Κατηγορία: Ενημέρωση

Μεγάλη μελέτη σε περισσότερους από 463.000 εφήβους στις ΗΠΑ συνδέει τη χρήση κάνναβης στην εφηβεία με αυξημένο κίνδυνο σοβαρών ψυχικών διαταραχών έως την πρώιμη ενήλικη ζωή. Ο κίνδυνος ψυχωσικών και διπολικών διαταραχών εμφανίστηκε περίπου διπλάσιος στους εφήβους που ανέφεραν χρήση.

Η κάνναβη συχνά παρουσιάζεται ως ουσία χαμηλού κινδύνου, ιδιαίτερα σε κοινωνίες όπου η νομιμοποίηση ή η εμπορική διάθεση έχουν αλλάξει την αντίληψη του κοινού. Όμως η εφηβεία δεν είναι μια ουδέτερη βιολογική περίοδος. Είναι το στάδιο κατά το οποίο ο εγκέφαλος συνεχίζει να αναπτύσσεται, τα κυκλώματα ανταμοιβής και αυτοελέγχου ωριμάζουν και πολλές ψυχικές διαταραχές κάνουν τα πρώτα τους σημάδια.

Μια νέα μεγάλη μελέτη που δημοσιεύθηκε στο JAMA Health Forum προσθέτει ισχυρά δεδομένα σε αυτή τη συζήτηση. Οι ερευνητές παρακολούθησαν 463.396 εφήβους ηλικίας 13 έως 17 ετών έως την ηλικία των 26 ετών και διαπίστωσαν ότι όσοι είχαν αναφέρει χρήση κάνναβης τον προηγούμενο χρόνο εμφάνισαν σημαντικά υψηλότερο κίνδυνο μεταγενέστερης διάγνωσης σοβαρών ψυχικών διαταραχών.

Η πιο ανησυχητική συσχέτιση αφορούσε τις ψυχωσικές και διπολικές διαταραχές. Στους εφήβους που είχαν κάνει χρήση κάνναβης, ο κίνδυνος μεταγενέστερης διάγνωσης ψυχωσικής διαταραχής ήταν περίπου διπλάσιος. Αντίστοιχα, περίπου διπλάσιος ήταν και ο κίνδυνος διάγνωσης διπολικής διαταραχής. Αυξημένος εμφανίστηκε επίσης ο κίνδυνος κατάθλιψης και αγχωδών διαταραχών, αν και με μικρότερη ένταση.

Το εύρημα δεν σημαίνει ότι κάθε έφηβος που δοκιμάζει κάνναβη θα αναπτύξει ψυχική νόσο. Σημαίνει όμως ότι, σε επίπεδο πληθυσμού, η εφηβική χρήση συνδέεται με αυξημένη πιθανότητα σοβαρών ψυχιατρικών διαγνώσεων αργότερα. Και αυτό είναι αρκετό για να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο γονείς, γιατροί, σχολεία και πολιτεία αντιμετωπίζουν το θέμα.

Τι ακριβώς εξέτασαν οι ερευνητές

Η μελέτη βασίστηκε σε δεδομένα ηλεκτρονικών φακέλων υγείας από παιδιατρικές επισκέψεις ρουτίνας την περίοδο 2016–2023. Αυτό έχει σημασία, γιατί οι ερευνητές δεν στηρίχθηκαν σε μικρά δείγματα ή σε επιλεγμένες ομάδες υψηλού κινδύνου. Ανέλυσαν έναν πολύ μεγάλο πληθυσμό εφήβων που είχαν έρθει σε επαφή με το σύστημα υγείας και είχαν υποβληθεί σε screening για χρήση ουσιών.

Η χρήση κάνναβης καταγράφηκε ως χρήση μέσα στο προηγούμενο έτος. Στη συνέχεια, οι ερευνητές παρακολούθησαν αν οι έφηβοι έλαβαν διάγνωση ψυχωσικής διαταραχής, διπολικής διαταραχής, κατάθλιψης ή αγχώδους διαταραχής έως την ηλικία των 26 ετών.

Ένα από τα πιο κρίσιμα στοιχεία είναι η χρονική αλληλουχία. Η χρήση κάνναβης προηγήθηκε κατά μέσο όρο 1,7 έως 2,3 χρόνια της ψυχιατρικής διάγνωσης. Αυτό δεν αποδεικνύει από μόνο του αιτιότητα, αλλά ενισχύει την ανησυχία ότι η έκθεση στην κάνναβη κατά την εφηβεία μπορεί να συμβάλλει στην εμφάνιση ή στην επιτάχυνση σοβαρών ψυχικών προβλημάτων.

Οι συγγραφείς έλαβαν υπόψη προηγούμενες ψυχικές διαγνώσεις και άλλες χρήσεις ουσιών. Ακόμη και μετά από αυτές τις προσαρμογές, η συσχέτιση παρέμεινε ισχυρή, ιδιαίτερα για ψυχωσικές και διπολικές διαταραχές. Αυτό είναι το σημείο που κάνει τη μελέτη να ξεχωρίζει από παλαιότερες εργασίες μικρότερης κλίμακας.

Γιατί η εφηβεία είναι περίοδος υψηλού κινδύνου

Η εφηβεία είναι περίοδος έντονων νευροβιολογικών αλλαγών. Ο εγκέφαλος αναδιοργανώνει δίκτυα που σχετίζονται με τη μνήμη, τη λήψη αποφάσεων, την ανταμοιβή, τη συναισθηματική ρύθμιση και τον έλεγχο των παρορμήσεων. Αυτή η ανάπτυξη συνεχίζεται μέχρι την πρώιμη ενήλικη ζωή.

Η κάνναβη δρα στο ενδοκανναβινοειδές σύστημα, το οποίο συμμετέχει σε πολλές από αυτές τις λειτουργίες. Η έκθεση σε THC κατά την εφηβεία μπορεί, θεωρητικά, να επηρεάσει τη νευρωνική ωρίμανση, ιδιαίτερα σε άτομα με γενετική ή περιβαλλοντική ευαλωτότητα. Αυτός είναι ένας από τους λόγους που οι επιστήμονες αντιμετωπίζουν την εφηβική χρήση διαφορετικά από τη χρήση σε μεγαλύτερη ηλικία.

Η ψύχωση και η διπολική διαταραχή συχνά εμφανίζονται στην όψιμη εφηβεία ή στην πρώιμη ενήλικη ζωή. Αυτό κάνει τη σχέση με την κάνναβη δύσκολη στην ερμηνεία. Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι έφηβοι μπορεί να χρησιμοποιούν κάνναβη ως τρόπο αντιμετώπισης ήδη υπαρχόντων συμπτωμάτων. Σε άλλες, η κάνναβη μπορεί να επιταχύνει την εμφάνιση συμπτωμάτων σε ευάλωτα άτομα. Η νέα μελέτη δεν λύνει οριστικά αυτό το ερώτημα, αλλά ενισχύει την ανάγκη για προληπτική στάση.

Δεν αφορά μόνο τη βαριά χρήση

Πολλές προηγούμενες μελέτες εστίασαν στη βαριά χρήση κάνναβης ή στη διαταραχή χρήσης κάνναβης. Η νέα μελέτη έχει διαφορετική βαρύτητα επειδή εξέτασε οποιαδήποτε αναφερόμενη χρήση μέσα στον προηγούμενο χρόνο. Αυτό σημαίνει ότι η συζήτηση δεν περιορίζεται μόνο στους εφήβους που κάνουν καθημερινή χρήση ή έχουν εμφανές πρόβλημα εξάρτησης.

Η Kelly Young-Wolff, επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης και ερευνήτρια στο Kaiser Permanente Division of Research, τόνισε ότι ακόμη και μετά τον υπολογισμό προηγούμενων ψυχικών προβλημάτων και άλλων ουσιών, οι έφηβοι που ανέφεραν χρήση κάνναβης είχαν ουσιαστικά υψηλότερο κίνδυνο μεταγενέστερων ψυχιατρικών διαταραχών.

Αυτό δεν πρέπει να οδηγήσει σε πανικό. Πρέπει όμως να οδηγήσει σε πιο σοβαρή ενημέρωση. Η εφηβική χρήση δεν μπορεί να παρουσιάζεται ως ακίνδυνη επιλογή, ιδιαίτερα όταν τα προϊόντα που κυκλοφορούν σήμερα έχουν πολύ υψηλότερη περιεκτικότητα σε THC σε σχέση με προηγούμενες δεκαετίες.

Η ισχύς των σημερινών προϊόντων κάνναβης

Ένα από τα στοιχεία που αλλάζουν το τοπίο είναι η αυξημένη ισχύς των προϊόντων. Η κάνναβη που κυκλοφορεί σήμερα σε πολλές αγορές δεν έχει την ίδια περιεκτικότητα σε THC με την κάνναβη προηγούμενων δεκαετιών. Σε ορισμένες περιπτώσεις, τα επίπεδα THC σε άνθη ξεπερνούν το 20%, ενώ ορισμένα συμπυκνώματα μπορούν να φτάσουν ή να ξεπεράσουν πολύ υψηλότερες συγκεντρώσεις.

Αυτό έχει σημασία για τον εγκέφαλο των εφήβων. Η υψηλότερη ισχύς σημαίνει μεγαλύτερη έκθεση στη δραστική ψυχοτρόπο ουσία. Η συχνή χρήση προϊόντων υψηλής THC έχει συνδεθεί σε πολλές μελέτες με αυξημένο κίνδυνο ψυχωσικών εμπειριών, προβλημάτων μνήμης, εξάρτησης και ψυχιατρικών συμπτωμάτων.

Η εμπορευματοποίηση προσθέτει άλλο ένα επίπεδο κινδύνου. Όταν η κάνναβη προωθείται μέσα από ελκυστικά προϊόντα, βρώσιμα σκευάσματα, ατμιστικά προϊόντα και marketing που μειώνει την αντίληψη κινδύνου, οι έφηβοι μπορεί να θεωρήσουν ότι πρόκειται για κάτι σχεδόν αβλαβές. Η επιστημονική εικόνα είναι πολύ πιο σύνθετη.

Η κάνναβη ως θέμα δημόσιας υγείας

Οι συγγραφείς της μελέτης ζητούν επείγουσα απάντηση δημόσιας υγείας. Η Lynn Silver, από το πρόγραμμα Getting it Right from the Start του Public Health Institute, υποστηρίζει ότι η εφηβική χρήση κάνναβης πρέπει να αντιμετωπίζεται ως σοβαρό ζήτημα υγείας και όχι ως αβλαβής συμπεριφορά.

Η πρόληψη δεν σημαίνει απλώς απαγορεύσεις. Σημαίνει αξιόπιστη ενημέρωση, περιορισμό της έκθεσης των νέων σε marketing, έλεγχο ισχύος προϊόντων, εκπαίδευση γονέων και παιδιάτρων, έγκαιρο screening και πρόσβαση σε υποστήριξη για εφήβους που ήδη κάνουν χρήση.

Η μελέτη δείχνει επίσης ότι η χρήση κάνναβης ήταν συχνότερη σε εφήβους εγγεγραμμένους στο Medicaid και σε περιοχές με μεγαλύτερο κοινωνικοοικονομικό μειονέκτημα. Αυτό εγείρει θέμα ανισοτήτων. Αν η εμπορική επέκταση της κάνναβης αυξήσει την έκθεση των πιο ευάλωτων κοινοτήτων, μπορεί να επιδεινώσει ήδη υπάρχουσες διαφορές στην ψυχική υγεία.

Τι πρέπει να γνωρίζουν οι γονείς

Οι γονείς συχνά δυσκολεύονται να μιλήσουν για την κάνναβη, ειδικά σε περιβάλλον όπου η ουσία έχει νομιμοποιηθεί για ενήλικες σε αρκετές περιοχές. Το πρώτο βήμα είναι να γίνει σαφές ότι «νόμιμο για ενήλικες» δεν σημαίνει «ασφαλές για εφήβους».

Η συζήτηση πρέπει να ξεκινά νωρίς, με απλή και τεκμηριωμένη γλώσσα. Οι έφηβοι χρειάζονται πληροφορίες που δεν βασίζονται στον φόβο, αλλά στην πραγματικότητα: ο εγκέφαλος αναπτύσσεται, η κάνναβη μπορεί να επηρεάσει τη μνήμη, την προσοχή, τη διάθεση και σε ορισμένα άτομα να αυξήσει τον κίνδυνο σοβαρών ψυχικών προβλημάτων.

