας θα βελτιώσει τις παρεχόμενες υπηρεσίες στους ίδιους τους ασθενείς, θα προσφέρει πλήρη διαφάνεια και θα μας επιτρέψει να ανιχνεύσουμε, με στοιχεία, όπου υπάρχουν κενά και καθυστερήσεις.

Σε ποιο σημείο βρίσκεται η συνεργασία με την Ένωση Ασθενών Ελλάδας για την ανάπτυξη εφαρμογής, που θα δίνει πρόσβαση στον ασθενή ΣΗΠ ώστε να παρακολουθεί real time την παραγγελία του;

Αρχικά, το ΙΦΕΤ επεδίωξε ενεργά τη στενή συνεργασία με την Ένωση Ασθενών Ελλάδος. Μέσα από μια σειρά συναντήσεων που πραγματοποιήθηκαν, αφουγκραστήκαμε την ανάγκη για τη δημιουργία μιας εφαρμογής ιχνηλασιμότητας, καθώς αναγνωρίζουμε ότι η εμπλοκή των ασθενών στην καθολική διαδικασία από τη συνταγογράφηση, έως και την εισαγωγή φαρμακευτικών σκευασμάτων είναι απαραίτητη.

Σήμερα, η εγκαθίδρυση μιας σύγχρονης αλυσίδας επικοινωνίας μεταξύ των φορέων είναι πλέον εφικτή και σε στενή συνεργασία με την Ένωση Ασθενών προχωράμε βήμα – βήμα, στην ανάπτυξη της εφαρμογής που θα δίνει τη δυνατότητα στον ίδιο τον ασθενή να παρακολουθεί real time την παραγγελία του.

Ο συμμετοχικός αυτός σχεδιασμός που προέκυψε μέσω αυτής της στενής συνεργασίας, εξελίσσεται πλέον σε μελέτη μιας νέας εφαρμογής tracking που θα δώσει την πληροφορία που λείπει από τους ασθενείς και θα βελτιώσει ακόμη περισσότερο την πρόσβαση τους στη θεραπεία τους. Τέλος, μια από τις προτάσεις που θέλουμε να πραγματοποιηθεί στο άμεσο μέλλον, είναι η πιλοτική εφαρμογή Γραφείου Ενημέρωσης Ασθενών στο πλαίσιο λειτουργίας του ΙΦΕΤ.

Πηγη: https://hellenicmedicalreview.gr/

Ο HIV (Human Immunodeficiency Virus – Ιός Ανοσοανεπάρκειας του Ανθρώπου) είναι ο ιός που προκαλεί το Σύνδρομο της Επίκτητης Ανοσολογικής Ανεπάρκειας (Acquired Immune Deficiency Syndrome – AIDS).

Η μετάδοση του HIV πραγματοποιείται κυρίως μέσω της σεξουαλικής επαφής χωρίς προστασία, κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης από τη μητέρα στο έμβρυο, μέσω μολυσμένων υποδερμικών βελονών, καθώς και μέσω μολυσμένων μεταγγίσεων αίματος. [1]

Από την αρχή της επιδημίας, 84,2 εκατομμύρια άνθρωποι σε όλο τον κόσμο έχουν μολυνθεί από τον HIV και περίπου 40,1 εκατομμύρια άνθρωποι έχουν πεθάνει εξαιτίας του. Παγκοσμίως, 38,4 εκατομμύρια άνθρωποι ζούσαν με HIV στο τέλος του 2021. Υπολογίζεται ότι το 0,7% των ενηλίκων ηλικίας 15–49 ετών παγκοσμίως ζουν με HIV, παρότι το βάρος της επιδημίας συνεχίζει να ποικίλλει σημαντικά μεταξύ χωρών και περιοχών.

Η Αφρική παραμένει η περιοχή του πλανήτη που πλήττεται περισσότερο από τη νόσο, με σχεδόν 1 στους 25 ενήλικες (3,4%) να ζει με HIV και την αφρικανική ήπειρο να αντιπροσωπεύει πάνω από τα δύο τρίτα των ανθρώπων που ζουν με HIV παγκοσμίως. [2]

Στην Ελλάδα, όπου η επιδημιολογική επιτήρηση της HIV λοίμωξης πραγματοποιείται κυρίως μέσω του συστήματος της υποχρεωτικής δήλωσης των περιστατικών λοίμωξης με HIV, των κρουσμάτων AIDS και των θανάτων στον ΕΟΔΥ, μέχρι και την 31η Οκτωβρίου του 2022, έχουν καταγραφεί 19.731 περιστατικά λοίμωξης με HIV (82,3% άνδρες). Από το σύνολο των ατόμων αυτών, 4.587 έχουν εκδηλώσει AIDS και 11.908 βρίσκονται υπό αντιρετροϊκή αγωγή, ενώ ο συνολικός αριθμός των θανάτων εξαιτίας του HIV ανέρχεται στους 3.309.

Την περίοδο 1/1/22 – 31/10/22 διαγνώστηκαν και δηλώθηκαν στον ΕΟΔΥ 430 νέα περιστατικά HIV λοίμωξης (4,0 ανά 100.000 πληθυσμού), εκ των οποίων τα 343 (79,8%) αφορούν σε άνδρες και τα 87 (20,2%) σε γυναίκες. Οι νέες διαγνώσεις HIV ανά 100.000 πληθυσμού για την περίοδο αυτή, φαίνεται να κυμαίνονται σε χαμηλότερα επίπεδα συγκριτικά με εκείνες που δηλώθηκαν τα αντίστοιχα χρονικά διαστήματα των 11 προηγούμενων ετών.

Τα περισσότερα περιστατικά αφορούσαν άτομα που μολύνθηκαν μέσω της απροφύλακτης σεξουαλικής επαφής, κυρίως μεταξύ ανδρών. Ειδικότερα, οι 202 (46,98%) νέες HIV διαγνώσεις αφορούν σε άνδρες που είχαν απροφύλακτες σεξουαλικές επαφές με άνδρες (ΑΣΑ), ενώ οι 94 (21,86%) αφορούν σε άτομα που μολύνθηκαν μέσω της απροφύλακτης ετεροφυλοφιλικής σεξουαλικής επαφής.

Η από κοινού χρήση ενδοφλέβιων εξαρτησιογόνων ουσιών δηλώθηκε ως πιθανός τρόπος μόλυνσης για 52 (12,09%) νέα περιστατικά. Επίσης, κατά τους 10 μήνες του 2022 διαγνώστηκαν και δηλώθηκαν 5 περιστατικά κάθετης μετάδοσης του ιού. [3]

Νέες διαγνώσεις λοίμωξης με HIV ανά 100.000 πληθυσμού στην Ελλάδα
(Ιανουάριος-Οκτώβριος 2011-2022)

Αντιρετροϊκή θεραπεία
Η συνδυαστική χρήση τριών ή περισσότερων αντιρετροϊκών φαρμάκων για την καταστολή της λοίμωξης με HIV ονομάζεται αντιρετροϊκή θεραπεία (Antiretroviral Therapy – ART), ενώ η χρήση πολλαπλών φαρμάκων σε συνδυασμό με σκοπό την αύξηση της αποτελεσματικότητας έναντι διάφορων ιικών στόχων ονομάζεται υψηλά ενεργή αντιρετροϊκή θεραπεία (Highly Active Antiretroviral Therapy – HAART). H HAART βοηθά στη διατήρηση της λειτουργίας του ανοσοποιητικού συστήματος, εμποδίζοντας τον HIV να αναπτύξει αντίσταση, και αναχαιτίζει άλλες λοιμώξεις που δυνητικά οδηγούν σε θάνατο. Οι πέντε κατηγορίες φαρμάκων που χρησιμοποιούνται σε συνδυασμό για τη θεραπεία της λοίμωξης HIV είναι: αναστολείς εισόδου, αναστολείς νουκλεοσιδικής/νουκλεοτιδικής αντίστροφης μεταγραφάσης, μη νουκλεοσιδικοί αναστολείς αντίστροφης μεταγραφάσης, αναστολείς ιντεγκράσης και αναστολείς πρωτεάσης. [1]

Τα τελευταία 35 χρόνια, η εξαιρετικά αποτελεσματική αντιρετροϊκή θεραπεία έχει σώσει τις ζωές εκατομμυρίων ανθρώπων σε όλο τον κόσμο καταστέλλοντας τον HIV σε μη ανιχνεύσιμα επίπεδα. Ωστόσο, αυτό δεν μεταφράζεται σε απουσία του ιού στον οργανισμό, καθώς ο ιός υπάρχει σε σταθερές δεξαμενές κυττάρων του ανοσοποιητικού συστήματος που έχουν μολυνθεί από τον ιό κατά τη μόλυνση , οι οποίες παραμένουν ανενεργές, μη ανιχνεύσιμες και απρόσιτες για τα αντιρετροϊκά φάρμακα. [4]

Μια άλλη θεραπευτική προσέγγιση είναι η μεταμόσχευση αιμοποιητικών βλαστοκυττάρων με ομόζυγη μεταλλαγή του υποδοχέα CCR5-delta32 σε άτομα μολυσμένα με HIV, η οποία αντιμετωπίζεται ως ορόσημο στην παγκόσμια επιδημία του AIDS. Έχουν αναφερθεί δύο περιπτώσεις λειτουργικής θεραπείας για τον HIV και είναι γνωστές ως «ο Ασθενής του Βερολίνου» και «ο Ασθενής του Λονδίνου». Και στις δύο περιπτώσεις, οι ασθενείς έλαβαν αλλογενή μεταμόσχευση αιμοποιητικών βλαστοκυττάρων από δότες με ομόζυγη μετάλλαξη CCR5- delta32 για σχετιζόμενη αιματολογική κακοήθεια. Από το 2008, όταν ο ασθενής του Βερολίνου θεραπεύτηκε από τον ιό HIV, οι επιστήμονες στοχεύουν σε μια μακροπρόθεσμη θεραπεία για τον ευρύτερο πληθυσμό. Το 2019, ο ασθενής από το Λονδίνο έγινε το δεύτερο άτομο που απαλλάχθηκε από τον ιό HIV και σταμάτησε τη θεραπεία με αντιρετροϊκά φάρμακα. Βάσει αυτών των περιπτώσεων, το γονίδιο CCR5 αντιμετωπίζεται τώρα ως βιώσιμος στόχος για τη θεραπεία του HIV. [1]

Ως εκ τούτου, υπάρχει αυξανόμενο ενδιαφέρον για την επαγωγή ανθεκτικότητας του ανοσοποιητικού συστήματος στον HIV μέσω της χρήσης γονιδιακά τροποποιημένων αυτόλογων αιμοποιητικών βλαστοκυττάρων με μη λειτουργικό CCR5.

Γονιδιακές θεραπείες
Παράλληλα, οι μελέτες στη γονιδιακή θεραπεία του HIV με στόχο τον υποδοχέα CXCR4 είναι πολλά υποσχόμενες. [5]

Η τεχνολογία νουκλεάσης δακτύλου ψευδαργύρου είναι ένα δημοφιλές εργαλείο που μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τη στόχευση συγκεκριμένων αλληλουχιών DNA στο γονιδίωμα. Εμπίπτει στην κατηγορία των περιοριστικών ενζύμων και παρασκευάζεται τεχνητά με τη σύντηξη μιας περιοχής σύνδεσης DNA (δάκτυλοψευδαργύρου) και μιας περιοχής διάσπασης DNA (νουκλεάση). Θα μπορούσε να αποτελέσει μία ελπιδοφόρα θεραπεία για το AIDS, ωστόσο, χρειάζεται περισσότερη έρευνα γύρω από το θέμα, ενώ παράλληλα είναι μια δαπανηρή τεχνική.

Μια άλλη πρωτοποριακή τεχνική είναι το σύστημα γονιδιακής επεξεργασίας CRISPR/Cas9. Γονιδιακά επεξεργασμένα βλαστοκύτταρα μπορούν να εγκατασταθούν σε έναν ασθενή με HIV λοίμωξη μέσω μεταμόσχευσης μυελού των οστών και να επάγουν την ανθεκτικότητα του ανοσοποιητικού συστήματος στον HIV. Αυτή η τεχνική, ωστόσο, ενδέχεται να εγείρει ηθικά ζητήματα και χρειάζεται ακόμη πολλή έρευνα για να καταστεί βιοηθικά ένα ασφαλές εργαλείο.

Οι ερευνητές έχουν κατασκευάσει επίσης ένα μόριο που ονομάζεται χιμαιρικός υποδοχέας αντιγόνου (Chimeric Antigen Receptor – CAR) και εισήγαγαν το κατασκευασμένο γονίδιο για αυτό το μόριο στα αιμοποιητικά βλαστοκύτταρα (αυτά που σχηματίζουν το αίμα). Αυτό το μόριο έχει δύο υποδοχείς που αναγνωρίζουν το αντιγόνο (HIV) και κατευθύνουν τα κύτταρα του ανοσοποιητικού συστήματος να εντοπίσουν και να σκοτώσουν τα μολυσμένα με HIV κύτταρα. Σε μελέτες που έγιναν σε ποντίκια παρατηρήθηκε πτώση 80% έως 95% στο ιικό φορτίο, δίνοντας ελπίδες για μια εφικτή επιλογή θεραπείας σε οροθετικούς ανθρώπους.

Ανοσολογικές Προσεγγίσεις
Μελέτες έχουν δείξει ότι ένα εμβόλιο θα μπορούσε να συμβάλει αποτελεσματικά στην κάθαρση του ιού, όπως για παράδειγμα ο φορέας εμβολίου Rhesus CMV. Ένας φορέας εμβολίου είναι ένα είδος εμβολίου που αποτελείται από χημικά εξασθενημένους ιούς που μεταφέρονται στο σώμα για να δημιουργήσουν μια ανοσολογική απόκριση. Τα γονίδια που χρησιμοποιούνται σε αυτά τα εμβόλια είναι επιφανειακές πρωτεΐνες που κωδικοποιούν αντιγόνο από το συγκεκριμένο παθογόνο.

Το SAV001-H είναι το πρώτο και μοναδικό προληπτικό εμβόλιο HIV που χρησιμοποιεί τον αδρανοποιημένο ιό HIV-1. Είναι το μοναδικό από τα εμβόλια που χρησιμοποιεί γενετικά τροποποιημένο γονιδίωμα ολόκληρου του ιού, εξαλείφοντας την παθογένειά του και αδρανοποιώντας τη μολυσματικότητά του μέσω ακτινοβολίας και χημικών θεραπειών. Τα αποτελέσματα της κλινικής δοκιμής Φάσης 1, που ολοκληρώθηκαν το έτος 2013, βρέθηκαν ωστόσο να έχουν σοβαρές και δυσμενείς επιπτώσεις στους 33 συμμετέχοντες. Ένα άλλο πολλά υποσχόμενο εμβόλιο που ονομάζεται εμβόλιο Kang χρησιμοποιεί επίσης τον αδρανοποιημένο HIV-1. Το εμβόλιο Kang είναι παρόμοιο με τα εμβόλια που αναπτύχθηκαν για τη λύσσα, την πολιομυελίτιδα και τη γρίπη. Ωστόσο, ο HIV-1 είναι γενετικά κατασκευασμένος σε αυτό το εμβόλιο, εγείροντας ερωτήματα σχετικά με την ασφάλεια και τη δυνατότητα παραγωγής μεγάλης ποσότητας.