Οι γονείς πρέπει επίσης να προσέχουν αλλαγές στη συμπεριφορά: απόσυρση, πτώση σχολικής απόδοσης, αλλαγές στον ύπνο, έντονο άγχος, καχυποψία, απότομες μεταβολές διάθεσης, απώλεια ενδιαφέροντος ή χρήση ουσιών σε παρέες. Αυτά δεν σημαίνουν αυτόματα ψυχική διαταραχή, αλλά είναι λόγοι για συζήτηση και, όπου χρειάζεται, επαγγελματική βοήθεια.

Ο ρόλος των παιδιάτρων και των σχολείων

Η χρήση κάνναβης στην εφηβεία δεν πρέπει να εντοπίζεται μόνο όταν έχει ήδη γίνει πρόβλημα. Οι παιδίατροι, οι οικογενειακοί γιατροί και οι επαγγελματίες ψυχικής υγείας μπορούν να παίξουν καθοριστικό ρόλο με συστηματικό screening, ερωτήσεις χωρίς στιγματισμό και καθοδήγηση για τους γονείς.

Τα σχολεία, από την πλευρά τους, χρειάζονται εκπαιδευτικά προγράμματα που να αντιστοιχούν στη σημερινή πραγματικότητα. Οι έφηβοι δεν πείθονται από υπερβολές ή απλές απαγορεύσεις. Χρειάζονται καθαρή ενημέρωση για τα σύγχρονα προϊόντα υψηλής THC, τους κινδύνους για τον αναπτυσσόμενο εγκέφαλο και τη σχέση της κάνναβης με ψυχική υγεία, μάθηση και καθημερινή λειτουργικότητα.

Η πρόληψη πρέπει επίσης να συνδέεται με ψυχική υποστήριξη. Έφηβοι που χρησιμοποιούν κάνναβη μπορεί να αντιμετωπίζουν άγχος, κατάθλιψη, τραύμα, πίεση από συνομηλίκους ή οικογενειακά προβλήματα. Αν η απάντηση είναι μόνο τιμωρητική, μπορεί να χαθεί η ευκαιρία για ουσιαστική παρέμβαση.

Τα όρια της μελέτης

Παρά το μέγεθος και τη σημασία της, η μελέτη δεν αποδεικνύει με απόλυτο τρόπο ότι η κάνναβη προκαλεί ψυχικές διαταραχές. Οι παρατηρητικές μελέτες μπορούν να δείξουν ισχυρές συσχετίσεις και χρονική αλληλουχία, αλλά δεν μπορούν να αποκλείσουν πλήρως όλους τους συγχυτικούς παράγοντες.

Για παράδειγμα, έφηβοι που χρησιμοποιούν κάνναβη μπορεί να έχουν ήδη υψηλότερο ψυχιατρικό κίνδυνο λόγω οικογενειακού ιστορικού, κοινωνικού περιβάλλοντος, τραύματος, άλλων ουσιών ή πρώιμων συμπτωμάτων. Οι ερευνητές προσπάθησαν να ελέγξουν τέτοιους παράγοντες, όμως καμία ανάλυση ηλεκτρονικών φακέλων δεν μπορεί να καταγράψει όλη την πολυπλοκότητα της ζωής ενός εφήβου.

Ωστόσο, η ισχύς του δείγματος, η παρακολούθηση στον χρόνο και η συνέπεια των ευρημάτων για σοβαρές διαταραχές κάνουν τα αποτελέσματα δύσκολο να αγνοηθούν. Το προληπτικό μήνυμα παραμένει σαφές: όσο περισσότερο καθυστερεί ή αποτρέπεται η χρήση κάνναβης στην εφηβεία, τόσο καλύτερα για την ψυχική υγεία του αναπτυσσόμενου εγκεφάλου.

Τι σημαίνει αυτό για τη νομιμοποίηση

Η μελέτη δεν αποτελεί επιχείρημα για μια απλουστευτική συζήτηση υπέρ ή κατά της νομιμοποίησης. Αποτελεί όμως ισχυρή υπενθύμιση ότι οι πολιτικές για την κάνναβη πρέπει να έχουν ξεχωριστό κεφάλαιο για τους εφήβους.

Η πρόσβαση ενηλίκων και η προστασία ανηλίκων είναι δύο διαφορετικά ζητήματα. Αν μια αγορά κάνναβης λειτουργεί με προϊόντα υψηλής ισχύος, επιθετικό branding και ανεπαρκή έλεγχο έκθεσης των νέων, τότε το βάρος μεταφέρεται στους εφήβους και στις οικογένειές τους.

Η δημόσια πολιτική χρειάζεται όρια ηλικίας που εφαρμόζονται, περιορισμό marketing που προσελκύει νέους, προειδοποιήσεις για την ψυχική υγεία, έλεγχο περιεκτικότητας THC και χρηματοδότηση πρόληψης. Χρειάζεται επίσης παρακολούθηση των επιπτώσεων σε κοινότητες με υψηλότερη κοινωνική ευαλωτότητα.

Πηγη: https://healthpharma.gr/

Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Φαρμάκων επικαιροποίησε τον οδηγό για τους χορηγούς κλινικών μελετών στο CTIS, την ενιαία ψηφιακή πύλη της ΕΕ για υποβολή, αδειοδότηση και εποπτεία κλινικών δοκιμών. Η νέα έκδοση 6.3 ενισχύει το πλαίσιο διαφάνειας, συμμόρφωσης και ηλεκτρονικής διαχείρισης.

Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Φαρμάκων κάνει ένα ακόμη βήμα στην ενοποίηση και ψηφιοποίηση των κλινικών δοκιμών στην Ευρώπη, με την επικαιροποιημένη έκδοση του Sponsor Handbook για το Clinical Trial Information System, γνωστό ως CTIS. Η έκδοση 6.3, με ημερομηνία 26 Ιουνίου 2026, δεν αποτελεί απλώς ένα τεχνικό εγχειρίδιο για χρήστες μιας πλατφόρμας. Αποτυπώνει τον τρόπο με τον οποίο η Ευρωπαϊκή Ένωση θέλει πλέον να οργανώνει, να εγκρίνει, να παρακολουθεί και να δημοσιοποιεί τις κλινικές δοκιμές φαρμάκων.

Το CTIS λειτουργεί ως ενιαία πύλη για την υποβολή, την αδειοδότηση και την εποπτεία κλινικών δοκιμών στην ΕΕ και στον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο. Με άλλα λόγια, ο χορηγός μιας κλινικής μελέτης δεν χρειάζεται να κινηθεί μέσα από διαφορετικές εθνικές διαδικασίες με ξεχωριστά κανάλια επικοινωνίας. Μπορεί να υποβάλει έναν ενιαίο φάκελο σε ένα ή περισσότερα κράτη-μέλη, ώστε οι εθνικές αρμόδιες αρχές και οι επιτροπές δεοντολογίας να αξιολογήσουν την αίτηση μέσα από κοινό ηλεκτρονικό περιβάλλον.

Η αλλαγή αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία για τη φαρμακευτική και βιοτεχνολογική έρευνα. Οι κλινικές δοκιμές αποτελούν το κρίσιμο στάδιο στο οποίο μια ερευνητική υπόσχεση μετατρέπεται σε τεκμηριωμένο θεραπευτικό αποτέλεσμα. Όσο πιο καθαρό, προβλέψιμο και διαφανές είναι το ρυθμιστικό περιβάλλον, τόσο ευκολότερα μπορούν να σχεδιαστούν πολυκεντρικές μελέτες, να συμμετάσχουν περισσότερα κράτη και να αποκτήσουν οι ασθενείς πρόσβαση σε νέα θεραπευτικά πρωτόκολλα.

Ποιους αφορά ο νέος οδηγός του EMA

Το Sponsor Handbook απευθύνεται σε όλους τους χορηγούς κλινικών δοκιμών που χρησιμοποιούν το CTIS. Σε αυτούς περιλαμβάνονται η φαρμακευτική βιομηχανία, μικρομεσαίες επιχειρήσεις, πανεπιστήμια, ακαδημαϊκοί φορείς, ερευνητικοί οργανισμοί και άλλες οντότητες που αναλαμβάνουν την ευθύνη διεξαγωγής μιας κλινικής μελέτης.

Ο οδηγός δίνει πρακτική καθοδήγηση για το πώς δημιουργείται, υποβάλλεται, τροποποιείται, παρακολουθείται και ολοκληρώνεται μια κλινική δοκιμή μέσα από το CTIS. Δεν περιορίζεται στην αρχική αίτηση. Καλύπτει όλο τον κύκλο ζωής της μελέτης: τα προπαρασκευαστικά βήματα, την αδειοδότηση, την αξιολόγηση, τις απαντήσεις σε αιτήματα πληροφοριών, τις ουσιώδεις και μη ουσιώδεις τροποποιήσεις, την ασφάλεια, την υποβολή ετήσιων εκθέσεων και την τελική δημοσίευση των αποτελεσμάτων.

Αυτό έχει πρακτική αξία για τους χορηγούς, αλλά και πολιτική σημασία για την Ευρώπη. Η κλινική έρευνα δεν κρίνεται μόνο από την επιστημονική της ποιότητα. Κρίνεται και από τη διοικητική της ταχύτητα, τη συμμόρφωση, την προστασία των δεδομένων, την ασφάλεια των συμμετεχόντων και τη δυνατότητα των πολιτών να έχουν πρόσβαση σε πληροφορίες για τις δοκιμές που διεξάγονται.

Το νομικό πλαίσιο: Ο Κανονισμός 536/2014

Το CTIS εφαρμόζει στην πράξη τον Κανονισμό για τις Κλινικές Δοκιμές, δηλαδή τον Κανονισμό (ΕΕ) 536/2014. Το πλαίσιο αυτό αφορά παρεμβατικές κλινικές δοκιμές με φαρμακευτικά προϊόντα για ανθρώπινη χρήση, συμπεριλαμβανομένων των χαμηλής παρέμβασης δοκιμών.

Αντίθετα, δεν καλύπτει μη παρεμβατικές μελέτες ούτε δοκιμές που αφορούν αποκλειστικά ιατροτεχνολογικά προϊόντα. Η διάκριση αυτή έχει σημασία, διότι το CTIS δεν αποτελεί γενική ευρωπαϊκή βάση για κάθε είδους μελέτη υγείας. Είναι το ρυθμιστικό εργαλείο για τις κλινικές δοκιμές φαρμάκων που εμπίπτουν στον Κανονισμό.

Η μετάβαση από την παλαιότερη Οδηγία για τις Κλινικές Δοκιμές στο νέο Κανονιστικό πλαίσιο είχε ως στόχο την εναρμόνιση των διαδικασιών στην Ευρώπη. Στο παρελθόν, οι χορηγοί συχνά αντιμετώπιζαν διαφορετικές απαιτήσεις, διαφορετικούς χρόνους και διαφορετικές διαδικασίες ανά κράτος. Το CTIS επιχειρεί να περιορίσει αυτή την αποσπασματικότητα και να δημιουργήσει ένα πιο συνεκτικό περιβάλλον.

Τρεις χώροι: χορηγοί, αρχές και κοινό

Το CTIS οργανώνεται γύρω από τρεις βασικούς χώρους. Ο πρώτος είναι ο χώρος των χορηγών, όπου οι εταιρείες, τα πανεπιστήμια ή οι ερευνητικοί οργανισμοί προετοιμάζουν και υποβάλλουν τις αιτήσεις τους. Ο δεύτερος είναι ο χώρος των αρμόδιων αρχών, όπου οι εθνικές αρχές, οι επιτροπές δεοντολογίας, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και ο EMA αξιολογούν και εποπτεύουν τις κλινικές δοκιμές.

Ο τρίτος χώρος είναι ο δημόσιος ιστότοπος. Εκεί συγκεντρώνεται πληροφορία προσβάσιμη σε ασθενείς, επαγγελματίες υγείας, ερευνητές και πολίτες. Η δημόσια διάσταση του CTIS αποτελεί ένα από τα πιο σημαντικά στοιχεία του συστήματος, καθώς προσφέρει αναζητήσιμες πληροφορίες για κλινικές δοκιμές και αποτελέσματα, τόσο σε τεχνική μορφή όσο και σε γλώσσα κατανοητή για μη ειδικούς.