Οι ερευνητές έχουν επίσης δοκιμάσει ένα ανοσογόνο που ονομάζεται eOD-GT8 60mer, ένα πρωτεϊνικό νανοσωματίδιο, το οποίο έχει σχεδιαστεί για να μιμείται μία σημαντική περιοχή της πρωτεΐνης του φακέλου του HIV που θα συνδεθεί και θα ενεργοποιήσει τα Β κύτταρα για να παράγουν κύτταρα πλάσματος, τα οποία με τη σειρά τους εκκρίνουν τα αντισώματα που απαιτούνται για την καταπολέμηση του HIV. Αυτό το νανοσωματίδιο αναπτύχθηκε στο εργαστήριο Schief και δοκιμάστηκε σε μοντέλα ποντικιών που κατασκευάστηκαν από το εργαστήριο Nemazee.

Οι ερευνητές έδειξαν ότι θα μπορούσε να είναι ένα πολλά υποσχόμενο πρώτο βήμα σε μια σειρά ανοσοποιήσεων κατά του HIV. Το εμβόλιο φαίνεται να λειτουργεί καλά σε μοντέλα ποντικών. Οι ερευνητές τώρα ερευνούν άλλα ανοσογόνα που θα μπορούσαν να λειτουργήσουν σε συνύπαρξη με το eOD-GT8 60mer. [1]

Έρευνες για εμβόλιο mRNA
Στις ΗΠΑ το Εθνικό Ινστιτούτο Αλλεργίας και Λοιμωδών Νοσημάτων (NIAID) ξεκίνησε μια κλινική δοκιμή Φάσης 1 που αξιολογεί τρία πειραματικά εμβόλια για τον HIV που βασίζονται σε μια πλατφόρμα αγγελιοφόρου RNA (mRNA) — μια τεχνολογία που χρησιμοποιείται ήδη σε πολλά εγκεκριμένα COVID- 19 εμβόλια. Η μελέτη HVTN 302 θα εξετάσει εάν τα ακόλουθα τρία πειραματικά εμβόλια HIV mRNA είναι ασφαλή και μπορούν να προκαλέσουν ανοσοαπόκριση: 1) BG505 MD39.3 mRNA, 2) BG505 MD39.3 gp151 mRNA και 3) BG505 MD39.3 mRNA CD39.3 gp151 . Κάθε ερευνητικό υποψήφιο εμβόλιο έχει σχεδιαστεί για να παρουσιάζει την πρωτεΐνη ακίδας που βρίσκεται στην επιφάνεια του HIV που διευκολύνει την είσοδο στα ανθρώπινα κύτταρα.
Κάθε ένα από τα πειραματικά εμβόλια κωδικοποιεί διαφορετικές αλλά πολύ συγγενείς, σταθεροποιημένες πρωτεΐνες, ενώ κανένα από τα τρία υποψήφια εμβόλια δεν μπορεί να προκαλέσει μόλυνση από τον ιό HIV. [7]

Επιπλέον, οι ερευνητές μελετούν τη χρήση ορισμένων από αυτά τα πιθανά εμβόλια HIV ως μέσο θεραπείας. «Τα εμβόλια mRNA που εγκρίθηκαν για την πρόληψη της Covid-19 λοίμωξης ήταν επαναστατικά. Και η ίδια ακριβώς τεχνολογία μπορεί να είναι αυτή που μας οδηγεί στη γραμμή του τερματισμού για ένα εμβόλιο κατά του HIV», δηλώνει ο Steven Deeks, M.D., ειδικός για τον HIV, ερευνητής εμβολίων και καθηγητής ιατρικής στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια (UCSF).

«Υπάρχει μεγάλη ώθηση σήμερα για τη θεραπεία της λοίμωξης από τον ιό HIV, καθώς είναι δύσκολο για πολλούς ανθρώπους να ακολουθήσουν [αντιρετροϊκή] θεραπεία και να την παρατείνουν για δεκαετίες», τονίζει ο Deeks».[8]

Πηγές:
1) Gupta PK, Saxena A. HIV/AIDS: Current Updates on the Disease, Treatment and Prevention. Proc Natl Acad Sci India Sect B Biol Sci. 2021;91(3):495-510
2)WHO
3)ΕΟΔΥ
4) Maina EK, Adan AA, Mureithi H, Muriuki J, Lwembe RM. A Review of Current Strategies Towards the Elimination of Latent HIV-1 and Subsequent HIV-1 Cure. Curr HIV Res. 2021;19(1):14-26.
5) Ding J, Liu Y, Lai Y. Knowledge From London and Berlin: Finding Threads to a Functional HIV Cure. Front Immunol. 2021 May 27;12:688747.
6) Maina EK, Adan AA, Mureithi H, Muriuki J, Lwembe RM. A Review of Current Strategies Towards the Elimination of Latent HIV-1 and Subsequent HIV-1 Cure. Curr HIV Res. 2021;19(1):14-26
7) Νational Institutes of Health (NIH) USA
8) AARP Foundation

Πηγη: https://hellenicmedicalreview.gr/

Ο καρκίνος του προστάτη είναι η πιο συχνή μη δερματική κακοήθεια μεταξύ των αντρών,[1,2] με τον αριθμό των νέων διαγνώσεων να φτάνει περίπου τα 1-3 εκατομμύρια κάθε χρόνο παγκοσμίως.[3] Στην Ελλάδα, ο καρκίνος του προστάτη είναι η δεύτερη πιο κοινή μορφή καρκίνου στους άντρες, με τα νέα περιστατικά να ανέρχονται στα 6.217 το 2020.[4] Παγκοσμίως, περίπου 10 εκατομμύρια άντρες ζούσαν με καρκίνο του προστάτη το 2021, εκ των οποίων οι 700.000 είχαν μεταστατική νόσο – o μεταστατικός καρκίνος του προστάτη ευθύνεται για περισσότερο από 400.000 θανάτους ετησίως, ενώ η θνησιμότητα εξαιτίας αυτού προβλέπεται ότι θα διπλασιαστεί μέχρι το 2040.[3]

Έχει υπολογιστεί ότι ο κίνδυνος εμφάνισης καρκίνου του προστάτη κατά τη διάρκεια ζωής ενός άντρα είναι 11,6%.[1] Παρόλο που ο εντοπισμένος καρκίνος του προστάτη έχει περισσότερο από 99% ποσοστό πενταετούς επιβίωσης, το ίδιο ποσοστό για τον μεταστατικό καρκίνο του προστάτη είναι μόνο 31%. Για αυτό τον λόγο κρίνεται ως επιτακτική η ανάγκη εξεύρεσης αποτελεσματικών νέων φαρμακευτικών παραγόντων και θεραπευτικών συνδυασμών για τη θεραπεία του προχωρημένου καρκίνου του προστάτη, ο οποίος ως όρος περιλαμβάνει εκτός από τον μεταστατικό καρκίνο του προστάτη χωρίς προηγούμενη τοπική θεραπεία και την υποτροπιάζουσα νόσο κατόπιν θεραπείας (χειρουργικής και/ή ακτινοβολιών).

Ιστορικά, από τη δεκαετία του 1940, η καταστολή της παραγωγής τεστοστερόνης στους όρχεις δια μέσω της θεραπείας στέρησης ανδρογόνων είναι ο κεντρικός άξονας της θεραπευτικής διαχείρισης του προχωρημένου καρκίνου του προστάτη. Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια είμαστε μάρτυρες μίας ταχείας μεταμόρφωσης και εξέλιξης του θεραπευτικού πεδίου του προχωρημένου καρκίνου του προστάτη (Πίνακας 1) χάρη στην καλύτερη κατανόηση της εξέλιξης και των σηματοδοτικών μονοπατιών του, των μεταλλάξεων που συνδέονται με αυτόν και των μηχανισμών αντίστασης του στη θεραπεία.

Οι θεραπευτικοί παράγοντες κατά του προχωρημένου καρκίνου του προστάτη που έχουν λάβει έγκριση από τον Αμερικανικό Οργανισμό Τροφίμων και Φαρμάκων (U.S. Food and Drug Administration, FDA) τα τελευταία χρόνια περιλαμβάνουν φάρμακα που:

• αναστέλλουν τον άξονα των ανδρογόνων [αμπιρατερόνη (abiraterone), ενζαλουταμίδη (enzalutamide), απαλουταμίδη (apalutamide), δαρολουταμίδη (darolutamide), relugolix] [1,2]
• στοχεύουν τους μικροσωληνίσκους δια μέσω της αναστολής του αποπολυμερισμού τους ή της προαγωγής του πολυμερισμού τους [δοσεταξέλη (docetaxel), καμπαζιταξέλη (cabazitaxel)] [1,2]
• αναστέλλουν τα ανθρώπινα ένζυμα της πολυμεράσης της πολυ-άδενο διφωσφορικής ριβόζης (PARP-1, PARP-2 και PARP-3) [ολαπαρίμπη (olaparib), rucaparib] [2]
• χρησιμοποιούν ραδιενεργά μιμητικά ασβεστίου που στοχεύουν τις μεταστάσεις οστών (ράδιο-223) [1]
• χρησιμοποιούν ραδιενεργά σωματίδια προσδεμένα σε μόρια που στοχεύουν καρκινικά κύτταρα που εκφράζουν το ειδικό προστατικό μεμβρανικό αντιγόνο (prostate-specific membrane antigen, PSMA) [lutetium-177 (177Lu)-PSMA-617] [5]
• εμπλέκουν μηχανισμούς του ανοσοποιητικού συστήματος (παράγοντας sipuleucel-T). [1]

Στα ακόλουθα κεφάλαια συνοψίζονται οι κλινικές μελέτες που οδήγησαν στην έγκριση των προαναφερθέντων φαρμακευτικών παραγόντων, σχολιάζονται τα αποτελέσματα κλινικών δοκιμών που άλλαξαν την κλινική πρακτική τα τελευταία χρόνια, αναφέρονται κλινικές δοκιμές υπό εξέλιξη που ενδέχεται να συνεισφέρουν στο θεραπευτικό οπλοστάσιο κατά του προχωρημένου καρκίνου του προστάτη και συζητούνται οι αναδυόμενες προκλήσεις και μελλοντικές κατευθύνσεις της κλινικής έρευνας στο συγκεκριμένο θεραπευτικό πεδίο.

Μεταστατικός ορμονοευαίσθητος καρκίνος του προστάτη [1]
Ιστορικά, οι θεραπευτικές αποφάσεις για την αντιμετώπιση του μεταστατικού ορμονοευαίσθητου καρκίνου του προστάτη (metastatic castration-sensitive prostate cancer, mCSPC) βασίζονται στα κριτήρια που αναπτύχθηκαν στην κλινική δοκιμή CHAARTED για χαμηλής και υψηλής έντασης ασθένεια (low-/high-volume disease), με την υψηλής έντασης ασθένεια να καθορίζεται από την παρουσία σπλαχνικών μεταστάσεων και/ή τουλάχιστον τεσσάρων οστικών μεταστάσεων, με τουλάχιστον μία εξ αυτών σε οποιοδήποτε οστό εκτός αυτών της σπονδυλικής στήλης και της λεκάνης. Επί του παρόντος, κατά την τελευταία πενταετία επτά φαρμακευτικοί παράγοντες έχουν λάβει έγκριση για χρήση στη θεραπευτική αντιμετώπιση του mCSPC, η αμπιρατερόνη, η απαλουταμίδη, η ενζαλουταμίδη, η δοσεταξέλη, το relugolix, και η δαρολουταμίδη σε συνδυασμό με τη δοσεταξέλη. [6]

Δοσεταξέλη [1]
Η δοσεταξέλη ήταν η πρώτη συστηματική θεραπεία που δείχθηκε να οδηγεί στη βελτίωση της συνολικής επιβίωσης (overall survival, OS) ανδρών με mCSPC όταν συνδυάστηκε με θεραπεία στέρησης ανδρογόνων (androgen deprivation therapy). Οι μελέτες που έδειξαν αυτά τα αποτελέσματα ήταν δύο μεγάλες τυχαιοποιημένες κλινικές δοκιμές φάσης ΙΙΙ, η E3805 CHAARTED και η STAMPEDE (πίνακας 1).

Ωστόσο, τα αποτελέσματα από μια μικρότερη μελέτη φάσης ΙΙΙ (δοκιμή GETUG-AFU15) διαφώνησαν με τα ευρήματα των μελετών E3805 CHAARTED και STAMPEDE, με την ασυμφωνία μεταξύ αυτών να αποδίδεται στο μικρότερο μέγεθος δείγματος, στη χαμηλότερη στατιστική ισχύ και στο μεγαλύτερο ποσοστό ασθενών με χαμηλής έντασης ασθένεια στη δοκιμή GETUG-AFU15. Σε μια μετα-ανάλυση αυτών των τριών μελετών, η προσθήκη της δοσεταξέλης σε θεραπεία στέρησης ανδρογόνων σχετίστηκε με βελτιωμένη επιβίωση χωρίς εξέλιξη της νόσου (progression-free survival, PFS) [αναλογία κινδύνου (hazard ratio, HR) =0,63, 95% διάστημα εμπιστοσύνης (confidence interval, CI) 0,57-0,70, P <0,001] και βελτιωμένο OS (HR =0,73, 95% CI 0,60-0,90, P =0,002) στους ασθενείς με mCSPC. Παρόλα αυτά, το όφελος της OS καθοδηγήθηκε από την υψηλής έντασης ασθένεια. Σε μία ανάλυση υποομάδας των μελετών GETUG-AFU 15 και E3805 CHAARTED, το HR για τους ασθενείς με υψηλής έντασης ασθένεια που έλαβαν δοσεταξέλη και θεραπεία στέρησης ανδρογόνων ήταν 0,67 (95% CI 0,51-0,88), ενώ για τους ασθενείς με χαμηλής έντασης ασθένεια που έλαβαν τον ίδιο συνδυασμό ήταν 0,80 (95% CI 0,49-1,32). Σε αντίθεση, σε μια post hoc ανάλυση 830 ασθενών (76%) που συμμετείχαν στη μελέτη STAMPEDE με αξιολογήσιμο φορτίο μεταστατικής νόσου, παρατηρήθηκε όφελος με τη δοσεταξέλη ανεξάρτητα από την ένταση της ασθένειας: το HR ήταν παρόμοιο μεταξύ της υποομάδας ασθενών με χαμηλής έντασης ασθένεια (HR =0,76, 95% CI 0,54-1,07, P =0,107) και αυτής των ασθενών με υψηλής έντασης ασθένεια (HR =0,81, 95% CI 0,64-1,02, P =0,064). Βάσει αυτών των αποτελεσμάτων, ο συνδυασμός της δοσεταξέλης με θεραπεία στέρησης ανδρογόνων συνίσταται σε ασθενείς με υψηλής έντασης mCSPC, ενώ για τους ασθενείς με χαμηλής έντασης mCSPC το όφελος αυτού του θεραπευτικού συνδυασμού παραμένει ασαφές.