Με αυτόν τον τρόπο, η Ευρώπη επιχειρεί να ισορροπήσει ανάμεσα σε δύο ανάγκες που συχνά συγκρούονται: την προστασία εμπορικά εμπιστευτικών πληροφοριών και προσωπικών δεδομένων από τη μία πλευρά, και τη διαφάνεια απέναντι στην κοινωνία από την άλλη. Η νέα έκδοση του οδηγού αφιερώνει σημαντικό χώρο στους κανόνες δημοσίευσης και στα πρακτικά ζητήματα που αντιμετωπίζουν οι χορηγοί όταν ανεβάζουν έγγραφα «για δημοσίευση» και «όχι για δημοσίευση».

Δεν είναι σύστημα διαχείρισης κλινικής μελέτης

Ένα κρίσιμο σημείο του οδηγού είναι η διευκρίνιση ότι το CTIS δεν αποτελεί σύστημα διαχείρισης κλινικής μελέτης. Είναι ρυθμιστικό σύστημα υποβολής, αδειοδότησης, επικοινωνίας και εποπτείας. Παρέχει ασφαλές αρχείο για έγγραφα και αποφάσεις, αλλά δεν αντικαθιστά τα εσωτερικά συστήματα που πρέπει να χρησιμοποιούν οι χορηγοί για τη συμμόρφωση, την τεκμηρίωση και τη διατήρηση των δεδομένων της μελέτης.

Η διάκριση αυτή αφορά άμεσα τις φαρμακευτικές εταιρείες και τους ακαδημαϊκούς χορηγούς. Το CTIS δεν λύνει από μόνο του την ανάγκη για εσωτερική ποιότητα, παρακολούθηση, αρχειοθέτηση, audit trail και ορθή κλινική πρακτική. Αντίθετα, απαιτεί από τους χορηγούς να έχουν ήδη οργανωμένες διαδικασίες, ώστε να τροφοδοτούν σωστά την πλατφόρμα.

Στην πράξη, το CTIS γίνεται το σημείο επαφής με τις ρυθμιστικές αρχές. Δεν γίνεται όμως το επιχειρησιακό κέντρο της μελέτης. Αυτή η ευθύνη παραμένει στον χορηγό.

Τα προπαρασκευαστικά βήματα: πριν ακόμη ξεκινήσει η αίτηση

Ο οδηγός δίνει μεγάλη έμφαση στα βήματα που πρέπει να ολοκληρώσει ο χορηγός πριν αρχίσει να συντάσσει την αρχική αίτηση. Η προετοιμασία μπορεί να διαρκέσει περισσότερο από μία εβδομάδα και δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως τυπική γραφειοκρατική λεπτομέρεια.

Πρώτα, οι χρήστες χρειάζονται ενεργό λογαριασμό EMA. Στη συνέχεια, ο οργανισμός του χορηγού πρέπει να έχει καταχωριστεί στο Organisation Management Service, το OMS, που λειτουργεί ως κεντρική πηγή επικυρωμένων οργανωσιακών δεδομένων για τις ευρωπαϊκές ρυθμιστικές δραστηριότητες. Η διαδικασία καταχώρισης στο OMS μπορεί να χρειαστεί έως δέκα εργάσιμες ημέρες.

Παράλληλα, ο χορηγός πρέπει να έχει εγγραφεί στο EudraVigilance, ώστε να μπορεί να αναφέρει ύποπτες απροσδόκητες σοβαρές ανεπιθύμητες ενέργειες. Επιπλέον, τα υπό διερεύνηση φαρμακευτικά προϊόντα πρέπει να έχουν καταχωριστεί στο XEVMPD, το ευρωπαϊκό λεξικό φαρμακευτικών προϊόντων που τροφοδοτεί το CTIS με κρίσιμα δεδομένα προϊόντος.

Αυτή η αλληλουχία δείχνει ότι η κλινική έρευνα στην Ευρώπη γίνεται όλο και περισσότερο υπόθεση διαλειτουργικών ψηφιακών μητρώων. Ο χορηγός δεν αρκεί να έχει ένα πρωτόκολλο και μια ερευνητική ομάδα. Πρέπει να διαθέτει σωστή ψηφιακή ταυτότητα, επικυρωμένα οργανωσιακά στοιχεία, καταχωρισμένα προϊόντα και λειτουργική πρόσβαση σε όλα τα συστήματα που συνδέονται με το CTIS.

Ο ρόλος του OMS και του XEVMPD

Το OMS έχει κεντρική θέση στο νέο περιβάλλον. Εκεί αποθηκεύονται στοιχεία για οργανισμούς, χορηγούς, συν-χορηγούς, ερευνητικά κέντρα, κατασκευαστές, συμβαλλόμενους οργανισμούς και άλλες οντότητες που εμπλέκονται σε μια κλινική δοκιμή. Αν τα στοιχεία ενός οργανισμού δεν υπάρχουν ή είναι λανθασμένα, ο χορηγός πρέπει να ζητήσει δημιουργία ή τροποποίηση εγγραφής μέσω του EMA Service Desk.

Η ακρίβεια των οργανωσιακών δεδομένων δεν είναι δευτερεύον θέμα. Επηρεάζει τη δημιουργία αίτησης, την καταχώριση κέντρων, την υποβολή εκθέσεων και τη συνέχεια της μελέτης. Το ίδιο ισχύει για το XEVMPD, όπου πρέπει να υπάρχουν οι πληροφορίες για τα φαρμακευτικά προϊόντα που χρησιμοποιεί η μελέτη. Για μη εγκεκριμένα προϊόντα ή αναπτυσσόμενες θεραπείες, ο χορηγός έχει την ευθύνη της καταχώρισης.

Ο οδηγός προειδοποιεί επίσης ότι τα δεδομένα που αντλεί το CTIS από εξωτερικές βάσεις δεν ενημερώνονται αυτόματα όταν αλλάζουν στο OMS ή στο XEVMPD. Αυτό σημαίνει ότι ο χορηγός πρέπει να γνωρίζει πότε απαιτείται αίτημα πληροφοριών, ουσιώδης τροποποίηση ή μη ουσιώδης τροποποίηση, ώστε να διορθωθεί η πληροφορία μέσα στη μελέτη.

Διαχείριση χρηστών: οργανισμοκεντρική ή μελετοκεντρική προσέγγιση

Ένα από τα πιο κρίσιμα επιχειρησιακά σημεία του CTIS αφορά τη διαχείριση χρηστών και ρόλων. Το σύστημα λειτουργεί με βάση ρόλους, οι οποίοι καθορίζουν τι μπορεί να δει και τι μπορεί να κάνει κάθε χρήστης.

Ο οδηγός διακρίνει δύο βασικές προσεγγίσεις: την οργανισμοκεντρική και τη μελετοκεντρική. Στην οργανισμοκεντρική προσέγγιση, ένας Sponsor Admin διαχειρίζεται κεντρικά τους χρήστες και τους ρόλους σε επίπεδο οργανισμού. Η προσέγγιση αυτή θεωρείται ιδιαίτερα χρήσιμη για οργανισμούς που διεξάγουν ή πρόκειται να διεξάγουν κλινικές δοκιμές σε τακτική βάση.

Στη μελετοκεντρική προσέγγιση, η διαχείριση συνδέεται περισσότερο με τη συγκεκριμένη κλινική δοκιμή. Μπορεί να εξυπηρετεί μικρότερους ή περιστασιακούς χορηγούς, αλλά δεν προσφέρει τον ίδιο βαθμό κεντρικής εποπτείας. Με βάση την εμπειρία από τη χρήση του συστήματος, ο οδηγός συνιστά σε εμπορικούς και μη εμπορικούς χορηγούς να αξιολογούν σοβαρά την οργανισμοκεντρική προσέγγιση, ιδίως όταν θέλουν καλύτερο έλεγχο πρόσβασης, ασφάλεια και ποιότητα δεδομένων.

Η διαχείριση ρόλων δεν αφορά μόνο την τεχνική πρόσβαση. Αφορά τη νομική και επιχειρησιακή ευθύνη. Ποιος μπορεί να υποβάλει αίτηση; Ποιος μπορεί να απαντήσει σε αίτημα πληροφοριών; Ποιος μπορεί να υποβάλει ετήσια έκθεση ασφάλειας; Ποιος μπορεί να ανεβάσει αποτελέσματα; Σε ένα ρυθμιστικό περιβάλλον υψηλής ευθύνης, αυτά τα ερωτήματα έχουν άμεση σημασία.

Η αρχική αίτηση και η αξιολόγηση

Ο οδηγός καθοδηγεί τους χορηγούς στη δημιουργία και υποβολή αρχικής αίτησης για κλινική δοκιμή. Η αίτηση περιλαμβάνει δεδομένα και έγγραφα που αξιολογούν οι αρμόδιες αρχές και οι επιτροπές δεοντολογίας των κρατών-μελών όπου θα διεξαχθεί η μελέτη.

Η αξιολόγηση χωρίζεται σε στάδια, με ελέγχους εγκυρότητας, αξιολόγηση του μέρους Ι και του μέρους ΙΙ, αιτήματα πληροφοριών και τελική απόφαση. Το CTIS επιτρέπει την ηλεκτρονική επικοινωνία σε όλη αυτή τη διαδρομή, κάτι που θεωρητικά μειώνει την αβεβαιότητα και βοηθά τον χορηγό να παρακολουθεί το χρονοδιάγραμμα.

Ιδιαίτερη σημασία έχουν τα Requests for Information, τα γνωστά RFI. Πρόκειται για αιτήματα των αρχών προς τον χορηγό για διευκρινίσεις ή πρόσθετα στοιχεία. Η έγκαιρη και σωστή απάντηση σε RFI μπορεί να κρίνει την πορεία μιας αίτησης. Για τον λόγο αυτό, ο οδηγός εξηγεί πώς εντοπίζονται, πώς προετοιμάζονται και πώς υποβάλλονται οι απαντήσεις μέσα στο σύστημα.

Τροποποιήσεις, νέα κράτη-μέλη και μεταβολές στον χορηγό

Καμία κλινική δοκιμή δεν μένει πάντα αμετάβλητη. Κατά τη διάρκεια της μελέτης μπορεί να χρειαστούν αλλαγές στο πρωτόκολλο, στο σχεδιασμό, στα κέντρα, στα προϊόντα, στην έναρξη ή επανέναρξη στρατολόγησης, ακόμη και στον ίδιο τον χορηγό.

Το Sponsor Handbook περιγράφει τη διαδικασία για πρόσθετη αίτηση σε άλλο κράτος-μέλος, την υποβολή ουσιώδους τροποποίησης και τη μη ουσιώδη τροποποίηση. Οι ουσιώδεις τροποποιήσεις έχουν ειδική βαρύτητα, διότι μπορούν να επηρεάσουν την ασφάλεια των συμμετεχόντων, την επιστημονική εγκυρότητα ή την αξιολόγηση της μελέτης. Οι μη ουσιώδεις τροποποιήσεις επιτρέπουν την ενημέρωση στοιχείων που δεν αλλάζουν τον πυρήνα της μελέτης, αλλά χρειάζονται σωστή καταγραφή.

Η νέα έκδοση 6.3 ενσωματώνει πληροφορίες από το CTR Q&A v7.2 και προσθέτει στοιχεία για ειδοποιήσεις μέσω email σε notices και alerts. Αυτό δείχνει ότι το CTIS παραμένει ζωντανό σύστημα, το οποίο προσαρμόζεται στις ανάγκες χρηστών και αρχών. Δεν πρόκειται για στατικό εγχειρίδιο, αλλά για εργαλείο που ακολουθεί την εξέλιξη της πλατφόρμας και της ευρωπαϊκής πρακτικής.

Ασφάλεια: ASR, SUSAR και ευρωπαϊκή εποπτεία

Η ασφάλεια των συμμετεχόντων βρίσκεται στον πυρήνα του CTIS. Το σύστημα παρέχει ηλεκτρονική λύση για την υποβολή και αξιολόγηση εκθέσεων ασφάλειας, ενώ λειτουργεί ως αποθετήριο ετήσιων εκθέσεων ασφάλειας. Παράλληλα, οι ύποπτες απροσδόκητες σοβαρές ανεπιθύμητες ενέργειες υποβάλλονται μέσω EudraVigilance.

Η ύπαρξη εναρμονισμένου ευρωπαϊκού πλαισίου ασφάλειας έχει ιδιαίτερη αξία στις πολυκεντρικές μελέτες. Όταν μια δοκιμή διεξάγεται σε περισσότερα κράτη-μέλη, η έγκαιρη και συντονισμένη διαχείριση των σημάτων ασφάλειας είναι κρίσιμη. Το CTIS συμβάλλει σε αυτή την εναρμόνιση, καθώς επιτρέπει στις αρχές να παρακολουθούν τις σχετικές υποβολές μέσα σε κοινό ψηφιακό περιβάλλον.