Νέες ορμονικές θεραπείες: αμπιρατερόνη, απαλουταμίδη, ενζαλουταμίδη, relugolix, δαρολουταμίδη σε συνδυασμό με δοσεταξέλη [1]
Το έτος 2017, οι κλινικές μελέτες LATITUDE και STAMPEDE (σκέλος G) έδειξαν ότι η προσθήκη της αμπιρατερόνης και πρεδνιζόνης στη θεραπεία στέρησης ανδρογόνων βελτιώνει σημαντικά την επιβίωση χωρίς ακτινολογική εξέλιξη της νόσου (radiographic progression-free survival, rPFS) και τη συνολική επιβίωση σε ασθενείς που είναι νεοδιαγνωσθέντες με υψηλού κινδύνου mCSPC. Ωστόσο, αυτές οι δύο μελέτες διέφεραν σημαντικά ως προς τα κριτήρια ένταξης ασθενών – η μελέτη LATITUDE συμπεριέλαβε μόνο νεοδιαγνωσθέντες άνδρες με mCSPC με υψηλού κινδύνου ασθένεια (≥2 από τα ακόλουθα κριτήρια: σκορ Gleason ≥8, ≥3 οστικές μεταστάσεις, ή μετρήσιμη σπλαχνική μετάσταση), ενώ η μελέτη STAMPEDE συμπεριέλαβε ασθενείς με μη μεταστατικό καρκίνο και ασθενείς με mCSPC χωρίς διαστρωμάτωση κινδύνου. Παρόλο που οι κατευθυντήριες γραμμές στις ΗΠΑ συνιστούν τη χρήση της αμπιρατερόνης σε άνδρες με mCSPC ανεξάρτητα του κινδύνου ή της έντασης της ασθένειας, ο συνδυασμός της θεραπείας στέρησης ανδρογόνων με αμπιρατερόνη είναι εγκεκριμένος μόνο για χρήση σε άνδρες με υψηλού κινδύνου mCSPC. Μία post hoc ανάλυση υποομάδας της κλινικής δοκιμής STAMPEDE έδειξε ότι η προσθήκη αμπιρατερόνης σε θεραπεία στέρησης ανδρογόνων βελτίωσε το OS στους άνδρες με νόσο χαμηλού κινδύνου (HR =0,66, 95% CI 0,44-0,98) και την 3-ετή επιβίωση χωρίς αποτυχία (failure-free survival) (HR =0,25, 95% CI 0,17-0,33) συγκριτικά με τη θεραπεία στέρησης ανδρογόνων μόνο, ενώ το ίδιο παρατηρήθηκε και για την υποομάδα ασθενών με υψηλού κινδύνου νόσο (OS: HR =0,54, 95% CI 0,41-0,70 – 3-ετής επιβίωση χωρίς αποτυχία: HR =0,31, 95% CI 0,25-0,39). Με γνώμονα αυτά τα ευρήματα, η χρήση της αμπιρατερόνης μπορεί να συνίσταται σε άνδρες με mCSPC ανεξάρτητα από τον κίνδυνο της νόσου.

Οι πρόσφατες επιτυχίες με τη χρήση της ενζαλουταμίδης στις κλινικές δοκιμές ENZAMET και ARCHES και της απαλουταμίδης στη δοκιμή TITAN έχουν δημιουργήσει περισσότερες θεραπευτικές επιλογές για τους ασθενείς με mCSPC. Στη μελέτη ENZAMET, το σκέλος της ενζαλουταμίδης σε συνδυασμό με θεραπεία στέρησης ανδρογόνων συγκριτικά με το σκέλος της καθιερωμένης θεραπείας (μη στεροειδή αντιανδρογόνα σε συνδυασμό με θεραπεία στέρησης ανδρογόνων) παρουσίασε μεγαλύτερο διάστημα κλινικής επιβίωσης δίχως εξέλιξη (ρυθμός επιβίωσης χωρίς συμβάντα στα 3 χρόνια: 68% έναντι 41%, HR =0,40, 95% CI 0,33-0,49, P <0,001) και μεγαλύτερο OS στο διάστημα παρακολούθησης 34 μηνών (HR =0,67, 95% CI 0,52-0,86, P =0,002). Ένα μοναδικό χαρακτηριστικό αυτής της μελέτης ήταν ότι επέτρεψε την ταυτόχρονη χρήση της δοσεταξέλης σύμφωνα με την απόφαση του ασθενούς και του θεράποντα ιατρού, το οποίο αποτέλεσε προκαθορισμένο παράγοντα διαστρωμάτωσης της μελέτης. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι η πρώιμη χρήση της δοσεταξέλης οδήγησε σε περισσότερες τοξικότητες αλλά όχι σε βελτίωση του OS (HR =0,90, 95% CI 0,62-1,31, τιμή P για την αλληλεπίδραση =0,04, προσαρμοσμένη τιμή P =0,14).

Στη μελέτη ARCHES, η επιβίωση χωρίς ακτινολογική εξέλιξη, η οποία ήταν το πρωτεύον τελικό σημείο της μελέτης, βελτιώθηκε σημαντικά τόσο στους ασθενείς με χαμηλής έντασης νόσο (HR =0,25, 95% CI 0,14-0,46) όσο και στους ασθενείς με υψηλής έντασης νόσο (HR =0,43, 95% CI 0,33-0,57). Η μελέτη ARCHES ήταν η πρώτη κλινική δοκιμή που έδειξε όφελος του rPFS σε άνδρες με mCSPC κατόπιν πρότερης χημειοθεραπείας με δοσεταξέλη. Στη μελέτη TITAN, τα κύρια σημεία της μελέτης ήταν δύο, η συνολική επιβίωση και η επιβίωση χωρίς ακτινολογική εξέλιξη. Τη χρονική στιγμή της ενδιάμεσης ανάλυσης, στο διάμεσο διάστημα παρακολούθησης των 23 μηνών, τόσο το OS όσο και το rPFS βελτιώθηκαν σημαντικά (OS: HR =0,67, 95% CI 0,51-0,89, P <0,005 – rPFS: HR =0,48, 95% CI 0,39-0,60, P >0,001). Συνολικά, παρατηρήθηκε μείωση της τάξης του 33% στον κίνδυνο θανάτου και μείωση της τάξης του 52% στον κίνδυνο εξέλιξης της νόσου ή θανάτου. Αξιοσημείωτα, η θεραπεία με απαλουταμίδη βελτίωσε την επιβίωση ενώ διατήρησε τη σχετιζόμενη με την υγεία ποιότητα ζωής των ασθενών. Σε μια πιο πρόσφατη κλινική μελέτη φάσης ΙΙΙ, τη HERO, ο παράγοντας relugolix δείχθηκε να είναι ανώτερος από τη λευπρορελίνη στη διατήρηση της τεστοστερόνης σε επίπεδα κατώτερα του ευνουχισμού στις 48 εβδομάδες (96,7% έναντι 88,8% των ασθενών, 95% CI 4,1-11,8, P <0,001). Περαιτέρω, στο σκέλος του relugolix, παρατηρήθηκαν ταχύτερη καταστολή της τεστοστερόνης και σημαντικά χαμηλότερα ποσοστά καρδιαγγειακών συμβαμάτων (ειδικά στους άνδρες που είχαν εμφανίσει προηγούμενα καρδιαγγειακά συμβάματα).[2,7] Ακόμα πιο πρόσφατα, η χρήση της δαρολουταμίδης σε συνδυασμό με δοσεταξέλη και θεραπεία στέρησης ανδρογόνων εγκρίθηκε για ασθενείς με mCSPC βάσει των αποτελεσμάτων της κλινικής μελέτης φάσης ΙΙΙ ARASENS, η οποία έδειξε ότι η χρήση της δαρολουταμίδης σχετίστηκε με στατιστικά σημαντική μείωση του κινδύνου θανάτου της τάξης του 32,5% συγκριτικά με το εικονικό φάρμακο (HR =0,68, 95% CI 0,57-0,80, P <0,001). Η δαρολουταμίδη σχετίστηκε επίσης με σημαντική καθυστέρηση στον χρόνο έως την εξέλιξη του πόνου (HR =0,79, 95% CI 0,66-0,95, P =0,006). [6, 11]

Μη μεταστατικός ανθεκτικός στον ευνουχισμό καρκίνος του προστάτη [1]
Τρεις μεγάλες, ελεγχόμενες με εικονικό φάρμακο, τυχαιοποιημένες μελέτες φάσης ΙΙΙ, η SPARTAN, η PROSPER και η ARAMIS, έδειξαν βελτιωμένη επιβίωση χωρίς μετάσταση με τη χορήγηση της απαλουταμίδης, της ενζαλουταμίδης και της δαρολουταμίδης, αντίστοιχα, σε ασθενείς με επίπεδα του ειδικού προστατικού αντιγόνου (prostate-specific antigen, PSA) >2 ng/ml και χρόνο διπλασιασμού των επιπέδων PSA ≤10 μήνες και χωρίς στοιχεία μεταστατικής νόσου βάσει συμβατικής τομογραφίας οστών και αξονικής τομογραφίας. Τα αποτελέσματα αυτών των κλινικών δοκιμών οδήγησαν στην έγκριση από τον FDA αυτών των φαρμάκων με τη θεραπευτική ένδειξη της θεραπείας του μη μεταστατικού ανθεκτικού στον ευνουχισμό καρκίνου του προστάτη (castrate-resistant prostate cancer, CRPC).

Πρόσφατες ενημερώσεις αυτών των μελετών έχουν επίσης αναφέρει τη βελτίωση του OS. Ωστόσο, σε αρκετούς από τους ασθενείς που συμμετείχαν σε αυτές τις μελέτες, και που μέχρι εκείνη τη στιγμή είχαν διαγνωστεί με μη μεταστατικό CRPC, έχει ανιχνευτεί μετέπειτα μεταστατικός καρκίνος του προστάτη μέσω νέων και πιο ευαίσθητων μεθόδων απεικόνισης τομογραφίας εκπομπής ποζιτρονίων (PET) (μέθοδοι PSMA-PET, choline PET, fluorodeoxyglucose PET και fluciclovine PET). Σε αυτούς τους ασθενείς, η πρακτική εφαρμογή των ευρημάτων των παραπάνω μελετών μπορεί να είναι περίπλοκη. Πράγματι, σε μία πρόσφατη αναδρομική μελέτη που συμπεριέλαβε 200 άνδρες με M0CRPC (ο όρος M0CRPC χρησιμοποιείται για τις περιπτώσεις καρκίνου του προστάτη που η θεραπεία στέρησης ανδρογόνων οδηγεί στην ανάπτυξη ανθεκτικότητας στη θεραπεία δίχως τον εντοπισμό μεταστάσεων με τις συμβατικές μεθόδους απεικόνισης), οι οποίοι είχαν παρεμφερή κλινικά και απεικονιστικά χαρακτηριστικά με τους ασθενείς των προαναφερόμενων τριών μελετών φάσης ΙΙΙ, και οι οποίοι υποβλήθηκαν σε απεικόνιση με PSMA-PET, δείχθηκε ότι οι ασθενείς παρουσίασαν μετάσταση στη λεκάνη (44%) και/ή σε απομακρυσμένα σημεία (55%) στη μεγαλύτερη πλειοψηφία τους.

Μεταστατικός ανθεκτικός στον ευνουχισμό καρκίνος του προστάτη [1,2]
Το έτος 2004, η δοσεταξέλη έλαβε έγκριση από τον FDA για τη θεραπεία ασθενών με μεταστατικό ανθεκτικό στον ευνουχισμό καρκίνο του προστάτη (mCRPC) αφότου η χρήση της σχετίστηκε με ανώτερη συνολική επιβίωση συγκριτικά με τη μιτοξανδρόνη (mitoxantrone) σε δύο κλινικές δοκιμές φάσης ΙΙΙ. Συγκεκριμένα, στη μελέτη TAX-372, η χρήση της δοσεταξέλης σε ασθενείς με mCRPC που παρουσίασαν εξέλιξη της νόσου υπό θεραπεία στέρησης ανδρογόνων σχετίστηκε με διάμεσο OS 19,2 μηνών έναντι 16,3 μηνών με τη μιτοξανδρόνη (P =0,004). Μεταγενέστερα, το έτος 2010, η κλινική δοκιμή TROPIC έδειξε βελτιωμένο διάμεσο OS με τη καμπαζιταξέλη (25 mg/m2) συγκριτικά με τη μιτοξανδρόνη (15,1 έναντι 12,7 μήνες – HR =0,70, 95% CI 0,59-0,83, P <0,0001) σε ασθενείς που προηγουμένως είχαν λάβει θεραπεία με δοσεταξέλη, γεγονός που οδήγησε στην έγκριση της χρήσης της σε αυτόν τον πληθυσμό ασθενών από τον FDA. Ακόμα πιο πρόσφατα, το έτος 2017, η μελέτη PROSELICA έδειξε ότι η θεραπεία με 20 mg/m2 καμπαζιταξέλης ήταν μη κατώτερη από αυτή των 25 mg/m2 σε ασθενείς που είχαν λάβει θεραπεία με δοσεταξέλη στο παρελθόν, οδηγώντας στην έγκριση της μικρότερης δόσης. Ωστόσο, όπως έδειξε η μελέτη FIRSTANA, καμία δόση της καμπαζιταξέλης δεν ήταν ανώτερη της δοσεταξέλης σε ασθενείς με mCRPC που δεν είχαν λάβει χημειοθεραπεία στο παρελθόν.

Η αμπιρατερόνη είναι ένα άλλο φάρμακο για τη θεραπεία του mCRPC που έλαβε έγκριση βάσει των αποτελεσμάτων των ελεγχόμενων με εικονικό φάρμακο κλινικών δοκιμών COU-AA-301 και COU-AA-302, οι οποίες επέδειξαν το όφελος επιβίωσης με τη χρήση της αμπιρατερόνης σε ασθενείς που είχαν λάβει στο παρελθόν δοσεταξέλη (διάμεσο OS: 14,8 έναντι 10,9 μήνες, HR =0,65, 95% CI 0,54-0,77) και ασθενείς που δεν είχαν λάβει χημειοθεραπεία στο παρελθόν (διάμεσο OS: 34,7 έναντι 30,3 μήνες, HR =0,81, 95% CI 0,70-0,93), αντίστοιχα. Παρομοίως, η ενζαλουταμίδη έχει εγκριθεί για χρήση σε ασθενείς που έχουν λάβει δοσεταξέλη στο παρελθόν και ασθενείς που είναι πρωτοθεραπευόμενοι με χημειοθεραπεία βάσει των ευρημάτων των ελεγχόμενων με εικονικό φάρμακο μελετών AFFIRM (διάμεσο OS: 18,4 έναντι 13,6 μήνες, HR =0,63, 95% CI 0,53-0,75, P <0,001) και PREVAIL (διάμεσο OS: 32,4 έναντι 30,2 μήνες, HR =0,71, 95% CI 0,60-0,84, P <0,001), αντίστοιχα. Οι αναστολείς της πολυμεράσης της πολυ-άδενο διφωσφορικής ριβόζης ολαπαρίμπη και rucaparib αποτελούν δύο φάρμακα της Ιατρικής Ακριβείας (precision medicine) που έχουν λάβει έγκριση για τη θεραπεία του mCRPC σε συγκεκριμένους υποπληθυσμούς ασθενών. Η μελέτη φάσης ΙΙΙ PROFOUND, η οποία συμπεριέλαβε ασθενείς που παρουσίασαν εξέλιξη της νόσου ενώ λάμβαναν θεραπεία με τα νεότερα αντιανδρογόνα ενζαλουταμίδη ή αμπιρατερόνη, επέδειξε την σημαντική επιμήκυνση του rPFS (7,4 έναντι 3,6 μήνες, HR =0,34, 95% CI 0,25-0,47, P <0,001) και τη βελτίωση του OS (19,1 έναντι 14,7 μήνες, HR =0,69, 95% CI 0,50-0,97, P <0.02) με τη χρήση της ολαπαρίμπης συγκριτικά με τη θεραπεία νεότερων αντιανδρογόνων σε ασθενείς που έφεραν μεταλλάξεις σε γονίδια επιδιόρθωσης ομόλογου ανασυνδυασμού (homologous recombination repair, HRR). Κατόπιν της δημοσίευσης αυτών των αποτελεσμάτων, η ολαπαρίμπη έλαβε έγκριση για τη θεραπεία του mCRPC σε ασθενείς που έχουν παρουσιάσει εξέλιξη της νόσου ενόσω υπό θεραπεία με ενζαλουταμίδη ή αμπιρατερόνη και φέρουν μεταλλάξεις σε οποιοδήποτε από τα ακόλουθα γονίδια: BRCA1/2, ATM, BARD1, BRIP1, CDK12, CHEK1/2, FANCL, PALB2, RAD51B/C/D και RAD54L. Αντίστοιχα και ταυτόχρονα με την ολαπαρίμπη, το rucaparib έλαβε έγκριση για χρήση σε ασθενείς που φέρουν μεταλλάξεις στα γονίδια BRCA και έχουν λάβει στο παρελθόν θεραπεία νεότερων αντιανδρογόνων και μίας ταξάνης. [8,12] Πολύ πρόσφατα εγκρίθηκε από τον FDA η χρήση του lutetium-177 (177Lu)-PSMA-617 σε ασθενείς με mCRPC που έχουν λάβει στο παρελθόν θεραπεία με τουλάχιστον έναν αναστολέα ανδρογόνων και με μία έως δύο ταξάνες.