Ο οδηγός καλύπτει επίσης αναφορές για απρόβλεπτα γεγονότα, επείγοντα μέτρα ασφάλειας, σοβαρές παραβάσεις και επιθεωρήσεις από αρχές τρίτων χωρών. Με αυτόν τον τρόπο, το CTIS δεν λειτουργεί μόνο στην αρχή και στο τέλος μιας δοκιμής. Συνοδεύει τη μελέτη σε όλη τη διάρκειά της, ιδιαίτερα όταν προκύπτουν γεγονότα που μπορούν να επηρεάσουν την ασφάλεια ή την κανονιστική συμμόρφωση.

Διαφάνεια και δημοσίευση: η μεγάλη αλλαγή για τους πολίτες

Ένα από τα πιο σημαντικά κεφάλαια του CTIS αφορά τη διαφάνεια. Τα περισσότερα δεδομένα και ορισμένα έγγραφα των κλινικών δοκιμών που υποβάλλονται στο CTIS δημοσιοποιούνται στον δημόσιο ιστότοπο, σύμφωνα με τους κανόνες δημοσίευσης. Οι ενημερώσεις στη δημόσια πύλη εμφανίζονται συνήθως την επόμενη ημέρα από την καταχώριση στο ασφαλές περιβάλλον, εκτός εάν προβλέπεται μεταγενέστερη δημοσίευση.

Αυτό έχει άμεσο αντίκτυπο στην εμπιστοσύνη των πολιτών. Οι κλινικές δοκιμές συχνά αντιμετωπίζονται με καχυποψία, ειδικά όταν αφορούν νέα φάρμακα, προηγμένες θεραπείες ή ευάλωτους πληθυσμούς. Όταν οι πληροφορίες είναι αναζητήσιμες, κατανοητές και διαθέσιμες στο κοινό, ενισχύεται η λογοδοσία.

Ταυτόχρονα, οι χορηγοί πρέπει να προστατεύουν προσωπικά δεδομένα και εμπορικά εμπιστευτικές πληροφορίες. Ο οδηγός δίνει πρακτικές οδηγίες για το πώς πρέπει να διαχειρίζονται οι εκδόσεις εγγράφων που προορίζονται για δημοσίευση και εκείνες που παραμένουν μόνο για τις αρχές. Η πρόκληση είναι λεπτή: περισσότερη διαφάνεια, χωρίς παραβίαση ιδιωτικότητας ή αθέμιτη αποκάλυψη επιχειρηματικά ευαίσθητων δεδομένων.

Τα αποτελέσματα και η περίληψη για μη ειδικούς

Το CTIS αλλάζει και τον τρόπο με τον οποίο η Ευρώπη αντιμετωπίζει τα αποτελέσματα των κλινικών δοκιμών. Ο Κανονισμός προβλέπει ότι, ανεξάρτητα από την έκβαση μιας δοκιμής, ο χορηγός πρέπει να υποβάλει στο CTIS σύνοψη αποτελεσμάτων. Αυτή πρέπει πάντα να συνοδεύεται από περίληψη γραμμένη σε γλώσσα κατανοητή για μη ειδικούς.

Η υποχρέωση αυτή έχει μεγάλη ηθική και κοινωνική σημασία. Οι συμμετέχοντες σε μια κλινική δοκιμή αναλαμβάνουν έναν βαθμό αβεβαιότητας για να παραχθεί γνώση. Η κοινωνία έχει δικαίωμα να γνωρίζει τι έδειξε η μελέτη, ακόμη και όταν τα αποτελέσματα δεν είναι θετικά ή δεν οδηγούν σε έγκριση φαρμάκου.

Οι γενικοί κανόνες προβλέπουν υποβολή της σύνοψης αποτελεσμάτων και της περίληψης για μη ειδικούς εντός ενός έτους από το τέλος της δοκιμής σε όλα τα κράτη-μέλη που συμμετέχουν. Για παιδιατρικές δοκιμές ή δοκιμές που εντάσσονται σε παιδιατρικό ερευνητικό σχέδιο, η προθεσμία μειώνεται σε έξι μήνες.

Η απαίτηση για layperson summary αποτελεί σημαντική μετατόπιση. Δεν αρκεί πλέον η επιστημονική αναφορά για ειδικούς. Ο χορηγός πρέπει να εξηγήσει τι έγινε, σε ποιους ασθενείς, με ποιο φάρμακο, με ποια αποτελέσματα και με ποιες ανεπιθύμητες ενέργειες, σε γλώσσα που μπορεί να κατανοήσει ένας πολίτης χωρίς επιστημονική εξειδίκευση.

Η σημασία για τη βιομηχανία και την ακαδημαϊκή έρευνα

Για τις φαρμακευτικές εταιρείες, το CTIS σημαίνει μεγαλύτερη προβλεψιμότητα, αλλά και μεγαλύτερη ευθύνη. Η ενιαία υποβολή μπορεί να μειώσει την πολυπλοκότητα των πολυκρατικών μελετών, όμως η πλατφόρμα απαιτεί αυστηρή προετοιμασία, καθαρούς ρόλους, σωστά δεδομένα και γρήγορη ανταπόκριση σε αιτήματα αρχών.

Για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις και τους ακαδημαϊκούς χορηγούς, η πρόκληση είναι ακόμη μεγαλύτερη. Οι απαιτήσεις συμμόρφωσης και ψηφιακής οργάνωσης μπορεί να είναι βαριές για ομάδες με περιορισμένους πόρους. Γι’ αυτό ο EMA παρέχει εκπαιδευτικά εργαλεία, ενημερωτικά events, walk-in clinics, bitesize talks και περιβάλλον εκπαίδευσης, ώστε οι χρήστες να εξοικειωθούν με τις λειτουργίες του CTIS.

Η επιτυχία του συστήματος θα κριθεί από το αν θα καταφέρει να διευκολύνει πραγματικά την κλινική έρευνα χωρίς να δημιουργήσει νέο διοικητικό βάρος. Ένα ενιαίο ψηφιακό σύστημα μπορεί να επιταχύνει την Ευρώπη. Μπορεί όμως και να δυσκολέψει μικρότερους φορείς, αν οι διαδικασίες παραμείνουν σύνθετες και αν η υποστήριξη δεν είναι επαρκής.

Η ευρωπαϊκή διάσταση: ανταγωνιστικότητα και εμπιστοσύνη

Η Ευρώπη βρίσκεται σε έντονο ανταγωνισμό με τις ΗΠΑ και την Ασία για την προσέλκυση κλινικών δοκιμών. Οι εταιρείες επιλέγουν πού θα διεξαγάγουν μελέτες με βάση πολλούς παράγοντες: ταχύτητα έγκρισης, ποιότητα ερευνητικών κέντρων, διαθεσιμότητα ασθενών, εμπειρία αρχών, κόστος, προβλεψιμότητα και πρόσβαση σε δεδομένα.

Το CTIS μπορεί να λειτουργήσει ως εργαλείο ενίσχυσης της ευρωπαϊκής θέσης, εφόσον μειώσει τις καθυστερήσεις και τις αποκλίσεις μεταξύ κρατών. Η ενιαία αίτηση, η ηλεκτρονική επικοινωνία και η κοινή εποπτεία μπορούν να κάνουν την Ευρώπη πιο ελκυστική για πολυκεντρικές μελέτες. Παράλληλα, η δημόσια πρόσβαση σε πληροφορίες μπορεί να ενισχύσει την εμπιστοσύνη των πολιτών στην κλινική έρευνα.

Αυτό το διπλό στοίχημα δεν είναι εύκολο. Η Ευρώπη θέλει ταχύτητα, αλλά δεν θέλει έκπτωση στην προστασία των συμμετεχόντων. Θέλει περισσότερες κλινικές δοκιμές, αλλά και περισσότερη διαφάνεια. Θέλει να προστατεύσει την καινοτομία, αλλά και να διασφαλίσει ότι τα αποτελέσματα δεν μένουν κρυμμένα σε εταιρικά αρχεία.

Τι δείχνει η νέα έκδοση 6.3

Η έκδοση 6.3 του Sponsor Handbook δεν αλλάζει τη φιλοσοφία του CTIS, αλλά δείχνει ότι το σύστημα ωριμάζει. Η ενσωμάτωση πληροφοριών από το CTR Q&A v7.2 δείχνει ότι ο EMA προσαρμόζει το εγχειρίδιο στις νέες ερμηνείες και στα ερωτήματα που ανακύπτουν στην πράξη. Η προσθήκη για email ειδοποιήσεις σε notices και alerts δείχνει επίσης ότι η λειτουργικότητα του συστήματος βελτιώνεται με βάση τις ανάγκες των χρηστών.

Η ιστορία των εκδόσεων αποτυπώνει μια διαρκή προσπάθεια. Προηγούμενες εκδόσεις είχαν ενσωματώσει Sponsor FAQs, οδηγίες για τροποποιήσεις, διευκρινίσεις για πολυπαραγοντικό έλεγχο ταυτότητας, αλλαγές στο OMS και μεταφορά περιεχομένου από τα παλαιότερα εκπαιδευτικά modules. Η πορεία αυτή δείχνει ότι το CTIS δεν είναι απλώς μια πλατφόρμα που τέθηκε σε λειτουργία και έμεινε σταθερή. Είναι ένα ευρωπαϊκό σύστημα που εξελίσσεται σταδιακά, καθώς οι χορηγοί και οι αρχές το χρησιμοποιούν σε πραγματικές συνθήκες.

Πηγη: https://healthpharma.gr

Σε νέο κύκλο προσλήψεων γιατρών στα Κέντρα Υγείας προχωρά το υπουργείο Υγείας, σε μια προσπάθεια να περιορίσει τα σοβαρά κενά προσωπικού που εξακολουθούν να υφίστανται στις δομές της Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας.

Αναλυτικότερα το αρμόδιο Υπουργείο ανακοινώνει την έγκριση της προκήρυξης για 441 μόνιμες θέσεις ειδικευμένων ιατρών κλάδου Ε.Σ.Υ., οι οποίες έρχονται να ενισχύσουν κρίσιμες ειδικότητες σε Κέντρα Υγείας και Πολυδύναμα Περιφερειακά Ιατρεία σε ολόκληρη την επικράτεια.

Όπως αναφέρει σε ανακοίνωσή του η συγκεκριμένη πρωτοβουλία αποτελεί μία ακόμη παρέμβαση στο πλαίσιο του συνολικού στρατηγικού σχεδιασμού για την αναβάθμιση του δημόσιου συστήματος υγείας. Στόχος είναι η άμεση βελτίωση της ποιότητας των παρεχόμενων υπηρεσιών, η θωράκιση των δομών της Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας και η έμπρακτη στήριξη των τοπικών κοινωνιών.

Να υπενθυμιστεί εδώ πώς έρευνα της ΕΛΣΤΑΤ έδειξε πώς τα Κέντρα Υγείας ναι μεν ναι μεν το ιατρικό προσωπικό αυξήθηκε στα Κέντρα Υγείας της πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας αλλά το νοσηλευτικό προσωπικό μειώθηκε κατά 1%. Την ίδια στιγμή παρατηρήθηκε αύξηση στον εξοπλισμό τους το 2025 σε σχέση με το 2024 κατά 1,9%.

Κέντρα Υγείας: Η κατανομή των θέσεων

Οι μόνιμες θέσεις κατανέμονται και στις επτά (7) Υγειονομικές Περιφέρειες (ΥΠΕ) της χώρας ως εξής:

· 1η ΥΠΕ: 70 θέσεις

· 2η ΥΠΕ: 87 θέσεις

· 3η ΥΠΕ: 48 θέσεις

· 4η ΥΠΕ: 80 θέσεις

· 5η ΥΠΕ: 39 θέσεις

· 6η ΥΠΕ: 82 θέσεις

· 7η ΥΠΕ: 35 θέσεις

Προκηρύσσονται επίσης 2 θέσεις γιατρών του ΕΣΥ σε φορείς Π.Φ.Υ. νησιών δικαιούχων του επιμίσθιου της δωρεάς του φιλανθρωπικού ιδρύματος «STELIOS PHILANTHROPIC FOUNDATION».

Η προθεσμία υποβολής των ηλεκτρονικών αιτήσεων στην πλατφόρμα esydoctors.moh.gov.gr αρχίζει στις 9 Ιουλίου 2026 και ώρα 12:00 και ολοκληρώνεται στις 27 Ιουλίου 2026 και ώρα 12:00.