Η έγκριση βασίστηκε στα αποτελέσματα της κλινικής μελέτης VISIOΝ, η οποία έδειξε ότι η προσθήκη του 177Lu-PSMA-617 στην καθιερωμένη θεραπεία οδήγησε σε σημαντική βελτίωση του OS (15,3 έναντι 11,3 μήνες για την καθιερωμένη θεραπεία μόνο, HR =0.62, 95% CI 0,52-0,74, P <0,001) και του rPFS (8,7 έναντι 3,4 μήνες, HR =0,40, 99,2% CI 0,29-0,57, P <0,001). Παρόλο που η θεραπεία με 177Lu-PSMA-617 σχετίστηκε με μεγαλύτερη συχνότητα ανεπιθύμητων συμβαμάτων συγκριτικά με την καθιερωμένη θεραπεία μόνο (52,7% έναντι 38%, αντίστοιχα), η ποιότητα ζωής των ασθενών δεν επηρεάστηκε αρνητικά. [5,13] Άλλοι παράγοντες που έχουν επιδείξει βελτίωση της συνολικής επιβίωσης σε ασθενείς με mCRPC είναι το ράδιο-223, ένας εκπομπός σωματιδίων άλφα, και o παράγοντας sipuleucel-T, ένα εμβόλιο δενδριτικών κυττάρων προερχόμενων από μονοκύτταρα αίματος του ασθενούς. Στην κλινική δοκιμή φάσης ΙΙΙ ALSYMPCA, ασθενείς με mCRPC που έλαβαν ράδιο-223 παρουσίασαν βελτιωμένο διάμεσο OS σε σχέση με το εικονικό φάρμακο (14,9 έναντι 11,3 μήνες, HR =0,70, 95% CI 0,58-0,83, P <0,001). Αντίστοιχα, η χρήση του sipuleucel-T σε ελάχιστα συμπτωματικούς ασθενείς σχετίστηκε με βελτιωμένο διάμεσο OS σε σχέση με το εικονικό φάρμακο (25,8 έναντι 21,7 μήνες, HR =0,78, 95% CI 0,61-0,98, P =0,03). Είναι αξιοσημείωτο το γεγονός ότι οι προαναφερθείσες μελέτες απέκλεισαν ασθενείς με σπλαχνική νόσο, ως εκ τούτου το ράδιο-223 και το sipuleucel-T δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται στον υποπληθυσμό ασθενών που παρουσιάζουν μεταστατική νόσο σε σημεία πέρα από τα οστά και τους λεμφαδένες. Μία άλλη επιλογή για κάποιους ασθενείς με mCRPC είναι η πεμπρολιζουμάμπη (pembrolizumab), ένα εξανθρωπισμένο μονοκλωνικό αντίσωμα, η χρήση της οποίας έχει εγκριθεί για την αντιμετώπιση καρκίνων προχωρημένου σταδίου οι οποίοι χαρακτηρίζονται από υψηλή μικροδορυφορική αστάθεια (microsatellite instability, MSI) ή ανεπάρκεια επιδιόρθωσης αναντιστοιχιών (deficiency in mismatch repair, dMMR) και οι οποίοι έχουν εξαπλωθεί ή υποτροπιάζουν, δεν αποκρίνονται σε άλλες θεραπείες ή δεν μπορούν να αφαιρεθούν χειρουργικά. [14] Δεδομένου ότι λιγότερο από 3% των ασθενών με καρκίνο του προστάτη έχουν όγκους χαρακτηρισμένους ως MSI ή dMMR και περίπου 50% των ασθενών με mCRPC αποκρίνονται στη θεραπεία με πεμπρολιζουμάμπη, η επιλογή της αφορά έναν πολύ μικρό υποπληθυσμό ασθενών με mCRPC.

Κλινικές δοκιμές σε εξέλιξη [2]
Πλήθος κλινικών μελετών διερευνά επί του παρόντος την αποτελεσματικότητα νεότερων φαρμάκων ή συνδυασμών τους στη θεραπεία του μεταστατικού ορμονοευαίσθητου/ανθεκτικού στον ευνουχισμό καρκίνου του προστάτη (mCSPC/mCRPC). Για παράδειγμα, ο παράγοντας capivasertib, ένας νεότερος αναστολέας του μονοπατιού AKT, διερευνάται σε συνδυασμό με την αμπιρατερόνη σε άνδρες με mCSPC που παρουσιάζουν ανεπάρκεια στο ομόλογο φωσφατάσης και τενσίνης (δοκιμή φάσης ΙΙΙ CAPItello-281), ενώ ο παράγοντας niraparib, ένας αναστολέας της πολυμεράσης της πολυ-άδενο διφωσφορικής ριβόζης, διερευνάται σε άνδρες με mCSPC που φέρουν μεταλλάξεις σε γονίδια του HRR (δοκιμή φάσης ΙΙΙ AMPLITUDE) και σε άνδρες με mCRPC που φέρουν μεταλλάξεις στα γονίδια BRCA (δοκιμή φάσης ΙΙ GALAHAD).

Προκλήσεις και μελλοντική κατεύθυνση της έρευνας [2]
Οι πρόσφατες εξελίξεις του θεραπευτικού πεδίου του προχωρημένου καρκίνου του προστάτη θέτουν νέες προκλήσεις ως προς την επιλογή των θεραπευτικών συνδυασμών και της σειράς χορήγησης των νέων φαρμακευτικών παραγόντων. Παρόλο που οι κλινικές μελέτες δείχνουν σαφές όφελος όταν η θεραπεία στέρησης ανδρογόνων εντατικοποιείται με τη δοσεταξέλη ή τα νεότερα αντιανδρογόνα σε ασθενείς με mCSPC, ο αριθμός των ασθενών που δεν λαμβάνει εντατικοποιημένη θεραπεία επί του παρόντος παραμένει υπερβολικά υψηλός. Μία άλλη πρόκληση εντοπίζεται στην επιλογή και σειρά χορήγησης των φαρμακευτικών παραγόντων στο περιβάλλον του mCRPC κατόπιν εξέλιξης της νόσου υπό ένα εντατικοποιημένο σχήμα θεραπείας στέρησης ανδρογόνων, δεδομένου ότι μήτε τα νεότερα αντιανδρογόνα ούτε οι ταξάνες είχαν εγκριθεί αρχικά για χορήγηση μετά από εντατικοποιημένη θεραπεία στέρησης ανδρογόνων στο περιβάλλον του mCSPC.