Οι ειδικότητες που αναζητούνται είναι μεταξύ άλλων: Γενικής Ιατρικής, Παθολογίας, Ακτινολογίας, Παιδιατρικής, Πνευμονολογίας, Βιοπαθολογίας, Καρδιολογικής κ.α.

Δείτε ΕΔΩ την προκήρυξη

Kentra-Ygeias-giatroi ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ

Πηγη: https://www.healthreport.gr/

Αλλάζει ο τρόπος με τον οποίο οι πολίτες θα προγραμματίζουν τα ραντεβού τους στα απογευματινά ιατρεία των δημόσιων νοσοκομείων.

Από την 1η Ιουλίου, το υπουργείο Υγείας θέτει σε εφαρμογή ένα νέο ενιαίο σύστημα κρατήσεων ραντεβού, με στόχο την ευκολότερη πρόσβαση των πολιτών και την καλύτερη αξιοποίηση των διαθέσιμων θέσεων.

Από την ημερομηνία αυτή, όλα τα διαθέσιμα απογευματινά ραντεβού θα αναρτώνται υποχρεωτικά στην ενιαία πλατφόρμα της ΗΔΥΚΑ, ενώ κάθε επίσκεψη θα έχει ελάχιστη διάρκεια 10 λεπτών. Τα νοσοκομεία θα πρέπει να προγραμματίζουν τα ραντεβού τους για χρονικό διάστημα τουλάχιστον τεσσάρων μηνών (120 ημερών), ώστε οι πολίτες να γνωρίζουν εγκαίρως τη διαθεσιμότητα.

Πώς θα κλείνονται τα ραντεβού

Από την 1η Ιουλίου, οι πολίτες θα μπορούν να προγραμματίζουν δωρεάν την επίσκεψή τους μέσω:

• της τηλεφωνικής γραμμής 1566
• της εφαρμογής MyHealth
• της ιστοσελίδας finddoctors.gov.gr

Παράλληλα, θα εξακολουθεί να υπάρχει η δυνατότητα κράτησης μέσω του ίδιου του νοσοκομείου, είτε τηλεφωνικά είτε με φυσική παρουσία. Ωστόσο, σε κάθε περίπτωση, το ραντεβού θα καταχωρείται υποχρεωτικά στο ενιαίο πληροφοριακό σύστημα της ΗΔΥΚΑ.
Τι υπηρεσίες παρέχονται

Τα απογευματινά ιατρεία λειτουργούν εκτός του τακτικού ωραρίου των νοσοκομείων και εξυπηρετούν περιστατικά που δεν απαιτούν νοσηλεία. Οι πολίτες μπορούν να πραγματοποιούν:

• ιατρικές εξετάσεις από ειδικούς γιατρούς
• διάγνωση και παρακολούθηση παθήσεων

• συνταγογράφηση φαρμάκων και διαγνωστικών εξετάσεων
• έκδοση ιατρικών γνωματεύσεων
• επανεξέταση μετά από νοσηλεία ή χειρουργική επέμβαση
Πόσο κοστίζουν τα απογευματινά ιατρεία

Οι ασθενείς που επιλέγουν απογευματινό ραντεβού πληρώνουν διαφορετικό ποσό, ανάλογα με τη βαθμίδα του γιατρού, καθώς η λεγόμενη «ολοήμερη λειτουργία» δεν είναι δωρεάν στο ΕΣΥ.

Συγκεκριμένα, οι τιμές διαμορφώνονται ως εξής:

36 ευρώ για Επιμελητή Β’ ή Λέκτορα

48 ευρώ για Επιμελητή Α’ ή Επίκουρο Καθηγητή

60 ευρώ για Διευθυντή ή Αναπληρωτή Καθηγητή

64 ευρώ για Συντονιστή Διευθυντή

72 ευρώ για Καθηγητή

Να σημειωθεί ότι τα ασφαλιστικά ταμεία δεν αποζημιώνουν το κόστος της ιατρικής επίσκεψης. Ωστόσο, καλύπτονται οι διαγνωστικές εξετάσεις και οι ιατρικές πράξεις, εφόσον υπάρχει το απαραίτητο παραπεμπτικό. Σε διαφορετική περίπτωση, ο ασθενής επιβαρύνεται εξ ολοκλήρου με το κόστος.

Πηγη: https://www.healthreport.gr

Οι πνιγμοί στην Ελλάδα εξακολουθούν να καταγράφονται κάθε χρόνο με ανησυχητική συχνότητα, ιδιαίτερα κατά τους θερινούς μήνες, όταν χιλιάδες πολίτες και επισκέπτες βρίσκονται στις παραλίες και τις πισίνες.

Ειδικά η χώρα μας, κατέχοντας την 11η θέση σε παγκόσμια κλίμακα στον κατάλογο των χωρών με τη μεγαλύτερη ακτογραμμή, προσφέρει πολλές ευκαιρίες για απόλαυση της θάλασσας μέσω της κολύμβησης και άλλων δραστηριοτήτων αναψυχής.

Η κολύμβηση αποτελεί μία από τις πιο ωφέλιμες μορφές άσκησης, καθώς βελτιώνει την καρδιοαναπνευστική λειτουργία, προστατεύει τις αρθρώσεις, συμβάλλει στη μείωση του άγχους και βελτιώνει την ποιότητα του ύπνου.

Ωστόσο, ένας πνιγμός μπορεί να συμβεί γρήγορα, συχνά μέσα σε μόλις 20 έως 60 δευτερόλεπτα. Γι’ αυτό η ενημέρωση, η πρόληψη και η τήρηση βασικών κανόνων ασφάλειας στη θάλασσα αποτελούν προϋποθέσεις για να απολαμβάνουμε με ασφάλεια τα οφέλη της κολύμβησης. Η πρόληψη των πνιγμών αποτελεί βασική προτεραιότητα της Διεύθυνσης Επιδημιολογικής Επιτήρησης και Πρόληψης Μη Μεταδοτικών Νοσημάτων του ΕΟΔΥ.

Πνιγμοί στην Ελλάδα: Κύριες αιτίες

Άγνοια κολύμβησης
Έλλειψη στενής και αδιάλειπτης επίβλεψης παιδιών

Έλλειψη περίφραξης σε κολυμβητικές δεξαμενές (πισίνες)
Κατανάλωση αλκοόλ

Μη λήψη ιατρικής συμβουλής όταν υφίσταται ιστορικό υποκείμενων νοσημάτων που αυξάνουν τον κίνδυνο πνιγμού (π.χ. καρδιολογικές παθήσεις, άνοια, επιληψία ή άλλες νευρολογικές παθήσεις)

Αγνόηση της πρόγνωσης του καιρού
Αποτυχία ορθής χρήσης σωσιβίων και προστατευτικού εξοπλισμού σε υδάτινες δραστηριότητες.

Επιδημιολογικά δεδομένα

Ο πνιγμός αποτελεί την τρίτη κύρια αιτία θανάτου από ακούσιο τραυματισμό παγκοσμίως αντιπροσωπεύοντας το 7% όλων των θανάτων που σχετίζονται με τραυματισμούς. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ), 300.000 άνθρωποι χάνουν τη ζωή τους από πνιγμό κάθε χρόνο, με τα παιδιά και τους νέους να επηρεάζονται δυσανάλογα.

Τα μικρά παιδιά κάτω των 5 ετών αντιπροσωπεύουν σχεδόν το ένα τέταρτο όλων των θανάτων από πνιγμό ενώ παρουσιάζουν την υψηλότερη θνησιμότητα από πνιγμό (10,9 θανάτους/100.000 πληθυσμού), ακολουθούμενα από τους ηλικιωμένους 70 ετών και άνω (7,7 θανάτους/100.000 πληθυσμού).

Στην Ελλάδα, η συχνότητα των πνιγμών εκτιμάται στους 3,6 ανά 100.000 πληθυσμού, σύμφωνα με την πρώτη έκθεση του ΠΟΥ για την παγκόσμια κατάσταση για την πρόληψη των πνιγμών, στην οποία συμμετείχε ο ΕΟΔΥ.

Την τελευταία πενταετία ετησίως καταγράφονται κατά μέσο όρο 378 θανάσιμα ατυχήματα στο υδάτινο περιβάλλον (θάλασσα και εσωτερικά ύδατα), με τη συντριπτική πλειονότητα αυτών (99%, Ν=373) να συμβαίνουν στη θάλασσα.

Οι άνδρες αποτελούν το 67% των θυμάτων ενώ η ηλικιακή ομάδα που πλήττεται περισσότερο, αντιπροσωπεύοντας το 81% των θυμάτων, είναι τα άτομα άνω των 60 ετών, αναδεικνύοντας την ανάγκη στοχευμένων δράσεων πρόληψης στην τρίτη ηλικία (Παρατηρητήριο Ατυχημάτων, Safe Water Sports).

Ο ΕΟΔΥ συστήνει:

Κολυμπάμε πάντα με παρέα

Μπαίνουμε και βγαίνουμε σταδιακά από το νερό

Κολυμπάμε πάντα παράλληλα με την ακτή

Δεν κολυμπάμε μετά από φαγητό ή ποτό

Αποφεύγουμε να κολυμπάμε σε άγνωστα νερά

Επιβλέπουμε αδιάλειπτα τα μικρά παιδιά

Συμβουλευόμαστε τον ιατρό μας και λαμβάνουμε πρόσθετα προληπτικά μέτρα σύμφωνα με τις οδηγίες του

Δεν υπερεκτιμούμε τις δυνάμεις μας.
ΠΗΓΗ: ΕΟΔΥ

Πηγη: https://www.healthreport.gr/

Ο υπουργός Υγείας, Άδωνις Γεωργιάδης, προχώρησε σε αναλυτική ενημέρωση μέσω ανάρτησής του στο Χ σχετικά με τα αποτελέσματα της μεγαλύτερης, όπως τη χαρακτηρίζει, ταυτόχρονης προκήρυξης για την πρόσληψη μόνιμων ιατρών στο Εθνικό Σύστημα Υγείας.

Σύμφωνα με τα στοιχεία του αρμόδιου υπουργού, καλύφθηκαν οι 962 από τις 1.171 προκηρυχθείσες θέσεις, ποσοστό 82,15%, ενώ χωρίς υποψηφίους έμειναν 209 θέσεις, κυρίως σε νοσοκομεία απομακρυσμένων και νησιωτικών περιοχών.

Ο υπουργός επισημαίνει ότι καταγράφηκε σημαντική βελτίωση ακόμη και σε νοσοκομεία που τα προηγούμενα χρόνια αντιμετώπιζαν σοβαρό πρόβλημα στελέχωσης, όπως αυτά σε Χίο, Ικαρία, Νάξο, Σύρο, Δράμα, Καλαμάτα και Ξάνθη, αποδίδοντας την αυξημένη συμμετοχή στα θεσμικά και οικονομικά κίνητρα που έχουν δοθεί στους γιατρούς.

Πάντως ο υπουργός Υγείας παραδέχεται ότι εξακολουθούν να υπάρχουν δυσκολίες στην κάλυψη θέσεων σε ορισμένες νησιωτικές περιοχές, όπως η Ρόδος, η Κεφαλονιά, η Λήμνος και τα Κύθηρα, σημειώνοντας ότι οι κενές θέσεις θα επαναπροκηρυχθούν μέσα στο καλοκαίρι.

Ο Άδωνις Γεωργιάδης αναφέρεται επίσης στον συνολικό σχεδιασμό ενίσχυσης του ΕΣΥ, υπενθυμίζοντας ότι βρίσκονται σε εξέλιξη οι προκηρύξεις για περισσότερες από 2.200 μόνιμες θέσεις προσωπικού που αφορούν το 2025, ενώ για το 2026 έχει προγραμματιστεί η μεγαλύτερη ετήσια ενίσχυση του συστήματος, με συνολικά 8.208 νέες θέσεις ιατρικού, νοσηλευτικού, λοιπού και επικουρικού προσωπικού.

Άδωνις Γεωργιάδης: Η ανάρτηση του στο Χ

«Είχα υποσχεθεί μία αναλυτική ενημέρωση σας, για το πώς εξελίχθηκε η πρόσφατη πρόσκλησή μας για τις προσλήψεις ιατρών στο ΕΣΥ. Υπενθυμίζω ότι είναι η μεγαλύτερη ταυτόχρονη προκήρυξη που έχει γίνει ποτέ και σε αυτήν συμπεριλάβαμε όλες τις θέσεις που έβγαιναν άγονες εδώ και χρόνια.