Ένα άλλο πρόβλημα εδράζεται στο γεγονός ότι η πρόσβαση σε πρόσφατα εγκεκριμένα αντιανδρογόνα όπως επίσης και σε εξειδικευμένους γενετικούς ελέγχους είναι ελλιπής σε χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος εξαιτίας τόσο του ακριβού τους κόστους όσο και της πτωχής ασφαλιστικής κάλυψης σε αυτές τις χώρες. Συνεπώς, χρειάζεται να γίνει μία συντονισμένη προσπάθεια μεταξύ των διάφορων εμπλεκόμενων μελών συμπεριλαμβανομένων των γιατρών, των φαρμακευτικών εταιρειών, των κυβερνητικών υπηρεσιών υγείας, των ομάδων υποστήριξης ασθενών και των διεθνών ογκολογικών εταιρειών για να μετριαστούν οι ρυθμιστικοί, οικονομικοί και πολιτιστικοί φραγμοί σχετικά με την πρόσβαση σε αυτές τις θεραπείες που επιμηκύνουν τη ζωή. Οι μελλοντικές κατευθύνσεις στη διαχείριση του μεταστατικού προστάτη περιλαμβάνουν την αναγνώριση νέων μοριακών παραγόντων και την ανάπτυξη νέων συνδυασμών ανοσοθεραπείας. Για παράδειγμα, τα προκαταρκτικά αποτελέσματα της ελεγχόμενης με εικονικό φάρμακο μελέτης φάσης ΙΙΙ IPATential150 (Πίνακας 2), η οποία αξιολογεί τον συνδυασμό της αμπιρατερόνης με τον παράγοντα ipatasertib (αναστολέας του μονοπατιού AKT), είναι ενθαρρυντικά: οι ασθενείς που φέρουν μία μετάλλαξη απώλειας λειτουργίας στο γονίδιο του ομολόγου φωσφατάσης και τενσίνης παρουσίασαν βελτίωση του rPFS (HR =0,65, 95% CI 0,45-0,95, P =0.0206). Ένα άλλο παράδειγμα αποτελεί ο συνδυασμός της καμποζαντινίμπης, ενός αναστολέα πολλαπλών υποδοχέων της τυροσινικής κινάσης, και της ατεζολιζουμάμπης, ενός αναστολέα σημείων ελέγχου του ανοσοποιητικού συστήματος.

Αυτός ο θεραπευτικός συνδυασμός επέδειξε ποσοστό αντικειμενικής απόκρισης (ORR) της τάξης του 32% και μία διάμεση διάρκεια απόκρισης ίση με 8,3 μήνες σε έναν πληθυσμό ασθενών με mCRPC που είχε ήδη υποβληθεί σε βαριά θεραπεία [μελέτη φάσης Ιβ COSMIC-021 (NCT03170960)]. Επιπρόσθετα, παράγοντες με καινοτόμους μηχανισμούς δράσης ήδη ερευνώνται σε διάφορες υπό εξέλιξη κλινικές μελέτες. Ένα τέτοιο παράδειγμα είναι ο παράγοντας ARV-110, μία χιμαιρική πρωτεΐνη που προωθεί την ουβικιτίνωση (ubiquitination) και αποδόμηση του υποδοχέα ανδρογόνων.

Συμπερασματικά, ο αξιοσημείωτος ρυθμός ανάπτυξης φαρμάκων και ρυθμιστικών εγκρίσεων έχουν φέρει επανάσταση την τελευταία δεκαετία στο πεδίο της θεραπευτικής αντιμετώπισης του προχωρημένου καρκίνου του προστάτη. Η τρέχουσα εποχή της στοχευμένης θεραπείας, της ανοσοθεραπείας, της θεραποδιαγνωστικής (theranostics) θα συνεχίσει να εξελίσσεται γοργά και περαιτέρω βελτιώσεις στην επιβίωση των ασθενών αναμένονται τα επόμενα χρόνια. Αυτές οι εξελίξεις στη θεραπευτική αντιμετώπιση, ωστόσο, θα συνεχίσουν να θέτουν νέες προκλήσεις στην κλινική ιατρική σχετικά με την επιλογή και σειρά χορήγησης των διάφορων θεραπειών του προχωρημένου καρκίνου του προστάτη και θα απαιτούνται όλο και περισσότερο επιπρόσθετες μελέτες οι οποίες θα επικεντρώνονται στη βελτιστοποίηση των αποτελεσμάτων και στην ελαχιστοποίηση του κόστους και των τοξικοτήτων των νέων φαρμακευτικών θεραπειών.

Γλωσσάρι [1,2]:
Αναλογία κινδύνου: η αναλογία του κινδύνου ενός αποτελέσματος σε μία ομάδα ασθενών προς τον κίνδυνο του ίδιου αποτελέσματος σε μια άλλη ομάδα ασθενών
Aνθεκτικός στον ευνουχισμό καρκίνος του προστάτη: ο καρκίνος του προστάτη που συνεχίζει να εξελίσσεται παρά τη μείωση της τεστοστερόνης σε πολύ χαμηλά επίπεδα
Επιβίωση χωρίς ακτινολογική εξέλιξη της νόσου: το χρονικό διάστημα από την τυχαία ανάθεση θεραπείας μέχρι τον εντοπισμό ακτινολογικής εξέλιξης της νόσου ή θανάτου του ασθενούς
Επιβίωση χωρίς εξέλιξη της νόσου: το χρονικό διάστημα κατά ή μετά τη θεραπεία της νόσου κατά το οποίο ο ασθενής παραμένει εν ζωή χωρίς να παρουσιάζει τοπικά εξέλιξη της νόσου σε υψηλότερο στάδιο ή επέκταση της σε απομακρυσμένο σημείο
Θεραπεία (απο)στέρησης ανδρογόνων: η θεραπεία που καταστέλλει ή εμποδίζει την παραγωγή ή δράση των ανδρικών ορμονών
Νέα αντιανδρογόνα: οι δεύτερης γενιάς αναστολείς του άξονα των ανδρογόνων, οι οποίοι μπορούν να καταστείλουν την ανάπτυξη του καρκίνου του προστάτη αφότου αυτός έχει εμφανίσει ανθεκτικότητα στον ευνουχισμό
Oρμονοευαίσθητος καρκίνος του προστάτη: ο καρκίνος του προστάτη που μπορεί να ελεγχθεί μέσω της μείωσης των επιπέδων της τεστοστερόνης στον οργανισμό
Προχωρημένος καρκίνος του προστάτη: ο υποτροπιάζων καρκίνος του προστάτη μετά από χειρουργική θεραπεία και/ή ακτινοθεραπεία και ο μεταστατικός καρκίνος του προστάτη χωρίς προηγούμενη τοπική θεραπεία
Συνολική επιβίωση: το χρονικό διάστημα είτε από τη διάγνωση είτε από την έναρξη θεραπείας κατά το οποίο ο ασθενής παραμένει εν ζωή

Βασικές πηγές:
1. Swami U, McFarland TR, Nussenzveig R, Agarwal N. Advanced Prostate Cancer: Treatment Advances and Future Directions. Trends Cancer. 2020 Aug;6(8):702-715.
2. Sayegh N, Swami U, Agarwal N. Recent Advances in the Management of Metastatic Prostate Cancer. JCO Oncol Pract. 2022 Jan;18(1):45-55.
Συμπληρωματικές πηγές:
3. Sandhu S, Moore CM, Chiong E, Beltran H, Bristow RG, Williams SG. Prostate cancer. Lancet. 2021 Sep 18;398(10305):1075-1090.
4. Greece Cancer Statistics, Globocan 2020, WHO.
5. U.S. Food and Drug Administration (FDA),
March 2022.
6. U.S. Food and Drug Administration (FDA),
August 2022.
7. U.S. Food and Drug Administration (FDA), December 2020.
8. U.S. Food and Drug Administration (FDA),
May 2020.
9. U.S. Food and Drug Administration (FDA),
May 2020.
10. https://www.fda.gov/drugs/resources-information-approved-drugs/fda-approves-olaparib-hrr-gene-mutated-metastatic-castration-resistant-prostate-cancer (ημερομηνία πρόσβασης στον ιστότοπο: Οκτώβριος 2022)
11. Smith MR,et al; ARASENS Trial Investigators. Darolutamide and Survival in Metastatic, Hormone-Sensitive Prostate Cancer. N Engl J Med. 2022 Mar 24;386(12):1132-1142.
12. Abida W, et al; TRITON2 investigators. Rucaparib in Men With Metastatic Castration-Resistant Prostate Cancer Harboring a BRCA1 or BRCA2 Gene Alteration. J Clin Oncol. 2020 Nov 10;38(32):3763-3772.
13. Sartor O, et al; VISION Investigators. Lutetium-177-PSMA-617 for Metastatic Castration-Resistant Prostate Cancer. N Engl J Med. 2021 Sep 16;385(12):1091-1103.
14. European Medicines Agency, Keytruda (pembrolizumab).

Πηγη: https://hellenicmedicalreview.gr/