Από την επεξεργασία των αιτήσεων συνάγεται ότι τα αποτελέσματα είναι ενθαρρυντικά. Συγκεκριμένα καλύφθηκαν οι 962 από τις 1171 θέσεις (ποσοστό 82,15%) και έμειναν χωρίς υποψηφίους οι 209 (17,85%) κυρίως σε νοσοκομεία άγονων περιοχών. Και σε αυτές τις περιοχές όμως τελικά πήγαμε καλά, αναλογικά με το παρελθόν.

Ενδεικτικά για τις άγονες διαχρονικά περιοχές μερικά παραδείγματα:

-στο Γ.Ν. Χίου υποβλήθηκαν υποψηφιότητες και για τις 4 προκηρυχθείσες θέσεις,
-στο Γ.Ν.-Κ.Υ. Νάξου και για τις 2 θέσεις,

-στο Γ.Ν.-Κ.Υ. Ικαρίας και για τις 5 θέσεις,
-στο Γ.Ν. Κοζάνης και για τις 9 θέσεις,
-στο Γ.Ν. Καβάλας και για τις 9 θέσεις,
καθώς και στο Π.Γ.Ν. Αλεξανδρούπολης και για τις 14 προκηρυχθείσες θέσεις.

Μάλιστα, στην Ικαρία, όπου κατά την περίοδο 2023-2025 το ποσοστό των άγονων θέσεων κυμαινόταν μεταξύ 67% και 75%, στην τρέχουσα προκήρυξη εκδηλώθηκε ενδιαφέρον για το σύνολο των προκηρυχθεισών θέσεων.

Αντίστοιχα, στο Γ.Ν. Σύρου από τις 9 προκηρυχθείσες θέσεις μόνο 1 δεν προσέλκυσε υποψηφιότητα, ενώ το 2024 από τις 11 θέσεις που είχαν προκηρυχθεί οι 8 απέβησαν άγονες.

Στο Γ.Ν. Καλαμάτας, όπου το 2023 από τις 8 προκηρυχθείσες θέσεις οι 6 παρέμειναν χωρίς υποψηφιότητα, στην τρέχουσα προκήρυξη υποβλήθηκαν υποψηφιότητες για τις 14 από τις 16 θέσεις.

Σημαντική βελτίωση καταγράφεται και στο Γ.Ν. Δράμας, όπου το 2024 από τις 20 προκηρυχθείσες θέσεις οι 15 απέβησαν άγονες, ενώ στην παρούσα προκήρυξη μόνο 2 από τις 9 θέσεις δεν προσέλκυσαν υποψηφιότητα.

Αντίστοιχα, στο Γ.Ν. Μυτιλήνης από τις 6 θέσεις μόνο 1 παρέμεινε χωρίς υποψηφιότητα, στο Γ.Ν. Ξάνθης από τις 8 θέσεις οι 2 (έχουμε για πρώτη φορά και 2 υποψηφιότητες για την ΜΕΘ και εφόσον η πρόσληψή τους μετά τον έλεγχο νομιμότητας ολοκληρωθεί, θα ανοίξει επιτέλους και η ΜΕΘ εκεί, η οποία είναι κλειστή εδώ και χρόνια) στο Γ.Ν. Πύργου από τις 7 θέσεις η 1 κλπ

Τα στοιχεία αυτά καταδεικνύουν τη σημαντική βελτίωση της ανταπόκρισης του ιατρικού κόσμου ακόμη και σε νοσοκομεία που παραδοσιακά παρουσίαζαν υψηλά ποσοστά άγονων θέσεων και επιβεβαιώνουν ότι τα θεσμικά και οικονομικά κίνητρα που έχουν θεσπιστεί αποδίδουν μετρήσιμα αποτελέσματα. Παρά ταύτα, εξακολουθούν να καταγράφονται σημαντικές προκλήσεις, ιδίως σε ορισμένες νησιωτικές περιοχές.

Ενδεικτικά:

στην Κεφαλονιά από τις 7 θέσεις που προκηρύχθηκαν οι 5 απέβησαν άγονες,
ενώ στη Λήμνο και στα Κύθηρα από τις 5 προκηρυχθείσες θέσεις οι 2 παρέμειναν χωρίς υποψηφιότητα σε κάθε νοσοκομείο.
Στο Γενικό Νοσοκομείο Ρόδου, παρά τον μεγάλο αριθμό των 23 προκηρυχθεισών θέσεων, οι 14 απέβησαν άγονες ενώ οι 9 προσέλκυσαν υποψηφίους.

Συνολικά, στα νησιά που υπάγονται στη 2η και 6η ΥΠΕ, από τις 142 προκηρυχθείσες θέσεις οι 85 καλύπτονται (ποσοστό 60%) οι 57 όμως (ποσοστό 40%) δεν προσέλκυσαν ακόμη υποψηφιότητες. Τα δεδομένα αυτά αναδεικνύουν ότι, παρά τη σαφή βελτίωση που καταγράφεται σε σχέση με προηγούμενα έτη, εξακολουθούν να υπάρχουν περιοχές με αντικειμενικές δυσκολίες προσέλκυσης ιατρικού προσωπικού.

Αφού ολοκληρωθεί η διαδικασία ελέγχου και της πρόσληψης θα επαναπροκηρυχθούν όλες οι κενές θέσεις εντός του θέρους. Καλωσορίζω όλους τους νέους αυτούς ιατρούς στο ΕΣΥ.

Υπενθυμίζω ότι την περίοδο αυτήν «τρέχουν» οι προκηρύξεις 1Κ/2026 (για κατηγορίες προσωπικού ΠΕ και ΥΕ) και 2Κ/2026 (για κατηγορίες προσωπικού ΤΕ και ΔΕ), οι οποίες αφορούν σε προσλήψεις του έτους 2025. Πρόκειται για 510 και αντίστοιχα 1.696 μόνιμες θέσεις σε νοσοκομεία, φορείς και οργανισμούς του Υπουργείου Υγείας.

Για το 2026 έχει προγραμματιστεί η μεγαλύτερη ετήσια ενίσχυση σε προσωπικό. Στον προγραμματισμό περιλαμβάνονται 5.208 θέσεις (1.800 ιατρικού, 1.930 νοσηλευτικού και 1.478 λοιπού), καθώς και 3.000 θέσεις επικουρικού προσωπικού, με αποτέλεσμα η συνολική δυνητική ενίσχυση να ανέρχεται σε 8.208 άτομα».

Πηγη: https://www.healthreport.gr

Επιστήμονες στο UT Health San Antonio, ανακάλυψαν σχέση μεταξύ ενός βακτηρίου στο μικροβίωμα του εντέρου (οικοσύστημα) και του λύκου, η οποία θα μπορούσε να οδηγήσει σε πιο αποτελεσματική θεραπεία της νόσου, όπως περιγράφεται σε μελέτη που δημοσιεύτηκε στο Nature Communications.

Ερευνητές από την Ιατρική Σχολή Joe R. και Teresa Lozano Long του Πανεπιστημίου του Τέξας, Σαν Αντόνιο, διαπίστωσαν ότι το βακτήριο Faecalibacterium prausnitzii (F. prausnitzii) είχε μειωθεί στο εντερικό μικροβίωμα ασθενών με λύκο. Η μελέτη έδειξε ότι η χορήγηση συμπληρωμάτων με το βακτήριο μείωσε σημαντικά τους δείκτες της νόσου σε ζωικά μοντέλα.

«Αυτή είναι η πρώτη φορά στην έρευνα για τον λύκο που εντοπίσαμε ένα βακτήριο που έχει εξαντληθεί και, όταν επιστρέφει, βοηθάει», δήλωσε ο Laurence Morel.

Οι επιστήμονες διερευνούν τις συνδέσεις μεταξύ του εντερικού μικροβιώματος και του λύκου εδώ και περίπου μια δεκαετία. Προηγούμενη έρευνα έχει διαπιστώσει ότι το εντερικό μικροβίωμα των ασθενών με λύκο είναι διαφορετικό από αυτό ενός υγιούς ατόμου. Έχουν εντοπιστεί τουλάχιστον τρία βακτηριακά στελέχη που συνδέονται με την εξέλιξη του λύκου.

Πώς το έντερο επηρεάζει την ανοσολογική απόκριση

Πριν από την τρέχουσα μελέτη, έρευνα διαπίστωσε ότι το F. prausnitzii ενισχύει την ικανότητα των μικροβίων του εντέρου να αφομοιώνουν τις διαιτητικές ίνες υπό υγιείς συνθήκες.

Το F. prausnitzii βοηθά στη μείωση της φλεγμονής παράγοντας βουτυρικό, ένα από τα πιο κοινά λιπαρά οξέα βραχείας αλυσίδας. Το βουτυρικό είναι η κύρια πηγή ενέργειας για τα κύτταρα που καλύπτουν το παχύ έντερο και διατηρούν το φράγμα, που ονομάζεται βλεννίνη, μεταξύ του εντέρου και του υπόλοιπου σώματος. Το βουτυρικό παράγεται όταν τα «καλά» βακτήρια στο έντερο χωνεύουν τις διαιτητικές ίνες. Όταν υπάρχει λιγότερη ποσότητα F. prausnitzii, οι ίνες δεν υποβάλλονται σε επαρκή επεξεργασία και η επένδυση της βλεννίνης διασπάται.

«Εάν έχετε λιγότερα βακτήρια που χωνεύουν αυτές τις φυτικές ίνες, έχετε λιγότερα λιπαρά οξέα βραχείας αλυσίδας και μια πιο προφλεγμονώδη πάθηση», δήλωσε ερευνητής.

Η ερευνητική ομάδα διαπίστωσε ότι η επανεισαγωγή των βακτηρίων αποκατέστησε εν μέρει την ανοσολογική ρύθμιση και έδειξε επίσης θετικές επιδράσεις στα νεφρά και τον σπλήνα. Ενώ οι ακριβείς μηχανισμοί του βακτηρίου δεν είναι πλήρως κατανοητοί,  ο ερευνητής Ge είπε οτι φαίνεται να έχει έμμεση επίδραση τροποποιώντας το μικροβίωμα, κατευθύνοντάς το να αφομοιώσει λιγότερη βλεννίνη και περισσότερες φυτικές ίνες και προωθώντας την καλύτερη  υγεία του εντέρου.

«Ήμασταν πολύ ενθουσιασμένοι που ένα μόνο προβιοτικό στέλεχος θα μπορούσε να κάνει τόσο σπουδαία πράγματα», είπε ο Yong Ge.

Δεν είναι όλα τα προβιοτικά ίδια

Τα προβιοτικά έχουν γίνει δημοφιλή συμπληρώματα και πολλοί άνθρωποι συμπεριλαμβάνουν γιαούρτι και τρόφιμα που έχουν υποστεί ζύμωση στη  διατροφή τους για να βοηθήσουν στην υγεία του πεπτικού συστήματος. Ωστόσο, το F. prausnitzii έχει ευεργετικές ιδιότητες ειδικές για το στέλεχος και δεν είναι συνηθισμένο σε προβιοτικά προϊόντα που διατίθενται χωρίς ιατρική συνταγή.

Το βακτήριο είναι ιδιαίτερα ευαίσθητο στο οξυγόνο και γρήγορα καθίσταται ανενεργό όταν εκτίθεται στον αέρα. Επίσης, εξαντλείται γρήγορα και απαιτείται συχνή θεραπεία για τη διατήρηση των επιπέδων. Ενώ η προβιοτική θεραπεία με F. prausnitzii φαίνεται πολλά υποσχόμενη, απαιτείται περαιτέρω έρευνα για την πλήρη κατανόηση του ρόλου του στο μικροβίωμα και την αξιολόγηση των οφελών του.

Το νομοσχέδιο θα παραμείνει σε δημόσια διαβούλευση έως τις 10 Ιουλίου.

Το υπουργείο Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας θέτει από σήμερα σε δημόσια ηλεκτρονική διαβούλευση το νομοσχέδιο με τίτλο «Προσωπικός Βοηθός, Πρώιμη Παρέμβαση και λοιπές ενεργητικές  πολιτικές για άτομα με αναπηρία, ρυθμίσεις στεγαστικής  πολιτικής και άλλες διατάξεις».

Πρόκειται για νομοσχέδιο που συγκεντρώνει κρίσιμες παρεμβάσεις στους τομείς της αναπηρίας, της παιδικής προστασίας, της στέγασης, των υφιστάμενων κοινωνικών προγραμμάτων και της οργάνωσης δομών και διαδικασιών του Υπουργείου.

«Με το νομοσχέδιο αυτό προχωρούμε σε συγκεκριμένες αλλαγές που ενισχύουν την κοινωνική πολιτική στην πράξη. Μονιμοποιούμε τον Προσωπικό Βοηθό, καθιστούμε καθολική την Πρώιμη Παιδική Παρέμβαση, εξασφαλίζουμε θεσμικά την κοινωνική κατοικία και ενισχύουμε προγράμματα και δομές που έχουν ήδη αποδείξει την αξία τους. Στόχος μας είναι οι πολιτικές στήριξης να αποκτούν μόνιμα χαρακτηριστικά, να λειτουργούν πιο αποτελεσματικά και να ανταποκρίνονται στις πραγματικές ανάγκες των πολιτών. Καλούμε όλους τους ενδιαφερόμενους να συμμετάσχουν στη δημόσια διαβούλευση με τις προτάσεις και τις παρατηρήσεις τους, ώστε το τελικό νομοσχέδιο να είναι ακόμη πιο λειτουργικό και αποτελεσματικό», υπογράμμισε η Υπουργός Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας, Δόμνα Μιχαηλίδου.

Το νομοσχέδιο απαρτίζεται από 7 Μέρη και 64 άρθρα, που καλύπτουν το σύνολο των βασικών παρεμβάσεων του Υπουργείου στους τομείς της αναπηρίας, της παιδικής προστασίας και της κοινωνικής συνοχής.

Οι πλέον κρίσιμες παρεμβάσεις αφορούν τα ακόλουθα:

• Μονιμοποίηση του «Προσωπικού Βοηθού»: Το εμβληματικό Πρόγραμμα, με την ιδιαίτερη συμβολή στα θέματα ανεξάρτητης διαβίωσης και ισότιμης συμμετοχής των ατόμων με αναπηρία, αποκτά πλέον μόνιμο χαρακτήρα με εθνική εμβέλεια.
• Fast-track κοινωνικές κατοικίες σε ανενεργά στρατόπεδα (Ακίνητα ΤΑΕΘΑ): Τροποποιείται το αρχικό πλαίσιο του Υπουργείου Εθνικής Άμυνας, ανοίγοντας τον δρόμο για την υλοποίηση των προγραμματικών συμβάσεων που αφορούν ακίνητα του Ταμείου Ακινήτων Εθνικής Άμυνας (ΤΑΕΘΑ). Θεσπίζεται μια πρωτοποριακή, fast-track διαδικασία που παρακάμπτει τις εξαιρετικά χρονοβόρες παραδοσιακές μεθόδους (όπως η έκδοση Προεδρικού Διατάγματος), κερδίζοντας πολύτιμο χρόνο χωρίς καμία έκπτωση στον θεσμικό έλεγχο. Στόχος είναι η άμεση τεχνική και πολεοδομική ωρίμανση των ακινήτων, ώστε το Υπουργείο να μετατρέψει ανενεργά στρατόπεδα σε ζωντανές κοινότητες μέσα σε λίγους μήνες αντί για χρόνια. Στις εκτάσεις αυτές θα ανεγερθούν σύγχρονες στρατιωτικές και κοινωνικές κατοικίες με όλες τις απαραίτητες συνοδές υποδομές (βρεφονηπιακούς σταθμούς, φαρμακεία, καταστήματα τροφίμων), προσφέροντας άμεσες και μόνιμες λύσεις στέγασης για τους πολίτες και τα στελέχη των Ενόπλων Δυνάμεων.
• Καθολική εφαρμογή της Πρώιμης Παιδικής Παρέμβασης: Εισάγονται διατάξεις για υφιστάμενα Προγράμματα, με κεντρικό σημείο το πρόγραμμα για την Πρώιμη Παιδική Παρέμβαση, το οποίο καθίσταται πλέον καθολικό και συνεχίζει να συμβάλλει καθοριστικά στην εθνική  πολιτική αποϊδρυματοποίησης.
• Επέκταση Δημογραφικών και Στεγαστικών Προγραμμάτων: Τροποποιούνται οι όροι του Προγράμματος Δημογραφικής Ανάπτυξης προκειμένου να υπάρξει ευρύτερη συμμετοχή, ενώ συνεχίζεται κανονικά η στήριξη με το επίδομα στέγασης για τους δικαιούχους του Προγράμματος «Κάλυψη».
• Αυτονομία για 17.000 συμπολίτες μας με αναπηρία όρασης: Προβλέπεται η διαδικασία Επιμόρφωσης Εκπαιδευτών Κινητικότητας και Δεξιοτήτων, λύνοντας το διαχρονικό πρόβλημα της έλλειψης εξειδικευμένων εκπαιδευτών που είναι αναγκαίοι για την αυτονομία των τυφλών συμπολιτών μας.
• Ψηφιοποίηση και Εθνική Πύλη Αναπηρίας: Ρυθμίζεται και οργανώνεται η λειτουργία της Πύλης μέσα από τη συστηματική ενοποίηση των ψηφιακών συστημάτων (Κάρτα Αναπηρίας, Ψηφιακό Μητρώο, Μητρώο Παροχών Αναπηρίας), ενώ ιδρύεται ένα νέο Μητρώο Δομών για την αποτελεσματικότερη λειτουργία του συστήματος.
• Επιχειρησιακή ενίσχυση του ΟΠΕΚΑ: Διευρύνονται οι σκοποί και προσδιορίζονται οι πόροι που μπορεί να χρησιμοποιεί ο Οργανισμός, αξιοποιώντας τη διοικητική εμπειρία και τεχνογνωσία του. Οι νέες διατάξεις ενισχύουν τον ΟΠΕΚΑ για να διαχειρίζεται προγράμματα ενεργητικής κοινωνικής ένταξης και προνοιακής φύσης, διαμορφώνοντας ένα περιβάλλον μεγαλύτερης αποτελεσματικότητας και δημοσιονομικής ορθότητας.

Πηγη: https://www.iatronet.gr/

Ο υπουργός Υγείας Άδωνις Γεωργιάδης προειδοποιεί – μέσω του Health+Care 2026 – για σοβαρές επιπτώσεις του κανονισμού λυμάτων στην ευρωπαϊκή φαρμακοβιομηχανία, κάνοντας λόγο για «ανεδαφική» ρύθμιση και ζητώντας αναβολή εφαρμογής.

Την εκτίμηση ότι ο Κανονισμός Urban Wastewater Treatment Directive θα μειώσει την ανταγωνιστικότητα και θα οδηγήσει στην καταστροφή της ευρωπαϊκής φαρμακοβιομηχανίας κάνει ο Αδωνις Γεωργιάδης στο Health+Care 2026. Η επικαιροποιημένη Οδηγία της ΕΕ για την Επεξεργασία Αστικών Λυμάτων (UWWTD) (ΕΕ) 2024/3019, η οποία θα ισχύσει από τον Ιανουάριο του 2027, ενισχύει τους κανόνες για την προστασία του περιβάλλοντος και της υγείας από τα αστικά λύματα. Καλύπτει μικρότερες πόλεις (ισοδύναμο πληθυσμού άνω των 1.000 ατόμων) και απαιτεί βελτιωμένη απομάκρυνση μικρορύπων (τεταρτοταγής επεξεργασία) έως το 2035. Στο πλαίσιο της Οδηγίας εφαρμόζεται το «ο ρυπαίνων πληρώνει», με τους παραγωγούς να χρηματοδοτούν το 80% του κόστους επεξεργασίας. Ο υπουργός Υγείας κάνει λόγο για έναν «ανεδαφικό κανονισμό», ο οποίος διαμορφώθηκε «σε μια εποχή που η Ευρώπη δεν είχε καταλάβει τι συμβαίνει στον κόσμο» και σημειώνει πως έχουν γίνει παρεμβάσεις και από τον ίδιο, στο πλαίσιο των οργάνων της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

> Πόσο έτοιμο είναι το σύστημα  Υγείας να αντιμετωπίσει κρίσεις όπως ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή;

Η απλή απάντηση είναι πως είμαστε απολύτως έτοιμοι. Δεν θεωρώ ότι κινδυνεύει η Ελλάδα από κανέναν πόλεμο στη Μέση Ανατολή, για να είμαι απολύτως ειλικρινής. Έχουμε ως χώρα πάντα επιχειρησιακά σχέδια για έκτακτα γεγονότα, όπως έχουμε και τώρα. Ωστόσο, προσωπικά δεν βλέπω να υπάρχει ιδιαίτερος κίνδυνος από τη συγκεκριμένη κρίση σε επίπεδο Υγείας. Ο πληθωρισμός θα μας πλήξει, όπως και τους υπόλοιπους, αλλά προβλήματα στην  Υγεία δεν πρόκειται να αντιμετωπίσουμε σε αυτόν τον πόλεμο. Ιδιαίτερα υγειονομικά προβλήματα δεν θα έχουμε και αυτό το τονίζω για να μη δημιουργούμε άδικη ανησυχία στον κόσμο.

> Κατά τη διάρκεια του Οικονομικού Φόρουμ των Δελφών, αναφέρατε πως η εφαρμογή της Urban Wastewater Treatment Directive θα οδηγήσει σε αύξηση 100% των τιμών των φαρμάκων. Ποια είναι τα μηνύματα που λαμβάνετε σχετικά από την ελληνική φαρμακοβιομηχανία;

Είναι απολύτως απαραίτητο να αναβληθεί η εφαρμογή της Οδηγίας, η οποία πρόκειται κανονικά να εφαρμοστεί από την 1η Ιανουαρίου 2027. Έχω ζητήσει επισήμως την αναβολή έναρξης της ισχύος της, μέσω του Συμβουλίου Υπουργών Υγείας. Έχει ξεκινήσει η διαδικασία, έχει ενημερωθεί για το θέμα ο επίτροπος Υγείας, ο οποίος το έχει θέσει στον επίτροπο Περιβάλλοντος. Παράλληλα, έχω στείλει επιστολή στον αρμόδιο υπουργό Περιβάλλοντος, Σταύρο Παπασταύρου, προκειμένου να το θέσει στους ομολόγους του υπουργούς Περιβάλλοντος της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ο σχετικός κανονισμός υπεγράφη από τους υπουργούς Περιβάλλοντος το 2022. Πέρασε από το Συμβούλιο και από το Ευρωκοινοβούλιο σε μια εποχή που η Ευρώπη δεν είχε καταλάβει τι συμβαίνει στον κόσμο. Ο κανονισμός είναι τελείως λάθος και εντελώς ανεδαφικός. Εάν εφαρμοστεί, δεν θα καταστρέψει μόνο την ελληνική φαρμακοβιομηχανία αλλά το σύνολο της ευρωπαϊκής φαρμακοβιομηχανίας. Θα γίνουμε μη ανταγωνιστικοί. Πιστεύω ότι θα επικρατήσει η λογική.

> Ποιες είναι οι πιθανότητες να αυξηθεί το κονδύλι που προβλέπεται για το Ταμείο Καινοτομίας Φαρμάκου το επόμενο διάστημα;

Έχουμε βάλει ένα ποσό 50 εκατομμυρίων ευρώ, προκειμένου να ξεκινήσει η έναρξη λειτουργίας του Ταμείου Καινοτομίας. Με τον τρόπο αυτό, θα ξεκινήσουν οι εταιρείες να κάνουν αιτήσεις και θα μετράμε φάρμακα για να δούμε πόσο είναι το κόστος. Το ποσό σίγουρα θα αυξηθεί, καθώς είναι μικρό για Ταμείο Καινοτομίας. Είναι, ωστόσο, ένα ποσό με το οποίο μπορούμε να ξεκινήσουμε. Σας το λέω από τώρα πως στην πορεία σίγουρα θα αυξηθεί. Δεν είμαι σε θέση να σας πω το εύρος, καθώς αυτό εξαρτάται από τις θεραπείες και τα φάρμακα που θα έρθουν στη χώρα μας. Επειδή θέλω πάντα να είμαι ρεαλιστής στη ζωή, σας λέω ότι το ποσό είναι στην πραγματικότητα μικρό.

Πηγη: https://www.iatronet.gr/

Από το Βαρβάκειο σχολείο έως την Εθνική Ακαδημία Εφευρετών των ΗΠΑ, η πορεία της κυρίας Ελίζας Κονοφάγου είναι μια διαδρομή επιστημονικής επιμονής και καινοτομίας. Εδώ και δύο δεκαετίες η Ελληνίδα καθηγήτρια Βιοϊατρικής Τεχνολογίας στη Σχολή Μηχανικών & Εφαρμοσμένων Επιστημών του Πανεπιστημίου Κολούμπια της Νέας Υόρκης εστιάζει στην ανάπτυξη καινοτόμων εφαρμογών των υπερήχων στην ιατρική και επιχειρεί να λύσει ένα από τα πιο δύσκολα προβλήματα της επιστήμης της: πώς μπορούν οι γιατροί να μεταφέρουν αποτελεσματικές θεραπείες μέσα στον εγκέφαλο, ξεπερνώντας τον αιματοεγκεφαλικό φραγμό, το φυσικό του αμυντικό σύστημα.

Η ερευνητική διαδρομή της κυρίας Κονοφάγου αναγνωρίστηκε πρόσφατα με την εκλογή της στην Τάξη των Fellows 2025 της Εθνικής Ακαδημίας Εφευρετών των ΗΠΑ (National Academy of Inventors – NAI), ενός από τους σημαντικότερους θεσμούς αναγνώρισης της καινοτομίας και της εφευρετικότητας στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Η διάκριση αυτή απονέμεται σε επιστήμονες των οποίων οι κατοχυρωμένες εφευρέσεις έχουν  οικονομικό και κοινωνικό αντίκτυπο και επιβεβαιώνει την ικανότητά της να μετατρέπει μια ιδέα του εργαστηρίου σε τεχνολογία με πραγματική προοπτική να βελτιώσει τη ζωή των ασθενών. Σε μια τελετή που πραγματοποιήθηκε στις 4 Ιουνίου 2026 στο Dolby Ballroom του Λος Άντζελες, η Ελίζα Κονοφάγου εντάχθηκε επίσημα στην Τάξη των Fellows 2025 της National Academy of Inventors (NAI), επισφραγίζοντας μια διεθνή αναγνώριση για το έργο και τις εφευρέσεις της.

«Είναι μια σημαντική διάκριση που αναγνωρίζει την επινόηση αλλά και εκτέλεση επιστημονικών ιδεών. Ήταν όμως και μια αναπάντεχη διάκριση. Ως επιστήμονας στη βιοϊατρική τεχνολογία ο μεγαλύτερος στόχος μου είναι να βελτιωθεί η περίθαλψη των ασθενών. Για να κατορθωθεί όμως ο στόχος αυτός, πρέπει να εφευρεθεί μια καινούρια μέθοδος και ταυτόχρονα να αποδειχθεί ότι μπορεί να εφαρμοστεί με επιτυχία. Οπότε η διάκριση αυτή αναγνωρίζει ουσιαστικά το μέσο που οδηγεί στον τελικό στόχο» λέει η κυρία Κονοφάγου στο ΘΕΜΑ.

Ο αιματοεγκεφαλικός φραγμός είναι από τις μεγαλύτερες προκλήσεις της νευρολογίας. Πρόκειται για ένα βιολογικό φράγμα που προστατεύει τον εγκέφαλο από τοξίνες, μικρόβια και βλαπτικούς παράγοντες. Ταυτόχρονα όμως μπλοκάρει και τα περισσότερα φάρμακα που θα μπορούσαν να βοηθήσουν ασθενείς με νόσο Αλτσχάιμερ, νόσο Πάρκινσον, εγκεφαλικούς όγκους ή άλλες νευρολογικές παθήσεις.

Για δεκαετίες η επιστημονική κοινότητα προσπαθεί να βρει έναν τρόπο να τον διαπεράσει με ασφάλεια. Η κυρία Κονοφάγου με την ομάδα της έχει επικεντρωθεί στους εστιακούς υπερήχους. Χρησιμοποιώντας ηχητικά κύματα υψηλής ακρίβειας, ανέπτυξε μια μέθοδο που επιτρέπει το προσωρινό και ελεγχόμενο άνοιγμα του αιματοεγκεφαλικού φραγμού χωρίς χειρουργική επέμβαση. Έτσι δημιουργείται ένα μικρό «παράθυρο» μέσα από το οποίο μπορούν να περάσουν φάρμακα, βιολογικοί παράγοντες και γονιδιακές θεραπείες που μέχρι σήμερα δεν είχαν πρόσβαση στον εγκέφαλο. Η τεχνολογία αυτή οδήγησε σε ιστορικά ορόσημα, μεταξύ των οποίων και οι πρώτες εφαρμογές σε ασθενείς με νόσο Αλτσχάιμερ, αλλά και πιο πρόσφατα σε παιδιά με δύσκολους όγκους εγκεφάλου.

«Η μέθοδος βρίσκεται ακόμα σε δοκιμαστικό επίπεδο με την τελευταία εφαρμογή να είναι στον παιδικό καρκίνο. Έχουμε αποδείξει την ασφάλεια της μεθόδου σε ασθενείς, που είναι ένα σημαντικό αλλά πολύ αρχικό βήμα. Το μεγάλο «άλμα» είναι τώρα η απόδειξη αποτελεσματικής θεραπείας που απαιτεί βεβαίως πολύ μεγαλύτερες μελέτες και συγκρίσεις με τις τωρινές θεραπείες για να αποδείξει την αξία της μεθόδου» λέει.

Ωστόσο, η απόσταση από το εργαστήριο στην καθημερινή κλινική πράξη είναι μεγάλη. Στο ερώτημα πόσο κοντά είμαστε στο να δούμε αυτή τη θεραπεία να εφαρμόζεται ευρύτερα σε ασθενείς με εγκεφαλικούς όγκους ή νευροεκφυλιστικές νόσους όπως το Αλτσχάιμερ και το Πάρκινσον, η απάντηση της ερευνήτριας είναι άμεση και σύντομη: «Είμαστε δυστυχώς αρκετά μακρυά διότι πρέπει να ολοκληρωθούν οι κλινικές μελέτες που θα αποδείξουν (αν αποδείξουν) ότι η μέθοδος των εστιακών υπερήχων, με ή χωρίς το φάρμακο, είναι πιο αποτελεσματική από τα φάρμακα που είναι ήδη διαθέσιμα για αυτούς τους ασθενείς» αναφέρει.

Η μεγάλη ελπίδα για τις νόσους Αλτσχάιμερ και Πάρκινσον

Το επόμενο μεγάλο κεφάλαιο της έρευνας της ομάδας της καθηγήτριας Κονοφάγου αφορά τις νευροεκφυλιστικές νόσους. Εξετάζουν διάφορες θεραπευτικές προσεγγίσεις που μέχρι σήμερα σκοντάφτουν στον αιματοεγκεφαλικό φραγμό. Ανάμεσά τους ξεχωρίζει η γονιδιακή θεραπεία, μία από τις πιο πολλά υποσχόμενες τεχνολογίες της σύγχρονης ιατρικής.
«Η θεραπεία αυτή θα βοηθήσει τους νευρώνες να παράγουν τις νευροτροφικές πρωτεΐνες που σταματούν να παράγονται όταν ξεκινά ο εκφυλιστικός τους κύκλος» εξηγεί.

Ακόμη πιο σημαντικό είναι ένα εύρημα που έχει προκύψει τα τελευταία χρόνια από το εργαστήριό της. Οι ερευνητές διαπιστώνουν ότι οι εστιακοί υπέρηχοι ίσως δεν λειτουργούν μόνο ως «όχημα» μεταφοράς φαρμάκων. Ενδέχεται να έχουν και δική τους θεραπευτική δράση. «Εξετάζουμε επίσης το ενδεχόμενο να χρησιμοποιήσουμε τη μέθοδο των εστιακών υπερήχων χωρίς φάρμακο επειδή έχουμε δει ότι μπορεί να δημιουργήσει νευρογένεση στον ιππόκαμπο, την περιοχή του εγκεφάλου που σχετίζεται με τη μνήμη και επηρεάζεται καθοριστικά στη νόσο Αλτσχάιμερ. Ευελπιστούμε, λοιπόν, να χρησιμοποιούμε στο μέλλον έναν συνδυασμό των υπερήχων με φάρμακα για να μπορέσουμε να βάλουμε τουλάχιστον ένα φρένο στις ασθένειες αυτές. Αλλά εκτιμώ ότι θα χρειαστούν ακόμα 5 με 10 χρόνια μέχρι να φτάσουμε σε αυτό το σημείο» λέει.

Καθώς η Τεχνητή Νοημοσύνη μετασχηματίζει ήδη την ανάπτυξη νέων φαρμάκων και τον σχεδιασμό κλινικών μελετών, τίθεται το ερώτημα αν η νέα αυτή τεχνολογία μπορεί να επιταχύνει και τις ανακαλύψεις στον χώρο των νευροεπιστημών. Η κυρία Κονοφάγου αναγνωρίζει τη μεγάλη αλλαγή, αλλά επισημαίνει πως πρέπει να διατηρούνται αποστάσεις. «Η Τεχνητή Νοημοσύνη διευκολύνει και επιταχύνει πολλές διαδικασίες στις κλινικές μελέτες και την ανάπτυξη φαρμάκων. Όμως στον εγκέφαλο εξακολουθούν να υπάρχουν πολλά που δεν γνωρίζουμε, άρα και στις νόσους που συνδέονται με αυτόν. Η Τεχνητή Νοημοσύνη (όπως και η ανθρώπινη) φτάνει σε κάποιο όριο που πρέπει να είμαστε προσεκτικοί και να το αναγνωρίζουμε» σημειώνει.

Το στοίχημα της εφαρμογής των υπερήχων στην Ελλάδα

Η εκλογή της κυρίας Κονοφάγου στην Εθνική Ακαδημία Εφευρετών των ΗΠΑ αποτελεί μια ακόμη κορυφή σε μια διαδρομή που ξεκίνησε πριν από σχεδόν τέσσερις δεκαετίες από τις αίθουσες της Βαρβακείου. Αποφοίτησε από τη Βαρβάκειο Πρότυπο Σχολή το 1989 και σπούδασε στο Πανεπιστήμιο της Σορβόννης Βιοφυσική και Φυσικοχημεία. Ακολούθησαν μεταπτυχιακές σπουδές στη Βιοϊατρική Τεχνολογία στο Imperial College του Λονδίνου και διδακτορικό στη Βιοϊατρική Τεχνολογία στο Πανεπιστήμιο του Χιούστον στο Τέξας, το οποίο και ολοκλήρωσε το 1999. Από το 1999 ως το 2003 η Δρ Κονοφάγου ακολούθησε μεταδιδακτορικές σπουδές στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Χάρβαρντ, όπου έλαβε θέση λέκτορα. Το 2003 εξελέγη επίκουρη καθηγήτρια στο Τμήμα Βιοϊατρικής Τεχνολογίας της Σχολής Μηχανικών και Εφαρμοσμένων Επιστημών, όπως και στο Τμήμα Ακτινολογίας του Κολούμπια, και από το 2014 είναι τακτική και επίτιμη καθηγήτρια στο πανεπιστήμιο, όπου διευθύνει το Εργαστήριο Υπερήχων και Ελαστικής Απεικόνισης.

Η σύνδεσή της με την Ελλάδα παραμένει ισχυρή. Η ίδια επιστρέφει τουλάχιστον δύο φορές τον χρόνο στην Ελλάδα, με την οικογένειά της – τον σύζυγό της, κ. Σίμο Συμεωνίδη, μοριακό γενετιστή και επενδυτή στο χώρο της βιοτεχνολογίας, και τα δύο παιδιά τους, τον 15χρονο Φίλιππο και τον 13χρονο Άρη – και διατηρεί ερευνητικές συνεργασίες.

Η πιο προσωπική φιλοδοξία της Ελληνίδας επιστήμονα αφορά πλέον την πατρίδα της. Η ομάδα της βρίσκεται κοντά στο να φέρει την τεχνολογία των εστιακών υπερήχων και στην Ελλάδα. «Έχουμε ξεκινήσει μια πολύ σημαντική προσπάθεια να φέρουμε το μηχάνημα στην Ελλάδα και να αρχίσουμε κλινικές μελέτες. Το ενδιαφέρον είναι πλέον πολύ μεγαλύτερο από ό,τι στο παρελθόν. Ελπίζουμε ότι μέσα στα επόμενα δύο έως τρία χρόνια θα μπορέσουμε να ξεκινήσουμε συνεργασίες με ελληνικά νοσοκομεία που διαθέτουν τις κατάλληλες προδιαγραφές» λέει.

Ο στόχος της παραμένει σταθερός: η μετάφραση της καινοτομίας σε θεραπεία και η δυνατότητα ώστε η τεχνολογία των εστιακών υπερήχων να βρει τον δρόμο της από τα εργαστήρια του Κολούμπια έως τους ασθενείς — και στην Ελλάδα.

Πηγη: https://www.ygeiamou.gr/